Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 71:14

Και πάλι ο ίδιος προφήτης και βασιλιάς, στον ίδιο ψαλμό, σαν να μιλά εκ προσώπου του Θεού και Πατρός για τον Υιό και Λόγο του Θεού, λέγει τα εξής: «Από γαστέρα, πριν από τον αυγερινό, σε γέννησα.» Διότι ο αυγερινός δημιουργήθηκε την τέταρτη ημέρα, ενώ ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα. Λοιπόν, Ιουδαίε, πες μου: ποιον γέννησε ο Θεός πριν από την παρασκευή της κτίσεως; Μήπως το λέει για τον Αδάμ; Καθόλου· γιατί αυτός πλάσθηκε δύο ημέρες μετά τον αυγερινό και τα άστρα. Αλλά μήπως το λέει για τον χρισμένο που περιμένετε εσείς; Όμως κι εσείς δεν λέτε πως είναι υιός του Δαβίδ; Και ο Δαβίδ γεννήθηκε πολλούς χρόνους μετά τον Αδάμ. Διότι ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα, όπως ειπώθηκε, και οι αυγερινοί έγιναν την τέταρτη ημέρα· ο δε Θεός το λέει για τον ίδιο τον Υιό του, ότι «Πριν από τον αυγερινό σε γέννησα· εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», δηλαδή ιερέας των εθνών. Διότι ο Μελχισεδέκ πρόσφερε στον Θεό οίνο και άρτο, όπως και ο Χριστός, ο Αρχιερέας μας, παρέδωσε σε εμάς να του προσφέρουμε αναίμακτες θυσίες κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Άκουσε όμως και τον Σολομώντα, που λέγει για την προαιώνια γέννηση του μονογενούς Υιού του Θεού: «Πριν γίνουν τα όρη, πριν αναβλύσουν οι πηγές, και πριν από όλους τους βουνούς, με γεννά.» Δείξε μου, λοιπόν, ποιον γέννησε ο Θεός πριν από όλη την κτίση. Παρομοίως και πάλι ο Δαβίδ, στο βιβλίο των Ψαλμών, στον οζʹ ψαλμό, λέγει: «Ο Θεός, δώσε την κρίση σου στον βασιλέα και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλέως.» Και μη μου πεις ότι το λέγει για τον Σολομώντα· διότι είπε λίγους στίχους παρακάτω ότι «Θα κυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα, και πριν από τον ήλιο μένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών.» Να λοιπόν, σου έδειξα καθαρά, και μέσω του Δαβίδ και μέσω του Σολομώντα, ότι πριν από όλη την κτίση γεννήθηκε ο Υιός από τον Πατέρα, όπως το γνωρίζει μόνο ο ίδιος.

Και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα. Θα υποταχθούν σε μέγιστο βαθμό οι πολέμιοι, ώστε να μη φαίνεται ότι διεξάγεται μάχη εναντίον του, χρησιμοποιώντας τη μεταφορά εκείνων που πέφτουν στη γη και καταδεικνύουν έτσι την υποταγή τους. Διότι ελύτρωσε τον πτωχό από τον δυνάστη. Από τα πέρατα της οικουμένης έως τα άλλα άκρα, λέγει, θα τον προσκυνήσουν τα έθνη και οι βασιλείς, ευχαριστώντας τον για το γεγονός ότι τους λύτρωσε από την καταδυνάστευση του Σατανά. Από τον τόκο και από την αδικία θα λυτρώσει τις ψυχές τους. Εξαλείφοντας το εναντίον τους χειρόγραφο και χαρίζοντας το χρέος τόσο σε εκείνον που οφείλει πεντακόσια όσο και σε εκείνον που οφείλει πενήντα. Και έντιμο είναι το όνομά του. Θα είναι, λέγει, σεβάσμιος και ένδοξος σε όλους.

Και για το ότι ο Χριστός ήλθε για να ειρηνεύσει τον κόσμο, ας ακούσουμε τον οα΄ ψαλμό: «Θα κατέλθει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας, και σαν τη σταγόνα που στάζει πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης, μέχρις ότου εκλείψει η σελήνη, και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Και αν πει κάποιος Ιουδαίος ότι ο ψαλμός ομιλεί για τον Σολομώντα, ψεύδεται. Διότι λέγει: «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του· και όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν, και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης». Αυτά όμως δεν είναι δυνατόν να λέγονται για τον Σολομώντα· διότι αυτός δεν υπήρχε πριν από τον ήλιο.

