Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 71:17

Και πάλι ο ίδιος προφήτης και βασιλιάς, στον ίδιο ψαλμό, σαν να μιλά εκ προσώπου του Θεού και Πατρός για τον Υιό και Λόγο του Θεού, λέγει τα εξής: «Από γαστέρα, πριν από τον αυγερινό, σε γέννησα.» Διότι ο αυγερινός δημιουργήθηκε την τέταρτη ημέρα, ενώ ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα. Λοιπόν, Ιουδαίε, πες μου: ποιον γέννησε ο Θεός πριν από την παρασκευή της κτίσεως; Μήπως το λέει για τον Αδάμ; Καθόλου· γιατί αυτός πλάσθηκε δύο ημέρες μετά τον αυγερινό και τα άστρα. Αλλά μήπως το λέει για τον χρισμένο που περιμένετε εσείς; Όμως κι εσείς δεν λέτε πως είναι υιός του Δαβίδ; Και ο Δαβίδ γεννήθηκε πολλούς χρόνους μετά τον Αδάμ. Διότι ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα, όπως ειπώθηκε, και οι αυγερινοί έγιναν την τέταρτη ημέρα· ο δε Θεός το λέει για τον ίδιο τον Υιό του, ότι «Πριν από τον αυγερινό σε γέννησα· εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», δηλαδή ιερέας των εθνών. Διότι ο Μελχισεδέκ πρόσφερε στον Θεό οίνο και άρτο, όπως και ο Χριστός, ο Αρχιερέας μας, παρέδωσε σε εμάς να του προσφέρουμε αναίμακτες θυσίες κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Άκουσε όμως και τον Σολομώντα, που λέγει για την προαιώνια γέννηση του μονογενούς Υιού του Θεού: «Πριν γίνουν τα όρη, πριν αναβλύσουν οι πηγές, και πριν από όλους τους βουνούς, με γεννά.» Δείξε μου, λοιπόν, ποιον γέννησε ο Θεός πριν από όλη την κτίση. Παρομοίως και πάλι ο Δαβίδ, στο βιβλίο των Ψαλμών, στον οζʹ ψαλμό, λέγει: «Ο Θεός, δώσε την κρίση σου στον βασιλέα και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλέως.» Και μη μου πεις ότι το λέγει για τον Σολομώντα· διότι είπε λίγους στίχους παρακάτω ότι «Θα κυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα, και πριν από τον ήλιο μένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών.» Να λοιπόν, σου έδειξα καθαρά, και μέσω του Δαβίδ και μέσω του Σολομώντα, ότι πριν από όλη την κτίση γεννήθηκε ο Υιός από τον Πατέρα, όπως το γνωρίζει μόνο ο ίδιος.

Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα. Οι βασιλιάδες της Θαρσείς και των νήσων θα προσφέρουν δώρα, οι βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα φέρουν δώρα· και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλιάδες της γης, όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν. Διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από τον δυνάστη, και τον πένητα που δεν είχε βοηθό· θα σπλαχνιστεί τον φτωχό και τον πένητα, και θα σώσει τις ψυχές των πενήτων. Από τον τόκο και την αδικία θα λυτρώσει τις ψυχές τους, και έντιμο θα είναι το όνομά του ενώπιόν του. Και θα ζήσει, και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας, και θα προσεύχονται για αυτόν διαρκώς, όλη την ημέρα θα τον ευλογούν. Θα αποτελέσει στήριγμα στη γη, πάνω στις κορυφές των ορέων· θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο ο καρπός τους, και θα ανθίσουν από την πόλη σαν το χορτάρι της γης. Το όνομά του θα είναι ευλογημένο στους αιώνες, πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του. Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλες οι φυλές της γης. Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια. Και ευλογημένο το άγιο όνομα της δόξας του εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος· και θα πληρωθεί από τη δόξα του όλη η γη. Γένοιτο, γένοιτο. Ο Ζακχαίος είπε: «Αυτά ομολογουμένως έχουν ειπωθεί για τον Χριστό· αλλά δεν έχει έλθει ακόμη έως τώρα». Ο Αθανάσιος [απάντησε]: «Τι από όσα έχουν ειπωθεί δεν έχει εκπληρωθεί;»

Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του. Αποδεικνύει, ότι αυτός που δεν θανατώθηκε μαζί με τα βρέφη, είναι εκείνος που υπάρχει πριν από την καταβολή του κόσμου μαζί με τον Πατέρα. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που επιτελεί θαυμάσια. Αφού εξέθεσε λεπτομερώς όλα όσα θα κατορθώσει μέσω της θείας οικονομίας για τους ανθρώπους επί της γης, του αναπέμπει ύμνο λέγοντας ότι αυτός είναι ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που μπόρεσε να κάνει αυτά τα θαυμάσια. Ποια είναι δε αυτά τα θαυμάσια, παρά η κατάργηση της δυναστείας του Σατανά και η απελευθέρωση όσων υφίσταντο την επιβουλή από την τυραννία των δαιμόνων; Παρατήρησε επίσης ότι τίποτα από όσα λέγονται στον ψαλμό δεν αρμόζει στον Σολομώντα, ο οποίος γεννήθηκε από τη γυναίκα του Ουρία· ούτε το: «Πριν από τον ήλιο υπάρχει το όνομά του»· ούτε το: «Όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν»· ούτε το: «Πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών». Από όλα αυτά λοιπόν καθίσταται φανερό, ότι έχουν λεχθεί για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό.

Και για το ότι ο Χριστός ήλθε για να ειρηνεύσει τον κόσμο, ας ακούσουμε τον οα΄ ψαλμό: «Θα κατέλθει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας, και σαν τη σταγόνα που στάζει πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης, μέχρις ότου εκλείψει η σελήνη, και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Και αν πει κάποιος Ιουδαίος ότι ο ψαλμός ομιλεί για τον Σολομώντα, ψεύδεται. Διότι λέγει: «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του· και όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν, και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης». Αυτά όμως δεν είναι δυνατόν να λέγονται για τον Σολομώντα· διότι αυτός δεν υπήρχε πριν από τον ήλιο.

