Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 71:15

Και πάλι ο ίδιος προφήτης και βασιλιάς, στον ίδιο ψαλμό, σαν να μιλά εκ προσώπου του Θεού και Πατρός για τον Υιό και Λόγο του Θεού, λέγει τα εξής: «Από γαστέρα, πριν από τον αυγερινό, σε γέννησα.» Διότι ο αυγερινός δημιουργήθηκε την τέταρτη ημέρα, ενώ ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα. Λοιπόν, Ιουδαίε, πες μου: ποιον γέννησε ο Θεός πριν από την παρασκευή της κτίσεως; Μήπως το λέει για τον Αδάμ; Καθόλου· γιατί αυτός πλάσθηκε δύο ημέρες μετά τον αυγερινό και τα άστρα. Αλλά μήπως το λέει για τον χρισμένο που περιμένετε εσείς; Όμως κι εσείς δεν λέτε πως είναι υιός του Δαβίδ; Και ο Δαβίδ γεννήθηκε πολλούς χρόνους μετά τον Αδάμ. Διότι ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα, όπως ειπώθηκε, και οι αυγερινοί έγιναν την τέταρτη ημέρα· ο δε Θεός το λέει για τον ίδιο τον Υιό του, ότι «Πριν από τον αυγερινό σε γέννησα· εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», δηλαδή ιερέας των εθνών. Διότι ο Μελχισεδέκ πρόσφερε στον Θεό οίνο και άρτο, όπως και ο Χριστός, ο Αρχιερέας μας, παρέδωσε σε εμάς να του προσφέρουμε αναίμακτες θυσίες κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Άκουσε όμως και τον Σολομώντα, που λέγει για την προαιώνια γέννηση του μονογενούς Υιού του Θεού: «Πριν γίνουν τα όρη, πριν αναβλύσουν οι πηγές, και πριν από όλους τους βουνούς, με γεννά.» Δείξε μου, λοιπόν, ποιον γέννησε ο Θεός πριν από όλη την κτίση. Παρομοίως και πάλι ο Δαβίδ, στο βιβλίο των Ψαλμών, στον οζʹ ψαλμό, λέγει: «Ο Θεός, δώσε την κρίση σου στον βασιλέα και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλέως.» Και μη μου πεις ότι το λέγει για τον Σολομώντα· διότι είπε λίγους στίχους παρακάτω ότι «Θα κυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα, και πριν από τον ήλιο μένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών.» Να λοιπόν, σου έδειξα καθαρά, και μέσω του Δαβίδ και μέσω του Σολομώντα, ότι πριν από όλη την κτίση γεννήθηκε ο Υιός από τον Πατέρα, όπως το γνωρίζει μόνο ο ίδιος.

Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα. Οι βασιλιάδες της Θαρσείς και των νήσων θα προσφέρουν δώρα, οι βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα φέρουν δώρα· και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλιάδες της γης, όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν. Διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από τον δυνάστη, και τον πένητα που δεν είχε βοηθό· θα σπλαχνιστεί τον φτωχό και τον πένητα, και θα σώσει τις ψυχές των πενήτων. Από τον τόκο και την αδικία θα λυτρώσει τις ψυχές τους, και έντιμο θα είναι το όνομά του ενώπιόν του. Και θα ζήσει, και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας, και θα προσεύχονται για αυτόν διαρκώς, όλη την ημέρα θα τον ευλογούν. Θα αποτελέσει στήριγμα στη γη, πάνω στις κορυφές των ορέων· θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο ο καρπός τους, και θα ανθίσουν από την πόλη σαν το χορτάρι της γης. Το όνομά του θα είναι ευλογημένο στους αιώνες, πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του. Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλες οι φυλές της γης. Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια. Και ευλογημένο το άγιο όνομα της δόξας του εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος· και θα πληρωθεί από τη δόξα του όλη η γη. Γένοιτο, γένοιτο. Ο Ζακχαίος είπε: «Αυτά ομολογουμένως έχουν ειπωθεί για τον Χριστό· αλλά δεν έχει έλθει ακόμη έως τώρα». Ο Αθανάσιος [απάντησε]: «Τι από όσα έχουν ειπωθεί δεν έχει εκπληρωθεί;»

«Και θα ζήσει, και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας». Αυτά τα αναφέρει εξαιτίας του Ηρώδη, ο οποίος έστειλε να θανατώσουν τα βρέφη. Λέει, επομένως, ότι δεν θα συμπεριληφθεί στα παιδιά που θανατώνονται. Το δε «Και θα του δοθεί αραβικό χρυσάφι», φανερώνει σαφώς τα δώρα που προσέφεραν οι μάγοι. «Και θα προσεύχονται για αυτόν διαρκώς». Μνημονεύοντας το όνομά του στις προσευχές και ζητώντας να τους προσφέρει ο Πατέρας τη δωρεά των αγαθών μέσω αυτού.

