Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:19

Άκου, λοιπόν, ποιο είναι το τέλος εκείνων που λησμονούν τον Θεό. Διότι λέει: για τις δολιότητές τους τούς επέβαλες συμφορές, τους γκρέμισες την ώρα που υπερηφανεύονταν. Πώς ερημώθηκαν ξαφνικά; Εξέλιπαν, καταστράφηκαν εξαιτίας της ανομίας τους, σαν όνειρο ανθρώπου που ξυπνάει. Και πάλι λέει: Κύριε, στην πόλη σου θα εκμηδενίσεις την εικόνα τους. Και ποια είναι αυτή η πόλη; Η άνω Ιερουσαλήμ.

Όμως, αν και δυσανασχέτησε στην αρχή, προχωρώντας προφητεύει την καταστροφή τους λέγοντας: Τους κατέβαλες την ώρα που επάρθηκαν. Πώς ερημώθηκαν ξαφνικά; Εξαφανίστηκαν, καταστράφηκαν εξαιτίας της απερισκεψίας τους, και τα όσα ακολουθούν.

Όμως εξαιτίας των δολιοτήτων τους τούς επέβαλες συμφορές· τους γκρέμισες την ώρα που είχαν επαρθεί. Πώς ερημώθηκαν ξαφνικά; Εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της αφροσύνης τους, σαν το όνειρο εκείνων που ξυπνούν. Αφού εξέτασα τρεις λογισμούς σχετικά με τα ζητούμενα, τον μεν πρώτο, αυτόν που λέει: «Άρα μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου», τον θεωρούσα ασεβή και άθεο· τον δεύτερο, που αφορούσε την κατανόηση αυτών των πραγμάτων, τον έβλεπα γεμάτο κόπο και πόνο εξαιτίας του βάθους του πλούτου της γνώσεως του Θεού, και επειδή είναι ανεξερεύνητα τα κρίματά του και ανεξιχνίαστες οι οδοί του· στάθηκα λοιπόν στον τρίτο, κρίνοντας ότι πρέπει προς το παρόν να περιμένω, να υπομένω και να αποβλέπω στο τέλος των πάντων. Εμπιστευόμενος δε τον εαυτό μου σε αυτόν τον λογισμό, ο οποίος είναι ευσεβής και αληθινός, ωφελήθηκα από αυτήν την ίδια την πίστη. Διότι γνώρισα, από την έμπνευση του προφητικού Πνεύματος, ότι εξαιτίας των δολιοτήτων τους ο Θεός θα τους καταρρίψει σε σύντομο χρόνο, αφού πρώτα επαρθούν και υψωθούν. Έπειτα, αφού φωτίστηκα και συνέλαβα με προφητική δύναμη την πτώση τους που επρόκειτο να τους βρει στο τέλος, εύλογα λέω: Πώς ερημώθηκαν ξαφνικά; Εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της αφροσύνης τους, και έγιναν σαν το όνειρο κάποιου που ξύπνησε. Διότι, για όσο χρόνο κάποιος βλέπει φαντασιώσεις ονειρευόμενος στον ύπνο του, νομίζει ότι κάνει κάτι, απατώμενος από τη φαντασία του ονείρου· όταν όμως ξυπνήσει και αποβάλει τον ύπνο, εξαφανίζονται γι' αυτόν τα δημιουργήματα της φαντασίας.

