Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 70:8

Ας γεμίσει το στόμα μου με αίνεση, για να υμνήσω τη δόξα σου. Επειδή, έχοντας δεχθεί τέτοιου είδους ευεργεσίες, ως άνθρωπος που είμαι, δεν μπορώ να σου αποδώσω ισάξιες τις αμοιβές· για τον λόγο αυτόν ζητώ να γεμίσει το στόμα μου με αίνεση από τη δική σου σοφία· διότι μόνο έτσι, έστω και με δυσκολία, θα μπορέσω να υμνήσω τη δόξα σου. Όλη την ημέρα τη μεγαλοπρέπειά σου. Όταν, λέει, γεμίσει το στόμα μου με αίνεση και αρχίσω να υμνώ τη δόξα σου, θα υμνώ καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας και τη μεγαλοπρέπειά σου. Και ως δόξα εννοεί την οικονομία που πραγματοποίησε πάνω στη γη, μέσω της οποίας γέμισε τη γη με τη δόξα του. Και ως μεγαλοπρέπεια εννοεί τη θεότητα, μέσω της οποίας πραγματοποίησε όλα εκείνα με τρόπο ασυνήθη. [Ας γεμίσει το στόμα μου με αίνεση. Είναι βεβαίως δυνατόν να αινεί κανείς τον Θεό διαπαντός, και διαπαντός να τον ευλογεί, και διαπαντός να σωφρονεί· πώς όμως είναι δυνατόν να ελπίζει διαπαντός; Διότι αυτός που ελπίζει διαπαντός, δεν αποκτά ποτέ εκείνο το πράγμα, το οποίο ελπίζει να αποκτήσει. Και κάποιος μεν θα πει ότι το «διαπαντός» δεν έχει τεθεί ως προς την απεραντοσύνη των αιώνων, αλλά ως προς την αισθητή ζωή· κάποιος άλλος όμως θα εκλάβει το «διαπαντός» και ως προς την απεραντοσύνη των αιώνων, προκειμένου το πέρας της ελπίδας να είναι η γνώση της Αγίας Τριάδος.] Μη με απορρίψεις στον καιρό των γηρατειών. Εδώ με τη λέξη γήρας εννοεί την ασθένεια. Λέει λοιπόν: Ας μη γίνει ποτέ, ω Δέσποτα, να υπάρξει καιρός κατά τον οποίο θα αποδειχθώ ασθενής!

Όλο το γήινο φρόνημά μας ας στραφεί προς αυτόν που αναλήφθηκε στους ουρανούς· ώστε έτσι με καθαρότητα να μετάσχουμε στο καθαρότατο μυστήριο, και να αγιαστούμε ολοκληρωτικά στην ψυχή, το σώμα και το πνεύμα, γινόμενοι σύσσωμοι, συμμέτοχοι και σύμμορφοι του Χριστού σου· και ας γεμίσει το στόμα μας με αίνεση και τα χείλη μας με αγαλλίαση, για να υμνήσουμε τη δόξα σου, του Πατέρα, και του προϋπάρχοντος μονογενούς σου Υιού, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο, κ.τ.λ.

Πραγματικά, ο δικός μου θάνατος έγινε για όλους ένα παράδοξο σημείο. Διότι το να υπομείνει τον σταυρό, ενώ ήταν Θεός, και να υποστεί τέτοια πάθη εκείνος που είχε χαρίσει τη ζωή στους άλλους, ήταν πραγματικά κάτι το παράδοξο. Γι' αυτό λέει: «Έγινα σαν παράδοξο σημείο στους πολλούς». Αλλά σε όλα αυτά, λέει, εσύ έγινες «κραταιός βοηθός» μου· διότι δεν απέκτησα κανέναν άλλον βοηθό. Επειδή τα πάντα έρχονταν δεύτερα και ήταν κατώτερα από τη δική μου δύναμη· εσύ όμως μόνο, τον οποίο έθεσα ως ελπίδα μου, έγινες «κραταιός βοηθός» μου. Και σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει ειπωθεί παρομοίως: «Σε σένα στηρίχθηκα από την κοιλιά, από τα σπλάχνα της μητέρας μου εσύ με επέβλεψες. Σε σένα βρίσκεται διαρκώς η προσμονή μου, έγινα σαν παράδοξο σημείο στους πολλούς· εσύ όμως είσαι η ισχυρή μου πεποίθηση». «Ας γεμίσει το στόμα μου με αίνο, για να υμνήσω τη δόξα σου, όλη την ημέρα τη μεγαλοπρέπειά σου».