Και για το ότι ο Χριστός ήλθε για να ειρηνεύσει τον κόσμο, ας ακούσουμε τον οα΄ ψαλμό: «Θα κατέλθει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας, και σαν τη σταγόνα που στάζει πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης, μέχρις ότου εκλείψει η σελήνη, και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Και αν πει κάποιος Ιουδαίος ότι ο ψαλμός ομιλεί για τον Σολομώντα, ψεύδεται. Διότι λέγει: «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του· και όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν, και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης». Αυτά όμως δεν είναι δυνατόν να λέγονται για τον Σολομώντα· διότι αυτός δεν υπήρχε πριν από τον ήλιο.

Αν λοιπόν, όπως ψάλλει ο Δαβίδ στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών», πώς λοιπόν λάμβανε αυτό που είχε πάντοτε και πριν το λάβει τώρα; Ή πώς υψωνόταν αυτός που και πριν υψωθεί ήταν ο Ύψιστος; Ή πώς έλαβε την προσκύνηση αυτός που, και πριν τη λάβει τώρα, πάντοτε προσκυνούνταν; Δεν πρόκειται για αίνιγμα, αλλά για θείο μυστήριο· «διότι εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· για εμάς όμως αργότερα αυτός «ο Λόγος έγινε σάρκα», και αυτό που λέγεται τώρα, το ότι «υπερύψωσε», δεν σημαίνει ότι υψώνεται η ουσία του Λόγου· διότι πάντοτε ήταν και είναι «ίσα με τον Θεό», αλλά πρόκειται για την ύψωση της ανθρώπινης φύσης του. Γι' αυτό δεν έχουν ειπωθεί αυτά προηγουμένως, παρά μόνο όταν ο Λόγος έγινε σάρκα· ώστε να γίνει φανερό ότι το «ταπείνωσε» και το «υπερύψωσε» λέγονται για το ανθρώπινο στοιχείο· διότι σε όποιον υπάρχει η ταπείνωση, σε αυτόν θα ανήκει και η ύψωση· και αν εξαιτίας της πρόσληψης της σάρκας έχει γραφτεί το «ταπείνωσε», είναι φανερό ότι και το «υπερύψωσε» αναφέρεται σε αυτήν. Διότι αυτήν είχε ανάγκη ο άνθρωπος εξαιτίας της ταπεινότητας της σάρκας και του θανάτου.

Επειδή έφτασαν στην Ιουδαία ρωτώντας και λέγοντας: «Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην Ανατολή, και ήλθαμε να τον προσκυνήσουμε.» Διότι αφού τον προσκύνησαν, τον τίμησαν με δώρα, δηλαδή με λιβάνι, χρυσό και σμύρνα. Αυτό το μνημονεύει ο Ψαλμωδός μιλώντας για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Και θα ζήσει, και θα του δοθεί από τον χρυσό της Αραβίας.» Διότι με το όνομα Αραβία αναφέρεται εδώ στη χώρα των Περσών. <Ευφρανθείτε, ουρανοί, και ας αγαλλιάσει η γη.

