Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 71:19

Τελείωσαν οι ύμνοι του Δαβίδ, του υιού του Ιεσσαί. Ψαλμός του Ασάφ. ΟΒ΄. Υπόθεση. Σε αυτόν τον ψαλμό εξηγείται η σύγχυση των ανθρώπων, την οποία δοκιμάζουν σχετικά με τα κρίματα του Θεού. Διότι αυτά αφενός είναι βαθιά και ανεξερεύνητα, και γέμουν από πολλή ακαταληψία· αφετέρου οι άνθρωποι, αγνοώντας τους λόγους της οικονομίας που συντελείται στον καθένα, περιπίπτουν σε αμήχανους λογισμούς. Γι' αυτό λοιπόν, αφού πρώτα μας εκθέσει αυτούς τους λογισμούς –οι οποίοι ανέκυπταν εξαιτίας της ευημερίας των ασεβών ανθρώπων· διότι «ιδού», λέγει, «οι αμαρτωλοί που ευημερούν»–, διδάσκει κατόπιν και ποιο θα είναι το τέλος αυτών των ασεβών, προκειμένου, έχοντας γνωρίσει αυτά με σαφήνεια, να μην απορούμε μπροστά στις ανωμαλίες των πραγμάτων της παρούσας ζωής.

Διότι έτσι κάπου λέει και ο Ψαλμωδός, ότι «θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη». Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί που προστάζουν να δοξολογείται το όνομά του από την άκρη της γης, αυτοί που καθορίζουν τους υμνωδούς για αυτόν, και πείθουν να χοροστατούν, και συγκαλούν σε πνευματική σύναξη, αυτοί που κατεβαίνουν στη θάλασσα και την πλέουν, τα νησιά και αυτοί που τα κατοικούν; Αναφέρεται δε, όπως νομίζω, στους αγίους αποστόλους. Διότι δεν κήρυτταν τον Ιησού και τη χάρη που προέρχεται από αυτόν μόνο στην Ιουδαία, αλλά, διασχίζοντας και τη θάλασσα, ευαγγελίζονταν τις χώρες των εθνών. Έφτασαν λοιπόν μέχρι και το Ιλλυρικό και πέρα από αυτό, ώστε να μην στερηθούν και τα νησιά της θάλασσας το ιερό κήρυγμα, ούτε βέβαια και εκείνοι που τα κατοικούν. Και από ιστορική μεν άποψη έτσι θα προσεγγίσεις τα λεγόμενα. Θα κατανοήσεις όμως, αν θέλεις, και με άλλον τρόπο τα λόγια της προφητείας. Διότι η θεόπνευστη Γραφή παρομοιάζει πολλές φορές με θάλασσα αυτόν τον κόσμο, δηλαδή τον ανθρώπινο βίο, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη· εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα». Ισχυρίζεται δε ότι ο δικός μας βίος μοιάζει με θάλασσα, ίσως ακριβώς εξαιτίας του αστάθμητου των πραγμάτων σε αυτήν, και των συνεχών εναλλαγών προς τα πάνω και προς τα κάτω και της μεγάλης σύγχυσης.

Εάν λοιπόν προγνώστηκε ο Χριστός, προγνωστήκαμε βεβαίως και εμείς μαζί του.] <Αυτός που μόνος κάνει θαυμάσια.> (G f. 64, L f. 171) Αφού διήλθε όλα όσα κατόρθωσε μέσω της θείας Οικονομίας, του αναπέμπει ύμνο λέγοντας ότι Εσύ είσαι ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που μπόρεσε να κάνει αυτά τα θαυμάσια, ήτοι να καταργήσει την εξουσία του Σατανά και να ελευθερώσει τους επιβουλευόμενους από την τυραννία των δαιμόνων. Πρόσεξε δε ότι δεν αρμόζει στον Σολομώντα, τον γιο της γυναίκας του Ουρία, κανένα από όσα λέγονται στον ψαλμό, ούτε το «Πριν από τον ήλιο υπάρχει το όνομά του» ούτε το «Πριν από τη σελήνη γενεές γενεών υπάρχει». Από όλα λοιπόν είναι φανερό ότι έχουν ειπωθεί για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. <Και ευλογημένο είναι το όνομα της δόξας του.> Διότι σε αυτόν κάμπτεται κάθε γόνυ και, όταν δοξάζεται ο Υιός, συνδοξάζεται και αυτός που τον γέννησε· διότι λέει ότι ο Υιός είναι η δόξα του Πατέρα. Διότι έτσι κάπου, συνομιλώντας μαζί του ως Υιός, λέει: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός». Αυτό λοιπόν το όνομα, λέει, δηλαδή το Υιός ή Χριστός Ιησούς, θα είναι ευλογημένο στους αιώνες.