Αν λοιπόν, όπως ψάλλει ο Δαβίδ στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών», πώς λοιπόν λάμβανε αυτό που είχε πάντοτε και πριν το λάβει τώρα; Ή πώς υψωνόταν αυτός που και πριν υψωθεί ήταν ο Ύψιστος; Ή πώς έλαβε την προσκύνηση αυτός που, και πριν τη λάβει τώρα, πάντοτε προσκυνούνταν; Δεν πρόκειται για αίνιγμα, αλλά για θείο μυστήριο· «διότι εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· για εμάς όμως αργότερα αυτός «ο Λόγος έγινε σάρκα», και αυτό που λέγεται τώρα, το ότι «υπερύψωσε», δεν σημαίνει ότι υψώνεται η ουσία του Λόγου· διότι πάντοτε ήταν και είναι «ίσα με τον Θεό», αλλά πρόκειται για την ύψωση της ανθρώπινης φύσης του. Γι' αυτό δεν έχουν ειπωθεί αυτά προηγουμένως, παρά μόνο όταν ο Λόγος έγινε σάρκα· ώστε να γίνει φανερό ότι το «ταπείνωσε» και το «υπερύψωσε» λέγονται για το ανθρώπινο στοιχείο· διότι σε όποιον υπάρχει η ταπείνωση, σε αυτόν θα ανήκει και η ύψωση· και αν εξαιτίας της πρόσληψης της σάρκας έχει γραφτεί το «ταπείνωσε», είναι φανερό ότι και το «υπερύψωσε» αναφέρεται σε αυτήν. Διότι αυτήν είχε ανάγκη ο άνθρωπος εξαιτίας της ταπεινότητας της σάρκας και του θανάτου.

Γι' αυτό και παρέθεσε αυτό το σχήμα του σημείου στα θεία λόγια, ώστε, όταν σπανίως βρεις κάπου στη μετάφραση των Εβδομήκοντα δύο κάποια λέξη που να διαφέρει, χωρίς ωστόσο να λείπει ούτε να έχει προστεθεί στις όμοιές της λέξεις, να γνωρίζεις ότι η λέξη αυτή μεταφράστηκε από ένα ή δύο ζεύγη, εξαιτίας των δύο παρακείμενων στιγμάτων. Και αυτά ονομάζονται συνδυασμένα ή όμοια. Για να σου είναι μάλιστα και αυτό ομαλό και ευκολονόητο, θα μιλήσω και περί τούτου. Όταν βρεις, όπως αναφέρεται στον εβδομηκοστό ψαλμό, το «τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν δικαιοσύνην σου», αντί για «ἀναγγελεῖ τὴν δικαιοσύνην σου», (υπάρχει) το «ἀναγγελεῖ τὰς δικαιοσύνας σου». Και πάλι στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό το «καὶ ἔντιμον τὸ ὄνομα αὐτῶν ἐνώπιον αὐτοῦ». Αντί γι' αυτό, όμως, παρατίθεται και το «ἔντιμον τὸ ὄνομα αὐτῶν ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ». Και έτσι, σε πολλά χωρία θα βρεις να μην υπάρχει τίποτα ελλιπές ούτε παραλλαγμένο, αλλά να υπάρχει το ίδιο νόημα διατυπωμένο με διαφορετικές λέξεις, ώστε να μην πρόκειται για άλλα νοήματα, εκτός από αυτά που μπορούν να διαβαστούν εξίσου και με τους δύο τρόπους. Έτσι, σημειώθηκε με τον λημνίσκο, επειδή ο λόγος που διατυπώθηκε με αυτόν τον τρόπο βρέθηκε σε ένα ή δύο ζεύγη. Αυτά, λοιπόν, είπαμε πάλι σχετικά με τον λημνίσκο.

