Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 71:8

Και πάλι ο ίδιος προφήτης και βασιλιάς, στον ίδιο ψαλμό, σαν να μιλά εκ προσώπου του Θεού και Πατρός για τον Υιό και Λόγο του Θεού, λέγει τα εξής: «Από γαστέρα, πριν από τον αυγερινό, σε γέννησα.» Διότι ο αυγερινός δημιουργήθηκε την τέταρτη ημέρα, ενώ ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα. Λοιπόν, Ιουδαίε, πες μου: ποιον γέννησε ο Θεός πριν από την παρασκευή της κτίσεως; Μήπως το λέει για τον Αδάμ; Καθόλου· γιατί αυτός πλάσθηκε δύο ημέρες μετά τον αυγερινό και τα άστρα. Αλλά μήπως το λέει για τον χρισμένο που περιμένετε εσείς; Όμως κι εσείς δεν λέτε πως είναι υιός του Δαβίδ; Και ο Δαβίδ γεννήθηκε πολλούς χρόνους μετά τον Αδάμ. Διότι ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα, όπως ειπώθηκε, και οι αυγερινοί έγιναν την τέταρτη ημέρα· ο δε Θεός το λέει για τον ίδιο τον Υιό του, ότι «Πριν από τον αυγερινό σε γέννησα· εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», δηλαδή ιερέας των εθνών. Διότι ο Μελχισεδέκ πρόσφερε στον Θεό οίνο και άρτο, όπως και ο Χριστός, ο Αρχιερέας μας, παρέδωσε σε εμάς να του προσφέρουμε αναίμακτες θυσίες κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Άκουσε όμως και τον Σολομώντα, που λέγει για την προαιώνια γέννηση του μονογενούς Υιού του Θεού: «Πριν γίνουν τα όρη, πριν αναβλύσουν οι πηγές, και πριν από όλους τους βουνούς, με γεννά.» Δείξε μου, λοιπόν, ποιον γέννησε ο Θεός πριν από όλη την κτίση. Παρομοίως και πάλι ο Δαβίδ, στο βιβλίο των Ψαλμών, στον οζʹ ψαλμό, λέγει: «Ο Θεός, δώσε την κρίση σου στον βασιλέα και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλέως.» Και μη μου πεις ότι το λέγει για τον Σολομώντα· διότι είπε λίγους στίχους παρακάτω ότι «Θα κυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα, και πριν από τον ήλιο μένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών.» Να λοιπόν, σου έδειξα καθαρά, και μέσω του Δαβίδ και μέσω του Σολομώντα, ότι πριν από όλη την κτίση γεννήθηκε ο Υιός από τον Πατέρα, όπως το γνωρίζει μόνο ο ίδιος.

Ο Ζακχαίος είπε: «Για τον υιό του βασιλέως», λέγει, «τον δικό μου υιό». Διότι η βασιλεία ανήκε στον Δαβίδ όταν προσευχόταν στον Θεό, ώστε να δώσει ο ίδιος ο Θεός τη δικαιοσύνη Του στον Σολομώντα. Ο Αθανάσιος: Ακολούθησέ τον με φόβο Θεού: «Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό και οι λόφοι δικαιοσύνη. Θα κρίνει τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους υιούς των πενήτων, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη». Ο Ζακχαίος λέγει: Όλα αυτά τα λέγει για τον Σολομώντα. Ο Αθανάσιος: Ας δούμε λοιπόν και τα επόμενα. Ο Ζακχαίος είπε: Πες τα. Ο Αθανάσιος: «Και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών». Άραγε ο Σολομών θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών; Ο Ζακχαίος είπε: Το όνομά του θα συμπαραμείνει με τον ήλιο. Ιδού, εξάλλου, και εσείς οι χριστιανοί σε όλη τη γη μνημονεύετε το όνομά του ως σοφού, και σε όλες τις γενεές συμπαραμένει σε αυτόν η δόξα του ονόματός του. Ο Αθανάσιος: Και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών, υπήρχε το όνομά του; Ο Ζακχαίος είπε: Ο Θεός γνώριζε το όνομά του και πριν από τη σελήνη. Ο Αθανάσιος: Άκουσε λοιπόν τα εξής. Ο Ζακχαίος είπε: Πες τα. Ο Αθανάσιος: «Θα καταβεί σαν τη βροχή πάνω σε δέρας, και σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης έως ότου εκλείψει η σελήνη. Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης».

Διότι δεν πέθανε επειδή ήταν ο ίδιος ένοχος, αλλά έπασχε για χάρη μας, και βάσταξε πάνω του την οργή που στρεφόταν εναντίον μας εξαιτίας της παράβασης, όπως λέει μέσω του Ησαΐα: «Αυτός πήρε τις ασθένειές μας»· και ενώ εμείς λέμε στον εκατοστό τριακοστό έβδομο ψαλμό: «Ο Κύριος θα ανταποδώσει για χάρη μου»· λέει επίσης και το Πνεύμα στον εβδομηκοστό πρώτο: «Και θα σώσει τους υιούς των πενήτων, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από το χέρι του δυνάστη, και τον πένητα, που δεν είχε κανέναν βοηθό».