Αν λοιπόν, όπως ψάλλει ο Δαβίδ στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών», πώς λοιπόν λάμβανε αυτό που είχε πάντοτε και πριν το λάβει τώρα; Ή πώς υψωνόταν αυτός που και πριν υψωθεί ήταν ο Ύψιστος; Ή πώς έλαβε την προσκύνηση αυτός που, και πριν τη λάβει τώρα, πάντοτε προσκυνούνταν; Δεν πρόκειται για αίνιγμα, αλλά για θείο μυστήριο· «διότι εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· για εμάς όμως αργότερα αυτός «ο Λόγος έγινε σάρκα», και αυτό που λέγεται τώρα, το ότι «υπερύψωσε», δεν σημαίνει ότι υψώνεται η ουσία του Λόγου· διότι πάντοτε ήταν και είναι «ίσα με τον Θεό», αλλά πρόκειται για την ύψωση της ανθρώπινης φύσης του. Γι' αυτό δεν έχουν ειπωθεί αυτά προηγουμένως, παρά μόνο όταν ο Λόγος έγινε σάρκα· ώστε να γίνει φανερό ότι το «ταπείνωσε» και το «υπερύψωσε» λέγονται για το ανθρώπινο στοιχείο· διότι σε όποιον υπάρχει η ταπείνωση, σε αυτόν θα ανήκει και η ύψωση· και αν εξαιτίας της πρόσληψης της σάρκας έχει γραφτεί το «ταπείνωσε», είναι φανερό ότι και το «υπερύψωσε» αναφέρεται σε αυτήν. Διότι αυτήν είχε ανάγκη ο άνθρωπος εξαιτίας της ταπεινότητας της σάρκας και του θανάτου.

Και ποιον άραγε ονομάζει σε αυτά τα λόγια φτωχό και πένητα; Είναι προφανές ότι εννοεί τον λαό που προέρχεται από τα έθνη. Διότι έτσι τους αναφέρει και ο Σωτήρας, λέγοντας μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να κηρύξω το ευαγγέλιο στους φτωχούς.» Διότι φτωχοί ήταν εκείνοι που πλανώνταν, μην έχοντας τον πλούτο των αρετών και στερημένοι από την αληθινή γνώση· και, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο.] <Και θα προσεύχονται γι' αυτόν διαπαντός.> (E f. 143 b. Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Και ποιοι είναι αυτοί που προσεύχονται, παρά προφανώς εμείς που αποδεχθήκαμε την πίστη του; Διότι, υψώνοντας τις προσευχές προς τον Θεό, ζητούμε να μας δοθεί η χορηγία των αγαθών μέσω του Χριστού. <Ας είναι το όνομά του ευλογημένο.> (D f. 181, E f. 144, H f. 218 b) Διότι πού δεν υπάρχει ο Χριστός, ή ποιο έθνος δεν έχει τιμηθεί με τέτοια κλήση; <Πριν από τον ήλιο θα διαμείνει το όνομά του.> Πώς λοιπόν έλαβε αυτό που φαίνεται ότι κατέχει πάντοτε; [Πώς ή με ποιον τρόπο το προγνώρισε; Διότι το μυστήριο του Χριστού, λέει, υπάρχει πριν από την καταβολή του κόσμου· το οποίο, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, αποσιωπήθηκε σε χρόνους αιώνιους, αλλά φανερώθηκε στους έσχατους καιρούς του αιώνα.

Εάν λοιπόν προγνώστηκε ο Χριστός, προγνωστήκαμε βεβαίως και εμείς μαζί του.] <Αυτός που μόνος κάνει θαυμάσια.> (G f. 64, L f. 171) Αφού διήλθε όλα όσα κατόρθωσε μέσω της θείας Οικονομίας, του αναπέμπει ύμνο λέγοντας ότι Εσύ είσαι ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που μπόρεσε να κάνει αυτά τα θαυμάσια, ήτοι να καταργήσει την εξουσία του Σατανά και να ελευθερώσει τους επιβουλευόμενους από την τυραννία των δαιμόνων. Πρόσεξε δε ότι δεν αρμόζει στον Σολομώντα, τον γιο της γυναίκας του Ουρία, κανένα από όσα λέγονται στον ψαλμό, ούτε το «Πριν από τον ήλιο υπάρχει το όνομά του» ούτε το «Πριν από τη σελήνη γενεές γενεών υπάρχει». Από όλα λοιπόν είναι φανερό ότι έχουν ειπωθεί για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. <Και ευλογημένο είναι το όνομα της δόξας του.> Διότι σε αυτόν κάμπτεται κάθε γόνυ και, όταν δοξάζεται ο Υιός, συνδοξάζεται και αυτός που τον γέννησε· διότι λέει ότι ο Υιός είναι η δόξα του Πατέρα. Διότι έτσι κάπου, συνομιλώντας μαζί του ως Υιός, λέει: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός». Αυτό λοιπόν το όνομα, λέει, δηλαδή το Υιός ή Χριστός Ιησούς, θα είναι ευλογημένο στους αιώνες.

Ρητά περί του ότι ο Υιός είναι Θεός. «Ο Θεός, στο όνομά σου σώσε με»· και, «Ας προσκυνήσουν το όνομά σου, Κύριε, το μέγα. Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του. Δώστε δόξα στο όνομά του. Αυτοί με άρματα και αυτοί με άλογα, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε». Πώς λοιπόν έλαβε αυτό, το οποίο φαίνεται ότι έχει πάντοτε;

Αλλά θα μου πει κάποιος: σοφίζεσαι επιχειρήματα, δείξε μου από κάποιον προφήτη το ξύλο του σταυρού. Αν δεν παράσχεις μαρτυρία από προφήτη, δεν πείθομαι. Άκου λοιπόν από τον Ιερεμία και βεβαιώσου: «Εγώ σαν άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή δεν το γνώριζα;» Διότι έτσι να το διαβάσεις, ερωτηματικά, όπως το είπα. Διότι αυτός που λέει: «Ξέρετε ότι μετά από δύο ημέρες γίνεται το Πάσχα και ο Υιός του Ανθρώπου παραδίδεται για να σταυρωθεί», άραγε δεν γνώριζε; «Εγώ σαν άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή δεν το γνώριζα;» Ποιο αρνί; Ας το ερμηνεύσει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής λέγοντας: «Να ο Αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». «Εναντίον μου σκέφτηκαν πονηρό λογισμό, λέγοντας». Αυτός που γνώριζε τους λογισμούς, άραγε δεν γνώριζε αυτό που επρόκειτο να συμβεί; Και τι έλεγαν; «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του». Και αν ο Κύριος σε αξιώσει, στο μέλλον θα γνωρίσεις ότι το σώμα του, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, έφερε τον τύπο του άρτου. Ελάτε λοιπόν, να βάλουμε ξύλο στον άρτο του «και να τον εξαλείψουμε από τη γη των ζώντων». Η ζωή δεν εξαλείφεται. Γιατί κοπιάζετε μάταια; «Και το όνομά του να μην μνημονευθεί πλέον». Μάταιη είναι η βουλή σας. Διότι πριν από τον ήλιο το όνομά του παραμένει στην Εκκλησία. Και για το ότι η ζωή ήταν αυτή που κρεμάστηκε πάνω στο ξύλο, ο Μωυσής θρηνώντας λέει: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σου, και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα πιστεύεις στη ζωή σου».

