Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 71:9

Και πάλι ο ίδιος προφήτης και βασιλιάς, στον ίδιο ψαλμό, σαν να μιλά εκ προσώπου του Θεού και Πατρός για τον Υιό και Λόγο του Θεού, λέγει τα εξής: «Από γαστέρα, πριν από τον αυγερινό, σε γέννησα.» Διότι ο αυγερινός δημιουργήθηκε την τέταρτη ημέρα, ενώ ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα. Λοιπόν, Ιουδαίε, πες μου: ποιον γέννησε ο Θεός πριν από την παρασκευή της κτίσεως; Μήπως το λέει για τον Αδάμ; Καθόλου· γιατί αυτός πλάσθηκε δύο ημέρες μετά τον αυγερινό και τα άστρα. Αλλά μήπως το λέει για τον χρισμένο που περιμένετε εσείς; Όμως κι εσείς δεν λέτε πως είναι υιός του Δαβίδ; Και ο Δαβίδ γεννήθηκε πολλούς χρόνους μετά τον Αδάμ. Διότι ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ημέρα, όπως ειπώθηκε, και οι αυγερινοί έγιναν την τέταρτη ημέρα· ο δε Θεός το λέει για τον ίδιο τον Υιό του, ότι «Πριν από τον αυγερινό σε γέννησα· εσύ είσαι ιερέας στον αιώνα κατά την τάξη του Μελχισεδέκ», δηλαδή ιερέας των εθνών. Διότι ο Μελχισεδέκ πρόσφερε στον Θεό οίνο και άρτο, όπως και ο Χριστός, ο Αρχιερέας μας, παρέδωσε σε εμάς να του προσφέρουμε αναίμακτες θυσίες κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Άκουσε όμως και τον Σολομώντα, που λέγει για την προαιώνια γέννηση του μονογενούς Υιού του Θεού: «Πριν γίνουν τα όρη, πριν αναβλύσουν οι πηγές, και πριν από όλους τους βουνούς, με γεννά.» Δείξε μου, λοιπόν, ποιον γέννησε ο Θεός πριν από όλη την κτίση. Παρομοίως και πάλι ο Δαβίδ, στο βιβλίο των Ψαλμών, στον οζʹ ψαλμό, λέγει: «Ο Θεός, δώσε την κρίση σου στον βασιλέα και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλέως.» Και μη μου πεις ότι το λέγει για τον Σολομώντα· διότι είπε λίγους στίχους παρακάτω ότι «Θα κυριεύσει από θάλασσα έως θάλασσα, και πριν από τον ήλιο μένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών.» Να λοιπόν, σου έδειξα καθαρά, και μέσω του Δαβίδ και μέσω του Σολομώντα, ότι πριν από όλη την κτίση γεννήθηκε ο Υιός από τον Πατέρα, όπως το γνωρίζει μόνο ο ίδιος.

Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα. Οι βασιλιάδες της Θαρσείς και των νήσων θα προσφέρουν δώρα, οι βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα φέρουν δώρα· και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλιάδες της γης, όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν. Διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από τον δυνάστη, και τον πένητα που δεν είχε βοηθό· θα σπλαχνιστεί τον φτωχό και τον πένητα, και θα σώσει τις ψυχές των πενήτων. Από τον τόκο και την αδικία θα λυτρώσει τις ψυχές τους, και έντιμο θα είναι το όνομά του ενώπιόν του. Και θα ζήσει, και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας, και θα προσεύχονται για αυτόν διαρκώς, όλη την ημέρα θα τον ευλογούν. Θα αποτελέσει στήριγμα στη γη, πάνω στις κορυφές των ορέων· θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο ο καρπός τους, και θα ανθίσουν από την πόλη σαν το χορτάρι της γης. Το όνομά του θα είναι ευλογημένο στους αιώνες, πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του. Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλες οι φυλές της γης. Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια. Και ευλογημένο το άγιο όνομα της δόξας του εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος· και θα πληρωθεί από τη δόξα του όλη η γη. Γένοιτο, γένοιτο. Ο Ζακχαίος είπε: «Αυτά ομολογουμένως έχουν ειπωθεί για τον Χριστό· αλλά δεν έχει έλθει ακόμη έως τώρα». Ο Αθανάσιος [απάντησε]: «Τι από όσα έχουν ειπωθεί δεν έχει εκπληρωθεί;»

