Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:13

Ιδού, αυτοί είναι αμαρτωλοί και, ευημερώντας διαρκώς, απέκτησαν πλούτο. Παρατίθεται η αιτία του σκανδαλισμού εκείνων που βλέπουν τους ασεβείς να ευημερούν. Και αυτή είναι το ότι διατηρούν συνεχώς την ευημερία τους κατά τον παρόντα βίο. Και είπα: άραγε μάταια δικαίωσα την καρδιά μου; Και εγώ, λέει, βλέποντας αυτά, ταραζόμουν στους λογισμούς μου, αναλογιζόμενος μέσα μου μήπως τελικά ο κόπος υπέρ της αρετής αποβεί για μένα μάταιος. Ο δε κόπος ήταν το να ασκώ τη δικαιοσύνη, και το να διατηρούμαι καθαρός από κάθε άδικη πράξη, και το να μαστιγώνω τον εαυτό μου με την εξομολόγηση για τα προηγούμενα αμαρτήματα, και προς τούτο να σηκώνομαι σαν από την κλίνη με σκοπό να κακουχώ τον εαυτό μου για τα αμαρτήματα.

Εάν έλεγα: «Θα μιλήσω κατ' αυτόν τον τρόπο»· ιδού, αθέτησα τη συμφωνία απέναντι στη γενεά των υιών σου. Αυτά, λέγει, σκεπτόμουν μέσα μου, ότι δηλαδή, εάν φανέρωνα σε άλλους αυτούς τους λογισμούς που εισχώρησαν στον νου μου (και αυτοί ήταν το: «Άραγε μάταια εδικαίωσα την καρδιά μου;»), θα γινόμουν σε αυτούς αίτιος κάθε σκανδάλου. Πράττοντάς το δε αυτό, θα παρέβαινα τις συνθήκες των υιών σου, δηλαδή των δικαίων ανδρών. Και αυτές ήταν οι συνθήκες των αγίων: το να μη γίνεται ο ένας στον άλλον αίτιος σκανδάλου.

Διότι λέγει: Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Μίλησαν αδικία προς τα ύψη· ύψωσαν το στόμα τους στον ουρανό, και η γλώσσα τους περιήλθε πάνω στη γη· γι' αυτό ο λαός μου θα επιστρέψει εδώ, και θα βρεθούν σε αυτούς πλήρεις ημέρες. Και είπαν: Πώς το έμαθε ο Θεός; Και άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο; Ιδού, αυτοί είναι οι αμαρτωλοί και οι ευημερούντες· απέκτησαν πλούτο παντοτινά. Και είπα: Άραγε μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου και ένιψα τα χέρια μου μαζί με τους αθώους; Και μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα, και ο έλεγχός μου ερχόταν κάθε πρωί. Εάν έλεγα: Θα μιλήσω κατ' αυτόν τον τρόπο, ιδού, θα είχα αθετήσει τη διαθήκη με τη γενεά των υιών σου. Και προσπάθησα να το κατανοήσω αυτό· ήταν κόπος μπροστά μου, μέχρι που εισήλθα στο αγιαστήριο του Θεού και κατανόησα το τέλος τους.

