Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:12

Τελείωσαν οι ύμνοι του Δαβίδ, του υιού του Ιεσσαί. Ψαλμός του Ασάφ. ΟΒ΄. Υπόθεση. Σε αυτόν τον ψαλμό εξηγείται η σύγχυση των ανθρώπων, την οποία δοκιμάζουν σχετικά με τα κρίματα του Θεού. Διότι αυτά αφενός είναι βαθιά και ανεξερεύνητα, και γέμουν από πολλή ακαταληψία· αφετέρου οι άνθρωποι, αγνοώντας τους λόγους της οικονομίας που συντελείται στον καθένα, περιπίπτουν σε αμήχανους λογισμούς. Γι' αυτό λοιπόν, αφού πρώτα μας εκθέσει αυτούς τους λογισμούς –οι οποίοι ανέκυπταν εξαιτίας της ευημερίας των ασεβών ανθρώπων· διότι «ιδού», λέγει, «οι αμαρτωλοί που ευημερούν»–, διδάσκει κατόπιν και ποιο θα είναι το τέλος αυτών των ασεβών, προκειμένου, έχοντας γνωρίσει αυτά με σαφήνεια, να μην απορούμε μπροστά στις ανωμαλίες των πραγμάτων της παρούσας ζωής.

Ιδού, αυτοί είναι αμαρτωλοί και, ευημερώντας διαρκώς, απέκτησαν πλούτο. Παρατίθεται η αιτία του σκανδαλισμού εκείνων που βλέπουν τους ασεβείς να ευημερούν. Και αυτή είναι το ότι διατηρούν συνεχώς την ευημερία τους κατά τον παρόντα βίο. Και είπα: άραγε μάταια δικαίωσα την καρδιά μου; Και εγώ, λέει, βλέποντας αυτά, ταραζόμουν στους λογισμούς μου, αναλογιζόμενος μέσα μου μήπως τελικά ο κόπος υπέρ της αρετής αποβεί για μένα μάταιος. Ο δε κόπος ήταν το να ασκώ τη δικαιοσύνη, και το να διατηρούμαι καθαρός από κάθε άδικη πράξη, και το να μαστιγώνω τον εαυτό μου με την εξομολόγηση για τα προηγούμενα αμαρτήματα, και προς τούτο να σηκώνομαι σαν από την κλίνη με σκοπό να κακουχώ τον εαυτό μου για τα αμαρτήματα.

Διότι λέγει: Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Μίλησαν αδικία προς τα ύψη· ύψωσαν το στόμα τους στον ουρανό, και η γλώσσα τους περιήλθε πάνω στη γη· γι' αυτό ο λαός μου θα επιστρέψει εδώ, και θα βρεθούν σε αυτούς πλήρεις ημέρες. Και είπαν: Πώς το έμαθε ο Θεός; Και άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο; Ιδού, αυτοί είναι οι αμαρτωλοί και οι ευημερούντες· απέκτησαν πλούτο παντοτινά. Και είπα: Άραγε μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου και ένιψα τα χέρια μου μαζί με τους αθώους; Και μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα, και ο έλεγχός μου ερχόταν κάθε πρωί. Εάν έλεγα: Θα μιλήσω κατ' αυτόν τον τρόπο, ιδού, θα είχα αθετήσει τη διαθήκη με τη γενεά των υιών σου. Και προσπάθησα να το κατανοήσω αυτό· ήταν κόπος μπροστά μου, μέχρι που εισήλθα στο αγιαστήριο του Θεού και κατανόησα το τέλος τους.

