Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:2

Για να μη δημιουργείται, λοιπόν, τέτοιου είδους ταραχή μέσα μας, ο Λόγος θέλει η ψυχή, εφόσον έχει «νουν Χριστού» όπως είπε ο Απόστολος, να τον χρησιμοποιεί ως καθοδηγητή, και μέσω αυτού αφενός να κυριαρχεί στα πάθη που βρίσκονται μέσα της, και αφετέρου να εξουσιάζει τα μέλη του σώματος, ώστε να υπακούουν στον Λόγο· έτσι ώστε, όπως το πλήκτρο δημιουργεί την αρμονία, με τον ίδιο τρόπο και ο ίδιος ο άνθρωπος, αφού γίνει ψαλτήριο και προσηλωθεί ολοκληρωτικά στο Πνεύμα, να υπακούει με όλα τα μέλη και τις κινήσεις του, και να υπηρετεί το θέλημα του Θεού. Εικόνα και τύπος μιας τέτοιας αταραξίας των λογισμών και γαλήνιας καταστάσεως είναι η εμμελής ανάγνωση των Ψαλμών. Διότι, όπως ακριβώς γνωρίζουμε και φανερώνουμε τα νοήματα της ψυχής μέσω των λόγων που προφέρουμε, έτσι, επειδή ο Κύριος θέλησε η μελωδία των λόγων να αποτελεί σύμβολο της πνευματικής αρμονίας που υπάρχει μέσα στην ψυχή, όρισε να ψάλλονται οι ωδές εμμελώς και να διαβάζονται οι ψαλμοί μελωδικά. Και αυτή είναι η επιθυμία της ψυχής, δηλαδή το να βρίσκεται σε καλή κατάσταση, όπως είναι γεγραμμένο: «Ευθυμεί κανείς ανάμεσά σας; Ας ψάλλει». Έτσι, ό,τι ταραχώδες, τραχύ και άτακτο υπάρχει μέσα της εξομαλύνεται· ενώ εκείνο που της προκαλεί λύπη θεραπεύεται, όταν εμείς ψάλλουμε: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις;». Επίσης, η ψυχή θα αναγνωρίσει το σφάλμα της λέγοντας: «Τα δικά μου πόδια παρά λίγο να κλονιστούν»· και αυτό που έχει κυριευθεί από φόβο θα το ενισχύσει με την ελπίδα, λέγοντας: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος».

Πόσο αγαθός είναι ο Θεός προς τον Ισραήλ, προς τους ευθείς στην καρδιά. Επειδή πρόκειται να διηγηθεί την ευημερία που απολαμβάνουν οι άνθρωποι που διάγουν τον βίο τους με ασέβεια, και την πικρή κόλαση που τους επιφυλάσσεται μετέπειτα, προτάσσει το ότι ο Θεός είναι αγαθός προς τους ευθείς· προκειμένου να γνωρίσουν όσοι επιλέγουν τη μερίδα της ευσέβειας, ότι ο Θεός θα είναι αγαθός μόνο προς τους ευθείς στην καρδιά· και βέβαια όχι και σε εκείνους που αμαρτάνουν με τον πλέον φαύλο τρόπο. Επομένως, λέγει, ακόμη και αν φαίνεται ότι ευημερούν, ας μην ταράσσεται κανείς, αναλογιζόμενος το κολαστήριο που πρόκειται να τους δεχθεί λίγο αργότερα. [Εμένα δε, παρά λίγο να σαλευθούν τα πόδια μου.

«Διότι φλεγόταν η καρδιά μου και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν, κι εγώ ήμουν εξουθενωμένος και δεν γνώριζα κ.λπ.». Επειδή επέδειξα ένθερμο ζήλο για τον Κύριο, ώστε να γεμίσουν και η καρδιά και οι νεφροί από πύρινο ζήλο, για τον λόγο αυτό αξιώθηκα να φωτιστώ και να κατανοήσω τα όσα έχουν γίνει για την πόλη σου, καθώς και τα περί της εικόνος των ασεβών. Αλλά προηγουμένως ζούσα σαν άλογο κτήνος, μη δυνάμενος να εμβαθύνω στους λόγους της Πρόνοιας. Όμως, δεν απομακρύνθηκα από εσένα τον Θεό, ούτε εξέπεσα από την ελπίδα μου σε εσένα, αλλά ήμουν διαπαντός ενωμένος μαζί σου. Και αυτό το έπραττα όχι από δική μου δύναμη, αλλά εξαιτίας της δικής σου χάριτος. Διότι εσύ ο ίδιος, με τη δική σου φιλανθρωπία, αφού με έπιασες από το δεξί μου χέρι, με συνείχες και με συγκρατούσες, ώστε να μην κλονιστούν τα βήματά μου, ούτε να σαλευθούν τα πόδια μου από τη στάση μου κοντά σου.

