Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:10

Γι' αυτό θα επιστρέψει ο λαός μου. Γι' αυτόν τον λόγο, βεβαίως, ενώ είχαν επαρθεί, καταβλήθηκαν. Το δε νόημα είναι το εξής: Η τιμωρία αυτών, λέγει, θα αποβεί κάποια ωφέλεια και επιστροφή για τον λαό μου. Διότι, έχοντας δει τι είδους τέλος περιμένει τους ασεβείς, ποτέ δεν θα κατέληγαν σε αυτό το σημείο, έχοντας κατανοήσει σαφώς ότι ο Θεός επιβλέπει τα ανθρώπινα. Και ημέρες πλήρεις θα βρεθούν σε αυτούς.

Διότι λέγει: Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Μίλησαν αδικία προς τα ύψη· ύψωσαν το στόμα τους στον ουρανό, και η γλώσσα τους περιήλθε πάνω στη γη· γι' αυτό ο λαός μου θα επιστρέψει εδώ, και θα βρεθούν σε αυτούς πλήρεις ημέρες. Και είπαν: Πώς το έμαθε ο Θεός; Και άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο; Ιδού, αυτοί είναι οι αμαρτωλοί και οι ευημερούντες· απέκτησαν πλούτο παντοτινά. Και είπα: Άραγε μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου και ένιψα τα χέρια μου μαζί με τους αθώους; Και μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα, και ο έλεγχός μου ερχόταν κάθε πρωί. Εάν έλεγα: Θα μιλήσω κατ' αυτόν τον τρόπο, ιδού, θα είχα αθετήσει τη διαθήκη με τη γενεά των υιών σου. Και προσπάθησα να το κατανοήσω αυτό· ήταν κόπος μπροστά μου, μέχρι που εισήλθα στο αγιαστήριο του Θεού και κατανόησα το τέλος τους.

Γι' αυτό θα επιστρέψει ο λαός μου εδώ, και θα βρεθούν σε αυτούς ημέρες πλήρεις. Τα μεν άθεα λόγια των ασεβών και η υπερηφάνεια που τους κυρίευσε ήταν τέτοιου είδους, όπως έχει ήδη φανερωθεί. Πρέπει όμως να μην αγνοούμε ότι αυτά ακριβώς συνέβησαν για το καλό του λαού μου. Διότι, αν και για κάποιο χρονικό διάστημα ο λαός μου παραδόθηκε κατεξοχήν σε εκείνους τους ασεβείς για την τιμωρία των αμαρτημάτων του, ωστόσο η υπερβολική παραφροσύνη αυτών που προαναφέρθηκαν, η οποία προκάλεσε την πτώση τους και έγινε αιτία της καταστροφής τους, θα προσφέρει ανακούφιση και ανάσα στον λαό μου. Επειδή, αφού εκείνοι εκπέσουν και αφανιστούν εξαιτίας των δικών τους ασεβειών, ο λαός μου θα επιστρέψει εδώ, δηλαδή στον παρόντα βίο· και θα βρεθούν σε αυτούς ημέρες πλήρεις, δηλαδή σε όσους από τον λαό μου είναι άξιοι. Πλήρεις δε ημέρες είναι εκείνες που είναι γεμάτες από κάθε αγαθό και συμπληρώνουν τον οικείο χρόνο της ζωής. Έτσι έχει ειπωθεί κάπου, ότι: «Εκοιμήθη πλήρης ημερών». Ο δικός μου λαός, λοιπόν, έχει ωφεληθεί από αυτά· αντίθετα, οι προαναφερθέντες ασεβείς και άθεοι συμπεριφέρονταν με τόση ασέβεια, ώστε όσοι τους έβλεπαν έμεναν σε αμηχανία και έλεγαν: «Πώς τα γνώρισε ο Θεός, και άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο;» Διότι, εάν υπάρχει γνώση στον Ύψιστο, και εάν επιβλέπει αυτά και επιθεωρεί τους ανθρώπους πάνω στη γη, πώς αυτοί που πράττουν τέτοια πράγματα ευημερούν και κατέχουν πλούτο εις τον αιώνα;