Προηγούνταν, λοιπόν, του πλήθους που άνθιζε σαν το χορτάρι ο προαναφερθείς καρπός του, ο οποίος είναι πολύ ανώτερος και καλύτερος από το χορτάρι της γης· γι' αυτό και προτάσσεται το: «Θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο ο καρπός του»· μετά δε τον εξαιρετικό καρπό, δηλαδή εκείνους που καρποφορούν μέσα στην Εκκλησία, απαριθμεί τα υπόλοιπα πλήθη με το: «Και θα ανθίσουν μέσα από την πόλη σαν το χορτάρι της γης». Έπειτα, επιπλέον αυτών λέγεται: «Το όνομά του θα υπάρχει στους αιώνες». Εφόσον δε το όνομα του Χριστού παραμένει και διαιωνίζεται, είναι φυσικό επακόλουθο να συμπαρεκτείνεται και το όνομα των Χριστιανών. Αυτό δε το όνομα, το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα, υπήρχε και πριν από τη σύσταση του κόσμου· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του». Και πιο πάνω αναφερόταν ότι παραμένει μαζί με τον ήλιο και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών. Το ότι δε αυτά δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν σε θνητή φύση, το έχουμε ήδη αποδείξει προηγουμένως. Μετά από αυτά αναφέρεται: «Και θα ευλογηθούν μέσω αυτού όλα τα έθνη της γης». Δίπλα σε αυτά θα παραθέσεις τον χρησμό που ειπώθηκε προς τον Αβραάμ: «Και θα ευλογηθούν στο σπέρμα σου όλα τα έθνη της γης». Και δες πώς η υπόσχεση προς τον Αβραάμ διαφυλασσόταν μέσα στους χρόνους, ανανεούμενη μέσω του κάθε προφήτη.

Διότι πρώτα στον Αβραάμ είχε ειπωθεί το εξής: «Θα ευλογηθούν μέσω του σπέρματός σου όλα τα έθνη της γης»· μετά δε από αυτά, ο Ιακώβ, προφητεύοντας περί του Χριστού, έχει καταγραφεί να λέει: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, έως ότου έλθει εκείνο που έχει αποταμιευθεί· και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Και στους μετέπειτα χρόνους πάλι έχει ειπωθεί μέσω του Βαλαάμ: «Θα προέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του, και θα κυριεύσει πολλά έθνη». Αλλά και ο Μωυσής έκανε μνεία των εθνών σε μεγάλη ωδή, λέγοντας: «Ευφρανθείτε, έθνη, ο λαός του· και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι υιοί του Θεού». Έτσι λοιπόν και εδώ, όσα προφητεύθηκαν στον Αβραάμ μέσω του θείου χρησμού, το λόγιο τα επαναλαμβάνει, διδάσκοντας ότι δεν πρόκειται να εκπληρωθούν με άλλον τρόπο παρά μόνο μέσω του Χριστού, λέγοντας: «Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλα τα έθνη της γης». Έπειτα, στη συνέχεια λέει: «Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν». Και πώς θα τον μακαρίσουν όλα τα έθνη; Φανερώνοντας, μέσω της μακαριότητας που υπάρχει σε αυτά, τη χάρη που προέρχεται από αυτόν. «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια έργα». Τα έθνη, καθώς ευλογούνται στο πρόσωπο εκείνου που προφητεύεται, σύμφωνα με τον λόγο που ανέφερε: «Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλα τα έθνη», αυξάνονται με την κατά Θεόν αύξηση, πληθύνονται και κατακυριεύουν τη γη.

στα οποία προσθέτει: «και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Και πάλι: «όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν». Και πάλι: «θα ευλογηθούν εν αυτώ όλες οι φυλές της γης, όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν». Και στο τέλος του ψαλμού: «και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη, γένοιτο, γένοιτο». 〈ΙΔ'. Ψαλμός 97ος〉. «Ψάλτε στον Κύριο νέο άσμα, διότι έκανε θαυμαστά έργα ο Κύριος. Τον έσωσε το δεξί του χέρι και ο άγιος βραχίονάς του. Γνωστοποίησε ο Κύριος το σωτήριό του, ενώπιον των εθνών αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του. Θυμήθηκε το έλεός του προς τον Ιακώβ, και την αλήθεια του προς τον οίκο του Ισραήλ· είδαν όλα τα πέρατα της γης το σωτήριο του Θεού μας, αλαλάξτε προς τον Κύριο όλη η γη». Και προσθέτει: «ας σαλευθεί η θάλασσα και το πλήρωμά της, η οικουμένη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν. Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν μαζί, τα όρη θα αγαλλιάσουν ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται να κρίνει τη γη, θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με ευθύτητα». 〈ΙΕ'. Από τη Γένεση〉. «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». 〈ΙΣΤ'. Από τον Σοφονία〉. «

Σε αυτά θα συνάψεις και το λόγιο του Ησαΐα που αναφέρει: «θα υπάρχει θυσιαστήριο στον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου, και οι Αιγύπτιοι θα γνωρίσουν τον Κύριο, και θα προσφέρουν θυσίες, και θα κάνουν τάματα στον Κύριο και θα τα εκπληρώσουν». Εδώ θα παρατηρήσεις ότι προφητεύεται πως έξω από την Ιερουσαλήμ, στην Αίγυπτο, θα στηθεί θυσιαστήριο στον Κύριο και ότι εκεί οι Αιγύπτιοι θα θυσιάσουν και θα κάνουν τάματα και θα τα εκπληρώσουν στον Κύριο. Επομένως, δεν είναι μόνο στην Αίγυπτο, αλλά και σε αυτήν την ίδια την αληθινή Ιερουσαλήμ, όποια και αν νοείται ότι είναι αυτή, που όλα τα έθνη, και αυτοί ακόμη οι πιο δεισιδαίμονες από όλους Αιγύπτιοι, καλούνται από την προφητεία να γιορτάσουν την πνευματικώς θεωρούμενη Σκηνοπηγία. Και αν κατά το παρελθόν «έγινε μερίδιο του Κυρίου ο λαός του ο Ιακώβ, κλήρος της κληρονομιάς του ο Ισραήλ», εντούτοις έχει ειπωθεί ότι αργότερα και όλα τα έθνη θα δοθούν ως κλήρος στον Κύριο, καθώς ο Πατέρας τού είπε: «ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». Διότι προφητεύεται ότι «θα κυριαρχήσει» όχι στην Ιουδαία αλλά «από θάλασσα σε θάλασσα» και «έως τα πέρατα της οικουμένης», και ότι «όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν, και σε αυτόν θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης». Αιτία δε αυτού ήταν το να κάνει γνωστό ο Θεός των όλων «το σωτήριό του ενώπιον όλων των εθνών».