Όσο για εμένα, παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου, παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου· διότι ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών· επειδή δεν υπάρχει αγωνία στον θάνατό τους και έχουν σταθερότητα στη μάστιγά τους· δεν μετέχουν στους κόπους των ανθρώπων και δεν μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους, περιβλήθηκαν την αδικία και την ασέβεια. Η αδικία τους θα προβάλει σαν μέσα από πάχος, προχώρησαν σύμφωνα με τις διαθέσεις της καρδιάς τους· σκέφθηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν με αλαζονεία για αδικία· έστρεψαν το στόμα τους ενάντια στον ουρανό.

Όπως ακριβώς εκείνοι που ψευδώς μιλούν για δικαιοσύνη, ενώ στα έργα τους διαπλέκουν την αδικία, προδιαγράφηκε τι είδους τέλος θα έχουν, έτσι έπρεπε, εκ παραλλήλου, να διδαχθεί και το αγαθό τέλος του αληθινού δικαίου, ο οποίος αποδεικνύει τη δικαιοσύνη του με τα έργα. Τι καλό θα συμβεί σε έναν τέτοιον άνθρωπο; Τώρα βέβαια, λέει, στον παρόντα καιρό, επειδή δεν βλέπει την τιμωρία των ασεβών, πολλές φορές αγανακτεί, θρηνώντας και λέγοντας: Γιατί οι ασεβείς ευημερούν και γερνούν μέσα σε πλούτο; Οι απόγονοί τους είναι σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής τους, και τα παιδιά τους ευφραίνονται παίρνοντας στα χέρια το ψαλτήρι και την κιθάρα; Και τώρα ο ίδιος, με ταπείνωση, λέει: Εμένα όμως παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου, λίγο έλειψε να γλιστρήσουν τα βήματά μου, διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη του αμαρτωλού.

Επειδή λοιπόν, όταν του επιτέθηκαν εκείνοι που τον έβαζαν σε πειρασμό, επήλθε σε αυτόν κάποια ατονία, και αισθάνθηκε τον εαυτό του όχι σύμφωνα με τα λόγια εκείνου που είπε: «Εμένα δε παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου», αλλά ότι είχε κλονιστεί αληθινά· αναγκαστικά διδάσκεται να λέει: «Δεν θα κλονιστώ περισσότερο»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «Θα σφάλλω πολύ»· και σύμφωνα με την πέμπτη έκδοση έχει ειπωθεί: «Δεν θα κλονιστώ περισσότερο». Το νόημα της προκείμενης διδασκαλίας θα ήταν σύμφωνο με την προφητεία που λέει: «Αλίμονο σε αυτούς που έλκουν τις αμαρτίες σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες σαν με λουρί από ζυγό δαμαλίδας»· και με το, «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται, και αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;»

Αλλά ο μεν Θεός είναι τέτοιος. Εγώ όμως, επειδή θέλω να είμαι φιλαλήθης άνθρωπος, διηγούμαι τη νωθρότητα της δικής μου ψυχής. Διότι παρά λίγο να εκτραπώ ως προς τη στάση και τη βάση μου, και, όπως θα έλεγε κανείς μεταφορικά, ως προς τα πόδια της ψυχής και τα στηρίγματά μου, εγκαταλείποντας την ελπίδα στον Θεό εξαιτίας της ευημερίας των άθεων και ασεβών ανδρών. Αλλά παρά λίγο να το πάθω αυτό· χάρη όμως στη χάρη του Θεού δεν κλονίστηκα, ούτε με κυρίευσε ο προαναφερθείς λογισμός· διότι αλλιώς θα είχα χαθεί, και όλα μου τα διαβήματα θα είχαν εκχυθεί· διότι παρά λίγο να εκχυθούν τα διαβήματά μου, δεν εξεχύθησαν όμως. Θα κατανοήσεις δε πώς εκχέονται τα διαβήματα της ψυχής, αν αναλογιστείς ότι κάποιοι, ενώ προέκοψαν στην άσκηση της θεοσέβειας, και έλαμψαν με σωφροσύνη και αγνεία για πολλά χρόνια, αργότερα, ζώντας με χαλαρότητα, παρασύρθηκαν και ολίσθησαν, ή εξέπεσαν παντελώς από τον σκοπό τους, υφιστάμενοι σαν ένα ναυάγιο των αγαθών πράξεων που είχαν συσσωρεύσει παλαιότερα. Διότι για αυτούς δεν θα έσφαλλες αν έλεγες ότι κλονίστηκαν τα πόδια της ψυχής τους· και όχι μόνο αυτό, αλλά ότι έχουν πέσει ολοκληρωτικά, και ότι τα διαβήματά τους και οι κατά Θεόν πορείες τους, δηλαδή η προκοπή μακρού χρόνου, έχει απορρεύσει και εκχυθεί. Αλλά παρά λίγο, λέει, να τα πάθω αυτά, ωστόσο δεν τα έπαθα χάρη στο έλεος του Θεού.

