Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 70:3

Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής. Γνωρίζοντας ο αποστολικός χορός ότι ο ίδιος έχει υποσχεθεί σε όσους πιστεύουν σε αυτόν πως θα είναι πύρινο τείχος ολόγυρά τους, παρακαλεί να εκπληρωθεί έμπρακτα στον εαυτό του αυτή η υπόσχεση. Διότι εσύ είσαι το στερέωμά μου και η καταφυγή μου. Επειδή αυτός είναι η πέτρα, πάνω στην οποία, όσοι οικοδομηθήκαμε, έχουμε το θεμέλιό μας· και αυτός είναι το τείχος που μας περιβάλλει, ώστε να μην πάθουμε κανένα κακό από τις επιδρομές των κακών. Απάλλαξέ με, λέει, από αυτούς που με εξουσιάζουν, και από τους ανθρώπους που με οδηγούν στην υποδούλωση σαν με κάποιο χέρι, οι οποίοι είναι γεμάτοι αμαρτίες, άνομοι και άδικοι.

«Ας έλθει το χέρι σου για να με σώσει». Διότι αυτό δεν δηλώνει τη δημιουργία του κατά την ουσία του, αλλά τη σχέση του προς τους σωζόμενους. Παρόμοιο είναι και το: «Γίνε για εμένα Θεός υπερασπιστής». «Πόθησα διακαώς το σωτήριό σου, Κύριε». Εάν θέλεις να ανέλθεις σε υψηλότερο νόημα, το σωτήριό Του είναι ο Χριστός. Διότι το όνομα Ιησούς ερμηνεύεται ως σωτηρία του Θεού. Αυτός εστάλη σε εμάς. Είναι σπουδαίο έργο το να επιποθεί κανείς διακαώς το σωτήριο του Θεού. Διότι οι περισσότεροι ποθούν τα σαρκικά.

Εφόσον αυτό κατανοείται κατ' αυτόν τον τρόπο, θα ήταν επακόλουθο και όσον αφορά τον Υιό, όσα και όσες φορές λέγονται τα ρήματα «έγινε» και «γίνε», να διατηρούν το ίδιο ακριβώς νόημα. Επομένως, όταν ακούμε τις εκφράσεις «αφού έγινε ανώτερος από τους αγγέλους» και το «έγινε», να μην επινοούμε κάποια αρχή δημιουργίας για τον Λόγο, ούτε βέβαια εξαιτίας αυτών να Τον φανταζόμαστε ως γενητό. Αντιθέτως, να κατανοούμε τα λεγόμενα του Παύλου ως αναφερόμενα στη διακονία και την οικονομία, όταν Εκείνος έγινε άνθρωπος. Διότι, όταν ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας, και ήλθε για να διακονήσει και να χαρίσει σε όλους τη σωτηρία, τότε έγινε για εμάς σωτηρία, και έγινε ζωή, και έγινε εξιλασμός· τότε η υπέρ ημών οικονομία Του έγινε ανώτερη από τους αγγέλους, και έγινε οδός, και έγινε ανάσταση. Και όπως το «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής» δεν σημαίνει τη δημιουργία της ουσίας του ίδιου του Θεού, αλλά τη φιλανθρωπία, όπως έχει ήδη ειπωθεί, έτσι και τώρα το «αφού έγινε ανώτερος από τους αγγέλους», και το «έγινε», και το «κατά τόσο έγινε ο Ιησούς εγγυητής (μιας ανώτερης διαθήκης)», δεν υποδηλώνουν ότι η ουσία του Λόγου είναι γενητή —μη γένοιτο!— αλλά φανερώνουν την ευεργεσία που προήλθε σε εμάς από την ενανθρώπησή Του, έστω και αν οι αιρετικοί αποδεικνύονται αχάριστοι και διακατέχονται από φιλόνεικη διάθεση προς την ασέβεια.

