Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 71:2

Αναγγέλλει, λοιπόν, την καθέδρα του, και λέει στον εκατοστό ένατο (Ψαλμό): «Είπεν ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· ενώ στον ένατο (Ψαλμό) διακηρύσσει μεγαλοφώνως και την επελθούσα καταστροφή του διαβόλου: «Κάθισες σε θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη· επιτίμησες τα έθνη, και καταστράφηκε ο ασεβής». Διότι, το γεγονός ότι έλαβε όλη την εξουσία της κρίσεως από τον Πατέρα δεν το απέκρυψε, αλλά προαναγγέλλει ότι αυτός θα έρθει ως κριτής των πάντων, στον μεν εβδομηκοστό πρώτο (Ψαλμό): «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς σου με δίκαιη κρίση»· στον δε τεσσαρακοστό ένατο λέει: «Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη, για να κρίνει τον λαό του. Και θα αναγγείλουν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του· διότι ο Θεός είναι κριτής»· και στον ογδοηκοστό πρώτο: «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών· και στο μέσο αυτών θα κρίνει τους θεούς». Και βεβαίως, την κλήση των εθνών μπορεί κανείς να τη μάθει από αυτήν (τη Βίβλο) σε πολλά σημεία, και μάλιστα από τον τεσσαρακοστό έκτο: «Όλα τα έθνη, χειροκροτήστε, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως»· και στον εβδομηκοστό πρώτο: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα· βασιλιάδες της Θαρσείς και τα νησιά θα προσφέρουν δώρα· βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα προσκομίσουν δώρα· και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλιάδες της γης, όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν».

Αυτός δε είναι ο Χριστός και ο βασιλεύς, και ο υιός του βασιλέως. Για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη. Αυτή είναι η αιτία της ενανθρωπήσεως, το να κρίνει την εις βάρος μας πλεονεξία του Σατανά· γι' αυτό και όταν επρόκειτο να σταυρωθεί, έλεγε: Τώρα είναι η κρίση του κόσμου τούτου· ο άρχων του κόσμου τούτου θα εκβληθεί έξω.

Εάν, λοιπόν, δεχθούμε ότι ο ψαλμός έχει ειπωθεί για τον ίδιο τον Σολομώντα σύμφωνα με την επιγραφή των Εβδομήκοντα, θα πούμε ότι το Άγιο Πνεύμα, αφού ανέπεμψε προς τον Θεό προσευχή για αυτόν μέσω του πρώτου στίχου, στον οποίο λέγεται: «Θεέ, δώσε το κρίμα σου στον βασιλιά», δηλαδή στον Σολομώντα, στη συνέχεια κάνει λόγο για εκείνον που πρόκειται να γεννηθεί από αυτόν. Γι’ αυτό προσθέτει: «Και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά»· δηλαδή στον Ιησού, που πρόκειται να προέλθει από το σπέρμα του. Ή το νόημα των προκειμένων λόγων είναι το εξής: Έχει εκδοθεί όρος από τη θεότητά σου, και έχει θεσπιστεί βασιλικό δόγμα και κρίμα από το Πνεύμα σου, ώστε από τη διαδοχή του Σολομώντα να γεννηθεί κατά σάρκα ο Σωτήρας του κόσμου. Αυτό, λοιπόν, το κρίμα σου, ω Θεέ, δώρησέ το πλέον στον βασιλιά, δηλαδή στον Σολομώντα, ώστε οι λόγοι να γίνουν πράξη· και στον μεν βασιλιά παράσχε το φανερωθέν κρίμα, τη δε δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, σε αυτόν που πρόκειται να προέλθει από το σπέρμα του· ώστε αυτός που θα γεννηθεί εκ Πνεύματος και θα είναι διάδοχός του, αφού δεχθεί τη δική σου δικαιοσύνη, να «κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς σου με κρίση».