Και ποιον άραγε ονομάζει σε αυτά τα λόγια φτωχό και πένητα; Είναι προφανές ότι εννοεί τον λαό που προέρχεται από τα έθνη. Διότι έτσι τους αναφέρει και ο Σωτήρας, λέγοντας μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να κηρύξω το ευαγγέλιο στους φτωχούς.» Διότι φτωχοί ήταν εκείνοι που πλανώνταν, μην έχοντας τον πλούτο των αρετών και στερημένοι από την αληθινή γνώση· και, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο.] <Και θα προσεύχονται γι' αυτόν διαπαντός.> (E f. 143 b. Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Και ποιοι είναι αυτοί που προσεύχονται, παρά προφανώς εμείς που αποδεχθήκαμε την πίστη του; Διότι, υψώνοντας τις προσευχές προς τον Θεό, ζητούμε να μας δοθεί η χορηγία των αγαθών μέσω του Χριστού. <Ας είναι το όνομά του ευλογημένο.> (D f. 181, E f. 144, H f. 218 b) Διότι πού δεν υπάρχει ο Χριστός, ή ποιο έθνος δεν έχει τιμηθεί με τέτοια κλήση; <Πριν από τον ήλιο θα διαμείνει το όνομά του.> Πώς λοιπόν έλαβε αυτό που φαίνεται ότι κατέχει πάντοτε; [Πώς ή με ποιον τρόπο το προγνώρισε; Διότι το μυστήριο του Χριστού, λέει, υπάρχει πριν από την καταβολή του κόσμου· το οποίο, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, αποσιωπήθηκε σε χρόνους αιώνιους, αλλά φανερώθηκε στους έσχατους καιρούς του αιώνα.

Αλλά και το κοινό όνομα όλων αυτών ήταν έντιμο ενώπιόν του. Αυτό ακριβώς επεσήμανε το κείμενο του Ευαγγελίου λέγοντας: «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους.» Αντί δε για το «το όνομά τους», η Εβραϊκή γραφή περιέχει τη φράση «το αίμα τους»· έτσι το ερμήνευσαν και οι υπόλοιποι: ο μεν Ακύλας λέγοντας: «Και θα τιμηθεί το αίμα τους στα μάτια του»· ο δε Σύμμαχος: «Και τίμιο θα είναι το αίμα τους ενώπιόν του.» Μέσα από αυτά υπονόησε σαφώς τον θάνατο των προαναφερθέντων, από τους οποίους ο καθένας υπέμεινε με ποικίλους τρόπους το τέλος του μαρτυρίου, ο καθένας διαφορετικά υπομένοντας τον δι' αίματος αγώνα για τη μαρτυρία σε αυτόν· ώστε να λέγεται για αυτούς: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του.» Διότι παρόμοιο με αυτό τυγχάνει και το προκείμενο χωρίο που λέει: «Και έντιμο το όνομά τους ενώπιόν του.» «Και θα ζήσει και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας, και θα προσεύχονται γι' αυτόν διαπαντός.» Μου φαίνεται ότι εδώ το «και θα ζήσει» συμφωνεί με τη σωτήρια φωνή που είπε προς τους μαθητές του: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος.» Διότι, για να παρουσιάσει την παραμονή και την παρατεινόμενη στο άπειρο ζωή εκείνου για τον οποίο γίνεται η προφητεία, πρόσθεσε το «και θα ζήσει.» Επειδή χρειαζόταν μακρά ζωή για την εκπλήρωση αυτών που ειπώθηκαν.

Και πώς θα υποτάσσονταν σε αυτόν οι Αιθίοπες και οι βασιλείς της Θαρσείς και τα νησιά, και θα τον προσκυνούσαν όλοι οι βασιλείς της γης, και όλα τα έθνη θα τον υπηρετούσαν; Διότι, εξαιτίας όλων αυτών, είχε ανάγκη από διαρκή ζωή. Γι' αυτό, μετά από όλα αυτά, ορθά και αναγκαία έχει προστεθεί το «και θα ζήσει»· δηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο την αθάνατη και αιώνια ζωή του προφητευόμενου προσώπου. Στη συνέχεια δε έχει ειπωθεί: «Και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας». Αντί δε του «της Αραβίας», πάλι το εβραϊκό κείμενο περιέχει το «Σαβά»· και οι υπόλοιποι μεταφραστές έχουν χρησιμοποιήσει την ίδια λέξη. Αλληγορικά, λοιπόν, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι αυτό το χρυσάφι σημαίνει τον πιο καθαρό νου στους ανθρώπους. Αλλά και ιστορικά εκπληρώθηκε ο λόγος αυτός, όταν οι μάγοι από την Ανατολή, ερχόμενοι, προσκύνησαν τον Σωτήρα ενώ ήταν παιδί, και του πρόσφεραν χρυσό, λίβανο και σμύρνα. Μήπως όμως και το «θα ζήσει» αναφέρεται σε εκείνον τον χρόνο, κατά τον οποίο ο Ηρώδης, επιβουλευόμενος τον νήπιο Ιησού, «έστειλε και σκότωσε όλα τα παιδιά στη Βηθλεέμ από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που εξακρίβωσε από τους μάγους»; Διότι τότε ο Ιωσήφ, αφού έλαβε θεία αποκάλυψη, παρέλαβε τη Μαρία τη γυναίκα του και το παιδί, και αναχώρησε για την Αίγυπτο.

