Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:11

Και είπαν: «Πώς γνωρίζει ο Θεός;». Ο δικός μου λαός, λέει, θα ωφεληθεί από τη συντριβή των ασεβών. Οι δε προαναφερθέντες δυσσεβείς και άθεοι ασεβούσαν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να καταστούν σκάνδαλο σε όσους έβλεπαν τον βίο τους, και να περιέρχονται σε αμηχανία και να λένε: «Άραγε επιβλέπει τα ανθρώπινα ο Θεός;». Διότι το «Πώς γνωρίζει;», λέγεται αντί του: «Πώς γνωρίζει τα καθ' ημάς και τα διοικεί, και πώς έχει γνώση των δικών μας πραγμάτων;».

Διότι λέγει: Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Μίλησαν αδικία προς τα ύψη· ύψωσαν το στόμα τους στον ουρανό, και η γλώσσα τους περιήλθε πάνω στη γη· γι' αυτό ο λαός μου θα επιστρέψει εδώ, και θα βρεθούν σε αυτούς πλήρεις ημέρες. Και είπαν: Πώς το έμαθε ο Θεός; Και άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο; Ιδού, αυτοί είναι οι αμαρτωλοί και οι ευημερούντες· απέκτησαν πλούτο παντοτινά. Και είπα: Άραγε μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου και ένιψα τα χέρια μου μαζί με τους αθώους; Και μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα, και ο έλεγχός μου ερχόταν κάθε πρωί. Εάν έλεγα: Θα μιλήσω κατ' αυτόν τον τρόπο, ιδού, θα είχα αθετήσει τη διαθήκη με τη γενεά των υιών σου. Και προσπάθησα να το κατανοήσω αυτό· ήταν κόπος μπροστά μου, μέχρι που εισήλθα στο αγιαστήριο του Θεού και κατανόησα το τέλος τους.

Γι' αυτό θα επιστρέψει ο λαός μου εδώ, και θα βρεθούν σε αυτούς ημέρες πλήρεις. Τα μεν άθεα λόγια των ασεβών και η υπερηφάνεια που τους κυρίευσε ήταν τέτοιου είδους, όπως έχει ήδη φανερωθεί. Πρέπει όμως να μην αγνοούμε ότι αυτά ακριβώς συνέβησαν για το καλό του λαού μου. Διότι, αν και για κάποιο χρονικό διάστημα ο λαός μου παραδόθηκε κατεξοχήν σε εκείνους τους ασεβείς για την τιμωρία των αμαρτημάτων του, ωστόσο η υπερβολική παραφροσύνη αυτών που προαναφέρθηκαν, η οποία προκάλεσε την πτώση τους και έγινε αιτία της καταστροφής τους, θα προσφέρει ανακούφιση και ανάσα στον λαό μου. Επειδή, αφού εκείνοι εκπέσουν και αφανιστούν εξαιτίας των δικών τους ασεβειών, ο λαός μου θα επιστρέψει εδώ, δηλαδή στον παρόντα βίο· και θα βρεθούν σε αυτούς ημέρες πλήρεις, δηλαδή σε όσους από τον λαό μου είναι άξιοι. Πλήρεις δε ημέρες είναι εκείνες που είναι γεμάτες από κάθε αγαθό και συμπληρώνουν τον οικείο χρόνο της ζωής. Έτσι έχει ειπωθεί κάπου, ότι: «Εκοιμήθη πλήρης ημερών». Ο δικός μου λαός, λοιπόν, έχει ωφεληθεί από αυτά· αντίθετα, οι προαναφερθέντες ασεβείς και άθεοι συμπεριφέρονταν με τόση ασέβεια, ώστε όσοι τους έβλεπαν έμεναν σε αμηχανία και έλεγαν: «Πώς τα γνώρισε ο Θεός, και άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο;» Διότι, εάν υπάρχει γνώση στον Ύψιστο, και εάν επιβλέπει αυτά και επιθεωρεί τους ανθρώπους πάνω στη γη, πώς αυτοί που πράττουν τέτοια πράγματα ευημερούν και κατέχουν πλούτο εις τον αιώνα;