Σε όλα αυτά βέβαια, δεν κάνουμε λόγο για δύο, για Θεό χωριστά και άνθρωπο χωριστά (διότι ήταν ένας), αλλά αναλογιζόμαστε κατά νοερή διάκριση (κατ’ επίνοιαν) τη φύση του καθενός. Διότι ούτε ο Πέτρος εννόησε δύο, όταν είπε: «Εφόσον λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα». Αν ο Υιός είναι γέννημα, ισχυρίζονται, και όχι ποίημα (δημιούργημα), πώς η Γραφή λέει: «Ας γνωρίζει λοιπόν με βεβαιότητα όλος ο οίκος του Ισραήλ, ότι ο Θεός τον έκανε (εποίησε) και Κύριο και Χριστό»; Πρέπει λοιπόν και εδώ να πούμε ότι τούτο ειπώθηκε σχετικά με την κατά σάρκα γέννησή Του από τη Μαρία· όπως εξάλλου και ο άγγελος που φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα στους ποιμένες λέει ότι: «Σας γεννήθηκε σήμερα Σωτήρας, ο οποίος είναι ο Χριστός ο Κύριος». Διότι το «Σήμερα» δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι αναφέρεται στην προαιώνια ύπαρξή Του. Αυτό το αποδεικνύει σαφέστερα η συνέχεια, που λέει: «Αυτόν τον Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε». Αν, όταν γεννήθηκε ο Υιός, τότε έγινε σοφία, τότε είναι ψευδές το χωρίο: «Ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού». Διότι η σοφία Του δεν δημιουργήθηκε (οὐκ ἐγένετο), αλλά υπήρχε πάντοτε. Και αυτό λοιπόν λέγεται όπως ακριβώς και για τον Πατέρα από τον Δαβίδ: «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής»· και: «Έγινες για μένα σωτηρία»· και ο Παύλος: «Ο Θεός ας αναδειχθεί αληθινός, και κάθε άνθρωπος ψεύτης»· έτσι και ο Κύριος: «Έγινε για εμάς από τον Θεό σοφία, αγιασμός και απολύτρωση». Αν λοιπόν ο Πατέρας, αφού έγινε υπερασπιστής και αληθινός, δεν είναι ποίημα· έτσι και ο Υιός, αφού έγινε σοφία και αγιασμός, δεν είναι ποίημα. Αν είναι αληθές το: «Ένας Θεός, ο Πατέρας»· προφανώς είναι αληθές και το: «Ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, ο Σωτήρας».

Εκείνο δε που είναι παράδοξο μεν να λεχθεί, αλλά σε τίποτα λιγότερο αληθινό, είναι ότι πολλές φορές το Πνεύμα ονομάζεται και χώρος εκείνων που αγιάζονται. Και θα φανεί ότι ούτε αυτός ο τρόπος έκφρασης σμικρύνει το Πνεύμα, αλλά μάλλον το δοξάζει. Διότι, για λόγους παραστατικότητας, πολλές φορές ο λόγος μεταφέρει τις ονομασίες των σωματικών πραγμάτων και στις πνευματικές έννοιες. Έχουμε παρατηρήσει λοιπόν τον ψαλμωδό να λέει και για τον Θεό: «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής, και τόπος οχυρός για να με σώσεις». Για δε το Πνεύμα: «Ιδού υπάρχει τόπος», λέει, «κοντά μου, και στάσου πάνω στην πέτρα», τι άλλο εννοώντας με τη λέξη τόπο, παρά τη θεωρία εν Πνεύματι; Όταν ο Μωυσής βρέθηκε σε αυτήν, μπόρεσε να δει τον Θεό που του εμφανιζόταν καθαρά. Αυτός είναι ο ιδιαίτερος τόπος της αληθινής λατρείας. «Διότι πρόσεχε», λέει, «να μην προσφέρεις τα ολοκαυτώματά σου σε κάθε τόπο, αλλά στον τόπο που θα εκλέξει ο Κύριος ο Θεός σου». Ποιο είναι, λοιπόν, το πνευματικό ολοκαύτωμα; Η θυσία της αινέσεως.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, το αμόνι χτυπιέται συνεχώς και δεν υποχωρεί, ούτε σχηματίζει πάνω του βαθουλώματα, αλλά παραμένει πάντοτε το ίδιο σταθερό, έτσι και εκείνος που επιθυμεί να ζει ως χριστιανός, στις διάφορες θλίψεις και τους πειρασμούς, είτε πρόκειται για όσα επιφέρονται εξωτερικά από τους ανθρώπους, όπως ύβρεις, διωγμοί, ζημίες ή άλλα παρόμοια, είτε πρόκειται για εκείνα που προκαλούνται εσωτερικά με διάφορους τρόπους από τα πνεύματα της κακίας, ας παραμένει ακλόνητος, υπομένοντας γενναία όλα όσα επέρχονται. Έχοντας πάντοτε τον Κύριο ως οχύρωμα, προστασία και πύργο ισχύος απέναντι στον Εχθρό, ας καταφεύγει σε Αυτόν τον καιρό του πολέμου, για να μη βρεθεί στην κυριαρχία των εχθρών, και ας λέει: γίνε για εμένα, Θεέ μου, καταφύγιο και τόπος οχυρός για να με σώσεις. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει να υπερισχύσει όλων των επερχόμενων πειρασμών και θλίψεων, έχοντας διαρκώς ενώπιόν του τον Κύριο, καθώς και την πίστη και την ελπίδα σε Αυτόν ως βέβαιη πεποίθηση.