Γι' αυτό, εξαγγέλλοντας αυτά η παρούσα προφητεία προέλεγε, ότι «θα ζήσει, και θα του δοθεί από τον χρυσό της Αραβίας», εκείνον από τη Σαβά· σαν να έλεγε σαφέστερα «τον εκλεκτό». Διότι αυτή η Σαβά και το έθνος των Σαβαίων λέγεται ότι ανήκουν στη λεγόμενη Ευδαίμονα Αραβία· από εκεί μάλιστα εξιστορείται ότι μεταφερόταν στον Σολομώντα, μαζί με τα άλλα, και εκλεκτός χρυσός. Εξάλλου, και με τα ίδια μας τα μάτια βλέπουμε στις εκκλησίες του Χριστού άπειρα κειμήλια από καθαρό χρυσό να αφιερώνονται προς τιμήν του.

Εύλογα, λοιπόν, ο λόγος δεν θεώρησε σωστό να παραβλέψει ούτε τη μνήμη αυτών. Και προσθέτει στη συνέχεια: «Και θα προσεύχονται γι' αυτόν αδιάκοπα, όλη την ημέρα θα τον ευλογεί ο καθένας». Δεν χρειάζονται πολλά λόγια για να αποδειχθεί πώς όλοι όσοι πίστεψαν στον Χριστό του Θεού αναπέμπουν αδιάλειπτες προσευχές «γι' αυτόν», ώστε να τον έχουν διαρκώς μαζί τους και να γίνεται βοηθός σε όλους. Και για το ότι ο καθένας τον ευλογεί όλη την ημέρα, ποιος θα μπορούσε να αμφιβάλλει; Τη νύχτα, λοιπόν, και την ημέρα, περισσότερο και από την αναπνοή τους, κάθε ψυχή από εκείνους που πίστεψαν αληθινά σε αυτόν, τιμώντας και σεβόμενη το όνομά του, τον ευλογεί, έχοντας την πεποίθηση ότι η ευλογία επιστρέφει στην ίδια, σύμφωνα με τον λόγο που ειπώθηκε προς το πρόσωπο του Χριστού: «Εκείνοι που σε ευλογούν είναι ευλογημένοι, και εκείνοι που σε καταρώνται είναι καταραμένοι». Γι' αυτό και αυξάνεται καθημερινά και πληθαίνει το γένος των Χριστιανών, λόγω της συμμετοχής τους στην εκ Θεού ευλογία, την οποία απολαμβάνουν επειδή ευλογούν αδιάλειπτα τον Χριστό του, σύμφωνα με το προκείμενο χωρίο της Γραφής που αναφέρει: «Όλη την ημέρα θα τον ευλογούν». Και παραθέτει την αιτία αυτών λέγοντας: «Θα είναι στήριγμα στη γη, πάνω στις κορυφές των ορέων».

Σε αυτά θα συνάψεις και το λόγιο του Ησαΐα που αναφέρει: «θα υπάρχει θυσιαστήριο στον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου, και οι Αιγύπτιοι θα γνωρίσουν τον Κύριο, και θα προσφέρουν θυσίες, και θα κάνουν τάματα στον Κύριο και θα τα εκπληρώσουν». Εδώ θα παρατηρήσεις ότι προφητεύεται πως έξω από την Ιερουσαλήμ, στην Αίγυπτο, θα στηθεί θυσιαστήριο στον Κύριο και ότι εκεί οι Αιγύπτιοι θα θυσιάσουν και θα κάνουν τάματα και θα τα εκπληρώσουν στον Κύριο. Επομένως, δεν είναι μόνο στην Αίγυπτο, αλλά και σε αυτήν την ίδια την αληθινή Ιερουσαλήμ, όποια και αν νοείται ότι είναι αυτή, που όλα τα έθνη, και αυτοί ακόμη οι πιο δεισιδαίμονες από όλους Αιγύπτιοι, καλούνται από την προφητεία να γιορτάσουν την πνευματικώς θεωρούμενη Σκηνοπηγία. Και αν κατά το παρελθόν «έγινε μερίδιο του Κυρίου ο λαός του ο Ιακώβ, κλήρος της κληρονομιάς του ο Ισραήλ», εντούτοις έχει ειπωθεί ότι αργότερα και όλα τα έθνη θα δοθούν ως κλήρος στον Κύριο, καθώς ο Πατέρας τού είπε: «ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». Διότι προφητεύεται ότι «θα κυριαρχήσει» όχι στην Ιουδαία αλλά «από θάλασσα σε θάλασσα» και «έως τα πέρατα της οικουμένης», και ότι «όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν, και σε αυτόν θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης». Αιτία δε αυτού ήταν το να κάνει γνωστό ο Θεός των όλων «το σωτήριό του ενώπιον όλων των εθνών».