Για ποιον λόγο, όμως, οι ιεροί ευαγγελιστές καταγράφουν τη γενεαλογία του Ιωσήφ, παρόλο που ο Σωτήρας μας δεν προήλθε από αυτόν, αλλά από το Άγιο Πνεύμα και την αγία Παρθένο, και το πώς και η ίδια η μητέρα του Κυρίου αποδεικνύεται ότι προέρχεται από το γένος και το σπέρμα του Δαβίδ, εφόσον τα έχουμε εξετάσει στο πρώτο από τα ζητήματα και τις λύσεις σχετικά με τη γενεαλογία του Σωτήρα μας, παραπέμπουμε σε εκείνα τους φιλομαθείς, καθώς ο παρών χρόνος μας επείγει για άλλη υπόθεση. 〈Ζ'〉. 〈Από τον Ψαλμό οα'〉. «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά», και στη συνέχεια προσθέτει: «και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών. Θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε πόκο, και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη. Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης, μέχρις ότου εκλείψει η σελήνη. Και θα κατακυριεύσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης», και μετά από λίγο λέει: «θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο ο καρπός του. Το όνομά του θα είναι ευλογημένο στους αιώνες, πριν από τον ήλιο θα διαμείνει το όνομά του· και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλες οι φυλές της γης, όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν».

Διότι η μεν προφητεία έλεγε για αυτόν που θα αναστηθεί από τη ρίζα του Ιεσσαί το: «και θα υπάρξει αυτός που θα αναστηθεί για να εξουσιάσει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη», η δε άλλη για τον γιο, τον Σολομώντα, το: «θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης», και «θα ευλογηθούν σε αυτόν» «όλα τα έθνη», ενώ η προκείμενη λέει παρόμοια: «έως ότου έλθει», αναφέρει, «εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Αν, λοιπόν, συμφωνούν οι προφητείες σχετικά με τα έθνη, και αποδείχθηκε ότι οι προηγούμενες από αυτές αποβλέπουν στον Σωτήρα μας, δεν θα υπήρχε κανένα εμπόδιο στο να θεωρήσουμε ότι και η παρούσα αποβλέπει στον ίδιο, εφόσον ομολογείται ότι προφητεύουν σε συμφωνία μεταξύ τους, προπάντων όταν μέχρι τους χρόνους της εμφάνισης του Σωτήρα μας οι άρχοντες του Ιουδαϊκού έθνους και οι ηγέτες τους υφίσταντο από προγονική διαδοχή, αλλά με την παρουσία Του έπαψαν, και συγχρόνως η προσδοκία των εθνών επέφερε την εκπλήρωση της προφητείας του Ιακώβ. Επομένως, και εδώ υποδηλώνεται ο Χριστός και κανένας άλλος, ότι πρόκειται να προέλθει από τη φυλή του Ιούδα... και όταν υποδηλωνόταν ότι κατάγεται από τον Δαβίδ και τον Σολομώντα και από τη ρίζα του Ιεσσαί, αποδεικνυόταν ότι ανήκει στην ίδια φυλή· διότι γιος του Ιεσσαί ήταν ο Δαβίδ, και του Δαβίδ ο Σολομών, οι οποίοι προέρχονταν από τη φυλή του Ιούδα.

Αλλά βέβαια αυτά είναι εντελώς ξένα προς τον Σολομώντα· θα μπορούσαν όμως να αναχθούν στον Χριστό, ο οποίος, εγερθείς από το σπέρμα του Δαβίδ, ίδρυσε οίκο για τον Θεό όχι από άψυχους λίθους, ούτε σε μια γωνία και σε ένα μόνο μέρος της γης, αλλά σε ολόκληρη την οικουμένη και ανάμεσα σε όλα τα έθνη, συγκροτώντας τη θεοπρεπή του Εκκλησία από ζωντανούς και νοερούς λίθους. Σε αυτόν και μόνο ταιριάζει να αναφωνείται το: «Αυτός θα είναι σε μένα Υιός»· επειδή και σε άλλες Γραφές ανακηρύσσεται Υιός του Θεού, όπως σε αυτήν που αναφέρει: «Από γαστέρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα»· και σε αυτήν που λέει: «Ο Κύριος είπε προς εμένα, Υιός μου είσαι εσύ»· και πάλι σε αυτήν όπου έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του, και πριν από όλα τα βουνά με γεννά». Με αυτά λοιπόν συμφωνεί και η φωνή που ήλθε από τους ουρανούς για αυτόν, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός»· καθώς και τα όσα περιέχονται στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, το «Θα συμπαραμείνει μαζί με τον ήλιο», και το «Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν», τα οποία φανερά συμβαδίζουν με όσα θεολογούνται περί του Σωτήρος μας. Και ότι αυτά έχουν έτσι, συνιστά αναντίρρητη απόδειξη η μαρτυρία του Ησαΐα, ο οποίος, μετά τον θάνατο του Σολομώντα και μετά από πάρα πολλές άλλες διαδοχές του γένους, προφητεύει ότι από τη ρίζα του Ιεσσαί και του Δαβίδ θα προέλθει κάποιος, και ότι αυτός θα είναι Σωτήρας των εθνών, λέγοντας ξεκάθαρα τα εξής: «Και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί, και αυτός που θα εγερθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». ιαʹ.

Πάντως, για την περιγραφή του μυστηρίου καθίσταται άμεσα διαθέσιμος ο λόγος του μεγάλου Ησαΐα: Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στους ώμους του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής. Και ακόμη: Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ· διότι ήλθε το φως σου, και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε επάνω σου. Επίσης, παρατίθεται και ο μέγας Δαβίδ: Έλεος και αλήθεια συναντήθηκαν, δικαιοσύνη και ειρήνη φιλήθηκαν· και, Είδαν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία του Θεού μας. Και υποδεικνύοντάς τον έλεγε: Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και μέσω αυτού θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν, θα τον υπηρετήσουν και θα τον προσκυνήσουν· και ότι ο Κύριος έκανε γνωστή τη σωτηρία του στους υιούς του Ισραήλ. Έπειτα, ακολουθεί η σεπτή και αγγελοπρεπής φωνή του σοφού Μαλαχία: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου, και θα ετοιμάσει την οδό μπροστά από το πρόσωπό σου, και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.

Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει. Και η βασιλεία του δεν θα φθαρεί. Ποιος είναι λοιπόν αυτός, ο οποίος ως υιός ανθρώπου έλαβε την εξουσία αναφαίρετη επί πάντων; Ασφαλώς κανένας απολύτως άνθρωπος, αλλά ο θεάνθρωπος Χριστός, για τον οποίο και ο Δαβίδ είπε προς τον Θεό και Πατέρα: «Θεέ, την κρίση σου δώσε στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά». Διότι ο Χριστός και ως Θεός είναι βασιλιάς, και υιός βασιλιά. Και ως άνθρωπος έγινε βασιλιάς, και υιός του βασιλιά Δαβίδ, γι' αυτό και αργότερα έλεγε: «Μου δόθηκε εξουσία στον ουρανό και επί της γης». Προς αυτόν ο Πατέρας, αφού έλαβε τη βασιλεία, του έλεγε, ως προς άνθρωπο: «Κάθισε στα δεξιά μου». Διότι, αναφέρει, «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Ή ποιοι είναι οι δύο Κύριοι του Δαβίδ, για τους οποίους γίνεται ο λόγος, αν δεν πεις ότι είναι αυτοί; Αφού λοιπόν είπε ο Δαβίδ, «Θεέ, την κρίση σου δώσε στον βασιλιά» και τα εξής, πρόσθεσε ότι «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του», δηλαδή προφανώς αυτό της θεότητας ή της υιότητας.

Ποιος είναι λοιπόν αυτός ο μάρτυρας; Ασφαλώς αυτός που κάθεται στον ουράνιο θρόνο, για τον οποίο πάλι αλλού λέει: «το όνομά του θα διαμείνει πριν από τον ήλιο, και σε αυτόν θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης». Από εδώ, λοιπόν, αναφαίνεται και κάποια διπλή γενεαλογική σειρά του μακαρίου γένους της Θεομήτορος και του Ιωσήφ του μνήστορός της· διότι και οι δύο ανήκαν στην ίδια φυλή και πατριά σύμφωνα με τον νόμο. Διπλασιάζεται, επομένως, από εδώ η γενεαλογική σειρά, καθώς συμπλέκεται από τα κατά φύση και τα κατά νόμο τέκνα, και πολλές φορές μεν συνενώνεται, ενώ πολλές φορές χωρίζεται στα δύο, έτσι ώστε το ίδιο παιδί να είναι -πράγμα που φαίνεται πάρα πολύ παράδοξο- παιδί δύο πατέρων που είναι αδέλφια, του ενός μεν κατά τον νόμο, επειδή δεν τεκνοποίησε κατά φύση, του άλλου δε κατά φύση, επειδή μέσω του εαυτού του ανέστησε σπέρμα για τον αδελφό του, αν και μέσω αμφοτέρων των πατέρων εκείνος που γεννήθηκε ανάγει το γένος του στον Δαβίδ.

Τι λοιπόν; Εξαιτίας αυτών πρέπει να αθετηθεί το θείο και απροσπέλαστο ύψος που από την άλλη πλευρά μαρτυρείται για τον Υιό, ότι δηλαδή «εν αρχή ην», «και προς τον Θεόν ην, και Θεός ην», και «προ όλων των βουνών γεννάται», και «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του», και «αυτός είναι ο Θεός και δεν θα λογαριαστεί άλλος δίπλα του», διότι αυτός είναι εκείνος που «μετά από αυτά συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και ότι αυτός και ο Πατέρας είναι ένα, και αυτός είναι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε αυτόν, και «εκείνος που έχει δει αυτόν έχει δει τον Πατέρα», και «μαζί του είναι η εξουσία την ημέρα της δυνάμεώς του», «και θα κυριαρχήσει μέχρι να εκλείψει η σελήνη», και «σε αυτόν θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», και «η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια», και «δεν θα παραδοθεί σε άλλον βασιλιά»;

«Θα υπάρξει στήριγμα» Ο σταυρός στην κορυφή του όρους του Γολγοθά· διότι σε αυτόν στηρίχθηκε η γη από τον σάλο των δαιμόνων. «Θα υπερυψωθεί» Διότι η θυσία στον σταυρό υψώθηκε πάνω από τις ειδωλολατρικές θυσίες. Διότι ο Λίβανος ερμηνεύεται ως κατοικητήριο ειδώλων (δαιμόνων). «Και θα ανθίσουν» Οι δαίμονες ως άκαρπο χορτάρι εκδιώχθηκαν από την εκκλησία· διότι πόλη των πιστών είναι η εκκλησία. «Ας είναι το όνομα» Το όνομα του Χριστού ευλογημένο [στους αιώνες] από κάθε πνοή. «Πριν από τον ήλιο» Διότι πριν από τον ήλιο και πριν από όλη την κτίση υπήρχε ο Υιός μαζί με τον Πατέρα ως φως εκ φωτός. «Και θα ευλογηθούν» Στο όνομα του Ιησού (του Κυρίου) αγιάστηκε το ανθρώπινο γένος πάνω στη γη. «Όλα τα έθνη» Διότι σε αυτόν μακαρίζονται όλοι όσοι πίστεψαν (πιστεύουν) στον Χριστό. «Ευλογητός» Διότι όλη η κτίση ευλογεί τον Θεό, επειδή ελέησε τα σύμπαντα με μεγάλη δύναμη. «Και ευλογημένο» Διότι είναι αληθινά ευλογημένο το όνομα του Χριστού από τον αιώνα και εις τον αιώνα. «Και θα πληρωθεί» Διότι ολόκληρη η κτίση πληρώθηκε από την πίστη της δόξας του Χριστού έως τον αιώνα.

Διότι τόσο πολύτιμο έχει καταστεί το όνομά του ενώπιον εκείνων που σώθηκαν και πίστεψαν μέσω αυτού, ώστε άλλοι μεν να περιφρονήσουν τον πλούτο, άλλοι τα αξιώματα, και άλλοι ακόμη και την ίδια τους τη ζωή, για να μην υπομείνουν το να αρνηθούν το όνομα των Χριστιανών. «Και θα προσεύχονται για αυτόν.» Διότι όχι μόνο στις εκκλησίες, αλλά και στις αγορές και στα σπίτια, κηρύττεται αδιακόπως η ευλογία του Χριστού, δηλαδή η δοξολογία, από εκείνους που έχουν πιστέψει σε αυτόν. «Και θα ευλογηθούν μέσω αυτού όλες οι φυλές της γης.» Διότι όλες οι φυλές, όλες οι γλώσσες και οι χώρες, οι οποίες προηγουμένως ζούσαν μέσα στην πλάνη, τώρα ομόφωνα δέχθηκαν την ευλογία. Γι' αυτό και τον μακαρίζουν. Με ποιον μακαρισμό; Προφανώς με αυτόν που βρίσκεται στα Ευαγγέλια: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε, και οι μαστοί που θήλασες». «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ.» Και γιατί διπλασιάζει το «Γένοιτο»; Επειδή θέλει να επιταχύνει τη δική μας ελευθερία και την ελπίδα των δικαίων. Διότι, όταν η γη γεμίσει από τη δόξα του Χριστού, τότε ο παρών κόσμος συντελείται, και θα εμφανιστεί η βασιλεία των ουρανών.