«Δι' εμού βασιλεύουν οι βασιλείς»· και στη συνέχεια: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του. Πριν από τον αιώνα με θεμελίωσε, πριν εδραιωθούν τα όρη· και πριν από όλους τους λόφους με γεννά». Γέννημα, λοιπόν, του Θεού είναι η σοφία και ο Μονογενής Υιός του· και για αυτόν αναπέμπει την παρούσα προσευχή ο Σολομών λέγοντας: «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά», δηλαδή προφανώς στον Μονογενή σου Λόγο. Διότι, επειδή αποφάσισες να εμφανιστεί αυτός πάνω στη γη, ώστε να μη βασιλεύει μόνο στα επουράνια αλλά και στα επίγεια, ας εκπληρωθεί πλέον κάποτε αυτή η κρίση· και δώσε τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, ω Θεέ· ως υιός βασιλιά νοείται εδώ αυτός που προέρχεται κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ, τον οποίο ο ίδιος ο προϋπάρχων Λόγος του Θεού συνέστησε για τον εαυτό του από το Άγιο Πνεύμα και την αγία Παρθένο· τον οποίο νομίζω ότι υπονοεί ο Σολομών και στις Παροιμίες με όσα γράφει λέγοντας: «Ποιος ανέβηκε στον ουρανό και κατέβηκε; Ποιος συγκέντρωσε τους ανέμους στον κόρφο του; Ποιος τύλιξε το νερό σε ιμάτιο; Ποιος κράτησε όλα τα άκρα της γης;»

Γι' αυτόν τον λόγο, εδώ δεν ζητά να δοθεί η κρίση στον βασιλιά, αλλά το κρίμα, δηλαδή το δόγμα και η απόφαση του Πατέρα σχετικά με τη θεοφάνειά Του στους ανθρώπους. Το μεν κρίμα, λοιπόν, έχει δοθεί στον βασιλιά, η δε δικαιοσύνη στον Υιό του βασιλιά. Διότι δικαιοσύνη ήταν ο ίδιος ο βασιλιάς, όπως ακριβώς το παρουσιάζει ο Απόστολος λέγοντας: «Ο Οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση». Αυτή, λοιπόν, η δικαιοσύνη του Πατέρα έχει δοθεί στον Υιό του βασιλιά, ο Οποίος γεννήθηκε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ· μέσα στον Οποίο κατοίκησε, σαν σε ναό, ο Λόγος του Θεού, η σοφία και η δικαιοσύνη. Την αιτία δε για την οποία δόθηκε η δικαιοσύνη στον προαναφερθέντα Υιό του βασιλιά, τη διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «Για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς σου με κρίση». Διότι έπρεπε οι πτωχοί του Θεού και ο λαός Του ανάμεσα στους ανθρώπους να κρίνονται από τον Υιό του βασιλιά με δικαιοσύνη, επειδή δεν μπορούσαν διαφορετικά να δεχθούν τον βασιλιά. Γι' αυτό, αφού έλαβε μορφή δούλου και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, μέσω του Υιού του ανθρώπου τον οποίο προσέλαβε, εξέλεξε για τον εαυτό του από όλα τα έθνη, σύμφωνα με τον λόγο της δικαιοσύνης, «λαό περιούσιο», και τους ονομαζόμενους δικούς του πτωχούς, τους οποίους και μακάριζε λέγοντας: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών».

Και αυτό θα είναι το τέλος των πάντων, όταν θα παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα, όταν θα καταργήσει κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη. Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του· τελευταίος εχθρός καταργείται ο θάνατος.» «Διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από τον δυνάστη, και τον πένητα ο οποίος δεν είχε βοηθό.» Αντί του: «Διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από τον δυνάστη», ο Σύμμαχος μεταφράζει: «Διότι θα λυτρώσει τον πένητα που στενάζει.» Επειδή δεν προφητεύει αυτά τα γεγονότα ως ήδη γενόμενα, αλλά ως μέλλοντα να συμβούν. Πρόσεξε δε πόσες φορές μνημονεύει τον φτωχό, λέγοντας πρώτα: «Να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη, και τους φτωχούς σου με κρίση»· δεύτερον, «Θα κρίνει τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους υιούς των πενήτων»· και τώρα πάλι: «Διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από τον δυνάστη και τον πένητα ο οποίος δεν είχε βοηθό»· και πάλι: «Θα σπλαγχνιστεί τον φτωχό και τον πένητα, και θα σώσει τις ψυχές των πενήτων.» Νομίζω δε ότι με όλα αυτά ονομάζει φτωχούς και πένητες τους αποστόλους και τους μαθητές του Σωτήρα μας, οι οποίοι, έχοντας αναλάβει για χάρη του τη φτώχεια, κατόρθωναν τη φιλοσοφία που οδηγεί στο άκρο της αρετής· γι' αυτό ο Ησαΐας προαναφωνούσε γι' αυτούς λέγοντας: «Με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς.» Ενώ ο ίδιος ο Σωτήρας, απευθυνόμενος σε αυτούς, έλεγε: «Μακάριοι οι φτωχοί, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών.»