«Όλα», λοιπόν, «τα έθνη θα τον υπηρετήσουν, διότι ελύτρωσε φτωχό από τον δυνάστη, και πένητα που δεν είχε βοηθό». Διότι η λέξη «ὅτι» [διότι], η οποία υπάρχει σε όλους τους ερμηνευτές και στην ίδια την Εβραϊκή Γραφή, είναι αιτιολογική και διδάσκει με ποιον τρόπο όλα τα έθνη επρόκειτο να υπηρετήσουν τον Σωτήρα. Διότι αυτό, λέει, θα συμβεί, «επειδή θα λυτρώσει φτωχό από τον δυνάστη»· σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: Ότι δηλαδή το τάγμα των αποστόλων του, αυτών που έγιναν για χάρη του φτωχοί και πένητες, θα το λυτρώσει από κάθε δυνάστη. Διότι, ενώ πολλοί δυνάστες, ορατοί και αόρατοι, αντιτάσσονται και επιτίθενται εναντίον αυτών ακριβώς των φτωχών και πενήτων, ο ίδιος, προασπίζοντάς τους με αόρατη δύναμη, θα τους λυτρώσει από όλους αυτούς, ώστε να μην παρεμποδιστεί η διακονία του ευαγγελικού κηρύγματος που επιτελείται μέσω αυτών. Και θα το πράξει αυτό όντας μαζί τους, σύμφωνα με την υπόσχεση που τους έδωσε λέγοντας: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Έτσι, λοιπόν, σπλαχνίστηκε φτωχό και πένητα, και έσωσε ψυχές πενήτων· και όλα αυτά τα παρείχε στους μαθητές και αποστόλους του, ώστε σε όλη τη γη να εξέλθει ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Αυτών δε των φτωχών και των πενήτων λύτρωσε τις ψυχές από τον τόκο και την αδικία, ώστε να μην οφείλουν τίποτα σε κανέναν.

Διότι έχει γραφτεί: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα όσα είναι γεγραμμένα στο βιβλίο του νόμου, ώστε να τα πράττει.» Εύλογα, αφού τους ελευθέρωσε από αυτήν την κατάρα, τους λύτρωνε από τον τόκο και την αδικία, αφού έγινε ο ίδιος κατάρα για χάρη τους· προσφέροντας το τίμιο αίμα του για αυτούς, καθιστώντας τους έτσι τίμιους για τον εαυτό του. Γι' αυτό αναφέρεται στη συνέχεια: «Και είναι έντιμο το όνομά τους ενώπιόν του.» Όθεν έχει καταγραφεί ότι τους είπε: «Μη χαίρεστε επειδή τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς· αλλά να χαίρεστε και να αγαλλιάζεσθε, διότι τα ονόματά σας έχουν εγγραφεί στους ουρανούς.» Γιατί, όμως, το όνομά τους ήταν έντιμο ενώπιόν του; Διότι ακριβώς ο ίδιος τους αξίωσε με αυτά τα ονόματα, αποκαλώντας τον μεν Σίμωνα Πέτρο, τον δε Θωμά Δίδυμο, και τους υιούς του Ζεβεδαίου Βοανεργές, το οποίο ερμηνεύεται υιοί βροντής.

Αλλά και το κοινό όνομα όλων αυτών ήταν έντιμο ενώπιόν του. Αυτό ακριβώς επεσήμανε το κείμενο του Ευαγγελίου λέγοντας: «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους.» Αντί δε για το «το όνομά τους», η Εβραϊκή γραφή περιέχει τη φράση «το αίμα τους»· έτσι το ερμήνευσαν και οι υπόλοιποι: ο μεν Ακύλας λέγοντας: «Και θα τιμηθεί το αίμα τους στα μάτια του»· ο δε Σύμμαχος: «Και τίμιο θα είναι το αίμα τους ενώπιόν του.» Μέσα από αυτά υπονόησε σαφώς τον θάνατο των προαναφερθέντων, από τους οποίους ο καθένας υπέμεινε με ποικίλους τρόπους το τέλος του μαρτυρίου, ο καθένας διαφορετικά υπομένοντας τον δι' αίματος αγώνα για τη μαρτυρία σε αυτόν· ώστε να λέγεται για αυτούς: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του.» Διότι παρόμοιο με αυτό τυγχάνει και το προκείμενο χωρίο που λέει: «Και έντιμο το όνομά τους ενώπιόν του.» «Και θα ζήσει και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας, και θα προσεύχονται γι' αυτόν διαπαντός.» Μου φαίνεται ότι εδώ το «και θα ζήσει» συμφωνεί με τη σωτήρια φωνή που είπε προς τους μαθητές του: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος.» Διότι, για να παρουσιάσει την παραμονή και την παρατεινόμενη στο άπειρο ζωή εκείνου για τον οποίο γίνεται η προφητεία, πρόσθεσε το «και θα ζήσει.» Επειδή χρειαζόταν μακρά ζωή για την εκπλήρωση αυτών που ειπώθηκαν.