Πάντως, για την περιγραφή του μυστηρίου καθίσταται άμεσα διαθέσιμος ο λόγος του μεγάλου Ησαΐα: Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στους ώμους του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής. Και ακόμη: Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ· διότι ήλθε το φως σου, και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε επάνω σου. Επίσης, παρατίθεται και ο μέγας Δαβίδ: Έλεος και αλήθεια συναντήθηκαν, δικαιοσύνη και ειρήνη φιλήθηκαν· και, Είδαν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία του Θεού μας. Και υποδεικνύοντάς τον έλεγε: Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν, θα τον υπηρετήσουν και θα τον προσκυνήσουν· και ότι ο Κύριος έκανε γνωστή τη σωτηρία του στους υιούς του Ισραήλ. Έπειτα, ακολουθεί η σεπτή και αγγελοπρεπής φωνή του σοφού Μαλαχία: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου, και θα ετοιμάσει την οδό μπροστά από το πρόσωπό σου, και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.

Διότι η λέξη Σαβά ερμηνεύεται ως επιστροφή. Ο δε Χριστός είναι η ειρήνη, όπως ο Σολομών. Και θα προσκυνήσουν: Τον Χριστό, διότι σε Αυτόν κάθε βασίλειο προσκυνεί ως Θεό μέχρι σήμερα και εις τον αιώνα. Όλα τα έθνη: Στον Χριστό όλη η κτίση και όσοι κατοικούν σε αυτήν. Επειδή ερρύσατο: Ο Χριστός τον άνθρωπο, ελευθερώνοντάς τον από την καταδυνάστευση του διαβόλου. Και τον πένητα: Ομοίως τον άνθρωπο ως αβοήθητο. Θα σπλαχνιστεί τον πτωχό: Τον άνθρωπο, διότι ήταν πτωχός, μη έχοντας ως οίκο την Εκκλησία. Ήταν δε πένης, επειδή δεν έτρωγε ακόμη τον μυστικό άρτο, ούτε έπινε τον μυστικό οίνο. Και τις ψυχές: Των εθνών, διότι επτώχευσαν από θεοσέβεια, ενώ τώρα πλουτίζουν και με την πίστη και με τη χάρη. Από τον τόκο: Διότι όπως ο κακός δανειστής, έτσι και ο διάβολος τους επέβαλλε ως τόκο την αμαρτία. Λυτρώθηκαν δε, σωζόμενοι με τη χάρη. Και έντιμο: Ενώπιον των εθνών είναι το όνομα του Χριστού, καθώς σε Αυτόν πίστεψαν και δι' Αυτού σώθηκαν. Και θα ζήσει: Το λέγει η Γραφή για τον Σολομώντα, αναφέρεται όμως στον Χριστό, ότι όταν γεννήθηκε Του προσφέρθηκε ο χρυσός στο τέλος των αιώνων (διότι ως εσπέρα εννοεί το τέλος). Διότι Αραβία ερμηνεύεται ως εσπέρα, το οποίο είναι το τέλος. Και θα προσευχηθούν: Δηλαδή προς Αυτόν όλοι οι πιστοί Του, και σε Αυτόν προσεύχονται εις τον αιώνα. Όλη την ημέρα: Δηλαδή ακατάπαυστα και διαπαντός.