Ήδη κατά τον παρελθόντα χρόνο, λέγει, η υμνωδία μου προς εσένα γινόταν αδιαλείπτως· πλην όμως παρακαλώ και για το μέλλον, ώστε μέχρι την έσχατη ώρα του βίου να πληρούται το στόμα μου από την αίνεσή σου, και μάλιστα με τέτοιον τρόπο να πληρούται, ώστε να μην υπάρχει καθόλου ελεύθερος χώρος για να φθέγγεται οτιδήποτε άλλο, ούτε για να συνομιλεί με ανθρώπους· και αξιώνω να μου δωρίζεται αυτό κάθε ημέρα, και σε όλο τον χρόνο της ζωής μου να μην στερηθώ και να μην απορριφθώ από αυτήν τη χάρη, ακόμη και αν χρειαστεί να φτάσω στο κατώφλι του γήρατος, και μέχρι το έσχατο τέλος μου να μην πράττω τίποτε άλλο παρά να πληρούται το στόμα μου από την αίνεσή σου και από τη μεγαλοπρέπειά σου.

Αντί για το «ὅλην τὴν ἡμέραν», ο Σύμμαχος απέδωσε «κατὰ πᾶσαν ἡμέραν»: «Ας γεμίσει το στόμα μου με τους αίνους σου κάθε μέρα, με την ευπρέπειά σου μη με απορρίψεις στον καιρό των γηρατειών». Διότι, εάν πρέπει να παραταθεί η ζωή μου μέχρι τα γηρατειά, αυτό μεν δεν πρέπει να το αποφύγω, ικετεύω όμως να μη στερηθώ ποτέ το να είναι το στόμα μου γεμάτο από τον δικό σου αίνο και τη δική σου μεγαλοπρέπεια. Και εάν κάποτε, λόγω των γηρατειών, εκλείψει η δύναμή μου, ούτε και τότε εσύ να μη με εγκαταλείψεις. Αυτά, λοιπόν, θα ταίριαζε να τα λέει και ο Δαβίδ και κάθε θεοφιλής άνθρωπος στις ικεσίες του προς τον Θεό. Σχετικά όμως με τον Σωτήρα, πρόσεξε πώς έχει ειπωθεί από τον Απόστολο: «Σταυρώθηκε μεν από ασθένεια, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού». Διότι, αν και σταυρώθηκε από ασθένεια, ωστόσο δεν νικήθηκε από άλλους, αλλά ο ίδιος έκανε τον εαυτό του ασθενή και παρέδωσε τον εαυτό του υποχείριο στους ανθρώπους· πράγμα που διδάσκει λέγοντας: «Κανείς δεν παίρνει την ψυχή μου από εμένα, αλλά εγώ την καταθέτω από μόνος μου. Έχω εξουσία να την καταθέσω, και έχω εξουσία να την πάρω πάλι». Όπως, λοιπόν, ο ίδιος κένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου, έτσι έκανε τον εαυτό του ασθενή, ώστε να μπορεί να συλληφθεί από τους ανθρώπους, και για να υπομείνει τον σταυρό, γινόμενος «υπήκοος» στον Πατέρα «μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Γι' αυτό λέει: «Όταν εκλείπει η δύναμή μου, μη με εγκαταλείψεις».