Εάν, λοιπόν, ο προφητευόμενος θα κρίνει τον λαό του με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς του με δίκαιη κρίση, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και θα κυριαρχήσει από θάλασσα έως θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης· εύλογα του ήταν αναγκαία μια μακρόβια ζωή.

Και τα εξής· στα οποία πρέπει να δοθεί επιμελής προσοχή, επειδή λέγονται από τον ίδιο τον παντοκράτορα Κύριο σαν να αναφέρονται σε άλλον. Και πρέπει να ρωτηθούν οι προερχόμενοι από την περιτομή (οι Ιουδαίοι), εάν μπορούν να πουν ποιος είναι ο κύριος που υποδηλώνεται εδώ και ο άγγελος της διαθήκης που είναι μαζί του, για τον οποίο ο Κύριος ο παντοκράτορας αναφέρει το: «ιδού, έρχεται» και τα λοιπά. Μέσα από αυτά, σύμφωνα με εμάς, προαναγγέλλεται η δεύτερη παρουσία του Χριστού, ο οποίος, όντας Λόγος του Θεού, όταν έλθει θα εισχωρήσει στην ψυχή του καθενός, κρίνοντας τον καθένα για όσα έπραξε στον βίο του, ξεπλένοντας και χωνεύοντας διά του πυρός σαν τον χρυσό, και καθαρίζοντας το ηγεμονικό μέρος της ψυχής όλων. Ο Πατέρας, λοιπόν, έδωσε όλη την κρίση στον Υιό, σύμφωνα και με τον λόγο που αναφέρεται στους Ψαλμούς: «Θεέ, δώσε το κρίμα σου στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς σου με κρίση»· όπου ως βασιλιάς μεν ονομάζεται η θεότητα και ο ίδιος ο Θεός Λόγος, ενώ ο άνθρωπος τον οποίο προσέλαβε, ως υιός του βασιλιά.

Αυτός λοιπόν ο ίδιος ο Θεός μας, εφόσον είναι ο Λόγος του Θεού, αναφέρει η Γραφή: «ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει, ο ίδιος θα έλθει και θα μας σώσει». Διότι, σύμφωνα με τον ψαλμό που λέει «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά», και σύμφωνα με την ευαγγελική διδασκαλία, μέσα από την οποία έχει ειπωθεί «ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό», έχοντας λάβει από τον Πατέρα την εξουσία του να κρίνει, κρίνοντας με δικαιοσύνη, στον μεν λαό της περιτομής ανταπέδωσε την πρέπουσα τιμωρία για τα όσα τόλμησαν να πράξουν εναντίον του και εναντίον των προφητών του, ενώ όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους που τον πλησίασαν τους έσωσε εξίσου σύμφωνα με το δίκαιο, διανοίγοντας τα αυτιά της διανοίας τους και τα μάτια τους. Γι' αυτό και τον καιρό της παρουσίας του ο θείος λόγος τον αποκαλεί καιρό ανταπόδοσης, λέγοντας σε άλλο σημείο: «για να κηρύξω δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταπόδοσης». Και αυτός ήταν ο καιρός της ανταπόδοσης, κατά τον οποίο «κάθε αίμα» που χύθηκε, «από το αίμα του Άβελ» «μέχρι το αίμα του Ζαχαρία», και αυτού ακόμη του τιμίου αίματος του Ιησού, ζήτησε εκδίκηση από τη γενεά εκείνων που αμάρτησαν εναντίον του, ώστε από τότε να υποστούν τον έσχατο όλεθρο και την έσχατη πολιορκία. Και η κρίση εναντίον τους επέφερε σε αυτούς τέτοιου είδους ανταπόδοση· γι' αυτό λέει η προφητεία: «ιδού, ο Θεός μας ανταποδίδει κρίση και θα ανταποδώσει».