Διότι τόσο πολύτιμο έχει καταστεί το όνομά του ενώπιον εκείνων που σώθηκαν και πίστεψαν μέσω αυτού, ώστε άλλοι μεν να περιφρονήσουν τον πλούτο, άλλοι τα αξιώματα, και άλλοι ακόμη και την ίδια τους τη ζωή, για να μην υπομείνουν το να αρνηθούν το όνομα των Χριστιανών. «Και θα προσεύχονται για αυτόν.» Διότι όχι μόνο στις εκκλησίες, αλλά και στις αγορές και στα σπίτια, κηρύττεται αδιακόπως η ευλογία του Χριστού, δηλαδή η δοξολογία, από εκείνους που έχουν πιστέψει σε αυτόν. «Και θα ευλογηθούν μέσω αυτού όλες οι φυλές της γης.» Διότι όλες οι φυλές, όλες οι γλώσσες και οι χώρες, οι οποίες προηγουμένως ζούσαν μέσα στην πλάνη, τώρα ομόφωνα δέχθηκαν την ευλογία. Γι' αυτό και τον μακαρίζουν. Με ποιον μακαρισμό; Προφανώς με αυτόν που βρίσκεται στα Ευαγγέλια: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε, και οι μαστοί που θήλασες». «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ.» Και γιατί διπλασιάζει το «Γένοιτο»; Επειδή θέλει να επιταχύνει τη δική μας ελευθερία και την ελπίδα των δικαίων. Διότι, όταν η γη γεμίσει από τη δόξα του Χριστού, τότε ο παρών κόσμος συντελείται, και θα εμφανιστεί η βασιλεία των ουρανών.

Και, για να μη φανεί ότι μακρηγορώ εξετάζοντας όλες τις προφητείες, θα παραθέσω έναν τρόπο προφητείας και, μέσω αυτού, θα καταστήσω σαφείς στους συνετότερους και τους υπόλοιπους. Έχει γραφεί ένας ψαλμός για τον Σολομώντα, από τον οποίο λίγα αναφέρονται στον Σολομώντα, ενώ τα περισσότερα και σπουδαιότερα αναφέρονται στον Χριστό. Διότι το επιφανειακό νόημα φαινόταν να υμνεί τον Σολομώντα, ενώ το καθαρότερο και οξυδερκέστερο υμνούσε τον αληθινά Ειρηνικό· και αποτελούσε μέγιστη παρηγοριά για όσους ζούσαν τότε και εξαίρετη προφητεία για όσους επρόκειτο να ζήσουν στο μέλλον. Διότι το «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών», καθώς και όλα τα άλλα τα υπερφυσικά, τα θεοπρεπή και τα ανώτερα όχι μόνο από τα ανθρώπινα μέτρα, αλλά και από τις ουράνιες δυνάμεις, ψάλλονταν για τον Χριστό. Ενώ το «και θα προσεύχονται γι’ αυτόν παντοτινά» έχει ειπωθεί για τον Σολομώντα.

Ο Χριστός γεννήθηκε, τα επίγεια ενώνονται με τα επουράνια, οι άγγελοι χορεύουν μαζί με τους ανθρώπους, οι ποιμένες αγρυπνούν στο ύπαιθρο και οι μάγοι προσκυνούν, ο ουρανός καταυγάζεται από φως και η γη βαστάζει τον λαμπρό καρπό της πάνω στη φάτνη. Και εκπληρώθηκε τότε εκείνο που έχει γραφτεί για τη γη, το «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη»· διότι Αλήθεια είναι ο Χριστός, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια». Από τη γη, δηλαδή από την Παρθένο, ανέτειλε κατά σάρκα. Ερευνώ, λοιπόν, από πού διδάχθηκαν οι μάγοι για τον αστέρα, τον οποίο χρησιμοποίησαν ως οδηγό για την ανεύρεση του παιδιού που αναζητούσαν. Διότι δεν ήταν απατηλός ο αστέρας, όπως κάποιοι φαντάστηκαν, λέγοντας ότι ο αστέρας ήταν πλάνος και ότι οι μάγοι δεν αναζητούσαν ένα αληθινό παιδί. Πώς, άλλωστε, αν ο αστέρας ήταν απατηλός, θα αναδείκνυε την αλήθεια, δηλαδή τον Χριστό; Διότι, αφού έφτασε μέχρις Εκείνον, σταμάτησε την πορεία του. Πώς επίσης και οι μάγοι, αν δεν αναχωρούσαν για την αλήθεια, θα του έφερναν από τους δικούς τους κόπους τέτοιες προσφορές, οι οποίες φανερώνουν τη θεότητα και την ανθρωπότητά του, και οι οποίες εκπληρώνουν το προφητικό λόγιο: «Θα ζήσει, και θα του δοθεί από το χρυσό της Αραβίας»; Ούτε πάλι ισχύει, όπως ισχυρίζονται οι μυθολόγοι, ότι δηλαδή για κάθε άνθρωπο που γεννιέται ανατέλλει και ένας αστέρας· αυτοί ούτε καν τη μυθική αστρολογία των Ελλήνων δεν γνωρίζουν.