«διενοήθησαν»: Αφού σκέφτηκαν πονηρά, μίλησαν εναντίον του Θεού (με πονηρία καταλάλησαν τον Θεό). «ἀδικίαν»: Αφού βλασφήμησαν τον Θεό και είπαν: δαιμόνιο έχεις (έχει). «ἔθεντο εἰς οὐρανόν»: Τόσο πολύ ύψωσαν τη βλασφημία τους, ώστε να αποτολμήσουν να στραφούν και εναντίον αυτού του ίδιου του ουρανού. «καὶ ἡ γλῶσσα»: Διότι οι Ιουδαίοι, ενώ βρίσκονταν επί της γης, ψηλαφούσαν τα ουράνια. «διὰ τοῦτο ἐπιστρέψει»: Ποιος λαός; Ο ιουδαϊκός, εδώ· πού; Στην αφροσύνη τους, όπως ο σκύλος επιστρέφει στον ίδιο του τον εμετό. «καὶ ἡμέραι»: Διότι θα συμπληρωθούν για αυτούς κακές (πονηρές) ημέρες, οι οποίες θα τους τιμωρήσουν (τιμωρούν) αιώνια. «καὶ εἶπαν»: Επειδή θεωρούσαν ως έναν απλό άνθρωπο αυτόν που βλασφημούσαν και απορούσαν πώς γνώρισε (κατανοούσε) τις σκέψεις τους. «καὶ εἰ ἔστιν»: Διότι έλεγαν: από πού του ήρθε αυτή η σοφία; «ἰδοὺ ἁμαρτωλοί»: Οι Ιουδαίοι· διότι κανένα έθνος πάνω στη γη δεν πλούτισε με τέτοιο τρόπο με τις δωρεές και τις ευεργεσίες του Θεού, και σε νοητό και σε αισθητό πλούτο, ή με το να ονομάζεται γένος του Θεού. «καὶ εἶπα»: Ο προφήτης απολογείται λέγοντας: άραγε μάταια επιδιώκω τη δικαιοσύνη, ενώ οι αμαρτωλοί ευημερούν; Και υπονοεί τους Ιουδαίους, επειδή λαμβάνουν δώρα προερχόμενα από αδικία. «καὶ ἐγενόμην»: Με νηστεία (νηστείες) και εγκράτεια και αγρυπνία και με κάθε κακουχία για χάρη του Θεού. «καὶ ὁ ἔλεγχός μου»: Διότι, όταν ήρθε το πρωί της ανάστασης του Χριστού, ελέγχθηκε η αδυναμία των Ιουδαίων.

ρξζʹ. Κάθε νους νοεί τον εαυτό του· αλλά ο μεν πρώτιστος νοεί μόνο τον εαυτό του, και σε αυτόν ο νους και το νοητό είναι ένα ως προς τον αριθμό· καθένας δε από τους επόμενους νοεί συγχρόνως τον εαυτό του και τα πριν από αυτόν, και νοητό για αυτόν είναι αφενός εκείνο που ο ίδιος είναι, και αφετέρου εκείνο από το οποίο προέρχεται... 144,22-146,15 Ο ένας και μόνος Θεός, ο οποίος είναι και ο ένας και πρώτιστος νους, νοεί τον εαυτό Του, όπως Αυτός μόνος είναι· διότι κανένας από τους άλλους νόες δεν Τον νοεί με αυτόν τον τρόπο. Και έτσι, το αυτό και το ένα, ο νους και το νοητό, δεν είναι ένα κατ' αριθμόν, αλλά υπεράνω αριθμού, γι' αυτό και δεν είναι μόνο ένα, αλλά και τρία. Αλλά δεν νοεί μόνο τον εαυτό Του, αλλά και όλα τα όντα, των οποίων ο ίδιος είναι αίτιος· διότι, αν δεν νοούσε και αυτά, δεν θα νοούσε ούτε τον εαυτό Του ως αίτιο αυτών, πράγμα που είναι άτοπο. Άρα νοεί και αυτά, αλλά με τρόπο ανώτερο από ό,τι νοούν αυτά τον ίδιο τον εαυτό τους, γι' αυτό και κυριότερα θα μπορούσε να λεχθεί ότι προνοεί για αυτά, όπως έχει ειπωθεί: «Αυτός που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους», πράγμα που εύλογα δεν θα μπορούσε να ονομαστεί επιστροφή προς το χειρότερο. Αυτός δε ο σοφός μάχεται ενάντια και σε αυτήν την κοινή έννοια, ότι δηλαδή ο Θεός γνωρίζει και προγνωρίζει τα πάντα. Γι' αυτόν και για όσους ομοφρονούν με αυτόν προφήτευσε ο προφήτης λέγοντας: «Πώς γνώρισε ο Θεός; Και άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο;». Ήδη δε έχουμε διασαφηνίσει προηγουμένως και σχετικά με τους θείους νόες, πώς δηλαδή καθένας νοεί τον εαυτό του, τα πριν από αυτόν και τα μετά από αυτόν.