«Και θα κατακυριεύσει από θαλάσσης έως θαλάσσης». Αυτό το λέει διότι όλα τα έθνη θα αποδεχθούν την πίστη σε αυτόν· αντί δηλαδή να πει: «Θα εξουσιάσει όλα τα πέρατα της οικουμένης». Διότι, επειδή πέρα από την ξηρά υπάρχουν τα μεγάλα και απέραντα πελάγη, τα οποία ορισμένοι ονομάζουν Ατλαντικά, δηλαδή ο δυτικός και ο ανατολικός Ωκεανός, εύλογα φανέρωσε την κυριαρχία στην οικουμένη μέσω των θαλασσών που την περικυκλώνουν εξωτερικά· και αυτό το κατέστησε σαφέστερο ο στίχος που ακολουθεί.

Και για το ότι ο Χριστός ήλθε για να ειρηνεύσει τον κόσμο, ας ακούσουμε τον οα΄ ψαλμό: «Θα κατέλθει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας, και σαν τη σταγόνα που στάζει πάνω στη γη. Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης, μέχρις ότου εκλείψει η σελήνη, και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Και αν πει κάποιος Ιουδαίος ότι ο ψαλμός ομιλεί για τον Σολομώντα, ψεύδεται. Διότι λέγει: «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του· και όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν, και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης». Αυτά όμως δεν είναι δυνατόν να λέγονται για τον Σολομώντα· διότι αυτός δεν υπήρχε πριν από τον ήλιο.

Αν λοιπόν, όπως ψάλλει ο Δαβίδ στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών», πώς λοιπόν λάμβανε αυτό που είχε πάντοτε και πριν το λάβει τώρα; Ή πώς υψωνόταν αυτός που και πριν υψωθεί ήταν ο Ύψιστος; Ή πώς έλαβε την προσκύνηση αυτός που, και πριν τη λάβει τώρα, πάντοτε προσκυνούνταν; Δεν πρόκειται για αίνιγμα, αλλά για θείο μυστήριο· «διότι εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· για εμάς όμως αργότερα αυτός «ο Λόγος έγινε σάρκα», και αυτό που λέγεται τώρα, το ότι «υπερύψωσε», δεν σημαίνει ότι υψώνεται η ουσία του Λόγου· διότι πάντοτε ήταν και είναι «ίσα με τον Θεό», αλλά πρόκειται για την ύψωση της ανθρώπινης φύσης του. Γι' αυτό δεν έχουν ειπωθεί αυτά προηγουμένως, παρά μόνο όταν ο Λόγος έγινε σάρκα· ώστε να γίνει φανερό ότι το «ταπείνωσε» και το «υπερύψωσε» λέγονται για το ανθρώπινο στοιχείο· διότι σε όποιον υπάρχει η ταπείνωση, σε αυτόν θα ανήκει και η ύψωση· και αν εξαιτίας της πρόσληψης της σάρκας έχει γραφτεί το «ταπείνωσε», είναι φανερό ότι και το «υπερύψωσε» αναφέρεται σε αυτήν. Διότι αυτήν είχε ανάγκη ο άνθρωπος εξαιτίας της ταπεινότητας της σάρκας και του θανάτου.

Παρατήρησε ότι δεν είπε «αναιρείται», αλλά «ανταναιρείται» η σελήνη· διότι, επειδή ο διάβολος είχε ήδη εξοντώσει τον άνθρωπο, τώρα εξοντώνεται ανταποδοτικά με τη σειρά του. [Και με άλλον τρόπο, σε ολόκληρη την οικουμένη δοξαζόταν ο άρχοντας της νύχτας, ο διάβολος, ο οποίος τυπολογικά υποδηλώνεται μέσω της σελήνης, η οποία έχει οριστεί ως άρχοντας της νύχτας, προσφέροντας ένα νόθο φως, δηλαδή τη σοφία του κόσμου. Όμως τη δόξα του την κατέλυσε Εκείνος που αίρει την αμαρτία του κόσμου· στις ημέρες του Οποίου ανέτειλε αφενός δικαιοσύνη μέσω της πίστεως, αφετέρου πλήθος ειρήνης μέσω της επιστροφής προς τον Θεό. Πολύ ορθά δε γράφτηκε το «ανταναιρεθήσεται»· επειδή εξόντωσε τον άνθρωπο, θα εξοντωθεί.] [<Και θα κατακυριεύσει από θάλασσα.> Και τι σημαίνει το «Από θάλασσα έως θάλασσα;» Αρχικά, μας καθορίζει τα σύνορα της χώρας των Ιουδαίων· έπειτα, λέγει, η βασιλεία Του θα επεκταθεί σε ολόκληρη την οικουμένη. Ως όριο δε για τη χώρα των Ιουδαίων, προς τα βόρεια, βρίσκεται δίπλα η θάλασσα της περιοχής της Παλαιστίνης και της Φοινίκης· και προς τα νότια βρίσκεται δίπλα πάλι η Αλυκή θάλασσα, δηλαδή η Ερυθρά. Καθορίζει λοιπόν την έκταση της χώρας των Ιουδαίων, και λέγει: «Θα κατακυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα».]