Αλλά ας μη σου διαφύγει ακόμη και τούτο, ω φιλόκαλε, ότι οι Εβραίοι διαίρεσαν και το Ψαλτήριο σε πέντε βιβλία, ώστε να αποτελεί και αυτό μιαν άλλη Πεντάτευχο. Διότι από τον πρώτο ψαλμό μέχρι τον τεσσαρακοστό υπολόγισαν ένα βιβλίο· από τον τεσσαρακοστό πρώτο μέχρι τον εβδομηκοστό πρώτο το θεώρησαν δεύτερο· από τον εβδομηκοστό δεύτερο έως τον ογδοηκοστό όγδοο έκαναν το τρίτο βιβλίο· από τον ογδοηκοστό ένατο έως τον εκατοστό πέμπτο έκαναν το τέταρτο· και από τον εκατοστό έκτο έως τον εκατοστό πεντηκοστό συνέθεσαν το πέμπτο. Έκριναν, δηλαδή, σωστό να αποτελεί το τέλος ενός βιβλίου κάθε ψαλμός που έχει στο τέλος του τη φράση «εὐλογητὸς Κύριος, γένοιτο, γένοιτο». Και αυτό βρίσκεται στον τεσσαρακοστό, στον εβδομηκοστό πρώτο, στον ογδοηκοστό όγδοο και στον εκατοστό πέμπτο ψαλμό. Έτσι συμπληρώθηκαν τα τέσσερα βιβλία. Στο τέλος δε του πέμπτου βιβλίου, αντί του «εὐλογητὸς Κύριος, γένοιτο, γένοιτο», υπάρχει το «πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον, ἀλληλούια». Διότι, σκεπτόμενοι κατ' αυτόν τον τρόπο, ολοκλήρωσαν όλη τη σχετική διάταξή του.

Σε συμφωνία με αυτά, και στον εβδομηκοστό πρώτο (οα΄) ψαλμό, ο οποίος διακηρύσσει με σαφήνεια τα όσα αφορούν τον Χριστό, αναφέρονται τα εξής: «Ευλογημένος ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, και ευλογημένο το όνομα της δόξας Του, και θα γεμίσει από τη δόξα Του όλη η γη». Αυτά, λοιπόν, επισφραγίζει και η παρούσα προφητεία λέγοντας: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα Σου».

Ποια είναι λοιπόν τα θαυμάσια, παρά εκείνα που έχουν προλεχθεί, μεταξύ των οποίων ήταν το ότι αυτός θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε πόκο, και το ότι θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, και το ότι θα συμπαραμείνει μαζί με τον ήλιο· και το ότι στις ημέρες του θα ανατείλει η δικαιοσύνη, και το ότι θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα· το ότι οι Αιθίοπες θα πέσουν με το πρόσωπο μπροστά του· και ότι δώρα θα του προσφερθούν από όλα τα έθνη· αλλά και ότι αυτός θα γίνει στήριγμα στη γη, και ο καρπός του θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο, και όσα άλλα έχουν απαριθμηθεί στη συνέχεια αυτών; Για όλα αυτά διδασκόμαστε να λέμε: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια. Και ευλογημένο το όνομα της δόξας του στον αιώνα». Και το όνομα της δόξας του τυγχάνει να είναι η θεότητά του· διότι, αν αυτός που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο αξιώθηκε το όνομα Ιησούς, σύμφωνα με όσα είπε ο Γαβριήλ στον Ιωσήφ: «Και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες του», είναι λογικό ως όνομα της δόξας του να νοείται η περί αυτού θεολογία, διά της οποίας κατανοείται ως Θεός Λόγος και μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός· γι' αυτό και προστίθεται στη συνέχεια: «Και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη». Διότι παλαιότερα βρισκόταν στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε.