Γι' αυτό θα επιστρέψει ο λαός μου εδώ, και θα βρεθούν σε αυτούς ημέρες πλήρεις. Τα μεν άθεα λόγια των ασεβών και η υπερηφάνεια που τους κυρίευσε ήταν τέτοιου είδους, όπως έχει ήδη φανερωθεί. Πρέπει όμως να μην αγνοούμε ότι αυτά ακριβώς συνέβησαν για το καλό του λαού μου. Διότι, αν και για κάποιο χρονικό διάστημα ο λαός μου παραδόθηκε κατεξοχήν σε εκείνους τους ασεβείς για την τιμωρία των αμαρτημάτων του, ωστόσο η υπερβολική παραφροσύνη αυτών που προαναφέρθηκαν, η οποία προκάλεσε την πτώση τους και έγινε αιτία της καταστροφής τους, θα προσφέρει ανακούφιση και ανάσα στον λαό μου. Επειδή, αφού εκείνοι εκπέσουν και αφανιστούν εξαιτίας των δικών τους ασεβειών, ο λαός μου θα επιστρέψει εδώ, δηλαδή στον παρόντα βίο· και θα βρεθούν σε αυτούς ημέρες πλήρεις, δηλαδή σε όσους από τον λαό μου είναι άξιοι. Πλήρεις δε ημέρες είναι εκείνες που είναι γεμάτες από κάθε αγαθό και συμπληρώνουν τον οικείο χρόνο της ζωής. Έτσι έχει ειπωθεί κάπου, ότι: «Εκοιμήθη πλήρης ημερών». Ο δικός μου λαός, λοιπόν, έχει ωφεληθεί από αυτά· αντίθετα, οι προαναφερθέντες ασεβείς και άθεοι συμπεριφέρονταν με τόση ασέβεια, ώστε όσοι τους έβλεπαν έμεναν σε αμηχανία και έλεγαν: «Πώς τα γνώρισε ο Θεός, και άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο;» Διότι, εάν υπάρχει γνώση στον Ύψιστο, και εάν επιβλέπει αυτά και επιθεωρεί τους ανθρώπους πάνω στη γη, πώς αυτοί που πράττουν τέτοια πράγματα ευημερούν και κατέχουν πλούτο εις τον αιώνα;

«διενοήθησαν»: Αφού σκέφτηκαν πονηρά, μίλησαν εναντίον του Θεού (με πονηρία καταλάλησαν τον Θεό). «ἀδικίαν»: Αφού βλασφήμησαν τον Θεό και είπαν: δαιμόνιο έχεις (έχει). «ἔθεντο εἰς οὐρανόν»: Τόσο πολύ ύψωσαν τη βλασφημία τους, ώστε να αποτολμήσουν να στραφούν και εναντίον αυτού του ίδιου του ουρανού. «καὶ ἡ γλῶσσα»: Διότι οι Ιουδαίοι, ενώ βρίσκονταν επί της γης, ψηλαφούσαν τα ουράνια. «διὰ τοῦτο ἐπιστρέψει»: Ποιος λαός; Ο ιουδαϊκός, εδώ· πού; Στην αφροσύνη τους, όπως ο σκύλος επιστρέφει στον ίδιο του τον εμετό. «καὶ ἡμέραι»: Διότι θα συμπληρωθούν για αυτούς κακές (πονηρές) ημέρες, οι οποίες θα τους τιμωρήσουν (τιμωρούν) αιώνια. «καὶ εἶπαν»: Επειδή θεωρούσαν ως έναν απλό άνθρωπο αυτόν που βλασφημούσαν και απορούσαν πώς γνώρισε (κατανοούσε) τις σκέψεις τους. «καὶ εἰ ἔστιν»: Διότι έλεγαν: από πού του ήρθε αυτή η σοφία; «ἰδοὺ ἁμαρτωλοί»: Οι Ιουδαίοι· διότι κανένα έθνος πάνω στη γη δεν πλούτισε με τέτοιο τρόπο με τις δωρεές και τις ευεργεσίες του Θεού, και σε νοητό και σε αισθητό πλούτο, ή με το να ονομάζεται γένος του Θεού. «καὶ εἶπα»: Ο προφήτης απολογείται λέγοντας: άραγε μάταια επιδιώκω τη δικαιοσύνη, ενώ οι αμαρτωλοί ευημερούν; Και υπονοεί τους Ιουδαίους, επειδή λαμβάνουν δώρα προερχόμενα από αδικία. «καὶ ἐγενόμην»: Με νηστεία (νηστείες) και εγκράτεια και αγρυπνία και με κάθε κακουχία για χάρη του Θεού. «καὶ ὁ ἔλεγχός μου»: Διότι, όταν ήρθε το πρωί της ανάστασης του Χριστού, ελέγχθηκε η αδυναμία των Ιουδαίων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑ'. «Γιατί οι ασεβείς ζουν, μακροημερεύουν και βρίσκονται μέσα στον πλούτο;» Κάτι παρόμοιο ψάλλει και ο Δαβίδ: «Ιδού, αυτοί οι αμαρτωλοί, που ευημερούν διαρκώς, κατέχουν πλούτη». Και τώρα ο Ιώβ λέει πως δεν πρέπει να απορεί κανείς μόνο για τούτο, ότι δηλαδή για την πονηρία τους λαμβάνουν τέτοιες ανταμοιβές, αλλά ότι και αυτή η ίδια η ευημερία τούς καθιστά χειρότερους.