Διότι δεν πέθανε επειδή ήταν ο ίδιος ένοχος, αλλά έπασχε για χάρη μας, και βάσταξε πάνω του την οργή που στρεφόταν εναντίον μας εξαιτίας της παράβασης, όπως λέει μέσω του Ησαΐα: «Αυτός πήρε τις ασθένειές μας»· και ενώ εμείς λέμε στον εκατοστό τριακοστό έβδομο ψαλμό: «Ο Κύριος θα ανταποδώσει για χάρη μου»· λέει επίσης και το Πνεύμα στον εβδομηκοστό πρώτο: «Και θα σώσει τους υιούς των πενήτων, και θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από το χέρι του δυνάστη, και τον πένητα, που δεν είχε κανέναν βοηθό».

Αναγγέλλει, λοιπόν, την καθέδρα του, και λέει στον εκατοστό ένατο (Ψαλμό): «Είπεν ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· ενώ στον ένατο (Ψαλμό) διακηρύσσει μεγαλοφώνως και την επελθούσα καταστροφή του διαβόλου: «Κάθισες σε θρόνο, εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη· επιτίμησες τα έθνη, και καταστράφηκε ο ασεβής». Διότι, το γεγονός ότι έλαβε όλη την εξουσία της κρίσεως από τον Πατέρα δεν το απέκρυψε, αλλά προαναγγέλλει ότι αυτός θα έρθει ως κριτής των πάντων, στον μεν εβδομηκοστό πρώτο (Ψαλμό): «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά, για να κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη, και τους πτωχούς σου με δίκαιη κρίση»· στον δε τεσσαρακοστό ένατο λέει: «Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη, για να κρίνει τον λαό του. Και θα αναγγείλουν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του· διότι ο Θεός είναι κριτής»· και στον ογδοηκοστό πρώτο: «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών· και στο μέσο αυτών θα κρίνει τους θεούς». Και βεβαίως, την κλήση των εθνών μπορεί κανείς να τη μάθει από αυτήν (τη Βίβλο) σε πολλά σημεία, και μάλιστα από τον τεσσαρακοστό έκτο: «Όλα τα έθνη, χειροκροτήστε, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως»· και στον εβδομηκοστό πρώτο: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα· βασιλιάδες της Θαρσείς και τα νησιά θα προσφέρουν δώρα· βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα προσκομίσουν δώρα· και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλιάδες της γης, όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν».

Και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα. Θα υποταχθούν σε μέγιστο βαθμό οι πολέμιοι, ώστε να μη φαίνεται ότι διεξάγεται μάχη εναντίον του, χρησιμοποιώντας τη μεταφορά εκείνων που πέφτουν στη γη και καταδεικνύουν έτσι την υποταγή τους. Διότι ελύτρωσε τον πτωχό από τον δυνάστη. Από τα πέρατα της οικουμένης έως τα άλλα άκρα, λέγει, θα τον προσκυνήσουν τα έθνη και οι βασιλείς, ευχαριστώντας τον για το γεγονός ότι τους λύτρωσε από την καταδυνάστευση του Σατανά. Από τον τόκο και από την αδικία θα λυτρώσει τις ψυχές τους. Εξαλείφοντας το εναντίον τους χειρόγραφο και χαρίζοντας το χρέος τόσο σε εκείνον που οφείλει πεντακόσια όσο και σε εκείνον που οφείλει πενήντα. Και έντιμο είναι το όνομά του. Θα είναι, λέγει, σεβάσμιος και ένδοξος σε όλους.