Αυτό ακριβώς διδάσκει και το παρόν λόγιο λέγοντας: «Και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη». Αυτό παρουσιάζει και ο Ησαΐας, προφητεύοντας για τα Σεραφείμ που περικυκλώνουν τον Κύριο Σαβαώθ και φωνάζουν δυνατά λέγοντας: «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ· γεμάτη είναι όλη η γη από τη δόξα του». Αλλά αυτά μεν προφητεύονταν παλαιά με θεϊκή πρόγνωση· με έργα δε εκπληρώθηκαν, όχι νωρίτερα από τότε που ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός ανέτειλε στο γένος των ανθρώπων. Διότι ιδού, στην εποχή μας έχει πια ανατραπεί κάθε δαιμονική πλάνη, και η Εκκλησία του Χριστού έχει γεμίσει ολόκληρη την οικουμένη, δοξάζοντας τον Θεό του Ισραήλ σε όλη τη γη. Και επειδή ακριβώς το Άγιο Πνεύμα προανήγγειλε προφητικά ότι αυτά πρόκειται να συμβούν, ο χορός των αγγέλων υπακούει, προσευχόμενος μαζί για την τελική εκπλήρωση των πραγμάτων, και επιβεβαιώνοντάς τα λέγει: «Γένοιτο, γένοιτο»· ή κατά τον Ακύλα, «πεπιστωμένως, πεπιστωμένως» (με βεβαιότητα, με βεβαιότητα), ή κατά τον Σύμμαχο: «Αμήν και αμήν». Στα οποία στη συνέχεια προστίθεται: «Εξέλιπον ύμνοι Δαυίδ του υιού Ιεσσαί». Αντί αυτού, ο μεν Σύμμαχος μετέφρασε: «Επετελέσθησαν προσευχαί Δαυίδ υιού Ιεσσαί»· ο δε Θεοδοτίων και η πέμπτη έκδοση: «Ανεκεφαλαιώθησαν προσευχαί Δαυίδ υιού Ιεσσαί». Εκείνοι, λοιπόν, που στερούνται εμπειρίας ως προς την ακρίβεια του αναγνώσματος, δεν εξέλαβαν το «Εξέλιπον ύμνοι Δαυίδ υιού Ιεσσαί» ως μέρος ολόκληρου του ψαλμού, αλλά το ανέγνωσαν ως κάτι που έχει παραγραφεί (προστεθεί) έξω από την προφητεία.

στα οποία προσθέτει: «και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Και πάλι: «όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν». Και πάλι: «θα ευλογηθούν εν αυτώ όλες οι φυλές της γης, όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν». Και στο τέλος του ψαλμού: «και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη, γένοιτο, γένοιτο». 〈ΙΔ'. Ψαλμός 97ος〉. «Ψάλτε στον Κύριο νέο άσμα, διότι έκανε θαυμαστά έργα ο Κύριος. Τον έσωσε το δεξί του χέρι και ο άγιος βραχίονάς του. Γνωστοποίησε ο Κύριος το σωτήριό του, ενώπιον των εθνών αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του. Θυμήθηκε το έλεός του προς τον Ιακώβ, και την αλήθεια του προς τον οίκο του Ισραήλ· είδαν όλα τα πέρατα της γης το σωτήριο του Θεού μας, αλαλάξτε προς τον Κύριο όλη η γη». Και προσθέτει: «ας σαλευθεί η θάλασσα και το πλήρωμά της, η οικουμένη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν. Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν μαζί, τα όρη θα αγαλλιάσουν ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται να κρίνει τη γη, θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με ευθύτητα». 〈ΙΕ'. Από τη Γένεση〉. «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». 〈ΙΣΤ'. Από τον Σοφονία〉. «