Επικατάρατοι είναι όσοι απομακρύνονται από τις εντολές σου. Ας φοβηθούμε, λοιπόν, αδελφοί, μήπως έλθει πάνω μας η κατάρα του Αγίου Πνεύματος. Αυτήν την κατάρα επιβάλλει και ο νόμος στους παραβάτες. Διότι λέει: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο του νόμου, ώστε να τα εφαρμόζει». Και εμείς επίσης, ψάλλοντας, γινόμαστε σύμφωνοι με το Άγιο Πνεύμα, παραδίδοντας στην κατάρα εκείνους που απομακρύνονται από τις εντολές του Θεού. Ας προσέξουμε, λοιπόν, μήπως, ενώ αποκαλούμε άλλους επικατάρατους, εμείς οι ίδιοι γίνουμε τέτοιοι με το να παρεκτραπούμε από τις εντολές του Θεού. Αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουθένωση, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου. Ονείδισε τον προφήτη ο Νάβαλ, αποκαλώντας τον δραπέτη δούλο· τον ονείδισαν και οι Γεθαίοι. Αισθανόμενος πόνο, λοιπόν, εξαιτίας αυτών, παρακαλεί να εξαλειφθούν οι ονειδισμοί, καθότι αναζήτησε τα θεία μαρτύρια. Επομένως, τα παρόντα λόγια δεν ταιριάζουν με τους ονειδισμούς του Σεμεΐ. Διότι εκείνοι συνέβησαν μετά την αμαρτία, ενώ του Νάβαλ και των άλλων πριν από την αμαρτία. Σε άλλον ψαλμό, λοιπόν, λέει ο ίδιος προφήτης: «Ο ονειδισμός ανήκει σε αυτούς που ευημερούν, και η εξουθένωση στους υπερήφανους»· και, «Αυτοί είναι αμαρτωλοί και ευημερώντας παντοτινά απέκτησαν πλούτο»· και πάλι ένας άλλος προφήτης λέει: «Γιατί οι αμαρτωλοί ευημερούν, και έχουν παλιώσει μέσα στον πλούτο;». Προσεύχεται, λοιπόν, ο προφήτης να αφαιρεθεί από τον ίδιο αυτός ο ονειδισμός και η εξουθένωση.