Αμέσως λοιπόν, σαν να είχαν γεννηθεί από έναν πατέρα και έναν Θεό ως παιδιά, και από μία μητέρα, την αληθινή ευσέβεια, ειρηνικά ασπάζονταν και αποδέχονταν ο ένας τον άλλον, ώστε από τότε η σύμπασα οικουμένη να μη διαφέρει σε τίποτα από μία ευνομούμενη οικογένεια και συγγένεια, και να είναι δυνατόν σε όποιον το επιθυμούσε να ταξιδεύει και να αποδημεί όπου ήθελε με κάθε ευκολία, και οι μεν από τη δύση να μεταβαίνουν ακινδύνως προς την ανατολή, οι δε από την ανατολή πάλι προς τα εκεί να ταξιδεύουν σαν σε δικές τους πατρίδες, και να εκπληρώνονται τα λόγια των παλαιών χρησμών και οι αναφωνήσεις των προφητών, αναρίθμητες άλλες, τις οποίες δεν υπάρχει τώρα καιρός να παραθέσω, αλλά και εκείνες περί του σωτηρίου Λόγου, που διακηρύσσουν τα εξής: «Θα κατακυριεύσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Και πάλι: «Στις ημέρες του θα ανατείλει η δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης». «Και θα μετατρέψουν τις μάχαιρές τους σε άροτρα, και τις λόγχες τους σε δρέπανα. Και δεν θα σηκώσει έθνος εναντίον έθνους μάχαιρα, και δεν θα μάθουν πλέον να πολεμούν». Αυτά προλέγονταν και διακηρύσσονταν από τις φωνές των Εβραίων από τους πολύ παλαιούς χρόνους· αυτά, που τα βλέπουμε να γίνονται πράξη στην εποχή μας, επιβεβαιώνουν τις μαρτυρίες των παλαιών φωνών. Εσύ δε, εάν επιθυμείς αφθονία και άλλων αποδείξεων, να τις αναζητάς όχι στα λόγια αλλά στα έργα.

Στη συνέχεια διδάσκει ότι η δεσποτεία του δεν θα περιοριστεί σε μια γωνία της γης· αλλά θα κυριαρχήσει σε όλα τα έθνη. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και θα κατακυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα». Διότι, αν υπάρχουν κάποια πέρατα της γης, τα οποία βεβαίως περικυκλώνουν από παντού θάλασσες και ο απέραντος για τους ανθρώπους Ωκεανός, όλα όσα βρίσκονται εντός των απανταχού θαλασσών θα ομολογήσουν ως Κύριο αυτόν που προφητεύεται.

Γι᾽ αυτό έχει λεχθεί: «Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα έως θάλασσα». Θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει την εκπλήρωση αυτού του λόγου παρατηρώντας πώς σε ολόκληρη τη γη οι Εκκλησίες του Θεού αναγορεύουν τον Χριστό Του ως Κύριο. Αλλά αναφέρει επίσης, με απόλυτη αναγκαιότητα, ότι Αυτός θα κυριαρχήσει από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης.

Επομένως, έχουμε και στον Ησαΐα την αναφορά στον ποταμό, για τον οποίο ομιλεί ο παρών λόγος, ότι «Και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης» θα κυριαρχήσει ο προφητευόμενος.

Μπορούμε δε να διαπιστώσουμε με τα μάτια μας, μέσω των έργων, ότι οι προφητείες έχουν εκπληρωθεί, βλέποντας μέχρι τα πέρατα της γης να ομολογείται ως Κύριος στις Εκκλησίες Του ο Χριστός του Θεού. «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα». Πολύ λογικά, αφού πρώτα είπε: «Θα κατακυριεύσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον ποταμό μέχρι τα πέρατα της οικουμένης», μνημόνευσε τους Αιθίοπες, οι οποίοι κατοικούν στα έσχατα όρια της δικής μας οικουμένης, τόσο προς την ανατολή όσο και προς τη δύση του ηλίου. Γι' αυτό και σε εκείνους που βρίσκονται εκτός της δικής μας διδασκαλίας, φαίνεται ότι έχει ειπωθεί συμφώνως προς τη φύση των πραγμάτων το,

Εάν, λοιπόν, ο προφητευόμενος θα κρίνει τον λαό του με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς του με δίκαιη κρίση, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, και θα συμπαραμείνει με τον ήλιο, και θα κυριαρχήσει από θάλασσα έως θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης· εύλογα του ήταν αναγκαία μια μακρόβια ζωή.

Ποια είναι λοιπόν τα θαυμάσια, παρά εκείνα που έχουν προλεχθεί, μεταξύ των οποίων ήταν το ότι αυτός θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε πόκο, και το ότι θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, και το ότι θα συμπαραμείνει μαζί με τον ήλιο· και το ότι στις ημέρες του θα ανατείλει η δικαιοσύνη, και το ότι θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα· το ότι οι Αιθίοπες θα πέσουν με το πρόσωπο μπροστά του· και ότι δώρα θα του προσφερθούν από όλα τα έθνη· αλλά και ότι αυτός θα γίνει στήριγμα στη γη, και ο καρπός του θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο, και όσα άλλα έχουν απαριθμηθεί στη συνέχεια αυτών; Για όλα αυτά διδασκόμαστε να λέμε: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια. Και ευλογημένο το όνομα της δόξας του στον αιώνα». Και το όνομα της δόξας του τυγχάνει να είναι η θεότητά του· διότι, αν αυτός που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο αξιώθηκε το όνομα Ιησούς, σύμφωνα με όσα είπε ο Γαβριήλ στον Ιωσήφ: «Και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες του», είναι λογικό ως όνομα της δόξας του να νοείται η περί αυτού θεολογία, διά της οποίας κατανοείται ως Θεός Λόγος και μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός· γι' αυτό και προστίθεται στη συνέχεια: «Και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη». Διότι παλαιότερα βρισκόταν στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε.