Αν λοιπόν, όπως ψάλλει ο Δαβίδ στον εβδομηκοστό πρώτο ψαλμό, «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη σε γενεές γενεών», πώς λοιπόν λάμβανε αυτό που είχε πάντοτε και πριν το λάβει τώρα; Ή πώς υψωνόταν αυτός που και πριν υψωθεί ήταν ο Ύψιστος; Ή πώς έλαβε την προσκύνηση αυτός που, και πριν τη λάβει τώρα, πάντοτε προσκυνούνταν; Δεν πρόκειται για αίνιγμα, αλλά για θείο μυστήριο· «διότι εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· για εμάς όμως αργότερα αυτός «ο Λόγος έγινε σάρκα», και αυτό που λέγεται τώρα, το ότι «υπερύψωσε», δεν σημαίνει ότι υψώνεται η ουσία του Λόγου· διότι πάντοτε ήταν και είναι «ίσα με τον Θεό», αλλά πρόκειται για την ύψωση της ανθρώπινης φύσης του. Γι' αυτό δεν έχουν ειπωθεί αυτά προηγουμένως, παρά μόνο όταν ο Λόγος έγινε σάρκα· ώστε να γίνει φανερό ότι το «ταπείνωσε» και το «υπερύψωσε» λέγονται για το ανθρώπινο στοιχείο· διότι σε όποιον υπάρχει η ταπείνωση, σε αυτόν θα ανήκει και η ύψωση· και αν εξαιτίας της πρόσληψης της σάρκας έχει γραφτεί το «ταπείνωσε», είναι φανερό ότι και το «υπερύψωσε» αναφέρεται σε αυτήν. Διότι αυτήν είχε ανάγκη ο άνθρωπος εξαιτίας της ταπεινότητας της σάρκας και του θανάτου.

Επειδή δε γνωρίζει η θεόπνευστη Γραφή και νοητούς Αιθίοπες, ας πούμε κάτι και γι' αυτούς, χωρίς να απομακρυνθούμε από την έννοια των προκειμένων. Είπε κάπου ψάλλοντας ο μακάριος Δαβίδ, απευθυνόμενος προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό: «Εσύ συνέτριψας τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο νερό. Εσύ συνέθλασας το κεφάλι του δράκοντα, τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων». Αλλά και κάπου αλλού: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα». Ομολογεί δε κάπου και η νύμφη που σκιαγραφείται στο Άσμα Ασμάτων ότι είναι μελαψή και ωραία. Επομένως, ως Αιθίοπες πρέπει να εννοήσουμε αυτούς που έχουν κατά κάποιον τρόπο σκοτεινή και χωρίς λάμψη διάνοια, αυτούς που δεν έχουν ακόμη καταυγαστεί και δεν έχουν το θείο φως. Αλλά όσοι μεν προσπίπτουν στον Χριστό, όπως ακριβώς βέβαια και η νύμφη, καταλαμπρύνονται από αυτόν, διότι φωνάζουν δυνατά προσευχόμενοι: «Και ας είναι η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας πάνω μας»· όσοι δε έχουν δυσέκπλυτη την ακαθαρσία και έχουν παραμείνει στη μαυρίλα, θα καταβροχθίσουν τα κεφάλια του δράκοντα· διότι τροφή τους είναι ο αποστάτης δράκοντας· και θα υποπέσουν στη ρομφαία.