Στον Σολομώντα: Αναφέρεται στον Χριστό. Διότι το όνομα Σολομών ερμηνεύεται ως ειρήνη, και η ειρήνη μας είναι ο Χριστός. Ο Θεός, την κρίση: Ο Πατέρας προς τον Υιό. Διότι όλη την κρίση την έδωσε στον Υιό. Επειδή αυτός έρχεται ως κριτής ζώντων και νεκρών. Και τη δικαιοσύνη: Ως βασιλιάς προς βασιλιά, ο Πατέρας δίνει στον Υιό τη δικαιοσύνη. Για να κρίνει τον λαό: Τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, τον πιστό. Διότι στερούνταν τη θεοσέβεια. Αυτούς τους έκρινε κατά την κρίση, αποδίδοντάς τους την κρίση με δικαιοσύνη. Ας αναλάβουν τα όρη: Τα όρη είναι οι προφήτες εξαιτίας του ύψους των δογμάτων. Και αυτοί προανήγγειλαν την ειρήνη στον κόσμο. Οι βουνοί είναι οι απόστολοι, ως ανώτεροι από την επίγεια πολιτεία και έχοντας γίνει πλήρεις δικαιοσύνης. Και τα δύο όμως είναι ο Χριστός. Θα κρίνει τους πτωχούς: Τους πτωχούς στην καρδιά ανάμεσα στους λαούς και εκείνους που επέλεξαν εκούσια πενία, οι οποίοι άφησαν τα πάντα για τον Χριστό και τον ακολούθησαν. Και θα ταπεινώσει: Τον διάβολο, επειδή πάντοτε συκοφαντεί τον άνθρωπο. Και θα συμπαραμείνει: Η κρίση και η δικαιοσύνη του Χριστού φωτίζουν όπως ο ήλιος. Διότι έχει γραφτεί: και η κρίση του θα γίνει φως των εθνών. Και προ της σελήνης: Δηλαδή, ανώτερη και από το φως της σελήνης, η κρίση του Θεού θα φωτίζει στους αιώνες των αιώνων. Και θα κατέλθει: Ο Χριστός στην Παρθένο αθόρυβα. Διότι η βροχή, όταν πέφτει πάνω σε μαλλί προβάτου, δεν προκαλεί θόρυβο.

Ακόμη, για να σας πείσω ότι δεν έχετε κατανοήσει τίποτα από τις Γραφές, θα υπενθυμίσω και έναν άλλο ψαλμό που ειπώθηκε από τον Δαβίδ μέσω του Αγίου Πνεύματος, για τον οποίο ισχυρίζεστε ότι έχει ειπωθεί για τον Σολομώντα, ο οποίος υπήρξε επίσης βασιλιάς σας. Όμως, και αυτός έχει ειπωθεί για τον δικό μας Χριστό. Εσείς ωστόσο εξαπατάτε τους εαυτούς σας από τις ομόηχες λέξεις. Διότι, όπου αναφέρεται ότι ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος, δεν τον ερμηνεύετε για εκείνον που επρόκειτο να έρθει μετά από αυτόν, αλλά για εκείνον που δόθηκε μέσω του Μωυσή, παρόλο που ο Θεός διακηρύσσει ότι θα συνάψει νέο νόμο και νέα διαθήκη. Και όπου λέγεται: «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά», επειδή ο Σολομών έγινε βασιλιάς, ισχυρίζεστε ότι ο ψαλμός ειπώθηκε για αυτόν, ενώ τα λόγια του ψαλμού κηρύττουν ρητώς ότι έχουν ειπωθεί για τον αιώνιο βασιλιά, δηλαδή για τον Χριστό. Διότι ο Χριστός έχει κηρυχθεί ως βασιλιάς, ιερέας, Θεός, Κύριος, άγγελος, άνθρωπος, αρχιστράτηγος, λίθος, και παιδί που γεννιέται και γίνεται αρχικά παθητός, έπειτα ανέρχεται στον ουρανό και πάλι έρχεται με δόξα και έχει αιώνια τη βασιλεία, όπως το αποδεικνύω από όλες τις Γραφές. Και για να κατανοήσετε αυτό που είπα, παραθέτω τα λόγια του ψαλμού. Είναι δε τα εξής: «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη και τους φτωχούς σου με δίκαιη κρίση. Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και οι λόφοι δικαιοσύνη».