Τα δε κλήματα της αμπέλου, όντας διαφορετικά από τη σκιά και από τις αναδενδράδες, εκτάθηκαν έως τη θάλασσα. Ο δε Σύμμαχος, αντί του «τα κλήματα», λέει ότι εξέτεινε «τις χαίτες της έως τη θάλασσα». Αυτές οι χαίτες και οι κόμες, σαν αναρίθμητες τρίχες, ή και κλήματα που πληθαίνουν, σύμφωνα με το παράδειγμα της αμπέλου, θα μπορούσαν να είναι ο μεγάλος αριθμός του ιουδαϊκού έθνους, ο οποίος βεβαίως έφτασε μέχρι τη θάλασσα, γεμίζοντας ολόκληρο τον βίο των ανθρώπων. Γι' αυτό έχει λεχθεί στον προφήτη Ωσηέ: «Και ήταν ο αριθμός των υιών Ισραήλ σαν την άμμο της θάλασσας, η οποία δεν θα μετρηθεί ούτε θα εξαριθμηθεί». Άλλες δε παραφυάδες, εκτός από τα κλήματα, νεότερες και αρτιφυείς, εκτάθηκαν έως τον ποταμό: οι κήρυκες της Καινής Διαθήκης· εννοώ τους αποστόλους και τους μαθητές του Σωτήρος μας· οι οποίοι, αν και έλαβαν τη βλάστηση και τη γένεσή τους από την προαναφερθείσα άμπελο και έγιναν σαν κάποιες παραφυάδες της, δεν προχώρησαν πλέον έως τη θάλασσα όπως οι χαίτες και τα κλήματα, αλλά έως τον ποταμό, εξαιτίας του μυστηρίου της παλιγγενεσίας εν Χριστώ που χορηγείται μέσω αυτών. Εξού και για τον ίδιο τον Σωτήρα έχει λεχθεί στον 71ο Ψαλμό: «Και θα κατακυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης». Διότι, αφού ξεκίνησε το βάπτισμα από τον ποταμό Ιορδάνη, γέμισε σύμπασα την οικουμένη.

Όμοιο δε είναι αυτό που λέγεται εδώ, «Θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του», με εκείνο που λέγεται πάλι γι' αυτόν στον οα΄ ψαλμό: «Και θα κατακυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα, και από ποταμό μέχρι τα πέρατα της οικουμένης».

Τότε λοιπόν έγινε και όνειδος στους γείτονές του, και υψώθηκε το δεξί χέρι εκείνων που τον έθλιβαν· και όλα τα υπόλοιπα τότε εκπληρώθηκαν σε εκείνον που προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι διαφορετικά δεν θα μπορούσε κανείς να τα εφαρμόσει αυτά στον ίδιο τον Δαβίδ, ούτε να αποδείξει ότι τα προκείμενα εκπληρώθηκαν σε εκείνον, όπως ακριβώς ούτε τα πιο σεμνά και αγαθά που περιλαμβάνονται στις υποσχέσεις του Θεού. Διότι, βεβαίως, ο θρόνος του Δαβίδ δεν καταύγασε τη σύμπασα οικουμένη, φωτίζοντάς την σαν τον ήλιο, ούτε έγινε διαρκής όπως η σελήνη, ούτε διαφυλάχθηκε εις τον αιώνα του αιώνος· ούτε είναι λογικό να ονομαστεί εκείνος ο Δαβίδ Πρωτότοκος του Θεού· επειδή και πριν από αυτόν υπήρξαν αμέτρητοι καλύτεροί του, αλλά και μετά από αυτόν. Αλλά ούτε φαίνεται ο Δαβίδ να εξέτεινε το δεξί του χέρι σε ποταμούς και το αριστερό σε θάλασσα, ούτε να κυριάρχησε από θάλασσα έως θάλασσα, ούτε να απέκτησε βασιλεία που επεκτάθηκε μέχρι τα πέρατα της οικουμένης. Αλλά ούτε και στον Σολομώντα, που προήλθε από αυτόν, θα εφαρμοστούν όλα αυτά· διότι ιστορείται ότι ούτε αυτός κυριάρχησε πέρα από την Ιουδαία, παρόμοια με τον πατέρα του· ούτε υπερέβη τον χρόνο των σαράντα ετών βασιλείας, παρόμοια με τον πατέρα του· ούτε διήνυσε βίο ανεπίληπτο.

στα οποία προσθέτει: «και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Και πάλι: «όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν». Και πάλι: «θα ευλογηθούν εν αυτώ όλες οι φυλές της γης, όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν». Και στο τέλος του ψαλμού: «και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη, γένοιτο, γένοιτο». 〈ΙΔ'. Ψαλμός 97ος〉. «Ψάλτε στον Κύριο νέο άσμα, διότι έκανε θαυμαστά έργα ο Κύριος. Τον έσωσε το δεξί του χέρι και ο άγιος βραχίονάς του. Γνωστοποίησε ο Κύριος το σωτήριό του, ενώπιον των εθνών αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του. Θυμήθηκε το έλεός του προς τον Ιακώβ, και την αλήθεια του προς τον οίκο του Ισραήλ· είδαν όλα τα πέρατα της γης το σωτήριο του Θεού μας, αλαλάξτε προς τον Κύριο όλη η γη». Και προσθέτει: «ας σαλευθεί η θάλασσα και το πλήρωμά της, η οικουμένη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν. Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν μαζί, τα όρη θα αγαλλιάσουν ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται να κρίνει τη γη, θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με ευθύτητα». 〈ΙΕ'. Από τη Γένεση〉. «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». 〈ΙΣΤ'. Από τον Σοφονία〉. «