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄ Ολόκληρη η πραγματεία των ψαλμών έχει διαιρεθεί σε πέντε μέρη, και υπάρχει στα τμήματα αυτά μια έντεχνη διάταξη και διαίρεση. Η δε οριοθέτηση των τμημάτων καθίσταται φανερή, καθώς αυτά καταλήγουν με ομοιόμορφο τρόπο σε κάποιες θείες δοξολογίες, τις οποίες μπορεί κανείς να αναγνωρίσει σύμφωνα με τη διαίρεση των ψαλμωδιών που υποδεικνύεται από εμάς. Ο αριθμός δε των ψαλμωδιών κάθε τμήματος είναι ο εξής: του πρώτου σαράντα· του δεύτερου τριάντα μία· δεκαεπτά του τρίτου, και του τέταρτου άλλες τόσες· του δε πέμπτου σαράντα πέντε. Το πρώτο μέρος, λοιπόν, φτάνει μέχρι τον τεσσαρακοστό ψαλμό αρχίζοντας από τον πρώτο, του οποίου το τέλος είναι: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός Ισραήλ από του αιώνος και εις τον αιώνα, γένοιτο, γένοιτο». Το δεύτερο μέρος φτάνει μέχρι τον εβδομηκοστό πρώτο, του οποίου το τέλος έχει ως εξής: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός Ισραήλ, ο ποιών θαυμάσια μόνος, και ευλογητόν το όνομα της δόξης αυτού εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος. Και πληρωθήσεται της δόξης αυτού πάσα η γη, γένοιτο, γένοιτο». Το τρίτο μέρος φτάνει μέχρι τον ογδοηκοστό όγδοο, και καταλήγει και αυτό σε παρόμοιο τέλος. Έχει δηλαδή ως εξής: «Ευλογητός Κύριος εις τον αιώνα, γένοιτο, γένοιτο».

«Θα υπάρξει στήριγμα» Ο σταυρός στην κορυφή του όρους του Γολγοθά· διότι σε αυτόν στηρίχθηκε η γη από τον σάλο των δαιμόνων. «Θα υπερυψωθεί» Διότι η θυσία στον σταυρό υψώθηκε πάνω από τις ειδωλολατρικές θυσίες. Διότι ο Λίβανος ερμηνεύεται ως κατοικητήριο ειδώλων (δαιμόνων). «Και θα ανθίσουν» Οι δαίμονες ως άκαρπο χορτάρι εκδιώχθηκαν από την εκκλησία· διότι πόλη των πιστών είναι η εκκλησία. «Ας είναι το όνομα» Το όνομα του Χριστού ευλογημένο [στους αιώνες] από κάθε πνοή. «Πριν από τον ήλιο» Διότι πριν από τον ήλιο και πριν από όλη την κτίση υπήρχε ο Υιός μαζί με τον Πατέρα ως φως εκ φωτός. «Και θα ευλογηθούν» Στο όνομα του Ιησού (του Κυρίου) αγιάστηκε το ανθρώπινο γένος πάνω στη γη. «Όλα τα έθνη» Διότι σε αυτόν μακαρίζονται όλοι όσοι πίστεψαν (πιστεύουν) στον Χριστό. «Ευλογητός» Διότι όλη η κτίση ευλογεί τον Θεό, επειδή ελέησε τα σύμπαντα με μεγάλη δύναμη. «Και ευλογημένο» Διότι είναι αληθινά ευλογημένο το όνομα του Χριστού από τον αιώνα και εις τον αιώνα. «Και θα πληρωθεί» Διότι ολόκληρη η κτίση πληρώθηκε από την πίστη της δόξας του Χριστού έως τον αιώνα.

Διότι τόσο πολύτιμο έχει καταστεί το όνομά του ενώπιον εκείνων που σώθηκαν και πίστεψαν μέσω αυτού, ώστε άλλοι μεν να περιφρονήσουν τον πλούτο, άλλοι τα αξιώματα, και άλλοι ακόμη και την ίδια τους τη ζωή, για να μην υπομείνουν το να αρνηθούν το όνομα των Χριστιανών. «Και θα προσεύχονται για αυτόν.» Διότι όχι μόνο στις εκκλησίες, αλλά και στις αγορές και στα σπίτια, κηρύττεται αδιακόπως η ευλογία του Χριστού, δηλαδή η δοξολογία, από εκείνους που έχουν πιστέψει σε αυτόν. «Και θα ευλογηθούν μέσω αυτού όλες οι φυλές της γης.» Διότι όλες οι φυλές, όλες οι γλώσσες και οι χώρες, οι οποίες προηγουμένως ζούσαν μέσα στην πλάνη, τώρα ομόφωνα δέχθηκαν την ευλογία. Γι' αυτό και τον μακαρίζουν. Με ποιον μακαρισμό; Προφανώς με αυτόν που βρίσκεται στα Ευαγγέλια: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε, και οι μαστοί που θήλασες». «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ.» Και γιατί διπλασιάζει το «Γένοιτο»; Επειδή θέλει να επιταχύνει τη δική μας ελευθερία και την ελπίδα των δικαίων. Διότι, όταν η γη γεμίσει από τη δόξα του Χριστού, τότε ο παρών κόσμος συντελείται, και θα εμφανιστεί η βασιλεία των ουρανών.