{"chunk_id": "", "translation": "Αλλά αυτό είναι μικρό για τον Σωτήρα όλων ημών Χριστό· διότι δεν ήταν φυσικό το μέτρο της βασιλείας του να περιορίζεται μόνο στη χώρα των Ιουδαίων.] [<Ενώπιόν του θα πέσουν οι Αιθίοπες.> Λέει ότι Αιθίοπες εδώ εννοούνται νοητά, εκείνοι που έχουν σκοτισμένη την καρδιά και, τρόπον τινά, μαυρισμένο τον νου· εχθροί δε είναι εκείνοι που αντιτίθενται στο αλάνθαστο κήρυγμα, και πολεμούν μέχρι τώρα την αλήθεια. Διότι εκείνοι που παλαιότερα μισούσαν τον Χριστό και είχαν εχθρικό φρόνημα απέναντί του, δηλαδή, εκείνοι που πολεμούν την αλήθεια, προσκυνώντας άψυχα είδωλα και υποτασσόμενοι στον Σατανά, θα γλείψουν το χώμα, δηλαδή, θα πέσουν στη γη, προσκυνώντας τον φυσικά, και, τρόπον τινά, κυλιόμενοι στα γόνατα.] <Βασιλείς Θαρσείς. — Βασιλείς Σαβά.> (G f. 62 b, L f. 170) Το Θαρσείς των εθνών είναι οι Αιθίοπες. Ακόμη, το Θαρσείς σημαίνει το υακίνθινο χρώμα, όπως έχουμε στον προφήτη: «Το ομοίωμά τους είναι σαν το Θαρσείς.» Στον Ιωνά σημαίνει επίσης και την πόλη Ταρσό. Σαβά είναι πόλη της Ινδίας, από την οποία ήλθε η βασίλισσα του Νότου στον Σολομώντα. <Θα τον προσκυνήσουν. — Διότι ελευθέρωσε τον φτωχό από τον δυνάστη.> (F f. 109 b) Θα προσκυνήσουν άπαντες, έχοντας απαλλαγεί από την πικρή τυραννία του διαβόλου· διότι δυνάστη ονόμασε αυτόν, και φτωχό την ανθρώπινη φύση, καθώς είχε γίνει τότε έρημη από τον Θεό. ["}

Ψαλμός ΟΓ'. <Τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων.> (A f. 372) Διότι ως Αιθίοπες πρέπει να νοηθούν εκείνοι που έχουν τη διάνοιά τους, τρόπον τινά, σκοτεινή και χωρίς λάμψη, αυτήν που δεν έχει ακόμη φωτιστεί και δεν κατέχει το θείο φως. Αλλά όσοι μεν προσπίπτουν στον Υιό, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες», λαμπρύνονται από αυτόν και ανακράζουν δυνατά: «Ας είναι η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας επάνω μας.» Όσοι όμως έχουν την ακαθαρσία τους δυσέκπλυτη και έχουν παραμείνει στο σκοτάδι, θα καταβροχθίσουν τα κεφάλια του αποστάτη δράκοντα και θα υποταχθούν στη ρομφαία. <Εσύ εξήρανες τους ποταμούς της Ηθάμ.> (C f. 155 b, D f. 187, G f. 70) Αναφέρεται σε όσα συνέβησαν στην έρημο, όταν πότισε τον λαό από την πέτρα.

Μπορούμε δε να διαπιστώσουμε με τα μάτια μας, μέσω των έργων, ότι οι προφητείες έχουν εκπληρωθεί, βλέποντας μέχρι τα πέρατα της γης να ομολογείται ως Κύριος στις Εκκλησίες Του ο Χριστός του Θεού. «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα». Πολύ λογικά, αφού πρώτα είπε: «Θα κατακυριεύσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον ποταμό μέχρι τα πέρατα της οικουμένης», μνημόνευσε τους Αιθίοπες, οι οποίοι κατοικούν στα έσχατα όρια της δικής μας οικουμένης, τόσο προς την ανατολή όσο και προς τη δύση του ηλίου. Γι' αυτό και σε εκείνους που βρίσκονται εκτός της δικής μας διδασκαλίας, φαίνεται ότι έχει ειπωθεί συμφώνως προς τη φύση των πραγμάτων το,