Σε αυτά θα συνάψεις και το λόγιο του Ησαΐα που αναφέρει: «θα υπάρχει θυσιαστήριο στον Κύριο στη χώρα της Αιγύπτου, και οι Αιγύπτιοι θα γνωρίσουν τον Κύριο, και θα προσφέρουν θυσίες, και θα κάνουν τάματα στον Κύριο και θα τα εκπληρώσουν». Εδώ θα παρατηρήσεις ότι προφητεύεται πως έξω από την Ιερουσαλήμ, στην Αίγυπτο, θα στηθεί θυσιαστήριο στον Κύριο και ότι εκεί οι Αιγύπτιοι θα θυσιάσουν και θα κάνουν τάματα και θα τα εκπληρώσουν στον Κύριο. Επομένως, δεν είναι μόνο στην Αίγυπτο, αλλά και σε αυτήν την ίδια την αληθινή Ιερουσαλήμ, όποια και αν νοείται ότι είναι αυτή, που όλα τα έθνη, και αυτοί ακόμη οι πιο δεισιδαίμονες από όλους Αιγύπτιοι, καλούνται από την προφητεία να γιορτάσουν την πνευματικώς θεωρούμενη Σκηνοπηγία. Και αν κατά το παρελθόν «έγινε μερίδιο του Κυρίου ο λαός του ο Ιακώβ, κλήρος της κληρονομιάς του ο Ισραήλ», εντούτοις έχει ειπωθεί ότι αργότερα και όλα τα έθνη θα δοθούν ως κλήρος στον Κύριο, καθώς ο Πατέρας τού είπε: «ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». Διότι προφητεύεται ότι «θα κυριαρχήσει» όχι στην Ιουδαία αλλά «από θάλασσα σε θάλασσα» και «έως τα πέρατα της οικουμένης», και ότι «όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν, και σε αυτόν θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης». Αιτία δε αυτού ήταν το να κάνει γνωστό ο Θεός των όλων «το σωτήριό του ενώπιον όλων των εθνών».

Ελέχθη δε και στον Δαβίδ, ότι δηλαδή «από τον καρπό της κοιλίας» του θα εγερθεί κάποιος, για τον οποίο αναφέρει στη συνέχεια ο Θεός: «Αυτός θα με επικαλεστεί, Πατέρας μου είσαι εσύ»· «και εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο». Και γι' αυτόν πάλι έχει λεχθεί: «Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης», και πάλι: «Όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν», «και στο πρόσωπό σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης».

Επειδή ο ψαλμός φέρει την επιγραφή «εις Σολομώντα», ο πρώτος στίχος του ψαλμού θα μπορούσε να αναφέρεται σε αυτόν, όλα τα επόμενα όμως αναφέρονται στον υιό του Σολομώντα, όχι στον Ροβοάμ, ο οποίος βασίλευσε στο Ισραήλ μετά από αυτόν, αλλά σε Εκείνον που προήλθε «από το σπέρμα» του «κατά σάρκα», τον Χριστό του Θεού. Διότι το ότι δεν είναι δυνατόν να αναφέρονται στον Σολομώντα ούτε στον διάδοχό του τα όσα γράφονται στον ψαλμό, εξαιτίας όσων έχουν φανερωθεί για Αυτόν, θα το ομολογήσει καθένας που δεν αγνοεί τις θείες Γραφές. Άλλωστε, πώς είναι δυνατόν να εκλαμβάνουμε ότι αφορούν τον Σολομώντα ή τον υιό του, τον Ροβοάμ, όσα αναφέρονται σε ολόκληρο τον ψαλμό, όπως το «θα κατακυριεύσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης», και το «θα παραμείνει μαζί με τον ήλιο, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών», καθώς και όσα άλλα παρόμοια με αυτά προστίθενται στη συνέχεια;

Διότι η μεν προφητεία έλεγε για αυτόν που θα αναστηθεί από τη ρίζα του Ιεσσαί το: «και θα υπάρξει αυτός που θα αναστηθεί για να εξουσιάσει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη», η δε άλλη για τον γιο, τον Σολομώντα, το: «θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης», και «θα ευλογηθούν σε αυτόν» «όλα τα έθνη», ενώ η προκείμενη λέει παρόμοια: «έως ότου έλθει», αναφέρει, «εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Αν, λοιπόν, συμφωνούν οι προφητείες σχετικά με τα έθνη, και αποδείχθηκε ότι οι προηγούμενες από αυτές αποβλέπουν στον Σωτήρα μας, δεν θα υπήρχε κανένα εμπόδιο στο να θεωρήσουμε ότι και η παρούσα αποβλέπει στον ίδιο, εφόσον ομολογείται ότι προφητεύουν σε συμφωνία μεταξύ τους, προπάντων όταν μέχρι τους χρόνους της εμφάνισης του Σωτήρα μας οι άρχοντες του Ιουδαϊκού έθνους και οι ηγέτες τους υφίσταντο από προγονική διαδοχή, αλλά με την παρουσία Του έπαψαν, και συγχρόνως η προσδοκία των εθνών επέφερε την εκπλήρωση της προφητείας του Ιακώβ. Επομένως, και εδώ υποδηλώνεται ο Χριστός και κανένας άλλος, ότι πρόκειται να προέλθει από τη φυλή του Ιούδα... και όταν υποδηλωνόταν ότι κατάγεται από τον Δαβίδ και τον Σολομώντα και από τη ρίζα του Ιεσσαί, αποδεικνυόταν ότι ανήκει στην ίδια φυλή· διότι γιος του Ιεσσαί ήταν ο Δαβίδ, και του Δαβίδ ο Σολομών, οι οποίοι προέρχονταν από τη φυλή του Ιούδα.