ΕΥΧΗ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ Κύριε ο Θεός ημών, εσύ που εγκατέστησες πάνω στη γη αρχές και εξουσίες κατά την εικόνα των επουράνιων δυνάμεων, και ανέδειξες πάνω από όλες τη βασιλική περιωπή ώστε να προσομοιάζει στην εξοχότατη και υπεράνω όλων των όντων υπεράρρητη δυναστεία σου, εσύ που με το τίμιο αίμα σου μας εξαγόρασες από τη δουλεία του εχθρού, από τη μιαρή ζωή και από τους άθεους τυράννους, και κατά την ψυχή μας κατέστησες δικό σου άγιο έθνος, βασίλειο ιεράτευμα, λαό εκλεκτό, αγαπημένη κληρονομιά, ενώ κατά το σώμα μας υπέταξες σε ευσεβείς και πιστούς βασιλείς και προσκυνητές της υπέρ ημών φρικτής σου οικονομίας, εσύ, φιλάνθρωπε Βασιλεύ, μόνε ακατάληπτε και παντοδύναμε, επίβλεψε με ίλεω βλέμμα τον ευσεβή μας βασιλέα, τον οποίο εσύ, ο Θεός, έχρισες με έλαιο αγαλλιάσεως και έθεσες επικεφαλής στον ορθόδοξο λαό σου. Περίζωσέ τον με ανδρεία και σωφροσύνη και κραταίωσέ τον με την αριστεία κατά των παθών. Δώσε σε αυτόν την πραότητα του Δαβίδ, τη σοφία του Σολομώντα και τη δικαιοσύνη και των δύο, ώστε να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη και τους φτωχούς σου με δίκαιη κρίση, για να ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, διότι για αυτόν προσευχόμαστε σε εσένα πάντοτε και όλη την ημέρα τον ευλογούμε.

Ψαλμός οα'. Για τον Σολομώντα, ψαλμός του Δαβίδ. Η επιγραφή αυτού λέει, «για τον Σολομώντα, ψαλμός». Και πού ο Σολομών «συμπαραμένει με τον ήλιο;» πού ο Σολομών υπάρχει «πριν από τη σελήνη σε όλες τις γενεές;» Διότι αυτά και τα παρόμοια με αυτά αρμόζουν στον νοητό Σολομώντα, τον Ιησού Χριστό, καθώς και το όνομα Σολομών ερμηνεύεται ως «αυτός που ειρηνεύει». «Ο Θεός, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη και τους φτωχούς σου με ευθυκρισία». Κατά μεν το αισθητό αναφέρεται στον Δαβίδ και τον Σολομώντα, ως τύπους και σύμβολα, κατά δε το νοητό και αληθινό αναφέρεται στον βασιλιά Θεό Πατέρα και στον βασιλιά Υιό και Θεό Ιησού Χριστό, ο οποίος έλεγε ότι «ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, ώστε να τιμούν τον Υιό, όπως ακριβώς τιμούν τον Πατέρα». «Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και οι λόφοι δικαιοσύνη». Εδώ υπαινίχθηκε την καθολική καταλλαγή των ανθρώπων προς τον Θεό μέσω του άρχοντα της ειρήνης, του Χριστού. «Θα κρίνει τους φτωχούς του λαού και θα σώσει τους υιούς των πενήτων». Ως φτωχούς του λαού και υιούς πενήτων πρέπει να εκλάβουμε τους υιούς των Ιουδαίων που πίστεψαν και σώθηκαν· διότι δεν υπάρχει τίποτα φτωχότερο από τους Ιουδαίους ως προς την πίστη. «Και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και πριν από τη σελήνη σε όλες τις γενεές».