«Τους Αιθίοπες, που ζουν χωρισμένοι στα δύο, οι πιο απομακρυσμένοι από τους ανθρώπους· οι μεν προς τη δύση του ήλιου, οι δε προς την ανατολή.» Και σε άλλον ψαλμό έχει ειπωθεί: «Η Αιθιοπία θα προφθάσει να απλώσει τα χέρια της προς τον Θεό»· και πάλι σε άλλον προφήτη έχει λεχθεί: «Από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα μου φέρουν προσφορές.» Και στα προκείμενα εδάφια, σε ακολουθία με αυτά, προφητεύεται το εξής: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες». Μέσα από όλα αυτά ο λόγος υποδηλώνει ότι τα πέρατα της γης θα λάβουν τη γνώση εκείνου που προφητεύεται και θα τον προσκυνήσουν, προσπίπτοντας και κλίνοντας το γόνυ. Γι' αυτό αναφέρεται σύμφωνα με τη μετάφραση του Ακύλα: «Ενώπιόν του θα σκύψουν οι Αιθίοπες»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Μπροστά του θα γονατίσουν οι Αιθίοπες». Μέσω δε των Αιθιόπων που κατοικούν στα πέρατα της γης, υποδηλώνονται και τα έθνη που βρίσκονται στο εσωτερικό της οικουμένης. Και είναι ολοφάνερο πώς, παντού στη γη, εκείνοι που έχουν πιστέψει σε αυτόν, κλίνοντας το γόνυ και πέφτοντας προσκυνητά πάνω στην ίδια τη γη, αναπέμπουν μέσω αυτού την προσκύνηση στον Θεό των πάντων. Αλλά και οι εχθροί του, λέει, θα γλείψουν το χώμα, εξομοιούμενοι με τον πατέρα τους, το φίδι, που σέρνεται με το στήθος και την κοιλιά, και τρώει χώμα σύμφωνα με την ποινή που του επιβλήθηκε από την αρχή.

Και πώς θα υποτάσσονταν σε αυτόν οι Αιθίοπες και οι βασιλείς της Θαρσείς και τα νησιά, και θα τον προσκυνούσαν όλοι οι βασιλείς της γης, και όλα τα έθνη θα τον υπηρετούσαν; Διότι, εξαιτίας όλων αυτών, είχε ανάγκη από διαρκή ζωή. Γι' αυτό, μετά από όλα αυτά, ορθά και αναγκαία έχει προστεθεί το «και θα ζήσει»· δηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο την αθάνατη και αιώνια ζωή του προφητευόμενου προσώπου. Στη συνέχεια δε έχει ειπωθεί: «Και θα του δοθεί από το χρυσάφι της Αραβίας». Αντί δε του «της Αραβίας», πάλι το εβραϊκό κείμενο περιέχει το «Σαβά»· και οι υπόλοιποι μεταφραστές έχουν χρησιμοποιήσει την ίδια λέξη. Αλληγορικά, λοιπόν, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι αυτό το χρυσάφι σημαίνει τον πιο καθαρό νου στους ανθρώπους. Αλλά και ιστορικά εκπληρώθηκε ο λόγος αυτός, όταν οι μάγοι από την Ανατολή, ερχόμενοι, προσκύνησαν τον Σωτήρα ενώ ήταν παιδί, και του πρόσφεραν χρυσό, λίβανο και σμύρνα. Μήπως όμως και το «θα ζήσει» αναφέρεται σε εκείνον τον χρόνο, κατά τον οποίο ο Ηρώδης, επιβουλευόμενος τον νήπιο Ιησού, «έστειλε και σκότωσε όλα τα παιδιά στη Βηθλεέμ από δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με τον χρόνο που εξακρίβωσε από τους μάγους»; Διότι τότε ο Ιωσήφ, αφού έλαβε θεία αποκάλυψη, παρέλαβε τη Μαρία τη γυναίκα του και το παιδί, και αναχώρησε για την Αίγυπτο.

Ποια είναι λοιπόν τα θαυμάσια, παρά εκείνα που έχουν προλεχθεί, μεταξύ των οποίων ήταν το ότι αυτός θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε πόκο, και το ότι θα ταπεινώσει τον συκοφάντη, και το ότι θα συμπαραμείνει μαζί με τον ήλιο· και το ότι στις ημέρες του θα ανατείλει η δικαιοσύνη, και το ότι θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα· το ότι οι Αιθίοπες θα πέσουν με το πρόσωπο μπροστά του· και ότι δώρα θα του προσφερθούν από όλα τα έθνη· αλλά και ότι αυτός θα γίνει στήριγμα στη γη, και ο καρπός του θα υψωθεί πάνω από τον Λίβανο, και όσα άλλα έχουν απαριθμηθεί στη συνέχεια αυτών; Για όλα αυτά διδασκόμαστε να λέμε: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια. Και ευλογημένο το όνομα της δόξας του στον αιώνα». Και το όνομα της δόξας του τυγχάνει να είναι η θεότητά του· διότι, αν αυτός που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο αξιώθηκε το όνομα Ιησούς, σύμφωνα με όσα είπε ο Γαβριήλ στον Ιωσήφ: «Και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες του», είναι λογικό ως όνομα της δόξας του να νοείται η περί αυτού θεολογία, διά της οποίας κατανοείται ως Θεός Λόγος και μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός· γι' αυτό και προστίθεται στη συνέχεια: «Και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη». Διότι παλαιότερα βρισκόταν στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε.