Και όταν παρουσιάζεται ο αμαρτωλός, μένει άφωνος εκείνος που παραμένει ακίνητος στην ανταπόδοση του κακού, ενώ σε όσα αρμόζει να χρησιμοποιήσει τον λόγο, ανοίγει το στόμα του με παραβολές, φθέγγεται αινίγματα, γεμίζει το στόμα του με αίνεση και κάνει τη γλώσσα του γραφίδα. Αλλά τι χρειάζεται, εφόσον υπάρχουν μύρια παραδείγματα στη Γραφή, να αναλύουμε με λεπτομέρειες τα κοινώς ομολογούμενα; Εκείνο όμως που μου ήρθε στον νου πριν από αυτά, ότι δηλαδή η κατάλληλη στιγμή για τη σιωπή και την ομιλία συμφωνεί με τη θεωρία που αναπτύχθηκε για το σκίσιμο και τη ραφή, αυτό επιθυμώ να επαναλάβω και να αναπτύξω με λίγα λόγια. Διότι, όπως εκεί ο λόγος, αφού απέσπασε την ψυχή που είχε προσκολληθεί κακώς στο αντίθετό της, την οδήγησε στη γνώση του Όντως Όντος μέσω της προσκολλήσεώς της σε Αυτό, πράγμα το οποίο η προηγούμενη ανάλυση απέδειξε ότι υπερβαίνει κάθε λόγο, έτσι και εδώ μου φαίνεται ότι για αυτόν ακριβώς τον λόγο προτάσσεται η σιωπή. Τούτο συμβαίνει επειδή εκείνο που είναι υπεράνω κάθε νοήματος και ονόματος, το οποίο η ψυχή που αποκόπηκε από το κακό αναζητά διαρκώς και ποθεί να συρραφεί με αυτό που ανακάλυψε, είναι υψηλότερο από κάθε ερμηνευτική φωνή. Όποιος λοιπόν φιλονικεί να το υποβιβάσει στα όρια της σημασίας του ανθρώπινου λόγου, αμαρτάνει ανεπίγνωστα απέναντι στο Θείο· διότι αυτό που πιστεύεται ότι είναι υπεράνω των πάντων, είναι οπωσδήποτε και υπεράνω του λόγου.

«Σε σένα». Διότι σε ποιον καυχάται και μεγαλύνεται ο άνθρωπος; Όχι στον Θεό; Διότι αυτόν ακατάπαυστα υμνεί. «Σαν τέρας». Ο Χριστός λέει· διότι δεν πίστευαν οι Ιουδαίοι ότι ο Θεός κρύβεται σε άνθρωπο. Διότι για αυτόν έχει ειπωθεί: και θα είναι σημείο αντιλεγόμενο. «Και συ βοηθός». Ο Χριστός είναι βοηθός του ανθρώπου. «Ας γεμίσει». Όταν ο Χριστός εμφύσησε στους αποστόλους, λέγοντας: λάβετε Πνεύμα Άγιο, τότε το στόμα των πιστών γέμισε με την αίνεση του Χριστού. «Για να υμνήσω». Διότι οι πιστοί δεν παύουν πλέον να υμνούν. «Όλη την ημέρα». Διότι σε όλον τον αιώνα δεν παύει η κτίση (δεν παύουν οι πιστοί) να μεγαλύνει (να μεγαλύνουν) τη δόξα του Θεού. «Μην απορρίψεις». Μην επιτρέψεις σε μένα, λέει ο άνθρωπος, να φτάσω στον θάνατο της αμαρτίας. «Όταν εκλείψει». Λέει ο άνθρωπος: Κύριε, όταν περιπέσω στην αμαρτία μου και εκλείψει η δύναμη της ψυχής μου, μην με παραβλέψεις. «Επειδή είπαν». Οι δαίμονες προς τον άνθρωπο: πού είναι ο Θεός σου; Όπως και οι Ιουδαίοι προς τον Χριστό: από πού προέρχεται σε αυτόν αυτή η σοφία; «Και αυτοί που φυλάσσουν». Ο Ιούδας, ως μαθητής και φύλακας, συσκεπτόταν με τον λαό για το πώς να τον παραδώσει σε αυτούς. «Λέγοντας: ο Θεός». Διότι έλεγαν οι Ιουδαίοι ότι είναι εχθρός του Θεού, επειδή καταλύει το Σάββατο. «Καταδιώξτε». Διότι απέστειλαν οι Ιουδαίοι υπηρέτες για να τον κρατήσουν ως δραπέτη· επειδή νόμιζαν ότι συλλαμβάνουν έναν απλό άνθρωπο.