Εκείνος δε που έχει αγαθή συνείδηση για τον εαυτό του θα μπορούσε να πει στον Κύριο και τούτο: «Με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με και ελευθέρωσέ με». Διότι έχει λάβει θάρρος με πολλή πεποίθηση ότι ο Θεός, κρίνοντας με τον πιο δίκαιο τρόπο, θα τον βρει άξιο όχι καταδίκης ούτε αποβολής, αλλά βοήθειας και προστασίας· γι' αυτό λέει: «Με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με και ελευθέρωσέ με». Και αναπέμποντας τις ικετευτικές φωνές προς τον Θεό με κεκαθαρμένη συνείδηση, έλεγε και το: «Κλίνε προς εμένα το αυτί σου και σώσε με». Αλλά και με επιτακτική ανάγκη παρακαλούσε τον Θεό λέγοντας: «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής και τόπος οχυρός για να με σώσεις». Διότι ο Θεός, όταν προασπίζεται και υπερμαχεί, δεν θα το έκανε αυτό για κάτι μικρό· και μόνο ο τέλειος θα μπορούσε να πει στον Θεό: «Διότι εσύ είσαι το στερέωμά μου και η καταφυγή μου». Αντί αυτού ο μεν Ακύλας μετέφρασε: «Διότι εσύ είσαι βράχος μου και οχύρωμά μου»· ο δε Σύμμαχος: «Διότι εσύ είσαι βράχος μου και καταφυγή μου». —«Θεέ μου, λύτρωσέ με από το χέρι του αμαρτωλού, και από το χέρι του παράνομου και του άδικου. Διότι εσύ είσαι η υπομονή μου, Κύριε, η ελπίδα μου από τα νιάτα μου». Ο τέλειος επικαλείται τον Θεό σαν δικό του κτήμα, λέγοντας: «Θεέ μου»· Επειδή ακριβώς υπάρχει υπόσχεση του Θεού για τους άξιους που λέει: «Θα είμαι δικός τους Θεός, και αυτοί θα είναι δικός μου λαός». Εκείνος δε που λέει, «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα», και θέτει όλα τα άλλα σε δεύτερη μοίρα, εναποθέτοντας τον εαυτό του μόνο στον Θεό, εύλογα θα μπορούσε να πει, «Θεέ μου».

