Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 71:3

Ο Ζακχαίος είπε: «Για τον υιό του βασιλέως», λέγει, «τον δικό μου υιό». Διότι η βασιλεία ανήκε στον Δαβίδ όταν προσευχόταν στον Θεό, ώστε να δώσει ο ίδιος ο Θεός τη δικαιοσύνη Του στον Σολομώντα. Ο Αθανάσιος: Ακολούθησέ τον με φόβο Θεού: «Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό και οι λόφοι δικαιοσύνη. Θα κρίνει τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους υιούς των πενήτων, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη». Ο Ζακχαίος λέγει: Όλα αυτά τα λέγει για τον Σολομώντα. Ο Αθανάσιος: Ας δούμε λοιπόν και τα επόμενα. Ο Ζακχαίος είπε: Πες τα. Ο Αθανάσιος: «Και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών». Άραγε ο Σολομών θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών; Ο Ζακχαίος είπε: Το όνομά του θα συμπαραμείνει με τον ήλιο. Ιδού, εξάλλου, και εσείς οι χριστιανοί σε όλη τη γη μνημονεύετε το όνομά του ως σοφού, και σε όλες τις γενεές συμπαραμένει σε αυτόν η δόξα του ονόματός του. Ο Αθανάσιος: Και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών, υπήρχε το όνομά του; Ο Ζακχαίος είπε: Ο Θεός γνώριζε το όνομά του και πριν από τη σελήνη. Ο Αθανάσιος: Άκουσε λοιπόν τα εξής. Ο Ζακχαίος είπε: Πες τα. Ο Αθανάσιος: «Θα καταβεί σαν τη βροχή πάνω σε δέρας, και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης έως ότου εκλείψει η σελήνη. Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης».

Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και οι βουνοί δικαιοσύνη. Ως όρη και βουνούς αναφέρει εδώ τις ευαγγελικές δυνάμεις, οι οποίες παλαιότερα μεν, εξαιτίας της διάχυτης ασέβειας, δεν κατοικούσαν στη γη, τώρα όμως προστάζονται να φέρουν ειρήνη προς όλους τους ανθρώπους.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΑ'. <Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά.> (E f. 141) Και ποια κρίση διαδέχθηκε, όπως είπε με λίγα λόγια ο μακάριος Παύλος, ότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό. <Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και οι βουνοί δικαιοσύνη.> (E f. 141 b. Κυρίλλου, Διδύμου, Αθανασίου) Εδώ ονομάζει όρη και βουνούς τις αγγελικές δυνάμεις, οι οποίες παλαιότερα λόγω της διάχυτης ασέβειας δεν κατοικούσαν στη γη, ενώ τώρα διατάσσονται να αναλάβουν ειρήνη προς όλους τους ανθρώπους. <Θα σώσει τους υιούς των πενήτων.> (E f. 141 b) Και ποιοι είναι άραγε εδώ οι υποδηλούμενοι πένητες, και ποιοι οι υιοί τους, είναι αναγκαίο να εξετάσουμε. Πένητες λοιπόν ονομάζει τους αγίους αποστόλους· διότι ήταν πτωχοί στο πνεύμα· έσωσε λοιπόν εμάς, τους υιούς των πενήτων, δικαιώνοντάς μας κατά Πνεύμα μέσα στην πίστη και αγιάζοντάς μας. <Και θα συμπαραμείνει μαζί με τον ήλιο.> (E f. 142) Το «Συμπαραμένει», σημαίνει ότι σε όλο τον χρόνο συνεκτείνεται ο Θεός συγχρόνως και άνθρωπος· διότι υπήρχε γενεές γενεών και πριν από τη σελήνη. <Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης, μέχρι να εκλείψει η σελήνη.> (E f. 142) Θα ανατείλει σε εμάς δικαιοσύνη στις ημέρες του Χριστού μέσω της πίστεως· και πλήθος ειρήνης, μέσω της επιστροφής προς τον Θεό. Και επιπροσθέτως εξαλείφεται ο διάβολος. — [Cod. M. f. 120.]