Αυτός μεν λοιπόν είναι ο πραγματικός έλεγχος· με πιο λογικό τρόπο όμως θα μπορούσε κανείς να επιχειρηματολογήσει ως εξής: Αν όσα έχουν προγνωστεί έχουν και προοριστεί, όσα δεν έχουν προοριστεί, δεν έχουν ούτε προγνωστεί· αλλά βέβαια τα πάντα έχουν προγνωστεί από τον Θεό· επομένως έχουν και προοριστεί. Αν το ον είναι καθορισμένο, το μη καθορισμένο δεν υπάρχει· έχουν καθοριστεί όμως όλα τα όντα· άρα δεν υπάρχει το ακαθόριστο. Αν αυτό που δημιουργείται είναι καθορισμένο, το ακαθόριστο ούτε καν δημιουργείται· αλλά βέβαια είναι καθορισμένο αυτό που δημιουργείται· διότι από άνθρωπο γεννιέται άνθρωπος, και άλογο από άλογο, και όμοιο ως προς το είδος από το καθένα σύμφωνα με τον σταθερό όρο της φύσης που έχει τεθεί από τον Δημιουργό· άρα δεν δημιουργείται ό,τι δεν είναι καθορισμένο. Αν δεν έχει καθοριστεί το μέλλον, ούτε θα συμβεί, ούτε βέβαια θα υπάρξει, ώστε να καταστεί κάποτε και γινόμενο και ον· διότι καθετί που υπάρχει και που δημιουργείται είναι καθορισμένο· θα συμβεί όμως, εφόσον ανήκει στο μέλλον· επομένως έχει και καθοριστεί. Αν δεν έχει καθοριστεί ο θάνατος των οσίων, ούτε έχει προγνωστεί· αν δεν έχει προγνωστεί, ούτε υπάρχει ούτε θα υπάρξει· και πώς (τότε είναι) τίμιος ενώπιον του Κυρίου; Αν δεν έχει καθοριστεί ο θάνατος όλων των ανθρώπων, πώς λέει ο Προφήτης: «Και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου»; Αναγκαστικά (τότε) ούτε η ζωή έχει καθοριστεί· διότι το τέλος της ζωής είναι ο θάνατος· και πώς ζούμε εν τω Θεώ; Αν δεν έχει καθοριστεί ο θάνατος των αμαρτωλών, ούτε η ζωή τους έχει καθοριστεί· ούτε βέβαια είναι γνωστή· αν δεν είναι γνωστή η ζωή, ούτε τα πεπραγμένα σε αυτήν (είναι γνωστά), αλλά κατηγορούνται για ανομία και βλασφημία αυτοί που λένε: «Πώς το γνώρισε ο Θεός; Και υπάρχει άραγε γνώση στον Ύψιστο;».

Και αφού κυριεύθηκε από τον ύπνο, πάλι σκεπτόταν την κλοπή. Αλλά βλέποντάς τους, καθώς κοιμόταν παρά τη θέλησή της, φοβήθηκε να διαπράξει την κλοπή· διότι δεν βρήκε το θάρρος να διαρρήξει τον θησαυρό, βλέποντας τους αγίους να φυλάσσουν ο ένας τον άλλον, και ότι δεν μπορούσαν να κλαπούν από κανέναν, εάν οι ίδιοι δεν το ήθελαν. [5] Εκείνοι, αντιλαμβανόμενοι τον σκοπό της γυναίκας, και αποδεχόμενοι την πίστη της και την ευλάβεια που τους φανερώθηκε και τους έγινε γνωστή, παρουσιάζονται σε αυτήν, και της χαρίζουν το δώρο της θεραπείας και την τριπόθητη ίαση του πάθους της. Και δεν συλήθηκαν από άγνοια (όπως μερικοί τόλμησαν να ισχυριστούν για τον Σωτήρα, στρέφοντας το στόμα τους προς τον ουρανό, και ξεστομίζοντας αδικία στα ύψη, και διατρέχοντας τη γη με τη γλώσσα τους, λέγοντας τα χειρότερα: Πώς γνωρίζει ο Θεός; και, Άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο;)