Και, για να μη φανεί ότι μακρηγορώ εξετάζοντας όλες τις προφητείες, θα παραθέσω έναν τρόπο προφητείας και, μέσω αυτού, θα καταστήσω σαφείς στους συνετότερους και τους υπόλοιπους. Έχει γραφεί ένας ψαλμός για τον Σολομώντα, από τον οποίο λίγα αναφέρονται στον Σολομώντα, ενώ τα περισσότερα και σπουδαιότερα αναφέρονται στον Χριστό. Διότι το επιφανειακό νόημα φαινόταν να υμνεί τον Σολομώντα, ενώ το καθαρότερο και οξυδερκέστερο υμνούσε τον αληθινά Ειρηνικό· και αποτελούσε μέγιστη παρηγοριά για όσους ζούσαν τότε και εξαίρετη προφητεία για όσους επρόκειτο να ζήσουν στο μέλλον. Διότι το «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών», καθώς και όλα τα άλλα τα υπερφυσικά, τα θεοπρεπή και τα ανώτερα όχι μόνο από τα ανθρώπινα μέτρα, αλλά και από τις ουράνιες δυνάμεις, ψάλλονταν για τον Χριστό. Ενώ το «και θα προσεύχονται γι’ αυτόν παντοτινά» έχει ειπωθεί για τον Σολομώντα.

Διότι το χωρίο, «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του και πριν από τη σελήνη ο θρόνος του» και όσα παρόμοια, κανείς, ούτε και από τους πλέον ανόητους, δεν θα έλεγε ότι αναφέρονται στην ανθρώπινη φύση. Αλλά και ο Ιακώβ, όταν προανήγγειλε αυτά που πρόκειται τώρα να πει ο Ησαΐας, και ακόμη περισσότερα από αυτά· διότι, μαζί με την κλήση των εθνών, προείπε και τον θάνατο και την ανάσταση και τον καιρό κατά τον οποίο επρόκειτο να έλθει· ούτε και εκείνος τα διατύπωσε εντελώς φανερά, αλλά, αποκρύπτοντας όσα επρόκειτο να πει κάτω από το πρόσχημα της προσφώνησης προς τον υιό του, τα προανήγγειλε με τέτοιον τρόπο, ώστε να δίνει μεν την εντύπωση ότι προλέγει τα όσα επρόκειτο να συμβούν στον Ιούδα· όπως όμως μαρτυρεί η έκβαση των πραγμάτων, προανήγγειλε τα όσα επρόκειτο να κατορθώσει ο Χριστός. Διότι ούτε ο Ιούδας έγινε προσδοκία των εθνών, ούτε έλαμψε η φυλή την εποχή εκείνη που εξέλιπε το πολίτευμά τους· αντίθετα, όλα αυτά πραγματοποιήθηκαν όταν ήλθε ο Χριστός. Εάν, πάλι, οι Ιουδαίοι αναίσχυντα παραμερίζουν αυτόν τον κανόνα της προφητείας, θα μπορούσαν κάλλιστα να ελεγχθούν ευκόλως και από τα ίδια τα λεγόμενα, εάν κανείς, αναλύοντας με ακρίβεια τις προφητείες και εξετάζοντας την κάθε φράση με την πρέπουσα προσοχή, εναρμονίσει τα λεχθέντα με τα γεγονότα που έχουν συμβεί.

Όπως λοιπόν είναι διαφορετικό το «Πριν από τον ήλιο» και διαφορετικό το «Πριν από την ανατολή του ηλίου»· διότι το ένα δηλώνει την ενέργεια του ηλίου και τον όρθρο, ενώ το άλλο τη φύση· έτσι ακριβώς και εδώ, αν ήθελε να δηλώσει τη νύχτα, δεν θα έλεγε «Πριν από τον εωσφόρο», αλλά «Πριν από την ανατολή του εωσφόρου». Εξάλλου, και ο Χριστός αυτόν τον ψαλμό δεν τον εξέλαβε αναφορικά με την κατά σάρκα οικονομία, αλλά με την κατά Πνεύμα γέννηση. Διότι, αφού ρώτησε τους Ιουδαίους: «Τι νομίζετε για τον Χριστό; Τίνος υιός είναι;», επειδή εκείνοι απάντησαν «Του Δαβίδ», παρέθεσε τον ψαλμό, λέγοντας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ λέει: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου· Κάθισε στα δεξιά μου; Αν λοιπόν είναι Κύριός του, πώς εσείς λέτε ότι είναι υιός του;» Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά τα λόγια; Εδώ κατέδειξε τη γνησιότητα της γεννήσεως. Τι λοιπόν; Μόνο πριν από τον εωσφόρο υπάρχει; Σε καμία περίπτωση. Επειδή και αλλού λέει: «Πριν από τη σελήνη είναι ο θρόνος του». Και όχι μόνο πριν από τη σελήνη, επειδή και για τον Πατέρα λέει: «Πριν δημιουργηθούν τα όρη και πλασθεί η γη και η οικουμένη, και από τον αιώνα και έως τον αιώνα, εσύ υπάρχεις». Όχι μόνο από τον αιώνα, αλλά και πριν από τον αιώνα· διότι δεν υπάρχει μόνο έως τον αιώνα, αλλά απείρως. Μην προσκόπτεις λοιπόν στις λέξεις, αλλά να αποδέχεσαι το νόημά τους θεοπρεπώς. Και πρόσεξε τη σοφία του Προφήτη.