Έτσι, λοιπόν, και η φαινομενική ευημερία των ασεβών στον παρόντα βίο, καθώς και ο πλούτος και η υπερηφάνεια, θα έχουν παρόμοιο τέλος με εκείνους που βλέπουν όνειρα και ονειρεύονται, και έπειτα ξυπνούν και δεν κρατούν στα χέρια τους τίποτα απολύτως από όσα νόμιζαν ότι έβλεπαν και κατείχαν. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο, αντί του «Πλὴν διὰ τὰς δολιότητας ἔθου αὐτοῖς» [όμως εξαιτίας των δολιοτήτων τους έθεσες], το διατύπωσε με τον εξής τρόπο: «Πράγματι, σε ολισθηρό μέρος τους έθεσες, τους κατέρριψες στον αφανισμό· ξαφνικά εξέλιπαν, αναλώθηκαν σαν να μην υπήρξαν ποτέ, όπως το όνειρο για αυτόν που ξυπνά». Αναφορικά δε με το «εξαίφνης» και το «εξάπινα» (ξαφνικά και αιφνίδια), θα παραθέσεις τη σωτήρια φωνή που λέει: «Γρηγορείτε, διότι δεν γνωρίζετε ποια ημέρα και ώρα έρχεται ο Κύριός σας»· και πάλι: «Θα έρθει ο κύριός του σε ημέρα που δεν τον περιμένει, και σε ώρα που δεν γνωρίζει».

«Δεν υπάρχει κατάπτωση φραγμού» κ.τ.λ. Και στον Ιώβ έχει λεχθεί: «Γιατί ζουν οι ασεβείς, γερνούν μάλιστα και μέσα στον πλούτο;» και τα επόμενα· έπειτα όμως προσθέτει: «Αλλ’ όμως και ο λύχνος των ασεβών θα σβήσει». Και στον εβδομηκοστό δεύτερο ψαλμό λέγεται: «Ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών», και τα εξής· και γι’ αυτά επίσης ακολουθεί η λύση στο χωρίο: «Πώς έγιναν έρημοι; Ξαφνικά χάθηκαν εξαιτίας της αφροσύνης τους· σαν όνειρο εκείνων που ξυπνούν».

ΙΗ΄. Μόνο εγώ, όπως φαίνεται, είμαι τολμηρός και γεμάτος θράσος· μόνο εγώ αισιόδοξος μπροστά στα φοβερά, μόνο εγώ καρτερικός, και δημόσια εκτεθειμένος, και ιδιωτικά καταφρονημένος, και γνωστός σε Ανατολή και Δύση εξαιτίας του ότι δέχομαι πόλεμο. Τι παραφροσύνη! Εάν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, δεν θα φοβηθεί η καρδιά μου· εάν ξεσπάσει εναντίον μου πόλεμος, εγώ διατηρώ την ελπίδα μου. Τόσο πολύ απέχω από το να θεωρώ φοβερό κάτι από τα παρόντα, ώστε, αφήνοντας κατά μέρος τα δικά μου, θρηνώ για εκείνους που με λύπησαν. Μέλη του Χριστού άλλοτε, μέλη πολύτιμα για εμένα, έστω κι αν τώρα είστε διεφθαρμένα, μέλη αυτής εδώ της ποίμνης, την οποία προδώσατε σχεδόν πριν καν συγκεντρωθεί. Πώς αποσπαστήκατε και προκαλέσατε διάσπαση, σαν τα βόδια που ελευθερώθηκαν από τα δεσμά τους; Πώς εγείρατε θυσιαστήριο απέναντι σε θυσιαστήριο; Πώς περιπέσατε σε ερήμωση ξαφνικά; Πώς και εσείς οι ίδιοι νεκρωθήκατε από την αποκοπή, και εμάς μας κάνατε να πονούμε; Πώς καταχραστήκατε την απλότητα των ποιμένων για να διαλύσετε το ποίμνιο; Διότι δεν θα μεμφθώ εκείνους για την απειρία τους, αλλά εσάς θα κατηγορήσω για την κακία σας. Στη φθορά σου, Ισραήλ, ποιος θα βοηθήσει; Τι επουλωτικό φάρμακο να βρω; Ποιον επίδεσμο; Πώς θα συνενώσω τα χωρισμένα; Με ποια δάκρυα, με ποιους λόγους, με ποιες προσευχές θα θεραπεύσω το σύντριμμα; Ή μήπως, άραγε, με αυτόν τον τρόπο;