Ας κατανοήσουμε λοιπόν και αυτά, στρέφοντας πρώτα την προσοχή μας στο εξής, ότι δηλαδή οι θείοι χρησμοί συνηθίζουν να προσαγορεύουν τον Χριστό με διάφορα ονόματα. Διότι άλλοτε μεν τον αποκαλούν Ιακώβ: «Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον υποστηρίξω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, τον αποδέχθηκε η ψυχή μου, θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη», και τα εξής. Στα οποία προστίθεται: «έως ότου εγκαθιδρύσει κρίση στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», άλλοτε δε τον ονομάζουν Σολομώντα και Δαβίδ. Σολομώντα μεν, όπως στον 71ο ψαλμό, ο οποίος φέρει μεν την επιγραφή «εις Σολομώντα», αλλά περιέχει σαφώς όσα αφορούν τον Χριστό. Διότι το «θα κατακυριεύσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης», και το «όλα τα έθνη θα τον δουλεύσουν», και όσα στη συνέχεια αυτών περιέχει ο ψαλμός, μόνο στον Χριστό θα μπορούσαν να αρμόζουν.

Ο Ακύλας, λοιπόν, αναφέρει: «και θα κηρύξει ειρήνη στα έθνη, και η εξουσία του θα εκτείνεται από θάλασσα σε θάλασσα και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης». Με αυτό συμφωνεί και το χωρίο από τον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, σχετικά με τον Χριστό που επρόκειτο να προέλθει από το σπέρμα του Σολομώντα, το οποίο αναφέρει τα εξής: «Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη, και άφθονη ειρήνη έως ότου εκλείψει η σελήνη. Και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης». Διότι αυτά λέγονταν για τον υιό του Σολομώντα, χωρίς να υστερούν σε τίποτα από όσα έχουν διατυπωθεί από τον προφήτη. Πότε, λοιπόν, και πώς ή κατά ποιους χρόνους συνέβησαν αυτά, ας τα ερμηνεύσει όποιος το επιθυμεί· ή πότε άλλοτε μετά την πολιορκία από τους Βαβυλωνίους υπέστη δεύτερο εμπρησμό η Ιερουσαλήμ και κατεδαφίστηκε ο ναός που βρισκόταν σε αυτήν.

Και το ακόλουθο εκπληρώθηκε κατά την παρουσία του Σωτήρα μας. «Ειρήνη» λοιπόν «εκ των εθνών» επήλθε από τους χρόνους της ελεύσεώς του, τέτοια που ποτέ άλλοτε δεν υπήρξε· δεν πολεμούν πλέον, λοιπόν, πόλεις εναντίον πόλεων όπως παλαιότερα, ούτε έθνη συγκρούονται με έθνη, ούτε η ζωή των ανθρώπων βρίσκεται σε αναταραχή όπως τον παλαιό καιρό, ούτε οι Αθηναίοι εκστρατεύουν εναντίον των Λακεδαιμονίων, ούτε οι Σύροι εναντίον των Φοινίκων, ούτε οι Άραβες εναντίον των Παλαιστινίων και οι Αιγύπτιοι εναντίον των γειτονικών τους λαών. Από τότε έχουν ενωθεί τα πάντα συν Θεώ, και αληθώς «πλήθος ειρήνης εκ των εθνών» έχει επέλθει από τότε έως τώρα σύμφωνα με την προφητεία. Και μόνος ο Ιησούς και ο λόγος της ευαγγελικής διδασκαλίας που κηρύχθηκε δι' αυτού κυριάρχησε επί εκείνων «από θαλάσσης έως θαλάσσης», της ανατολικής και εκείνης προς τη δύση του ηλίου, και «από ποταμών έως τις εσχατιές της γης», σύμφωνα με όσα είχαν προλεχθεί από τον προφήτη. Αυτά ακριβώς ερμήνευσε και ο Ακύλας κάπως έτσι, λέγοντας: «και θα λαλήσει ειρήνη στα έθνη, και η εξουσία του θα είναι από θαλάσσης έως θαλάσσης, και από ποταμών έως τα πέρατα της γης». Σύγκρινε δε αυτά με τα αναφερόμενα στον ψαλμό, τον επιγραφόμενο «εις Σολομώντα», τα οποία λέγονται, δηλαδή, για τον Υιό του Βασιλέα που επρόκειτο να προέλθει εκ σπέρματος Σολομώντα, για τον οποίο αναφέρει ο ψαλμός: «και θα κατακυριεύσει από θαλάσσης έως θαλάσσης, και από ποταμών έως τα πέρατα της οικουμένης».