Και με άλλον τρόπο βέβαια διδάσκει για τη δικαιοσύνη ο Απόστολος λέγοντας: «Διότι δεν ντρέπομαι για το Ευαγγέλιο· επειδή είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία για καθέναν που πιστεύει, πρώτα για τον Ιουδαίο και έπειτα για τον Έλληνα. Διότι μέσα σε αυτό αποκαλύπτεται η δικαιοσύνη». Και για τους φτωχούς πάλι ο ίδιος αποσαφηνίζει λέγοντας: «Διότι βλέπετε την κλήση σας, αδελφοί· ότι δεν κλήθηκαν πολλοί σοφοί κατά σάρκα, ούτε πολλοί ευγενείς, ούτε πολλοί δυνατοί· αλλά τα μωρά του κόσμου διάλεξε ο Θεός, για να καταντροπιάσει τους σοφούς· και τα ασθενή και τα περιφρονημένα διάλεξε, και αυτά που δεν υπάρχουν, για να καταργήσει αυτά που υπάρχουν· ώστε να μην καυχηθεί καμία σάρκα ενώπιον του Θεού». «Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και οι λόφοι δικαιοσύνη». Εκτός από τα προηγούμενα, το προφητικό πνεύμα εύχεται και τα εξής: να ειρηνεύσουν με τον λαό τα όρη, τα οποία παλαιότερα τον εχθρεύονταν, αποβάλλοντας την έχθρα, και να ευαγγελίζονται οι λόφοι την προαναφερθείσα δικαιοσύνη στον ίδιο αυτόν λαό.

Διότι προηγουμένως μεν τα όρη είχαν έχθρα προς τον λαό, καθώς και οι λόφοι ομοίως· όταν όμως ο υιός του βασιλέως έκανε δικό του τον λαό, που παλαιότερα είχε αποξενωθεί από αυτόν, τότε και τα όρη που αναφέρονται εδώ ειρηνεύουν με τον λαό. Ποια θα μπορούσες να πεις ότι είναι τα όρη και οι λόφοι που ειρηνεύουν με τους ανθρώπους, αν όχι ο χορός των αγγέλων και οι ανώτερες από αυτούς θείες δυνάμεις; Αυτές παλαιότερα μεν, όταν ο λαός ήταν αποξενωμένος από τον Θεό, ήταν εχθρικές προς αυτόν· τώρα όμως, που έγινε κτήμα του υιού του βασιλέως, συμφιλιώθηκαν μαζί του, εγκαταλείποντας την έχθρα. Θα κατανοήσεις δε ότι πρόκειται για τον λαό που έχει συγκεντρωθεί από όλα τα έθνη, εάν παραθέσεις σε αυτά την προφητεία του Ζαχαρία, η οποία λέγει τα εξής: «Χαίρε και ευφραίνου, θύγατερ Σιών. Ιδού, ο βασιλεύς σου έρχεται, και θα κατασκηνώσει ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος».

«Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο, και θα γίνουν λαός μου, και εγώ θα είμαι Θεός τους. Και θα γνωρίσουν ότι ο Κύριος ο παντοκράτορας με απέστειλε σε εσένα». Διότι είναι σαφές ότι μέσα από αυτά ο Κύριος προαναγγέλλει ότι θα συγκροτήσει για τον εαυτό του λαό από τα έθνη, και όχι από το έθνος των Ιουδαίων. Με αυτόν τον λαό, λοιπόν, οι υπερκόσμιες και αγγελικές δυνάμεις, οι οποίες εδώ ονομάζονται όρη και βουνά, ειρήνευσαν, ενώ προηγουμένως βρίσκονταν σε έχθρα, όταν αυτός ήταν προσηλωμένος στην άθεη ειδωλολατρία. Οι ίδιες αυτές δυνάμεις ευαγγελίζονται δικαιοσύνη στον ίδιο λαό: δηλαδή τον Χριστό του Θεού, ο οποίος είναι ο ίδιος η δικαιοσύνη, ή το σωτήριο Ευαγγέλιο, για το οποίο έχει ειπωθεί: «Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και τα βουνά δικαιοσύνη». Και αυτά θα γίνουν, επειδή ο προαναφερθείς υιός του βασιλέως «θα κρίνει τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους υιούς των πενήτων»· διότι, αφού πρώτα τους κρίνει ότι είναι άξιοι σωτηρίας, έπειτα τους σώζει. Επειδή δεν παρέχει τη σωτηρία ακρίτως, αλλά μετά από ενδελεχή κρίση στους δικούς του φτωχούς και στους υιούς των πενήτων, τους οποίους και η προφητεία μνημονεύει λέγοντας: «Με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους φτωχούς· να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη».