«Θεέ μου, σε σένα ήλπισα» Εκ μέρους του ανθρώπου ο Χριστός απευθύνει την ικεσία προς τον Πατέρα. «εν τη δικαιοσύνη σου» Διότι σύμφωνα με τη δικαιοσύνη του Θεού σώθηκε ο άνθρωπος, και όχι σύμφωνα με τις δικές του δικαιοσύνες (διότι δεν σώθηκε από δική του δικαιοσύνη). «κλίνον προς με» Διότι, αν ο Θεός δεν συγκατέβαινε προς τον άνθρωπο, πώς θα μπορούσε αυτός να σωθεί; «γενού μοι» Διότι ο Χριστός μεσίτευσε μεταξύ Θεού και ανθρώπων. «εις τόπον οχυρόν» Διότι ισχυρός και ακαταπόνητος (ακαταπόντιστος) είναι ο τόπος της Εκκλησίας, μέσα στον οποίο σώζεται ο άνθρωπος. «ότι στερέωμα» Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος, στερέωσε τον άνθρωπο στην πίστη, ώστε να μην κλονίζεται πλέον από τους δαίμονες. «ο Θεός, ρύσαι με» Να με γλιτώσεις από τον διάβολο [και τους δαίμονες]· διότι αυτόν η Γραφή ονομάζει πραγματικά αμαρτωλό (διότι αυτοί είναι οι πραγματικά αμαρτωλοί). «εκ χειρός» Ομοίως του διαβόλου· διότι και τα δύο αυτός τα προετοιμάζει για τον άνθρωπο. «ότι συ ει» Ο Χριστός είναι η υπομονή και η ελπίδα του ανθρώπου από τη νεότητα έως τα γηρατειά, δηλαδή από τότε που γεννήθηκε έως τον θάνατο, αλλά βεβαίως και στον μέλλοντα αιώνα. «επί σε επεστηρίχθην» Είναι φανερό ότι αφότου συνελήφθη ο άνθρωπος, ανήκει στον Θεό. Διότι χωρίς τον Θεό είναι αδύνατον να γεννηθεί (να υπάρξει) άνθρωπος. «εκ κοιλίας μητρός» Διότι και όταν εξέλθει ο άνθρωπος από την ίδια την κοιλιά, προστατεύεται από το χέρι του Θεού. Και τα δύο τα πράττει ο Χριστός λαμβάνοντας ανθρώπινη μορφή, για να σώσει τον άνθρωπο.

Διότι ούτε εμείς μπορούμε να πλησιάσουμε τον Θεό, εάν Αυτός, που είναι πανταχού παρών, δεν μας πλησιάσει με την ευσπλαχνία Του. «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής.» Ονομάζει τον διάβολο αμαρτωλό, παράνομο και άδικο· και προσεύχεται να λυτρωθεί από τα χέρια του (δηλαδή από την αμαρτία, την οποία χρησιμοποιεί στις μεθοδείες των ηδονών). Αν πάλι εννοεί να λυτρωθεί και από αμαρτωλούς ανθρώπους, και αυτό είναι μακάριο. Διότι, εάν μεν ο αμαρτωλός είναι εχθρός, δεν δείχνει οίκτο· εάν δε είναι φίλος, είναι και πάλι φορτικός· διότι ό,τι συμβουλεύει ο ίδιος, αυτό προτρέπει και στους φίλους του. Ας προσευχηθούμε, λοιπόν, και εμείς να λυτρωθούμε από τον αμαρτωλό, είτε είναι εχθρός είτε φίλος· επειδή ο ένας βλάπτει μέσω της φιλίας και ο άλλος μέσω της καταδυνάστευσης, και στις δύο περιπτώσεις άδικα και παράνομα. «Ας γεμίσει το στόμα μου με αίνεση.» Κανείς δεν μπορεί να υμνήσει τον Θεό ούτε τα έργα του Θεού, εάν δεν γεμίσει από Αυτόν με σοφία και αίνεση.

Έμαθες, ψυχή, πώς τρέφονται οι προφήτες και πώς τρέφουν και οι ίδιοι, ο Ηλίας και ο Ελισσαίος· ας μην αποτελεί λοιπόν η φιλοξενία πρόφαση για την κοιλιά και αφορμή για ακράτεια, αλλά να παραμένεις πάντοτε φυλάγοντας προσεκτικά τα όρια. Θεοτοκίον. Γίνε οχυρωμένος τόπος για να με σώσεις, Θεογεννήτορ, και σεπτός θείος οίκος καταφυγής για εμένα που τρέπομαι σε φυγή από το πρόσωπο του ακαταμάχητου πνεύματος της γαστριμαργίας, εισάγοντάς με στις νοητές αναπαύσεις και στην άφθαρτη τρυφή.