Και θα ευλογηθούν δι' αυτού όλες οι φυλές της γης· όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που κάνει θαύματα, και ευλογημένο το όνομα της δόξας του στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνα· και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη. Γένοιτο, γένοιτο. Και στο τέλος αυτού του ψαλμού, τον οποίο ανέφερα, είναι γραμμένο: Τελείωσαν οι ύμνοι του Δαβίδ, υιού του Ιεσσαί. Και ότι βέβαια ο Σολομών έγινε μέγας βασιλιάς, επί των ημερών του οποίου ανοικοδομήθηκε ο οίκος που ονομάστηκε της Ιερουσαλήμ, το γνωρίζω. Είναι όμως φανερό ότι τίποτα από όσα λέγονται στον ψαλμό δεν συνέβη σε αυτόν. Διότι ούτε όλοι οι βασιλείς τον προσκύνησαν, ούτε βασίλευσε μέχρι τα πέρατα της οικουμένης, ούτε οι εχθροί του έπεσαν μπροστά του και έγλειψαν το χώμα. Αλλά τολμώ να αναφέρω και όσα είναι γραμμένα στα βιβλία των Βασιλειών ότι έπραξε, ότι δηλαδή εξαιτίας μιας γυναίκας ειδωλολάτρησε στη Σιδώνα· πράγμα που δεν δέχονται να πράξουν όσοι προέρχονται από τα έθνη και γνώρισαν μέσω του σταυρωθέντος Ιησού τον Θεό, τον Δημιουργό των πάντων, αλλά υπομένουν κάθε βασανιστήριο και τιμωρία μέχρι και τον έσχατο θάνατο, προκειμένου ούτε να ειδωλολατρήσουν ούτε να φάνε ειδωλόθυτα.

«Θα κρίνει τους πτωχούς του λαού, και θα σώσει τους υιούς των πενήτων, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη· και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών»· και τα υπόλοιπα μέχρι το: «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του· και θα ευλογηθούν στο όνομά του όλες οι φυλές της γης, όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που κάνει θαυμάσια, και ευλογημένο το όνομα της δόξας του εις τον αιώνα του αιώνος· και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη. Γένοιτο, γένοιτο.» Και από τους άλλους λόγους που προείπα ότι παρομοίως έχουν ειπωθεί μέσω του Δαβίδ, ότι δηλαδή επρόκειτο να προέλθει από τα άκρα των ουρανών και να ανέλθει πάλι στους ίδιους τόπους, όπως είχε μηνυθεί, να τους θυμηθείτε, ώστε να γνωρίσετε τον Θεό που προήλθε άνωθεν και έγινε άνθρωπος ανάμεσα στους ανθρώπους, και ο οποίος θα έλθει και πάλι, αυτόν που πρόκειται να δουν και να θρηνήσουν εκείνοι που τον λόγχισαν. Και οι λόγοι είναι αυτοί: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χειρών του. Η ημέρα στην ημέρα αναβλύζει λόγο, και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση. Δεν υπάρχουν λαλιές ούτε λόγια, των οποίων δεν ακούγονται οι φωνές. Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα ρήματά τους. Στον ήλιο έστησε το σκήνωμά του, και αυτός, σαν νυμφίος που εκπορεύεται από τον νυμφικό του θάλαμο, θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να τρέξει την οδό του.»