Και είδαν εκείνην που γέννησε και εκείνον που γεννήθηκε· και αφού άνοιξαν τους θησαυρούς τους, έσκυψαν στη γη και του προσέφεραν δώρα, χρυσό και λιβάνι και σμύρνα, χρυσό ως σε βασιλιά, λιβάνι ως σε Θεό, σμύρνα ως σε θνητό. Τότε εκπληρώθηκε αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη: Βασιλείς των Αράβων και της Σαβά θα προσφέρουν δώρα· βασιλείς της Θαρσείς και νησιά θα φέρουν δώρα· και θα του δοθεί από τον χρυσό της Αραβίας.

Χαίρε, διότι γέννησες Παιδίον, για το οποίο λέει ο θεοπάτωρ Δαβίδ: «Διότι θα ζήσει, και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας». Χαίρε, διότι γέννησες Παιδίον, στο οποίο παρίστανται χίλιες χιλιάδες αγγέλων, σύμφωνα με τον Δανιήλ. Χαίρε, διότι γέννησες Παιδίον, το οποίο υμνολογεί, δοξολογεί και ευλογεί σύμπασα η κτίση των επουρανίων και των επιγείων. Χαίρε, διότι γέννησες Παιδίον, το οποίο θεολογούν τα πολυόμματα Χερουβίμ, και ομολογούν ως Κύριο τα εξαπτέρυγα Σεραφίμ.

ΕΥΧΗ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ Κύριε ο Θεός ημών, εσύ που εγκατέστησες πάνω στη γη αρχές και εξουσίες κατά την εικόνα των επουράνιων δυνάμεων, και ανέδειξες πάνω από όλες τη βασιλική περιωπή ώστε να προσομοιάζει στην εξοχότατη και υπεράνω όλων των όντων υπεράρρητη δυναστεία σου, εσύ που με το τίμιο αίμα σου μας εξαγόρασες από τη δουλεία του εχθρού, από τη μιαρή ζωή και από τους άθεους τυράννους, και κατά την ψυχή μας κατέστησες δικό σου άγιο έθνος, βασίλειο ιεράτευμα, λαό εκλεκτό, αγαπημένη κληρονομιά, ενώ κατά το σώμα μας υπέταξες σε ευσεβείς και πιστούς βασιλείς και προσκυνητές της υπέρ ημών φρικτής σου οικονομίας, εσύ, φιλάνθρωπε Βασιλεύ, μόνε ακατάληπτε και παντοδύναμε, επίβλεψε με ίλεω βλέμμα τον ευσεβή μας βασιλέα, τον οποίο εσύ, ο Θεός, έχρισες με έλαιο αγαλλιάσεως και έθεσες επικεφαλής στον ορθόδοξο λαό σου. Περίζωσέ τον με ανδρεία και σωφροσύνη και κραταίωσέ τον με την αριστεία κατά των παθών. Δώσε σε αυτόν την πραότητα του Δαβίδ, τη σοφία του Σολομώντα και τη δικαιοσύνη και των δύο, ώστε να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη και τους φτωχούς σου με δίκαιη κρίση, για να ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, διότι για αυτόν προσευχόμαστε σε εσένα πάντοτε και όλη την ημέρα τον ευλογούμε.

«Από τον τόκο και από την αδικία θα λυτρώσει τις ψυχές τους». Δες πώς παντού η Γραφή στηλιτεύει τους τόκους, ως σύμβολα της αδικίας. «Και έντιμο θα είναι το όνομά του ενώπιόν του και θα ζήσει», δηλαδή θα γεννηθεί από την Παρθένο, «και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας», δηλαδή τα δώρα που του προσφέρθηκαν από τους μάγους, «και θα προσεύχονται γι' αυτόν παντοτινά, όλη την ημέρα θα τον ευλογούν». Διότι και εκείνοι οι μάγοι έγιναν κήρυκές του· στην Ιουδαία μεν, διότι ο αστέρας κρύφτηκε από αυτούς, στην Περσία δε, «όλη την ημέρα», δηλαδή καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους, συνέχισαν να τον ευλογούν. Και με άλλη έννοια το «θα ζήσει», σημαίνει ότι θα αναστηθεί από τους νεκρούς.