Σε αυτά θα συνάψεις και το λόγιο του Ησαΐα που αναφέρει: «θα υπάρχει θυσιαστήριο στον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου, και οι Αιγύπτιοι θα γνωρίσουν τον Κύριο, και θα προσφέρουν θυσίες, και θα κάνουν τάματα στον Κύριο και θα τα εκπληρώσουν». Εδώ θα παρατηρήσεις ότι προφητεύεται πως έξω από την Ιερουσαλήμ, στην Αίγυπτο, θα στηθεί θυσιαστήριο στον Κύριο και ότι εκεί οι Αιγύπτιοι θα θυσιάσουν και θα κάνουν τάματα και θα τα εκπληρώσουν στον Κύριο. Επομένως, δεν είναι μόνο στην Αίγυπτο, αλλά και σε αυτήν την ίδια την αληθινή Ιερουσαλήμ, όποια και αν νοείται ότι είναι αυτή, που όλα τα έθνη, και αυτοί ακόμη οι πιο δεισιδαίμονες από όλους Αιγύπτιοι, καλούνται από την προφητεία να γιορτάσουν την πνευματικώς θεωρούμενη Σκηνοπηγία. Και αν κατά το παρελθόν «έγινε μερίδιο του Κυρίου ο λαός του ο Ιακώβ, κλήρος της κληρονομιάς του ο Ισραήλ», εντούτοις έχει ειπωθεί ότι αργότερα και όλα τα έθνη θα δοθούν ως κλήρος στον Κύριο, καθώς ο Πατέρας τού είπε: «ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». Διότι προφητεύεται ότι «θα κυριαρχήσει» όχι στην Ιουδαία αλλά «από θάλασσα σε θάλασσα» και «έως τα πέρατα της οικουμένης», και ότι «όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν, και σε αυτόν θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης». Αιτία δε αυτού ήταν το να κάνει γνωστό ο Θεός των όλων «το σωτήριό του ενώπιον όλων των εθνών».

Πάντως, για την περιγραφή του μυστηρίου καθίσταται άμεσα διαθέσιμος ο λόγος του μεγάλου Ησαΐα: Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στους ώμους του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής. Και ακόμη: Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ· διότι ήλθε το φως σου, και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε επάνω σου. Επίσης, παρατίθεται και ο μέγας Δαβίδ: Έλεος και αλήθεια συναντήθηκαν, δικαιοσύνη και ειρήνη φιλήθηκαν· και, Είδαν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία του Θεού μας. Και υποδεικνύοντάς τον έλεγε: Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν, θα τον υπηρετήσουν και θα τον προσκυνήσουν· και ότι ο Κύριος έκανε γνωστή τη σωτηρία του στους υιούς του Ισραήλ. Έπειτα, ακολουθεί η σεπτή και αγγελοπρεπής φωνή του σοφού Μαλαχία: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου, και θα ετοιμάσει την οδό μπροστά από το πρόσωπό σου, και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.

Διότι η λέξη Σαβά ερμηνεύεται ως επιστροφή. Ο δε Χριστός είναι η ειρήνη, όπως ο Σολομών. Και θα προσκυνήσουν: Τον Χριστό, διότι σε Αυτόν κάθε βασίλειο προσκυνεί ως Θεό μέχρι σήμερα και εις τον αιώνα. Όλα τα έθνη: Στον Χριστό όλη η κτίση και όσοι κατοικούν σε αυτήν. Επειδή ερρύσατο: Ο Χριστός τον άνθρωπο, ελευθερώνοντάς τον από την καταδυνάστευση του διαβόλου. Και τον πένητα: Ομοίως τον άνθρωπο ως αβοήθητο. Θα σπλαχνιστεί τον πτωχό: Τον άνθρωπο, διότι ήταν πτωχός, μη έχοντας ως οίκο την Εκκλησία. Ήταν δε πένης, επειδή δεν έτρωγε ακόμη τον μυστικό άρτο, ούτε έπινε τον μυστικό οίνο. Και τις ψυχές: Των εθνών, διότι επτώχευσαν από θεοσέβεια, ενώ τώρα πλουτίζουν και με την πίστη και με τη χάρη. Από τον τόκο: Διότι όπως ο κακός δανειστής, έτσι και ο διάβολος τους επέβαλλε ως τόκο την αμαρτία. Λυτρώθηκαν δε, σωζόμενοι με τη χάρη. Και έντιμο: Ενώπιον των εθνών είναι το όνομα του Χριστού, καθώς σε Αυτόν πίστεψαν και δι' Αυτού σώθηκαν. Και θα ζήσει: Το λέγει η Γραφή για τον Σολομώντα, αναφέρεται όμως στον Χριστό, ότι όταν γεννήθηκε Του προσφέρθηκε ο χρυσός στο τέλος των αιώνων (διότι ως εσπέρα εννοεί το τέλος). Διότι Αραβία ερμηνεύεται ως εσπέρα, το οποίο είναι το τέλος. Και θα προσευχηθούν: Δηλαδή προς Αυτόν όλοι οι πιστοί Του, και σε Αυτόν προσεύχονται εις τον αιώνα. Όλη την ημέρα: Δηλαδή ακατάπαυστα και διαπαντός.