Και θα ευλογηθούν δι' αυτού όλες οι φυλές της γης· όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που κάνει θαύματα, και ευλογημένο το όνομα της δόξας του στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνα· και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη. Γένοιτο, γένοιτο. Και στο τέλος αυτού του ψαλμού, τον οποίο ανέφερα, είναι γραμμένο: Τελείωσαν οι ύμνοι του Δαβίδ, υιού του Ιεσσαί. Και ότι βέβαια ο Σολομών έγινε μέγας βασιλιάς, επί των ημερών του οποίου ανοικοδομήθηκε ο οίκος που ονομάστηκε της Ιερουσαλήμ, το γνωρίζω. Είναι όμως φανερό ότι τίποτα από όσα λέγονται στον ψαλμό δεν συνέβη σε αυτόν. Διότι ούτε όλοι οι βασιλείς τον προσκύνησαν, ούτε βασίλευσε μέχρι τα πέρατα της οικουμένης, ούτε οι εχθροί του έπεσαν μπροστά του και έγλειψαν το χώμα. Αλλά τολμώ να αναφέρω και όσα είναι γραμμένα στα βιβλία των Βασιλειών ότι έπραξε, ότι δηλαδή εξαιτίας μιας γυναίκας ειδωλολάτρησε στη Σιδώνα· πράγμα που δεν δέχονται να πράξουν όσοι προέρχονται από τα έθνη και γνώρισαν μέσω του σταυρωθέντος Ιησού τον Θεό, τον Δημιουργό των πάντων, αλλά υπομένουν κάθε βασανιστήριο και τιμωρία μέχρι και τον έσχατο θάνατο, προκειμένου ούτε να ειδωλολατρήσουν ούτε να φάνε ειδωλόθυτα.

«Θα κρίνει τους πτωχούς του λαού, και θα σώσει τους υιούς των πενήτων, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη· και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών»· και τα υπόλοιπα μέχρι το: «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του· και θα ευλογηθούν στο όνομά του όλες οι φυλές της γης, όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που κάνει θαυμάσια, και ευλογημένο το όνομα της δόξας του εις τον αιώνα του αιώνος· και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη. Γένοιτο, γένοιτο.» Και από τους άλλους λόγους που προείπα ότι παρομοίως έχουν ειπωθεί μέσω του Δαβίδ, ότι δηλαδή επρόκειτο να προέλθει από τα άκρα των ουρανών και να ανέλθει πάλι στους ίδιους τόπους, όπως είχε μηνυθεί, να τους θυμηθείτε, ώστε να γνωρίσετε τον Θεό που προήλθε άνωθεν και έγινε άνθρωπος ανάμεσα στους ανθρώπους, και ο οποίος θα έλθει και πάλι, αυτόν που πρόκειται να δουν και να θρηνήσουν εκείνοι που τον λόγχισαν. Και οι λόγοι είναι αυτοί: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χειρών του. Η ημέρα στην ημέρα αναβλύζει λόγο, και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση. Δεν υπάρχουν λαλιές ούτε λόγια, των οποίων δεν ακούγονται οι φωνές. Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα ρήματά τους. Στον ήλιο έστησε το σκήνωμά του, και αυτός, σαν νυμφίος που εκπορεύεται από τον νυμφικό του θάλαμο, θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να τρέξει την οδό του.»

Και ενώ αυτοί τηρούσαν σιγή, εγώ πρόσθεσα: Μιλώντας μέσω του Δαβίδ για αυτόν τον Χριστό, ω φίλοι, δεν είπε πλέον ότι τα έθνη θα ευλογηθούν στο σπέρμα του, αλλά στο πρόσωπό Του. Έτσι ακριβώς αναφέρεται εκεί: Το όνομά Του θα υπάρχει εις τον αιώνα, υπεράνω του ηλίου θα ανατείλει· και θα ευλογηθούν σε Αυτόν όλα τα έθνη. Αν λοιπόν στο πρόσωπο του Χριστού ευλογούνται όλα τα έθνη, και από όλα τα έθνη πιστεύουμε σε Αυτόν, τότε αυτός είναι ο Χριστός, και εμείς είμαστε εκείνοι που έχουν ευλογηθεί μέσω αυτού. Τον μεν ήλιο ο Θεός τον είχε παραχωρήσει παλαιότερα ώστε να τον προσκυνούν, όπως είναι γραμμένο, και όμως δεν μπορεί να δει κανείς ποτέ κανέναν που να δέχθηκε να πεθάνει για την πίστη του προς τον ήλιο· για το όνομα του Ιησού όμως, μπορεί κανείς να δει ανθρώπους από κάθε γένος που και υπέμειναν και υπομένουν να πάσχουν τα πάντα, προκειμένου να μην Τον αρνηθούν. Διότι ο λόγος της αλήθειας και της σοφίας Του είναι πιο φλογερός και πιο φωτεινός από τη δύναμη του ήλιου, και εισδύει στα βάθη της καρδιάς και του νου. Γι' αυτό και η Γραφή είπε: Υπεράνω του ηλίου θα ανατείλει το όνομά Του. Και πάλι ο Ζαχαρίας λέει ότι το όνομά Του είναι Ανατολή. Και μιλώντας για τον ίδιο είπε, ότι θα θρηνήσουν κάθε φυλή ξεχωριστά.

Και οι εθνικοί Άραβες, παρόμοια με το καθαρό χρυσάφι, με καθαρότητα πιστεύουν σε αυτόν. «Θα αποτελέσει στήριγμα στη γη» η ενανθρώπησή του. «Θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο ο καρπός» των έργων «του», από τον οποίο και το θεόκαρπο ξύλο, ο σταυρός του, άνθησε τη ζωή στον κόσμο. «Και θα αναβλαστήσουν από τις πόλεις σαν το χορτάρι της γης» τα πλήθη των πιστών. «Και θα είναι το όνομά του ευλογημένο στους αιώνες· το όνομά του παραμένει πριν από τον ήλιο· και θα ευλογηθούν μέσω αυτού όλες οι φυλές της γης· όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν». Μήπως αφορούν τον Σολομώντα και αυτά τα μεγαλειώδη, σύμφωνα με τη σαθρή άποψη των Ιουδαίων; Όμως, το Άγιο Πνεύμα, μέσω του Δαβίδ, αποκαλεί Κύριο και Θεό αυτόν για τον οποίο έχουν ειπωθεί αυτά: «Ευλογητός», λέγοντας, «ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που κάνει θαυμαστά έργα, και ευλογημένο το όνομα της δόξας του στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνα, και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη». Δεν είπε γέμισε, αλλά «θα γεμίσει», μετά την επιφάνειά του, «όλη η γη από τη δόξα του. Γένοιτο, γένοιτο». Ο δε Σολομών, ως τύπος της άρρητης σοφίας του Θεού, διέθετε πλούσια πηγή αφθονότατης σοφίας.