και ωσεί σταγόνες: Και με αυτό η προφητεία (ο προφήτης) εννοεί την Παρθένο· διότι λέει: δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει, το οποίο σημαίνει οι σταγόνες. Ως γη δε, εννοεί το σώμα της Παρθένου. ανατελεί: [Αναφέρεται στην επιφάνεια του Χριστού, διά της οποίας σώθηκε κάθε ψυχή.] και πλήθος ειρήνης: Διότι κατά την επιφάνειά Του θα υπάρξει τόση ειρήνη, ώστε το φως της να φωτίζει όλη την κτίση περισσότερο από το φως της σελήνης. και κατακυριεύσει: Ο Κύριος, λέει, ως κυρίαρχος πολλών υδάτων, όπως έχει γραφτεί, δηλαδή από τη θάλασσα του βαπτίσματος έως τη θάλασσα των δακρύων της μετανοίας. Διότι μέσα σε αυτά τα ύδατα κατακλύζεται (διασκορπίζεται) η αμαρτία. και από ποταμού: Διότι το βάπτισμα, αρχίζοντας από τον Ιορδάνη ποταμό, διαδόθηκε στα πέρατα της οικουμένης. ενώπιον αυτού: Ενώπιον του βαπτίσματος οι δαίμονες είναι σαν μαύροι (σκοτεινοί)· διότι μέσα σε αυτό έπεσαν. και οι εχθροί: Οι εχθροί του Χριστού, οι Ιουδαίοι, είναι όπως οι δαίμονες για τον άνθρωπο, οι οποίοι έπεσαν με τρομερή πτώση στο [χώμα] της γης. βασιλείς: Ως Θαρσείς εννοεί τους μεγάλους βασιλείς· και αυτή είναι η (μεγάλη) βασιλεία των Ρωμαίων και τα νησιά που φρουρούνται ισχυρά από τη θάλασσα του βαπτίσματος. Διότι σε αυτά προσφέρονται τα δώρα στον Θεό. Ο λόγος υπαινίσσεται επίσης και τους Μάγους. βασιλείς Αράβων: Η βασίλισσα Σαβά πρόσφερε δώρα στον Σολομώντα, όπως η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, όταν επέστρεψε στον Χριστό.

Πάλι, δες τι λέει ο Δαβίδ: «Στις ημέρες του θα ανατείλει η δικαιοσύνη», και στη συνέχεια: «Θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Μήπως αυτά τα προανήγγειλε κάποιος από τους δικούς μας δασκάλους; Μήπως κάποιος από τους μαθητές του Σωτήρα συνέγραψε τέτοια πράγματα σε βιβλία ή σε περγαμηνές; Δεν τα διασάλπισαν αυτά τα τέκνα της περιτομής που προκήρυξαν γι' αυτόν; Δεν τα ανακήρυξαν αυτά οι απόγονοι του Αβραάμ; Σε αυτά δεν χαίρεσαι να πιστεύεις; Ντρέψου τους δαίμονες που κραυγάζουν και λένε: «Τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμάς και σε εσένα, Υιέ του ζώντος Θεού;». Σεβάσου την ομολογία των αγγέλων και των ανθρώπων και των δαιμόνων και ολόκληρης της κτίσης μαζί για τον Δεσπότη Χριστό. Αν όμως και αυτούς τους απορρίπτεις, δέξου τη μαρτυρία του Πατέρα για αυτόν, που βροντοφωνάζει από τον ουρανό: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα»· σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και, για να μη φανεί ότι μακρηγορώ εξετάζοντας όλες τις προφητείες, θα παραθέσω έναν τρόπο προφητείας και, μέσω αυτού, θα καταστήσω σαφείς στους συνετότερους και τους υπόλοιπους. Έχει γραφεί ένας ψαλμός για τον Σολομώντα, από τον οποίο λίγα αναφέρονται στον Σολομώντα, ενώ τα περισσότερα και σπουδαιότερα αναφέρονται στον Χριστό. Διότι το επιφανειακό νόημα φαινόταν να υμνεί τον Σολομώντα, ενώ το καθαρότερο και οξυδερκέστερο υμνούσε τον αληθινά Ειρηνικό· και αποτελούσε μέγιστη παρηγοριά για όσους ζούσαν τότε και εξαίρετη προφητεία για όσους επρόκειτο να ζήσουν στο μέλλον. Διότι το «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών», καθώς και όλα τα άλλα τα υπερφυσικά, τα θεοπρεπή και τα ανώτερα όχι μόνο από τα ανθρώπινα μέτρα, αλλά και από τις ουράνιες δυνάμεις, ψάλλονταν για τον Χριστό. Ενώ το «και θα προσεύχονται γι’ αυτόν παντοτινά» έχει ειπωθεί για τον Σολομώντα.

Και θα ευλογηθούν δι' αυτού όλες οι φυλές της γης· όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που κάνει θαύματα, και ευλογημένο το όνομα της δόξας του στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνα· και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη. Γένοιτο, γένοιτο. Και στο τέλος αυτού του ψαλμού, τον οποίο ανέφερα, είναι γραμμένο: Τελείωσαν οι ύμνοι του Δαβίδ, υιού του Ιεσσαί. Και ότι βέβαια ο Σολομών έγινε μέγας βασιλιάς, επί των ημερών του οποίου ανοικοδομήθηκε ο οίκος που ονομάστηκε της Ιερουσαλήμ, το γνωρίζω. Είναι όμως φανερό ότι τίποτα από όσα λέγονται στον ψαλμό δεν συνέβη σε αυτόν. Διότι ούτε όλοι οι βασιλείς τον προσκύνησαν, ούτε βασίλευσε μέχρι τα πέρατα της οικουμένης, ούτε οι εχθροί του έπεσαν μπροστά του και έγλειψαν το χώμα. Αλλά τολμώ να αναφέρω και όσα είναι γραμμένα στα βιβλία των Βασιλειών ότι έπραξε, ότι δηλαδή εξαιτίας μιας γυναίκας ειδωλολάτρησε στη Σιδώνα· πράγμα που δεν δέχονται να πράξουν όσοι προέρχονται από τα έθνη και γνώρισαν μέσω του σταυρωθέντος Ιησού τον Θεό, τον Δημιουργό των πάντων, αλλά υπομένουν κάθε βασανιστήριο και τιμωρία μέχρι και τον έσχατο θάνατο, προκειμένου ούτε να ειδωλολατρήσουν ούτε να φάνε ειδωλόθυτα.