Και οι εθνικοί Άραβες, παρόμοια με το καθαρό χρυσάφι, με καθαρότητα πιστεύουν σε αυτόν. «Θα αποτελέσει στήριγμα στη γη» η ενανθρώπησή του. «Θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο ο καρπός» των έργων «του», από τον οποίο και το θεόκαρπο ξύλο, ο σταυρός του, άνθησε τη ζωή στον κόσμο. «Και θα αναβλαστήσουν από τις πόλεις σαν το χορτάρι της γης» τα πλήθη των πιστών. «Και θα είναι το όνομά του ευλογημένο στους αιώνες· το όνομά του παραμένει πριν από τον ήλιο· και θα ευλογηθούν μέσω αυτού όλες οι φυλές της γης· όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν». Μήπως αφορούν τον Σολομώντα και αυτά τα μεγαλειώδη, σύμφωνα με τη σαθρή άποψη των Ιουδαίων; Όμως, το Άγιο Πνεύμα, μέσω του Δαβίδ, αποκαλεί Κύριο και Θεό αυτόν για τον οποίο έχουν ειπωθεί αυτά: «Ευλογητός», λέγοντας, «ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που κάνει θαυμαστά έργα, και ευλογημένο το όνομα της δόξας του στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνα, και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη». Δεν είπε γέμισε, αλλά «θα γεμίσει», μετά την επιφάνειά του, «όλη η γη από τη δόξα του. Γένοιτο, γένοιτο». Ο δε Σολομών, ως τύπος της άρρητης σοφίας του Θεού, διέθετε πλούσια πηγή αφθονότατης σοφίας.

Και γιατί λέγεται ότι πρέπει να υψωθούν οι πύλες; «Διότι είναι βασιλιάς της δόξης και κραταιός και δυνατός στον πόλεμο», επειδή ανέβηκε γεμάτος τραύματα. Και η αδυναμία της σάρκας και η ατιμία που υπέμεινε, αποτελούσαν γι' αυτόν απόδειξη. Και ήταν ολοφάνερο ότι είχε σηκώσει σταυρό. Και ήταν θαυμαστός, φέροντας τα ίχνη της ατιμίας και της αδυναμίας μέσα σε μια τόσο ανέκφραστη δύναμη και δόξα, στα οποία οι άγγελοι που τον κήρυτταν αντέτειναν: απέναντι στον σταυρό τη δόξα που προήλθε από αυτόν, και απέναντι στην αδυναμία το τρόπαιο που κερδήθηκε μέσω αυτής, δείχνοντας ότι αυτός που θριαμβεύει όχι μόνο έτυχε λαμπρής δόξας, αλλά είναι και βασιλιάς της ίδιας της δόξας. Αυτός, παρόλο που δεν χρησιμοποίησε τίποτα από όσα συνηθίζουν να φέρνουν δόξα, αλλά έφτασε μέσω των αντιθέτων και από εκείνα που προκαλούν ατιμία, έπειτα γέμισε όλη τη γη με τη δόξα του, όπως είπε ο Δαβίδ. Διότι το πρώτο θα ταίριαζε σε κάποιον που ακολουθεί τους νόμους της δόξας, ενώ το δεύτερο σε κάποιον που κατευθύνει την ίδια τη δόξα όπως ο ίδιος θέλει. Επειδή, το να ανάβεις φλόγα από την ύλη που είναι κατάλληλη για τη φωτιά δεν σημαίνει ότι εξουσιάζεις τη φωτιά, αφού αυτή ενεργεί σύμφωνα με τη δική της φύση, όπως ακριβώς το να ακολουθεί κανείς τα άλογα προς τα εκεί που ορμούν δεν είναι γνώρισμα του ηνιόχου που τα οδηγεί, παρά μόνο αν κάποιος, κρατώντας το χαλινάρι, γνωρίζει να τα συγκρατεί όταν χρειάζεται και να τα κατευθύνει προς την αντίθετη κατεύθυνση· έτσι δεν είναι Κύριος της δόξας εκείνος που θα μπορούσε να συγκεντρώνει δόξα για τον εαυτό του και να αποκτά καλή φήμη από εκείνα που θεωρούνται άριστα.

Και ευλογητός ο Θεός, ο οποίος πραγματοποίησε ανάμεσά σας καθαρισμό από τα προαναφερθέντα σκάνδαλα, και ευλογημένο το όνομα της δόξας του, το οποίο σε έπεισε να πεις ότι είσαι απλοϊκός και αμαθής και να υποχωρείς σε όλα και να υπακούς στον λόγο της ταπεινότητάς μου.