Όπως δηλώνει και ο άγιος Βασίλειος, στην ερμηνεία του στον άγιο προφήτη Ησαΐα, λέγοντας τα εξής: «Αληθινά Σάββατα είναι η ανάπαυση που επιφυλάσσεται για τον λαό του Θεού, τα οποία, επειδή είναι αληθινά, τα αποδέχεται ο Θεός. Και φθάνει βεβαίως σε εκείνα τα Σάββατα της αναπαύσεως, εκείνος για τον οποίο ο κόσμος έχει σταυρωθεί, έχοντας απομακρυνθεί δηλαδή από τα κοσμικά και έχοντας καταλήξει στον οικείο τόπο της πνευματικής αναπαύσεως, όπου όποιος βρεθεί δεν πρόκειται πλέον να μετακινηθεί από τον τόπο του, επειδή επικρατεί ησυχία και αταραξία στην κατάσταση εκείνη». Επομένως, τόπος όλων όσοι αξιώνονται αυτής της μακαριότητας είναι ο Θεός, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής και τόπος οχυρός για να με σώσεις».

Εάν λοιπόν η κληρονομιά των αξίων είναι ο ίδιος ο Θεός, εκείνος που αξιώνεται αυτής της χάριτος θα βρίσκεται πάνω από όλους τους αιώνες, τους χρόνους και τους τόπους, έχοντας ως τόπο του τον ίδιο τον Θεό, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής και τόπος οχυρός για να με σώσεις». ΞΘ΄. Το τέλος δεν έχει απολύτως καμία ομοιότητα με τη μεσότητα, διότι αλλιώς δεν θα ήταν τέλος. Μεσότητα είναι όλα όσα έπονται της αρχής και προηγούνται του τέλους. Εάν λοιπόν όλοι οι αιώνες, οι χρόνοι και οι τόποι, μαζί με όλα όσα νοούνται μαζί με αυτά, έπονται του Θεού, ο οποίος είναι άναρχη αρχή, και υπολείπονται πολύ από Αυτόν, που είναι το άπειρο τέλος, τότε δεν διαφέρουν σε τίποτα από τη μεσότητα. Τέλος δε των σωζομένων είναι ο Θεός· κανένα στοιχείο μεσότητας δεν θα παρατηρείται σε εκείνους τους σωζομένους που θα έχουν φθάσει στο ακρότατο τέλος. Ο΄. Ολόκληρος ο κόσμος, περιοριζόμενος από τους δικούς του λόγους, ονομάζεται και τόπος και αιώνας εκείνων που διαβιούν μέσα σε αυτόν, έχοντας εκ φύσεως τρόπους θεωρίας προσιτούς σε αυτούς, οι οποίοι δύνανται να τους προσφέρουν μία μερική κατανόηση της επί των πάντων σοφίας του Θεού. Όσο όμως χρησιμοποιούν αυτούς τους τρόπους για κατανόηση, δεν μπορούν να υπάρξουν δίχως τη μεσότητα και τη μερική κατάληψη.

Διότι ο Θεός δεν βρίσκεται κάπου, αλλά βρίσκεται απολύτως επέκεινα από κάθε τόπο. Σε Αυτόν θα βρίσκεται η εδραίωση όλων των σωζομένων, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής και τόπος οχυρός για να με σώσεις»· του οποίου καθένας που δεν θα μεθέξει στο ελάχιστο στη δύναμη του «ευ είναι» μέσω της σχέσης του μαζί Του, θα μοιάζει με μέλος του σώματος που στερείται παντελώς τη ζωτική ενέργεια της ψυχής.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΔΕΚΑΤΟ. Ψαλμός ο'. Του Δαβίδ· ψαλμός των υιών Ιωναδάβ και των πρώτων αιχμαλωτισθέντων. Χωρίς επιγραφή στους Εβραίους. «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην καταισχυνθώ στον αιώνα. Με τη δικαιοσύνη σου γλίτωσέ με και ελευθέρωσέ με· κλίνε προς εμένα το ους σου και σώσε με· γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής και τόπος οχυρός για να με σώσεις». Αυτά, λοιπόν, και τα επόμενα του ψαλμού, το Άγιο Πνεύμα δεν τα εξέφρασε διά στόματος Δαβίδ για κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο, αλλά για κάθε άνθρωπο που επιθυμεί να απευθυνθεί ικετευτικά στον Θεό. Μήπως δεν έχουμε όλοι την ανάγκη να λέμε· «Διότι στερέωμά μου και καταφυγή μου είσαι εσύ.