«Και θα κατακυριεύσει», λέει, «από θαλάσσης έως θαλάσσης»· με τον όρο θάλασσα εδώ υποδηλώνει την πράξη, ξεκινώντας από την οποία κυριαρχεί σε όσους υποτάσσονται στον νόμο του έως τη θάλασσα, δηλαδή την άπλετη γνώση, μέσα στην οποία κολυμπούν, μέσω της θεωρίας των όντων, όσοι μετέχουν σε αυτήν. Ή, εναλλακτικά, ως θάλασσα να εννοήσεις το βάπτισμα, μέσα στο οποίο, σύμφωνα με τον προφήτη, αφανίζεται το πρόσωπο του αντιπάλου στην πρώτη θάλασσα και τα οπίσθιά του στην έσχατη θάλασσα· ονομάζοντας «πρώτη θάλασσα», όπως ειπώθηκε, το βάπτισμα, και «έσχατη» την ανάσταση, στην οποία καταργούνται τα οπίσθια του εχθρού. Διότι τότε η φύση μας αποβάλλει τελείως τον νόμο της αμαρτίας που εισήχθη μέσω της παραβάσεως.

Μήπως αυτά αναφέρονται στον Σολομώντα και όχι, προπάντων, στον δεσπότη Χριστό, ο οποίος ταπείνωσε τον αποστάτη και συκοφάντη διάβολο και συνυπάρχει αιώνια με τον Πατέρα Του και το Πνεύμα, υπεράνω του ήλιου και της σελήνης; «Θα κατέβει σαν τη βροχή πάνω στο δέρας», δηλαδή ήρεμα και αθόρυβα στην παρθενική μήτρα, «και σαν τη σταγόνα που στάζει πάνω στη γη», ζωογονώντας εκείνη την άγια κοιλιά χωρίς να την βλάπτει. «Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη», νομοθετώντας καινούργιους νόμους· και δικαιοσύνη και σωτηρία για τον πιστό λαό «και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα και από τα ποτάμια έως τα πέρατα της οικουμένης. Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα· οι βασιλιάδες της Θαρσίς και τα νησιά θα προσφέρουν δώρα· οι βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα φέρουν δώρα», εννοώντας τους Μάγους. «Και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλιάδες» της γης. Μήπως ο Σολομών κυριάρχησε σε όλη την οικουμένη; Μήπως τον προσκύνησαν όλοι οι βασιλιάδες της γης; Μήπως «όλα τα έθνη έγιναν δούλοι του;» Διότι αυτά τα σπουδαία ανήκουν μόνο στον Χριστό, ο Οποίος «γλίτωσε τον φτωχό από τον δυνάστη και τον πένητα, που δεν είχε βοηθό», δηλαδή τον Αδάμ από την τυραννία του διαβόλου, για τον οποίο κανένας άλλος βοηθός δεν βρέθηκε πριν από τον Χριστό. Και όχι μόνο αυτό, αλλά επιπλέον «θα σπλαγχνιστεί τον φτωχό και πένητα λαό και θα σώσει τις ψυχές των πενήτων» που έχουν εναποθέσει την εμπιστοσύνη τους σε Αυτόν. «

Αλλά τι συνέβη μετά από αυτά; Ποθεί και μια υπερόρια εκστρατεία και, ακούγοντας για την υπεραφθονία της Αιγύπτου και για όσα καλλιεργεί ο Νείλος, ο καρποδότης και πλούσιος σε στάχυα, μετρώντας την ευημερία με τους πήχεις, αποφάσισε να απλώσει το χέρι του στη θάλασσα και τη δεξιά του στα ποτάμια, μήπως και μπορέσει να δει με ορθάνοιχτα μάτια τα αιγυπτιακά αγαθά που ποθούσε από ακουστά, και να τα πιάσει με τα χέρια του. Εκείνο που τον έκανε να τα φαντάζεται αυτά, αδιαφορώντας για όσα βρίσκονταν στα πόδια του, τα οποία μάλιστα γεννούσαν ακόμη ωδίνες, και αν και κόβονταν και κατακαίονταν, δεν εξαφανίζονταν ούτε σβήνονταν, αλλά ξαναφύτρωναν όπως η Λερναία Ύδρα, ήταν μια άκαιρη φιλοδοξία και ο ανταγωνισμός προς τους βασιλείς, των οποίων το κλέος ήταν μεγάλο και τα σύνορα της επικράτειάς τους δεν απλώνονταν μόνο από θάλασσα σε θάλασσα, αλλά έφταναν από τα ανατολικά όρια μέχρι τις δυτικές στήλες.