Κι εγώ, βλέποντας αυτά, ταραζόμουν στους λογισμούς μου, ώστε να συλλογίζομαι μέσα μου: Μήπως άραγε μάταια δικαίωσα την καρδιά μου, και έπλυνα μαζί με τους αθώους τα χέρια μου, και μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα, και ο έλεγχός μου γινόταν κάθε πρωί; Διότι, εάν σε αυτούς που δεν έχουν πράξει αυτά υπάρχει τόση ευθυμία, άραγε εγώ μάταια κοπιάζω, και περιττά αγωνίστηκα να επιμελούμαι τη δικαιοσύνη· άσκοπα και μάταια φύλαξα τα χέρια και τις πράξεις μου από άδικα έργα· άσκοπα πέρασα τον καιρό μου ταλαιπωρώντας και μαστιγώνοντας τον εαυτό μου κάθε μέρα με νηστείες και κακοπάθειες· άσκοπα και μάταια πονούσα, σηκωνόμενος τα χαράματα και εξαγορεύοντας στις προσευχές μου προς τον Θεό τις αμαρτίες μου, θρηνώντας και προφέροντας ελέγχους εναντίον του εαυτού μου στις προς τον Θεό εξομολογήσεις μου. Αυτά συλλογιζόμουν, και παραλίγο να κλονιστώ. Αντί αυτών, όμως, ο Σύμμαχος τα ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: Ίσως λοιπόν κι εγώ μάταια καθάρισα την ψυχή μου, και έπλενα μέσα σε αναμαρτησία τα χέρια μου, και διετέλεσα να χλευάζομαι κάθε μέρα, και να ελέγχομαι κάθε όρθρο.

Όμως εξαιτίας των δολιοτήτων τους τούς επέβαλες συμφορές· τους γκρέμισες την ώρα που είχαν επαρθεί. Πώς ερημώθηκαν ξαφνικά; Εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της αφροσύνης τους, σαν το όνειρο εκείνων που ξυπνούν. Αφού εξέτασα τρεις λογισμούς σχετικά με τα ζητούμενα, τον μεν πρώτο, αυτόν που λέει: «Άρα μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου», τον θεωρούσα ασεβή και άθεο· τον δεύτερο, που αφορούσε την κατανόηση αυτών των πραγμάτων, τον έβλεπα γεμάτο κόπο και πόνο εξαιτίας του βάθους του πλούτου της γνώσεως του Θεού, και επειδή είναι ανεξερεύνητα τα κρίματά του και ανεξιχνίαστες οι οδοί του· στάθηκα λοιπόν στον τρίτο, κρίνοντας ότι πρέπει προς το παρόν να περιμένω, να υπομένω και να αποβλέπω στο τέλος των πάντων. Εμπιστευόμενος δε τον εαυτό μου σε αυτόν τον λογισμό, ο οποίος είναι ευσεβής και αληθινός, ωφελήθηκα από αυτήν την ίδια την πίστη. Διότι γνώρισα, από την έμπνευση του προφητικού Πνεύματος, ότι εξαιτίας των δολιοτήτων τους ο Θεός θα τους καταρρίψει σε σύντομο χρόνο, αφού πρώτα επαρθούν και υψωθούν. Έπειτα, αφού φωτίστηκα και συνέλαβα με προφητική δύναμη την πτώση τους που επρόκειτο να τους βρει στο τέλος, εύλογα λέω: Πώς ερημώθηκαν ξαφνικά; Εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της αφροσύνης τους, και έγιναν σαν το όνειρο κάποιου που ξύπνησε. Διότι, για όσο χρόνο κάποιος βλέπει φαντασιώσεις ονειρευόμενος στον ύπνο του, νομίζει ότι κάνει κάτι, απατώμενος από τη φαντασία του ονείρου· όταν όμως ξυπνήσει και αποβάλει τον ύπνο, εξαφανίζονται γι' αυτόν τα δημιουργήματα της φαντασίας.