ΚΗ'. Αυτά, λοιπόν, πρωτύτερα και σκεφτόμουν και αναβοούσα προς τον Θεό· τώρα όμως πόσο διαφορετικές είναι οι φωνές που υψώνω αντί των προηγούμενων! Θρηνώ πλέον την απώλεια των ασεβών, και γίνομαι φιλάνθρωπος προς εκείνους που μας μισούν, και αναφωνώ τα εξής: Πώς οδηγήθηκαν στην ερήμωση; Ξαφνικά εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της ανομίας τους, σαν τη σκόνη που την υφάρπαξε η λαίλαπα, σαν το χνούδι που σκορπίζεται από τον άνεμο, σαν την πρωινή δροσιά, σαν τον συριστό ήχο του βέλους που εκτοξεύτηκε, σαν το χτύπημα της βροντής, σαν την αστραπή που διασχίζει τον ουρανό. Εάν, λοιπόν, τώρα μεταπείθονταν, και αφού σταματούσαν την πολλή πλάνη και τη μέθη τους, επιδίωκαν την αλήθεια, ίσως να προέκυπτε για αυτούς κάποιο όφελος ακόμη και από την πτώση τους· επειδή πολλές φορές η παιδαγωγία αποβαίνει προς το καλό αυτών που πάσχουν. Εάν όμως παρέμεναν στην ίδια γνώμη, και προσκολλώνταν ακόμη στα είδωλα, και δεν συνετίζονταν από τη συμφορά, πράγμα που νουθετεί ακόμη και τους ανόητους. Την μεν Ιερουσαλήμ ο Ιερεμίας την θρηνεί τόσο πολύ, ώστε παραγγέλλει ακόμη και στα άψυχα να θρηνήσουν και προκαλεί να χύσουν δάκρυα τα τείχη. Για αυτούς όμως, ποιος επάξιος θρήνος θα βρεθεί; Ή ποιος θα μπορούσε να οδύρεται για τα παρόντα, παραλείποντας να δακρύσει για τη μέλλουσα κόλαση, για όσα αφρόνως έπραξαν, και απομακρύνθηκαν, και λάτρεψαν την κτίση αντί για τον Κτίστη; Και όχι μόνο αυτό, αλλά εξεγέρθηκαν και εναντίον εκείνων που λατρεύουν τον Θεό, και ύψωσαν δυσσεβές χέρι, το οποίο είναι άξιο για τέτοια δεινά;

«Εάν έλεγα»: Διότι έλεγε ο Σωτήρας: διηγηθείτε τους τα μεγαλεία της βασιλείας των ουρανών, αλλά αυτοί έγιναν ανήκοοι εξαιτίας της απιστίας τους. «Ιδού στη γενεά»: Διότι, ενώ ήταν γένος του Θεού, έγιναν ασύνετοι (ασύνθετοι), δηλαδή ανήκοοι, όπως είναι γραμμένο: ανήκοη (ασύνθετη) Ιουδαία. «Και υπέθεσα»: Προγνώριζα, λέει ο Κύριος, ότι θα με αθετήσουν οι Ιουδαίοι και θα με καταπονήσουν με την απιστία και την ανοησία τους. «Έως ότου εισέλθω»: Μέχρι να εισαγάγω τον άνθρωπο στους πατρικούς κόλπους. «Και κατανοήσω»: Για να δω, λέει, το τέλος τους, εάν άραγε θα μετανοήσουν ή θα επιμείνουν στην απιστία (ανομία). «Όμως εξαιτίας των δολιοτήτων»: Όμως, επειδή ήταν γεμάτοι δόλο, δεν μετανόησαν και ο Θεός τους παρέδωσε σε τιμωρία. «Τους κατέβαλες»: Διότι, καθώς υψώθηκαν οι Ιουδαίοι από υπερηφάνεια, έπεσαν με φοβερή πτώση. «Πώς έγιναν»: Πώς ερημώθηκε ξαφνικά ο ναός τους και η χώρα [τους] και οι ίδιοι; «Ξαφνικά»: Διότι ανόμησαν, οπλιζόμενοι εναντίον του Θεού, και χάθηκαν φθάνοντας στην ανυπαρξία. «Σαν όνειρο»: Ξεχάστηκαν πιο γρήγορα και από ένα όνειρο. «Κύριε, στην πόλη»: Και στην κάτω Ιερουσαλήμ, επειδή ερημώθηκε, και στην άνω, επειδή δεν υπάρχει πλέον γι' αυτούς τόπος εκεί. «Διότι πυρπολήθηκε»: Του λαού των Ιουδαίων, επειδή, αφού χόρτασαν, μεταστράφηκαν στο κακό. Διότι καρδιά και νεφροί του Θεού, ως γένος του Θεού, ήταν κάποτε (τότε) ο λαός των Ιουδαίων.