Θεωρώ ότι οι Αιθίοπες και οι Σεβωείμ, για τους οποίους προφητεύεται εδώ ότι θα προσκυνήσουν τον Χριστό, δηλώνονται και μέσω του 71ου ψαλμού, όπου λέγεται: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν Αιθίοπες, και βασιλείς των Αράβων και της Σαβά θα προσφέρουν δώρα, και θα τον προσκυνήσουν». Είναι προφανές από τα συμφραζόμενα ότι αυτό αναφέρεται στον Χριστό, ο οποίος προφητεύεται και σε εκείνα τα χωρία. <Ψαλμός 32ος>. «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους.» Και στον 106ο ψαλμό αναφέρεται: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε, και τους γλίτωσε από τις καταστροφές τους», και πάλι στον 147ο: «Αυτός που αποστέλλει το λόγιό του στη γη, πολύ γρήγορα τρέχει ο λόγος του». Αλλά, βεβαίως, με τον προκείμενο ψαλμό που λέει «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί» συμφωνεί το ιερό ευαγγέλιο, το οποίο λέει ρητά: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Όλα έγιναν δι’ αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Εύλογα το ευαγγέλιο τον ονομάζει Θεό, επειδή και στα προηγούμενα χωρία, αυτός ακριβώς ο Λόγος που τώρα θεολογείται, είχε αναγορευθεί Σοφία και γέννημα του Θεού, και Ιερέας, και Χριστός βασιλιάς, και Κύριος, και Θεός, και εικόνα του Θεού.

Προς τον βασιλέα Το να δηλώνω στην εκ Θεού βασιλεία σου, κράτιστε και άγιέ μου δέσποτα, σε καθένα από τα γράμματά μας προς αυτήν, ότι αναπέμπουμε ευχές και δεήσεις στον Κύριο υπέρ αυτής, ισοδυναμεί, νομίζω, με το να γράφει κανείς τα φανερά και να γνωστοποιεί αυτά που είναι ολοφάνερα σε όλους. Όμως, επειδή έχει επικρατήσει τα κείμενα των επιστολών προς τους βασιλείς να ξεκινούν με ευχές, αποφεύγω μεν να γράψω ότι προσεύχομαι επειδή αυτό είναι σε όλους γνωστό, ωστόσο εκπληρώνω τα της προσευχής, έστω κι αν δεν γράφω ότι τα εκπληρώνω. Και λοιπόν, είθε να σου δώσει ο Κύριος σύμφωνα με την καρδιά σου και να εκπληρώσει κάθε επιθυμία σου· να σε γεμίσει με μακαριότητα ημερών, και να σου δείξει το σωτήριό Του· να δεις υιούς των υιών σου, και εκείνων τους υιούς των υιών· να δεις τους εχθρούς σου να γλείφουν το χώμα μπροστά στο πρόσωπό σου· και να δεις ειρήνη επάνω στον δικό σου Ισραήλ. Αυτά λοιπόν όσον αφορά την ευχή. Εμείς, από την άλλη, αφού αποπλεύσαμε από το Αδραμύττιο —διότι πρέπει πλέον να περάσουμε και στα κυρίως θέματα της επιστολής—, αφού αποπλεύσαμε από εκεί και δεν βρήκαμε ευνοϊκούς ανέμους, μετά βίας μπορέσαμε μέσα σε τρεις ημέρες να εισέλθουμε στον πορθμό· και μετά από άλλες τόσες ημέρες να προσεγγίσουμε την Προικόννησο, κωπηλατώντας και κινώντας την τριήρη με τα χέρια, και προχωρώντας με κόπο ενάντια στο ρεύμα και τον αντίθετο άνεμο.