«διενοήθησαν»: Αφού σκέφτηκαν πονηρά, μίλησαν εναντίον του Θεού (με πονηρία καταλάλησαν τον Θεό). «ἀδικίαν»: Αφού βλασφήμησαν τον Θεό και είπαν: δαιμόνιο έχεις (έχει). «ἔθεντο εἰς οὐρανόν»: Τόσο πολύ ύψωσαν τη βλασφημία τους, ώστε να αποτολμήσουν να στραφούν και εναντίον αυτού του ίδιου του ουρανού. «καὶ ἡ γλῶσσα»: Διότι οι Ιουδαίοι, ενώ βρίσκονταν επί της γης, ψηλαφούσαν τα ουράνια. «διὰ τοῦτο ἐπιστρέψει»: Ποιος λαός; Ο ιουδαϊκός, εδώ· πού; Στην αφροσύνη τους, όπως ο σκύλος επιστρέφει στον ίδιο του τον εμετό. «καὶ ἡμέραι»: Διότι θα συμπληρωθούν για αυτούς κακές (πονηρές) ημέρες, οι οποίες θα τους τιμωρήσουν (τιμωρούν) αιώνια. «καὶ εἶπαν»: Επειδή θεωρούσαν ως έναν απλό άνθρωπο αυτόν που βλασφημούσαν και απορούσαν πώς γνώρισε (κατανοούσε) τις σκέψεις τους. «καὶ εἰ ἔστιν»: Διότι έλεγαν: από πού του ήρθε αυτή η σοφία; «ἰδοὺ ἁμαρτωλοί»: Οι Ιουδαίοι· διότι κανένα έθνος πάνω στη γη δεν πλούτισε με τέτοιο τρόπο με τις δωρεές και τις ευεργεσίες του Θεού, και σε νοητό και σε αισθητό πλούτο, ή με το να ονομάζεται γένος του Θεού. «καὶ εἶπα»: Ο προφήτης απολογείται λέγοντας: άραγε μάταια επιδιώκω τη δικαιοσύνη, ενώ οι αμαρτωλοί ευημερούν; Και υπονοεί τους Ιουδαίους, επειδή λαμβάνουν δώρα προερχόμενα από αδικία. «καὶ ἐγενόμην»: Με νηστεία (νηστείες) και εγκράτεια και αγρυπνία και με κάθε κακουχία για χάρη του Θεού. «καὶ ὁ ἔλεγχός μου»: Διότι, όταν ήρθε το πρωί της ανάστασης του Χριστού, ελέγχθηκε η αδυναμία των Ιουδαίων.

Πόσοι έφτασαν στη δεύτερη ηλικία, και πόσοι, αφού προχώρησαν μέχρι τη μέση ηλικία και αύξησαν μέσα τους τον έρωτα της αρετής, έπειτα αναχώρησαν από τη ζωή; Από την άλλη, πόσοι αιμοχαρείς και δόλιοι και ασεβείς και παράνομοι άνδρες τελείωσαν τον βίο τους μέσα σε ευημερία και μακροζωία; Για τους οποίους έχει γραφτεί: «Η αδικία τους θα αναβλύσει σαν από το πάχος της ευμάρειας, και θα βρεθούν σε αυτούς πλήρεις ημέρες»· αυτά, λοιπόν, δεν έχουν ειπωθεί για τη μακροβιότητα, για να μη φανεί ότι η θεία Γραφή αντιφάσκει και προς τον εαυτό της και προς την πραγματικότητα· αλλά η πληρότητα των ημερών και η πρόοδος σε αυτήν θα πρέπει να νοείται σύμφωνα με την τελειότητα της αρετής και τις αναβάσεις προς αυτήν. Ο Δανιήλ, λοιπόν, χωρίς να έχει ακόμη ξεπεράσει την εφηβική ηλικία —διότι ήταν δώδεκα ετών όταν εξέδωσε την αδιάφθορη κρίση υπέρ της Σωσάννας— προσωνυμείται «άνδρας επιθυμιών», και οποιοσδήποτε κατόρθωσε τη διπλή αγάπη και πούλησε την κοσμική του περιουσία και ακολούθησε τον Χριστό σύμφωνα με το θείο παράγγελμα, έφτασε σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· έτσι, και η μείωση των ημερών στο μισό και η άκαιρη έκπτωση από τη ζωή θα πρέπει να ερμηνεύεται ανάλογα με τη στέρηση της αρετής.