Και είπα: Άραγε μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου και έπλυνα με αθωότητα τα χέρια μου; Και από πού παρακινήθηκε να πει τέτοια πράγματα; Λέει: Επειδή, ιδού, αυτοί οι αμαρτωλοί, ενώ ευημερούν πάντοτε, απέκτησαν μεγάλο πλούτο. Έπειτα, δες πώς ανακτά τον εαυτό του: Αν έλεγα, θα τα διηγηθώ έτσι. Αυτό, λέει, είναι κόπος ενώπιόν μου, μέχρι να εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού και να κατανοήσω το τέλος τους. Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Κοπίαζα και ταλαιπωρούμουν μέσα στους λογισμούς μου. Διότι τέτοιο πράγμα είναι ο λογισμός.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Κ. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. —Περί των κριμάτων του Θεού· και ότι δεν πρέπει να δυσανασχετούμε για το γεγονός ότι οι μεν δίκαιοι κακοπαθούν, ενώ οι άδικοι ευημερούν. «Είπε ο Κύριος προς τον Ιώβ: Μην αθετείς την κρίση μου· ή μήπως νομίζεις ότι σε έχω μεταχειριστεί διαφορετικά, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;» «Γιατί οι ασεβείς ζουν, και γερνούν μέσα στον πλούτο; Οι απόγονοί τους είναι σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής τους, και τα παιδιά τους βρίσκονται μπροστά στα μάτια τους· τα σπίτια τους ευημερούν και φόβος δεν υπάρχει πουθενά· ούτε μάστιγα του Κυρίου υπάρχει πάνω τους. Παραμένουν δε σαν αιώνια πρόβατα, και τα παιδιά τους παίζουν, παίρνοντας το ψαλτήρι και την κιθάρα. Ολοκλήρωσαν τη ζωή τους μέσα στα αγαθά.» «Η δικαιοσύνη σου είναι σαν τα όρη του Θεού, τα κρίματά σου άβυσσος απέραντη.» «Μη φθονείς εκείνον που ευοδώνεται στον δρόμο του, τον άνθρωπο που διαπράττει παρανομία. Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται, και να υψώνει το ανάστημά του σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού δεν υπήρχε πια.» «Παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου· διότι ζήλεψα», και τα λοιπά. —«Ιδού, αυτοί είναι οι αμαρτωλοί, και αυτοί που ευημερούν παντοτινά.» «Ο Θεός είναι κριτής· τούτον τον ταπεινώνει, και εκείνον τον υψώνει.» «Ας μη ζηλεύει η καρδιά σου τους αμαρτωλούς, αλλά να βρίσκεσαι στον φόβο του Κυρίου όλη την ημέρα.» «Ο πλούτος των ασεβών αποταμιεύεται για τους δικαίους.» «

Γι' αυτό, λέει, παραδόθηκαν στο πάθος της υπερηφάνειας, «επειδή περιβλήθηκαν την αδικία και την ασέβεια», από την οποία «θα εξέλθει σαν από πάχος η αδικία τους». Διότι, όπως από το πάχος βγαίνει λίπος, έτσι και από την ασέβεια και την ανομία προκύπτει η αποξένωση από τον Θεό. «Προχώρησαν στις διαθέσεις της καρδιάς τους· σκέφτηκαν και μίλησαν με πονηριά· μίλησαν για αδικία με έπαρση· έθεσαν το στόμα τους στον ουρανό και η γλώσσα τους περιήλθε τη γη». Αυτά πρέπει να εκληφθούν ότι αναφέρονται στη μανία των αιρετικών, οι οποίοι σκέφτηκαν κακά και μίλησαν κακά, φιλονικώντας να φέρουν κάτω τα άνω που βρίσκονται στον ουρανό, και, μη ανεχόμενοι την ισοτιμία του Υιού προς τον Πατέρα, συνδέουν τον δεσπότη με τους δούλους πάνω στη γη και τον αποκαλούν άνομα και ασεβώς κτίσμα του Πατέρα. «Ιδού αυτοί είναι αμαρτωλοί, και ευημερώντας για πάντα κατέχουν πλούτο· και είπαν· Άραγε μάταια δικαίωσα την καρδιά μου» και τα εξής. Όταν οι αμαρτωλοί ευημερούν, λέει, και πλουτίζουν, μήπως είναι μάταιη η δικαιοσύνη; Διότι αυτό μέχρι και σήμερα το παθαίνουν πολλοί από τους πιο επιπόλαιους, όταν βλέπουν κάποιους από αυτούς που συζούν με τις αμαρτίες να ευημερούν, αγνοώντας ότι την πρόσκαιρη ευημερία τους θα την διαδεχθεί η αιώνια κόλαση. Δεν θέλει ο Θεός να τιμωρεί τους αμαρτωλούς και πρόσκαιρα και αιώνια, αλλά τους έχει δώσει την άδεια να απολαύσουν τα πρόσκαιρα, έστω και σε τούτη τη ζωή, όπως ακριβώς συνέβη και με εκείνον τον πλούσιο στην ιστορία του Λαζάρου.