Εχθροί του, που «γλείφουν το χώμα», είναι όσοι τιμούν τις σαρκικές ηδυπάθειες. «Από τον τόκο και την αδικία». Θα πείσει, λοιπόν, λέγει, αυτούς που χαίρονται με την αδικία και την πλεονεξία να ασκούν το έλεος και τη φιλανθρωπία. Αυτό ακριβώς επισήμανε η ευαγγελική Γραφή όταν είπε: «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους». «Και είναι έντιμο το όνομά τους». Ποιο όνομα; Ο Χριστός, από τον οποίο έχουμε ονομαστεί Χριστιανοί.

Και, για να μη φανεί ότι μακρηγορώ εξετάζοντας όλες τις προφητείες, θα παραθέσω έναν τρόπο προφητείας και, μέσω αυτού, θα καταστήσω σαφείς στους συνετότερους και τους υπόλοιπους. Έχει γραφεί ένας ψαλμός για τον Σολομώντα, από τον οποίο λίγα αναφέρονται στον Σολομώντα, ενώ τα περισσότερα και σπουδαιότερα αναφέρονται στον Χριστό. Διότι το επιφανειακό νόημα φαινόταν να υμνεί τον Σολομώντα, ενώ το καθαρότερο και οξυδερκέστερο υμνούσε τον αληθινά Ειρηνικό· και αποτελούσε μέγιστη παρηγοριά για όσους ζούσαν τότε και εξαίρετη προφητεία για όσους επρόκειτο να ζήσουν στο μέλλον. Διότι το «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών», καθώς και όλα τα άλλα τα υπερφυσικά, τα θεοπρεπή και τα ανώτερα όχι μόνο από τα ανθρώπινα μέτρα, αλλά και από τις ουράνιες δυνάμεις, ψάλλονταν για τον Χριστό. Ενώ το «και θα προσεύχονται γι’ αυτόν παντοτινά» έχει ειπωθεί για τον Σολομώντα.

Και αφού μας είδε αδικημένους από τον διάβολο της αδικίας, τον εχθρό της αλήθειας, για εμάς μεν άνοιξε τις πηγές του ελέους, ενώ εναντίον εκείνου εξέδωσε τη δίκαιη απόφαση. Διότι, ως εύσπλαχνος πατέρας και όντας ο μόνος αγαθός, λυτρώνοντας τις ψυχές όσων καταδυναστεύονταν από τον Σατανά από την αδικία και τον τόκο, αφού αφαίρεσε το εναντίον μας χειρόγραφο και το προσήλωσε στον σταυρό, μας ανέδειξε ελεύθερους. Επειδή, έχοντας ο διάβολος αυτό στην κατοχή του, μας κρατούσε υπόχρεους εξαιτίας όσων πράτταμε, τα οποία εμείς οι ίδιοι είχαμε διαπράξει. Αυτήν την κρίση πραγματοποίησε ο Θεός υπέρ ημών των αδικουμένων, καθαρίζοντάς μας διά του αίματος του Υιού Του τόσο από τις αδικίες που διαπράτταμε εμείς, όσο και από εκείνες που υφιστάμεθα από τον διάβολο.

«Από τον τόκο και από την αδικία θα λυτρώσει τις ψυχές τους». Δες πώς παντού η Γραφή στηλιτεύει τους τόκους, ως σύμβολα της αδικίας. «Και έντιμο θα είναι το όνομά του ενώπιόν του και θα ζήσει», δηλαδή θα γεννηθεί από την Παρθένο, «και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας», δηλαδή τα δώρα που του προσφέρθηκαν από τους μάγους, «και θα προσεύχονται γι' αυτόν παντοτινά, όλη την ημέρα θα τον ευλογούν». Διότι και εκείνοι οι μάγοι έγιναν κήρυκές του· στην Ιουδαία μεν, διότι ο αστέρας κρύφτηκε από αυτούς, στην Περσία δε, «όλη την ημέρα», δηλαδή καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους, συνέχισαν να τον ευλογούν. Και με άλλη έννοια το «θα ζήσει», σημαίνει ότι θα αναστηθεί από τους νεκρούς.