και ωσεί σταγόνες: Και με αυτό η προφητεία (ο προφήτης) εννοεί την Παρθένο· διότι λέει: δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει, το οποίο σημαίνει οι σταγόνες. Ως γη δε, εννοεί το σώμα της Παρθένου. ανατελεί: [Αναφέρεται στην επιφάνεια του Χριστού, διά της οποίας σώθηκε κάθε ψυχή.] και πλήθος ειρήνης: Διότι κατά την επιφάνειά Του θα υπάρξει τόση ειρήνη, ώστε το φως της να φωτίζει όλη την κτίση περισσότερο από το φως της σελήνης. και κατακυριεύσει: Ο Κύριος, λέει, ως κυρίαρχος πολλών υδάτων, όπως έχει γραφτεί, δηλαδή από τη θάλασσα του βαπτίσματος έως τη θάλασσα των δακρύων της μετανοίας. Διότι μέσα σε αυτά τα ύδατα κατακλύζεται (διασκορπίζεται) η αμαρτία. και από ποταμού: Διότι το βάπτισμα, αρχίζοντας από τον Ιορδάνη ποταμό, διαδόθηκε στα πέρατα της οικουμένης. ενώπιον αυτού: Ενώπιον του βαπτίσματος οι δαίμονες είναι σαν μαύροι (σκοτεινοί)· διότι μέσα σε αυτό έπεσαν. και οι εχθροί: Οι εχθροί του Χριστού, οι Ιουδαίοι, είναι όπως οι δαίμονες για τον άνθρωπο, οι οποίοι έπεσαν με τρομερή πτώση στο [χώμα] της γης. βασιλείς: Ως Θαρσείς εννοεί τους μεγάλους βασιλείς· και αυτή είναι η (μεγάλη) βασιλεία των Ρωμαίων και τα νησιά που φρουρούνται ισχυρά από τη θάλασσα του βαπτίσματος. Διότι σε αυτά προσφέρονται τα δώρα στον Θεό. Ο λόγος υπαινίσσεται επίσης και τους Μάγους. βασιλείς Αράβων: Η βασίλισσα Σαβά πρόσφερε δώρα στον Σολομώντα, όπως η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, όταν επέστρεψε στον Χριστό.

Το ίδιο βέβαια θα πεις και για τις σταγόνες. «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες.» Τώρα βέβαια εκούσια, στο μέλλον όμως και ακούσια. Διότι, σύμφωνα με τον Απόστολο, δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να είναι υποταγμένα σε αυτόν. Αλλά τότε θα κάμψει ενώπιόν του κάθε γόνυ επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων.

Εχθροί του, που «γλείφουν το χώμα», είναι όσοι τιμούν τις σαρκικές ηδυπάθειες. «Από τον τόκο και την αδικία». Θα πείσει, λοιπόν, λέγει, αυτούς που χαίρονται με την αδικία και την πλεονεξία να ασκούν το έλεος και τη φιλανθρωπία. Αυτό ακριβώς επισήμανε η ευαγγελική Γραφή όταν είπε: «Αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς, τους οποίους και ονόμασε αποστόλους». «Και είναι έντιμο το όνομά τους». Ποιο όνομα; Ο Χριστός, από τον οποίο έχουμε ονομαστεί Χριστιανοί.