Το ότι το προκείμενο χωρίο έχει αυτό το νόημα, θα μας γίνει πιο σαφές κάνοντας την εξής εξέταση του λόγου. Έχει ειπωθεί ότι «άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν θα φθάσουν στο ήμισυ των ημερών τους». Πώς λοιπόν σε άλλον ψαλμό λέγεται για κάποιους που επιδεικνύουν την αδικία προς τους ανθρώπους εύρωστη, ας πούμε, και επιδεικτική (διότι αυτό δηλώνει το «θα προέλθει σαν από πάχος η αδικία τους»), και επιπλέον ασπάζονται την κορωνίδα των κακών, τη βλασφημία και την ασέβεια προς τον Θεό, ότι «οι ημέρες», λέει, «θα βρεθούν πλήρεις σε αυτούς»; Διότι, αν οι ημέρες είναι πλήρεις, πώς έχει προλεχθεί ότι αυτές θα μείνουν στο ήμισυ; Αλλά είναι ολοφάνερο ότι η πληρότητα των ημερών εδώ δηλώνει τη μακροημέρευση λόγω της υπεράγαθης μακροθυμίας και ανοχής του Θεού προς όσους αμαρτάνουν μέχρι το γήρας, ενώ το να μη φθάνουν στο ήμισυ των ημερών δείχνει την ατέλεια των αγαθών έργων, καθώς οι πονηροί άνθρωποι υστερούν παντελώς στον ενάρετο βίο και είναι γνωστό ότι δεν προσεγγίζουν ούτε καν κάποιο μέτρο αυτού. Ο Δαβίδ λοιπόν, εφόσον δεν στερείται τους καρπούς της αρετής και της θεοσέβειας, απεύχεται το να εγκαταλείψει τον βίο πριν από την πλήρωση και, τρόπον τινά, την ωρίμανση αυτών, λέγοντας «μη με ανακαλέσεις στο ήμισυ των ημερών μου», δηλαδή ας μην αναχωρήσω από τη ζωή ευρισκόμενος σε ατελέσφορη και ελλιπή ως προς τα αγαθά έργα κατάσταση.

Και αφού κυριεύθηκε από τον ύπνο, πάλι σκεπτόταν την κλοπή. Αλλά βλέποντάς τους, καθώς κοιμόταν παρά τη θέλησή της, φοβήθηκε να διαπράξει την κλοπή· διότι δεν βρήκε το θάρρος να διαρρήξει τον θησαυρό, βλέποντας τους αγίους να φυλάσσουν ο ένας τον άλλον, και ότι δεν μπορούσαν να κλαπούν από κανέναν, εάν οι ίδιοι δεν το ήθελαν. [5] Εκείνοι, αντιλαμβανόμενοι τον σκοπό της γυναίκας, και αποδεχόμενοι την πίστη της και την ευλάβεια που τους φανερώθηκε και τους έγινε γνωστή, παρουσιάζονται σε αυτήν, και της χαρίζουν το δώρο της θεραπείας και την τριπόθητη ίαση του πάθους της. Και δεν συλήθηκαν από άγνοια (όπως μερικοί τόλμησαν να ισχυριστούν για τον Σωτήρα, στρέφοντας το στόμα τους προς τον ουρανό, και ξεστομίζοντας αδικία στα ύψη, και διατρέχοντας τη γη με τη γλώσσα τους, λέγοντας τα χειρότερα: Πώς γνωρίζει ο Θεός; και, Άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο;)