Διότι σήμερα η «Βηθλεέμ, γη του Ιούδα», μαζί με τον οίκο του Εφραθά, σύμφωνα με τον θείο Μιχαία, ανέδειξε αυτόν που προορίζεται να είναι άρχοντας στον Ισραήλ, και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνα. Μην υποθέσεις, λέει, ότι από τη Βηθλεέμ και από τον Εφραθά έλαβε την αρχή της υπάρξεώς του· διότι οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνα. Συμφωνεί λοιπόν ο θεσπέσιος αυτός και με εκείνον που λέει «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος» και «στην αρχή προτού δημιουργήσει τη γη και προτού δημιουργήσει τις αβύσσους, προτού προέλθουν οι πηγές των υδάτων, προτού εδραιωθούν τα όρη, και πριν από όλους τους λόφους με γεννά», και «πριν από τον ήλιο θα διαμείνει το όνομά του», «και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών». Για τα οποία μιλήσαμε αρκετά στον λόγο για τον πάνσεπτο Σταυρό, σχετικά με την άναρχη γέννηση και την τρισάγια μονάδα και το ομοούσιο, και όσα εκφράσαμε εκεί θεόσδοτα· διότι απαιτήθηκε τότε να πούμε τέτοια, για να εξηγήσουμε την αιτία για την οποία ο θείος Σταυρός δεν απαρτίστηκε από ένα, αλλά από τρία ξύλα. Σήμερα οι θεηγόροι προφήτες αγάλλονται βλέποντας την εκπλήρωση των προφητειών τους περί της θείας γεννήσεως. Σήμερα το μύρο το άγιο και υπερεύοσμο εκκενώθηκε από την άγια μυροθήκη και, καθαγιάζοντας ολόκληρη την υφήλιο, την ευωδίασε περίτρανα. «

Ας εξετάσουμε λοιπόν, αν έχει γαστέρα η φωτιά και ο άνεμος, τότε έχει οπωσδήποτε και αυτός που είπε «από γαστέρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα». Αν όμως αυτό δεν συμβαίνει, τότε να εννοείς τη γέννηση ως άρρητη και ανέκφραστη, και με τη γαστέρα να εννοείς τη συμφυΐα του Υιού με τον Πατέρα και την ομοουσιότητα. Όσο για το «πριν από τον εωσφόρο», να διακρίνεις το άχρονο· διότι πριν από τον εωσφόρο δημιούργησε και τους αγγέλους και τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και πάρα πολλά άλλα. Ο εωσφόρος όμως, μαζί με τους άλλους φωστήρες, δημιουργήθηκαν την τέταρτη ημέρα, μέσα από τα οποία οι άγγελοι, θαυμάζοντας την άπειρη σοφία του Θεού, τον αίνεσαν και τον ύμνησαν. «Όταν», λέει, «δημιουργήθηκαν τα άστρα», δηλαδή την τέταρτη ημέρα, «με αίνεσαν με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοί μου και με ύμνησαν». Διότι το «πριν από τον εωσφόρο» φανερώνει, όπως προείπαμε, την άχρονη γέννηση του Υιού, όπως ακριβώς και κάπου αλλού λέει «πριν από τον ήλιο παραμένει το όνομά του».

Και για να μην τολμήσει κάποιος να πει ότι, αν και το όνομά Του διαμένει πριν από τον ήλιο, δεν είναι καθόλου θαυμαστό, διότι πριν από τον ήλιο όχι μόνο οι άγγελοι δημιουργήθηκαν, όπως έχει ειπωθεί, αλλά οπωσδήποτε και ο ουρανός και η γη και κάποια άλλα, για να μην τολμήσει κάποιος, όπως προείπα, να υποθέσει ότι είναι μεν «πριν από τον εωσφόρο», αλλά δεν είναι συνάναρχος με τον Πατέρα, παρά ότι είναι παλαιότερος ή σύγχρονος των κτισμάτων, γι' αυτό προείπε και τούτο: «Και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών» (αν και ούτε άνθρωποι υπήρχαν πριν από τη σελήνη, ούτε αριθμούνταν γενεές). Όπως ακριβώς και όταν λέει: «Αυτός που υπάρχει πριν από τους αιώνες», και πάλι: «Από τον αιώνα και έως τον αιώνα εσύ υπάρχεις», έτσι και εδώ λέει, «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του» «και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών».

Είδες πώς κηρυσσόταν μεν η άκτιστη Τριάδα και πριν από την παρουσία του Χριστού, αλλά την αγνοούσαν οι άνθρωποι και δεν την λάτρευαν; Είδες για ποια αιτία είπε ότι «ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου»; Είδες πώς ο Θεός έκανε Κύριο και Χριστό αυτόν τον Ιησού, τον οποίο οι Ιουδαίοι σταύρωσαν; Είδες πώς είναι ομοούσιος και συνάναρχος με τον Πατέρα, και ότι ούτε ο γεννήτορας Πατέρας είναι πρεσβύτερος, ούτε πάλι ο Λόγος και Υιός που γεννήθηκε από αυτόν είναι νεότερος; Είδες πώς γεννήθηκε από μήτρα πριν από τον εωσφόρο, και πώς παραμένει το όνομά του πριν από τον ήλιο «και πριν από τη σελήνη σε όλες τις γενεές»; Είδες πώς είπε «στην αρχή, πριν δημιουργήσει τη γη» και τα λοιπά, και «πριν από όλα τα βουνά με γεννά»; Είδες πόσο άξια έρευνας είναι η αιτία για την οποία ο τίμιος σταυρός κατασκευάστηκε όχι από ένα, αλλά από τρία ξύλα;

Έτσι εμείς, ο λαός που κτίζεται, αινούμε τον Κύριο, λέγοντας μαζί με τον Δαβίδ: Ότι μεγάλος βασιλιάς μας είναι ο Κύριος, και όλοι τον αναγνωρίζουμε ως Θεό, και τον ομολογούμε κεφαλή της Εκκλησίας, την οποία εξαγόρασε από τα έθνη με το ίδιο του το αίμα· διότι μας απέκτησε για τον εαυτό του ως λαό περιούσιο, έθνος άγιο, βασίλειο ιεράτευμα, για να αναγγέλλουμε τις αρετές και τη δόξα του· διότι όλα τα έθνη τώρα τον υπηρετούν, και ευλογούνται σε αυτόν όλες οι φυλές της γης, και προσκυνούν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών, και όλα τα έθνη ήλθαν και προσκυνούν ενώπιόν του, και τον προσκυνούν όλοι οι βασιλείς της γης. Απομακρυνόμενοι μεν από τα πάτρια έθιμα και τους θεούς, και από την αθεΐα που επικρατούσε σε αυτούς, προστρέχοντας δε με μεγάλη προθυμία προς την καθαρή και αμώμητη πίστη.