Όποιος όμως ζει και κοπιάζει σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, λέγει με πεποίθηση τούτο: «Ο κόπος είναι μπροστά μου, μέχρι να εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού και να κατανοήσω τα έσχατα αυτών», δηλαδή μέχρι πότε ο κόπος βαραίνει αυτόν που κοπιάζει για την αρετή; Μέχρι να αξιωθεί να γίνει κατοικητήριο του αγιαστικού Πνεύματος· μετά από αυτό, ακόμη και τα επαχθή έργα τού φαίνονται ελαφρύτερα. Σχετικά δε με τους ασεβείς και τους δόλιους λέγει: «Πλην όμως, εξαιτίας των δολιοτήτων τους», λέει, «όρισες σε αυτούς» κακά· «τους κατέβαλες όταν επάρθηκαν· και ερημώθηκαν ξαφνικά· εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της ανομίας τους, σαν όνειρο ανθρώπου που ξυπνά». Αφού επάρθηκαν, λέει, και υψώθηκαν, καταβλήθηκαν, εξαφανίστηκαν και χάθηκαν τόσο πολύ, ώστε να μη διαφέρουν σε τίποτα από ένα όνειρο, «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Διότι φλεγόταν η καρδιά μου και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν, και εγώ ήμουν εξουθενωμένος και δεν εγνώριζα». Αυτά θα τα κατανοήσουμε ότι αναφέρονται στον Χριστό και στους Ιουδαίους, Εκείνον που ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. «Σαν κτήνος έγινα ενώπιόν σου, αλλά εγώ είμαι παντοτινά μαζί σου». «Σαν κτήνος», επειδή οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, «αλλά παντοτινά μαζί σου», ως ομοούσιος και συνάναρχος. «Κράτησες το δεξί μου χέρι και με τη βουλή σου με οδήγησες, και με δόξα με προσέλαβες», μαζί με τη σάρκα και το πνεύμα. «Διότι, τι άλλο υπάρχει για μένα στον ουρανό;»

Και τέτοιο τέλος θανάτου βρήκε τον Ανδρόνικο, ο οποίος ξαφνικά οδηγήθηκε στην καταστροφή σαν όνειρο ανθρώπου που ξυπνά, και η εικόνα του εξευτελίστηκε μέσα στην πόλη, είτε με αυτό εννοεί κανείς την ίδια τη μορφή του προσώπου του, είτε τις απεικονίσεις του πάνω στους τοίχους και σε ξύλινους πίνακες. Διότι και αυτά το πλήθος του λαού τα κατέστρεψε, τα σκόρπισε στο χώμα και τα θρυμμάτισε, σε βαθμό που ούτε οι ακόλουθοι του Μωυσή παλαιότερα δεν είχαν κάνει στο χυτευτό κεφάλι του ταύρου που κατασκευάστηκε μέσα στη μέθη.