Εάν, λοιπόν, ο προφητευόμενος θα κρίνει τον λαό του με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς του με δίκαιη κρίση, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και θα κυριαρχήσει από θάλασσα έως θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης· εύλογα του ήταν αναγκαία μια μακρόβια ζωή.

Αφού δε γίνει αυτό, για να πραγματοποιηθούν στον καθένα από αυτούς που έχουν πιστέψει τα θεία θελήματα του ευαγγελικού νόμου και τα ποικίλα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος —όλα όσα η Θεία Γραφή ονομάζει μεταφορικά, με κάποια ταιριαστή σημασία, όρη και βουνούς, αποκαλώντας τη μεν δικαιοσύνη όρη του Θεού, τα δε κρίματα αβύσσους, και γη εκείνη που σπέρνεται από τον Λόγο και αποδίδει τον άφθονο καρπό, ή όπως αλλού διδασκόμαστε από τον Δαβίδ την ειρήνη μέσω των ορέων και τη δικαιοσύνη μέσω των βουνών— γεννιέται αναγκαίως στους πιστούς η Σοφία και ο αληθινός Λόγος. Διότι Εκείνος που υπάρχει μέσα σε όσους Τον δέχθηκαν, δεν έχει γεννηθεί ακόμη στους απίστους. Για να γίνουν, λοιπόν, αυτά και σε εμάς, πρέπει ο Δημιουργός τους να γεννηθεί μέσα μας.

Στον Σολομώντα: Αναφέρεται στον Χριστό. Διότι το όνομα Σολομών ερμηνεύεται ως ειρήνη, και η ειρήνη μας είναι ο Χριστός. Ο Θεός, την κρίση: Ο Πατέρας προς τον Υιό. Διότι όλη την κρίση την έδωσε στον Υιό. Επειδή αυτός έρχεται ως κριτής ζώντων και νεκρών. Και τη δικαιοσύνη: Ως βασιλιάς προς βασιλιά, ο Πατέρας δίνει στον Υιό τη δικαιοσύνη. Για να κρίνει τον λαό: Τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, τον πιστό. Διότι στερούνταν τη θεοσέβεια. Αυτούς τους έκρινε κατά την κρίση, αποδίδοντάς τους την κρίση με δικαιοσύνη. Ας αναλάβουν τα όρη: Τα όρη είναι οι προφήτες εξαιτίας του ύψους των δογμάτων. Και αυτοί προανήγγειλαν την ειρήνη στον κόσμο. Οι βουνοί είναι οι απόστολοι, ως ανώτεροι από την επίγεια πολιτεία και έχοντας γίνει πλήρεις δικαιοσύνης. Και τα δύο όμως είναι ο Χριστός. Θα κρίνει τους πτωχούς: Τους πτωχούς στην καρδιά ανάμεσα στους λαούς και εκείνους που επέλεξαν εκούσια πενία, οι οποίοι άφησαν τα πάντα για τον Χριστό και τον ακολούθησαν. Και θα ταπεινώσει: Τον διάβολο, επειδή πάντοτε συκοφαντεί τον άνθρωπο. Και θα συμπαραμείνει: Η κρίση και η δικαιοσύνη του Χριστού φωτίζουν όπως ο ήλιος. Διότι έχει γραφτεί: και η κρίση του θα γίνει φως των εθνών. Και προ της σελήνης: Δηλαδή, ανώτερη και από το φως της σελήνης, η κρίση του Θεού θα φωτίζει στους αιώνες των αιώνων. Και θα κατέλθει: Ο Χριστός στην Παρθένο αθόρυβα. Διότι η βροχή, όταν πέφτει πάνω σε μαλλί προβάτου, δεν προκαλεί θόρυβο.