Και, για να μη φανεί ότι μακρηγορώ εξετάζοντας όλες τις προφητείες, θα παραθέσω έναν τρόπο προφητείας και, μέσω αυτού, θα καταστήσω σαφείς στους συνετότερους και τους υπόλοιπους. Έχει γραφεί ένας ψαλμός για τον Σολομώντα, από τον οποίο λίγα αναφέρονται στον Σολομώντα, ενώ τα περισσότερα και σπουδαιότερα αναφέρονται στον Χριστό. Διότι το επιφανειακό νόημα φαινόταν να υμνεί τον Σολομώντα, ενώ το καθαρότερο και οξυδερκέστερο υμνούσε τον αληθινά Ειρηνικό· και αποτελούσε μέγιστη παρηγοριά για όσους ζούσαν τότε και εξαίρετη προφητεία για όσους επρόκειτο να ζήσουν στο μέλλον. Διότι το «πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του, και πριν από τη σελήνη, σε γενεές γενεών», καθώς και όλα τα άλλα τα υπερφυσικά, τα θεοπρεπή και τα ανώτερα όχι μόνο από τα ανθρώπινα μέτρα, αλλά και από τις ουράνιες δυνάμεις, ψάλλονταν για τον Χριστό. Ενώ το «και θα προσεύχονται γι’ αυτόν παντοτινά» έχει ειπωθεί για τον Σολομώντα.

Και θα ευλογηθούν δι' αυτού όλες οι φυλές της γης· όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν. Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο μόνος που κάνει θαύματα, και ευλογημένο το όνομα της δόξας του στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνα· και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη. Γένοιτο, γένοιτο. Και στο τέλος αυτού του ψαλμού, τον οποίο ανέφερα, είναι γραμμένο: Τελείωσαν οι ύμνοι του Δαβίδ, υιού του Ιεσσαί. Και ότι βέβαια ο Σολομών έγινε μέγας βασιλιάς, επί των ημερών του οποίου ανοικοδομήθηκε ο οίκος που ονομάστηκε της Ιερουσαλήμ, το γνωρίζω. Είναι όμως φανερό ότι τίποτα από όσα λέγονται στον ψαλμό δεν συνέβη σε αυτόν. Διότι ούτε όλοι οι βασιλείς τον προσκύνησαν, ούτε βασίλευσε μέχρι τα πέρατα της οικουμένης, ούτε οι εχθροί του έπεσαν μπροστά του και έγλειψαν το χώμα. Αλλά τολμώ να αναφέρω και όσα είναι γραμμένα στα βιβλία των Βασιλειών ότι έπραξε, ότι δηλαδή εξαιτίας μιας γυναίκας ειδωλολάτρησε στη Σιδώνα· πράγμα που δεν δέχονται να πράξουν όσοι προέρχονται από τα έθνη και γνώρισαν μέσω του σταυρωθέντος Ιησού τον Θεό, τον Δημιουργό των πάντων, αλλά υπομένουν κάθε βασανιστήριο και τιμωρία μέχρι και τον έσχατο θάνατο, προκειμένου ούτε να ειδωλολατρήσουν ούτε να φάνε ειδωλόθυτα.

Αλλά βλέπεις, ω πανσέβαστε, πώς ύμνησα, όσο μου ήταν δυνατόν, τα δώρα του Θεού προς εσένα με τα λόγια του Θεού, αφού δεν πρέπει με ανθρώπινη γλώσσα να υποβιβάζονται όσα ξεπερνούν τα ανθρώπινα μέτρα; Διατήρησέ μου λοιπόν αυτή τη θεομίμητη αγαθότητα και ποτέ, σε κανέναν να μη θελήσεις το κακό, επιδεικνύοντας καλοσύνη προς όλους, και μάλιστα προς εκείνους που εξ αρχής ελεήθηκαν από εσένα, όπως είμαστε εμείς, στους οποίους μάλιστα θα έκανες τη μεγαλύτερη χάρη, εάν θεωρήσεις άξιους ελέους τους συγγενείς μας στον Εύριπο και αποδείξεις σε όσους βρίσκονται στην Ελλάδα ότι, από εσένα τον πανσέβαστο προστάτη των πάντων, ο αρχιεπίσκοπος τυγχάνει μεγάλης εκτίμησης. Ολοκλήρωσε, λοιπόν, τη χαρά μου για τους ανθρώπους μου, βοηθώντας τους σε όλα, και ο Θεός ας σε υψώνει ολοένα και περισσότερο, δοξάζοντάς σε, εσένα που μέσω της αγαθότητας Τον δοξάζεις και εσύ καθημερινά, και οι εχθροί σου θα γλείψουν το χώμα.