Διότι ούτε εμείς μπορούμε να πλησιάσουμε τον Θεό, εάν Αυτός, που είναι πανταχού παρών, δεν μας πλησιάσει με την ευσπλαχνία Του. «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής.» Ονομάζει τον διάβολο αμαρτωλό, παράνομο και άδικο· και προσεύχεται να λυτρωθεί από τα χέρια του (δηλαδή από την αμαρτία, την οποία χρησιμοποιεί στις μεθοδείες των ηδονών). Αν πάλι εννοεί να λυτρωθεί και από αμαρτωλούς ανθρώπους, και αυτό είναι μακάριο. Διότι, εάν μεν ο αμαρτωλός είναι εχθρός, δεν δείχνει οίκτο· εάν δε είναι φίλος, είναι και πάλι φορτικός· διότι ό,τι συμβουλεύει ο ίδιος, αυτό προτρέπει και στους φίλους του. Ας προσευχηθούμε, λοιπόν, και εμείς να λυτρωθούμε από τον αμαρτωλό, είτε είναι εχθρός είτε φίλος· επειδή ο ένας βλάπτει μέσω της φιλίας και ο άλλος μέσω της καταδυνάστευσης, και στις δύο περιπτώσεις άδικα και παράνομα. «Ας γεμίσει το στόμα μου με αίνεση.» Κανείς δεν μπορεί να υμνήσει τον Θεό ούτε τα έργα του Θεού, εάν δεν γεμίσει από Αυτόν με σοφία και αίνεση.

Τι θέλει λοιπόν να υμνήσει; Τη δόξα και τη μεγαλοπρέπεια του Θεού· δηλαδή τα μεγάλα και εξόχως δεδοξασμένα θαύματα του Θεού, για τα οποία έλεγε: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε! Τα πάντα τα εποίησες με σοφία». «Για να υμνήσω τη δόξα σου.» Μεγαλοπρέπεια ονομάζει το Πνεύμα· διότι εν αυτώ γίνονται τα μεγάλα θαύματα και τα κατορθώματα του Θεού. Και «όλη την ημέρα» εννοεί ολόκληρο τον βίο μας. «Διότι είπαν οι εχθροί μου σε εμένα.» Οι δαίμονες παραφυλάσσουν τις ψυχές μας, όχι για καλό, αλλά για κακό, επιτηρώντας τες, ώστε να τις παγιδεύσουν στήνοντας ενέδρα· διότι αυτοί, όταν, παρακολουθώντας μας εξαιτίας της αμαρτίας, μας δουν να έχουμε εξασθενήσει ως προς τα αγαθά έργα, θεωρώντας μας εγκαταλελειμμένους από τον Θεό, θέλουν με ομοφωνία όχι μόνο να μας καταδιώξουν, αλλά και σπεύδουν να μας αιχμαλωτίσουν· διότι νομίζουν ότι δεν υπάρχει κανείς για να μας γλιτώσει. «Θεέ μου, μη μακρύνεις από εμένα.» Και πώς ο Θεός που είναι υπεράνω όλων και εντός όλων μακραίνει, παρά μόνο όταν εμείς πράττουμε έργα ανάξια της παρουσίας του; Όπως ακριβώς έλεγε προς τους Ιουδαίους διαμέσου της προφητικής γλώσσας: «Οι αμαρτίες σας στέκονται ως εμπόδιο ανάμεσα σε εσάς και τον Θεό». «Επλεόνασας σε εμένα τη μεγαλωσύνη.» Μεγαλωσύνη του Θεού είναι η συγκατάβασή του προς εμάς· διότι ως μέγιστος παραμένει μέγας, και συγκαταβαίνει στους μικρούς.

Γι' αυτόν τον λόγο, σε ευχαριστία και δοξολογία προς τον Θεό καταλήγει τόσο ο ίδιος ο ιερέας όσο και οι παριστάμενοι πιστοί. Και ο μεν ιερέας λέει: «Ευλογητός ο Θεός πάντοτε, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν». Το δε πλήθος ψάλλει το προοίμιο της ωδής, παίρνοντάς το από τα προφητικά λόγια: «Ας γεμίσει το στόμα μας με αίνο, Κύριε, για να υμνήσουμε τη δόξα σου». Δεν είμαστε ικανοί, λέει, Δέσποτα, ούτε καν ύμνο να σου προσφέρουμε για τα αγαθά με τα οποία μας αξίωσες, αλλά εσύ δώσε μας και αυτό. Με ποιον τρόπο; Γεμίζοντας το στόμα μας με αίνο, και όπως ακριβώς δίνεις την προσευχή σε αυτούς που προσεύχονται, για να γνωρίζουμε τι πρέπει να ζητάμε και πώς, έτσι δώσε δύναμη στο στόμα μας και για τον δικό σου ύμνο.