Ακόμη, για να σας πείσω ότι δεν έχετε κατανοήσει τίποτα από τις Γραφές, θα υπενθυμίσω και έναν άλλο ψαλμό που ειπώθηκε από τον Δαβίδ μέσω του Αγίου Πνεύματος, για τον οποίο ισχυρίζεστε ότι έχει ειπωθεί για τον Σολομώντα, ο οποίος υπήρξε επίσης βασιλιάς σας. Όμως, και αυτός έχει ειπωθεί για τον δικό μας Χριστό. Εσείς ωστόσο εξαπατάτε τους εαυτούς σας από τις ομόηχες λέξεις. Διότι, όπου αναφέρεται ότι ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος, δεν τον ερμηνεύετε για εκείνον που επρόκειτο να έρθει μετά από αυτόν, αλλά για εκείνον που δόθηκε μέσω του Μωυσή, παρόλο που ο Θεός διακηρύσσει ότι θα συνάψει νέο νόμο και νέα διαθήκη. Και όπου λέγεται: «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά», επειδή ο Σολομών έγινε βασιλιάς, ισχυρίζεστε ότι ο ψαλμός ειπώθηκε για αυτόν, ενώ τα λόγια του ψαλμού κηρύττουν ρητώς ότι έχουν ειπωθεί για τον αιώνιο βασιλιά, δηλαδή για τον Χριστό. Διότι ο Χριστός έχει κηρυχθεί ως βασιλιάς, ιερέας, Θεός, Κύριος, άγγελος, άνθρωπος, αρχιστράτηγος, λίθος, και παιδί που γεννιέται και γίνεται αρχικά παθητός, έπειτα ανέρχεται στον ουρανό και πάλι έρχεται με δόξα και έχει αιώνια τη βασιλεία, όπως το αποδεικνύω από όλες τις Γραφές. Και για να κατανοήσετε αυτό που είπα, παραθέτω τα λόγια του ψαλμού. Είναι δε τα εξής: «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη και τους φτωχούς σου με δίκαιη κρίση. Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και οι λόφοι δικαιοσύνη».

Ψαλμός οα'. Για τον Σολομώντα, ψαλμός του Δαβίδ. Η επιγραφή αυτού λέει, «για τον Σολομώντα, ψαλμός». Και πού ο Σολομών «συμπαραμένει με τον ήλιο;» πού ο Σολομών υπάρχει «πριν από τη σελήνη σε όλες τις γενεές;» Διότι αυτά και τα παρόμοια με αυτά αρμόζουν στον νοητό Σολομώντα, τον Ιησού Χριστό, καθώς και το όνομα Σολομών ερμηνεύεται ως «αυτός που ειρηνεύει». «Ο Θεός, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη και τους φτωχούς σου με ευθυκρισία». Κατά μεν το αισθητό αναφέρεται στον Δαβίδ και τον Σολομώντα, ως τύπους και σύμβολα, κατά δε το νοητό και αληθινό αναφέρεται στον βασιλιά Θεό Πατέρα και στον βασιλιά Υιό και Θεό Ιησού Χριστό, ο οποίος έλεγε ότι «ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, ώστε να τιμούν τον Υιό, όπως ακριβώς τιμούν τον Πατέρα». «Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και οι λόφοι δικαιοσύνη». Εδώ υπαινίχθηκε την καθολική καταλλαγή των ανθρώπων προς τον Θεό μέσω του άρχοντα της ειρήνης, του Χριστού. «Θα κρίνει τους φτωχούς του λαού και θα σώσει τους υιούς των πενήτων». Ως φτωχούς του λαού και υιούς πενήτων πρέπει να εκλάβουμε τους υιούς των Ιουδαίων που πίστεψαν και σώθηκαν· διότι δεν υπάρχει τίποτα φτωχότερο από τους Ιουδαίους ως προς την πίστη. «Και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και πριν από τη σελήνη σε όλες τις γενεές».