«διενοήθησαν»: Αφού σκέφτηκαν πονηρά, μίλησαν εναντίον του Θεού (με πονηρία καταλάλησαν τον Θεό). «ἀδικίαν»: Αφού βλασφήμησαν τον Θεό και είπαν: δαιμόνιο έχεις (έχει). «ἔθεντο εἰς οὐρανόν»: Τόσο πολύ ύψωσαν τη βλασφημία τους, ώστε να αποτολμήσουν να στραφούν και εναντίον αυτού του ίδιου του ουρανού. «καὶ ἡ γλῶσσα»: Διότι οι Ιουδαίοι, ενώ βρίσκονταν επί της γης, ψηλαφούσαν τα ουράνια. «διὰ τοῦτο ἐπιστρέψει»: Ποιος λαός; Ο ιουδαϊκός, εδώ· πού; Στην αφροσύνη τους, όπως ο σκύλος επιστρέφει στον ίδιο του τον εμετό. «καὶ ἡμέραι»: Διότι θα συμπληρωθούν για αυτούς κακές (πονηρές) ημέρες, οι οποίες θα τους τιμωρήσουν (τιμωρούν) αιώνια. «καὶ εἶπαν»: Επειδή θεωρούσαν ως έναν απλό άνθρωπο αυτόν που βλασφημούσαν και απορούσαν πώς γνώρισε (κατανοούσε) τις σκέψεις τους. «καὶ εἰ ἔστιν»: Διότι έλεγαν: από πού του ήρθε αυτή η σοφία; «ἰδοὺ ἁμαρτωλοί»: Οι Ιουδαίοι· διότι κανένα έθνος πάνω στη γη δεν πλούτισε με τέτοιο τρόπο με τις δωρεές και τις ευεργεσίες του Θεού, και σε νοητό και σε αισθητό πλούτο, ή με το να ονομάζεται γένος του Θεού. «καὶ εἶπα»: Ο προφήτης απολογείται λέγοντας: άραγε μάταια επιδιώκω τη δικαιοσύνη, ενώ οι αμαρτωλοί ευημερούν; Και υπονοεί τους Ιουδαίους, επειδή λαμβάνουν δώρα προερχόμενα από αδικία. «καὶ ἐγενόμην»: Με νηστεία (νηστείες) και εγκράτεια και αγρυπνία και με κάθε κακουχία για χάρη του Θεού. «καὶ ὁ ἔλεγχός μου»: Διότι, όταν ήρθε το πρωί της ανάστασης του Χριστού, ελέγχθηκε η αδυναμία των Ιουδαίων.

Δεν είναι δυνατόν όμως τα λόγια των αιρετικών ή των βλασφήμων να επικρατούν για πολύ· διατρέχουν τη γη, βλάπτοντας παροδικά κάποιους λίγους. Κατανοώντας το αυτό οι πιστοί, ακόμη και αν τύχει να πλανηθούν, επιστρέφουν· για τους οποίους ο Ψαλμωδός έψαλε τα εξής: «Και είπα: Άρα μάταια εδικαίωσα.» Δηλαδή, άρα μάταια καθάρισα τους λογισμούς, μάταια τις πράξεις, και από τη μία δικαίωσα την καρδιά μου, μη συλλογιζόμενος μέσα της τίποτε το άδικο· από την άλλη έπλυνα τα χέρια μου στην αθωότητα, δηλαδή σε αγαθές πράξεις που δεν περιέχουν τη ζωή της αμαρτίας. Δηλαδή, δεν συλλογιζόμουν τη ζημία· διότι η αμαρτία είναι όντως ζημία της ψυχής, καθώς της στερεί τη φιλία του Θεού, το κάλλιστο από όλα τα αγαθά. «Και μαστιγώθηκα.» Διότι εκείνος που μαστιγώνει τον εαυτό του για τα σφάλματά του, και θέτει τον έλεγχο του εαυτού του στα πρωινά, δηλαδή στο φως και όχι στο σκοτάδι, αυτός διατηρείται καθαρός στους λογισμούς και στις πράξεις. Ελέγχεται δε στο φως εκείνος που δίνει παρρησία σε αυτούς που τον ελέγχουν, αυτός που τηρεί εκείνο το σοφό λόγιο, το οποίο έχει ειπωθεί στις Παροιμίες:

Διότι υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα και για κάθε έργο. Επομένως, ας μην ερευνούμε περιέργως· ο Θεός γνωρίζει τους καιρούς, το πότε ακριβώς πρέπει εκείνοι να τιμωρηθούν. «Εκεί είπα εγώ στην καρδιά μου σχετικά με τα λόγια των υιών των ανθρώπων, ότι ο Θεός θα τους κρίνει». Εκεί, είπα, μην εκλάβεις ως δόγματα αυτά που έλεγε βρισκόμενος σε τέτοια απορία, επειδή και ο Δαβίδ παρουσιάζει κάποιον να λέει: «και είπα: άραγε μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου και έπλυνα τα χέρια μου μαζί με τους αθώους;», και: «είπα μέσα στην έκστασή μου: έχω απορριφθεί από το βλέμμα των οφθαλμών σου», και: «είπα μέσα στην ευημερία μου: δεν πρόκειται να κλονιστώ ποτέ». Σχετικά με τα λόγια των υιών των ανθρώπων ότι ο Θεός θα τους κρίνει: επειδή πολλοί κατηγορούν τον Θεό και χλευάζουν μάταια, τότε θα τους παιδαγωγήσει, τότε θα τους διδάξει.

Και είπα: Άραγε μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου και έπλυνα με αθωότητα τα χέρια μου; Και από πού παρακινήθηκε να πει τέτοια πράγματα; Λέει: Επειδή, ιδού, αυτοί οι αμαρτωλοί, ενώ ευημερούν πάντοτε, απέκτησαν μεγάλο πλούτο. Έπειτα, δες πώς ανακτά τον εαυτό του: Αν έλεγα, θα τα διηγηθώ έτσι. Αυτό, λέει, είναι κόπος ενώπιόν μου, μέχρι να εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού και να κατανοήσω το τέλος τους. Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Κοπίαζα και ταλαιπωρούμουν μέσα στους λογισμούς μου. Διότι τέτοιο πράγμα είναι ο λογισμός.

Γι' αυτό, λέει, παραδόθηκαν στο πάθος της υπερηφάνειας, «επειδή περιβλήθηκαν την αδικία και την ασέβεια», από την οποία «θα εξέλθει σαν από πάχος η αδικία τους». Διότι, όπως από το πάχος βγαίνει λίπος, έτσι και από την ασέβεια και την ανομία προκύπτει η αποξένωση από τον Θεό. «Προχώρησαν στις διαθέσεις της καρδιάς τους· σκέφτηκαν και μίλησαν με πονηριά· μίλησαν για αδικία με έπαρση· έθεσαν το στόμα τους στον ουρανό και η γλώσσα τους περιήλθε τη γη». Αυτά πρέπει να εκληφθούν ότι αναφέρονται στη μανία των αιρετικών, οι οποίοι σκέφτηκαν κακά και μίλησαν κακά, φιλονικώντας να φέρουν κάτω τα άνω που βρίσκονται στον ουρανό, και, μη ανεχόμενοι την ισοτιμία του Υιού προς τον Πατέρα, συνδέουν τον δεσπότη με τους δούλους πάνω στη γη και τον αποκαλούν άνομα και ασεβώς κτίσμα του Πατέρα. «Ιδού αυτοί είναι αμαρτωλοί, και ευημερώντας για πάντα κατέχουν πλούτο· και είπαν· Άραγε μάταια δικαίωσα την καρδιά μου» και τα εξής. Όταν οι αμαρτωλοί ευημερούν, λέει, και πλουτίζουν, μήπως είναι μάταιη η δικαιοσύνη; Διότι αυτό μέχρι και σήμερα το παθαίνουν πολλοί από τους πιο επιπόλαιους, όταν βλέπουν κάποιους από αυτούς που συζούν με τις αμαρτίες να ευημερούν, αγνοώντας ότι την πρόσκαιρη ευημερία τους θα την διαδεχθεί η αιώνια κόλαση. Δεν θέλει ο Θεός να τιμωρεί τους αμαρτωλούς και πρόσκαιρα και αιώνια, αλλά τους έχει δώσει την άδεια να απολαύσουν τα πρόσκαιρα, έστω και σε τούτη τη ζωή, όπως ακριβώς συνέβη και με εκείνον τον πλούσιο στην ιστορία του Λαζάρου.