«Διότι δεν υπάρχει δυσφορία στον θάνατό τους, και σταθερότητα στη μάστιγά τους. Στους κόπους των ανθρώπων δεν συμμετέχουν, και μαζί με τους άλλους ανθρώπους δεν θα μαστιγωθούν. Γι’ αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Εξιστορεί σαν σε διήγηση αυτά που τάραξαν την ψυχή του, για να γνωρίσουμε ότι δεν κλονίστηκαν τα πόδια του παρά λίγο για μικρά πράγματα· ούτε επρόκειτο να ολισθήσουν τα βήματά του για τυχαίες αφορμές. Ποια ήταν όμως αυτά; Οι ασεβείς και εκείνοι που δεν γνώριζαν τον Θεό, λέγει, ζούσαν με τόση σταθερότητα βίου και απολαύσεις, και μέχρι το έσχατο τέλος τους απολάμβαναν τόση τρυφή, ώστε οποιοσδήποτε θα ευχόταν να αποκτήσει τα ίδια με αυτούς, και θα ζήλευε όχι μόνο τη ζωή τους, αλλά και τον θάνατό τους, τον οποίο δεν μπορούσε κανείς ούτε να τον αποποιηθεί ούτε να τον θεωρήσει απευκταίο. Έτσι, «δεν υπήρχε δυσφορία στον θάνατό τους». Αλλά και αν συνέβαινε ποτέ κάποιος από αυτούς να υποστεί μάστιγα και πληγή, δηλαδή να περιπέσει σε δυσχερή περίσταση και συμφορά, ή να δοκιμαστεί από ασθένειες και ζημίες, «δεν υπήρχε σταθερότητα στη μάστιγά τους». Διότι το πλήγμα εναντίον τους δεν ήταν σκληρό και επίμονο, αλλά μάλλον σύντομο και επιφανειακά παροδικό.

Διότι, ακόμη και αν σε μέγιστο βαθμό δεν κατανοούσα, προτού να φωτιστώ και να γνωρίσω όσα έχουν λεχθεί για την πόλη σου, καθώς και για την εικόνα των ασεβών· και αν προηγουμένως διετέλεσα συμπεριφερόμενος ανόητα δίκην άλογου κτήνους, μη μπορώντας να εμβαθύνω στους λόγους της πρόνοιάς σου· εντούτοις δεν απομακρύνθηκα από εσένα τον Θεό, ούτε εξέπεσα από την ελπίδα μου σε εσένα, αλλά βρισκόμουν παντοτινά μαζί σου· και αυτό το έπραττα όχι από δική μου δύναμη, αλλά από τη δική σου χάρη. Διότι εσύ ο ίδιος, με τη φιλανθρωπία σου, αφού έπιασες το δεξί μου χέρι, με συγκρατούσες και με προστάτευες, ώστε να μην παραστρατήσουν τα βήματά μου, μήτε τα πόδια μου να σαλευθούν από τη στέρεη στάση μου κοντά σου. Γι' αυτό λέγω: «Ἐκράτησας τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς μου». Διότι είχα μια καλή δεξιά, δυνατή και πατρική, η οποία έπραττε όλα τα ορθά και τα αρεστά σε εσένα· γι' αυτό, αφού την έπιασες, με οδήγησες σύμφωνα με τη βουλή σου· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, με τη συμβουλή σου με οδήγησες, περνώντας με μέσα από τον θνητό βίο και καθοδηγώντας με από το χέρι σε γαλήνιο και ασφαλές λιμάνι της κοντά σου αναπαύσεως. Διότι, εάν δεν είχες κρατήσει το δεξί μου χέρι, προ πολλού, έχοντας ανατραπεί στα πόδια της ψυχής μου σαν από ορμητικό χείμαρρο, θα είχα υποστεί μια φοβερή πτώση.

Διότι τι έχω εγώ στον ουρανό, και τι επιθύμησα από εσένα πάνω στη γη; Η δική σου φιλανθρωπία, λέγει, και το δικό σου έλεος και η χάρη έγιναν η αιτία όλων των αγαθών για εμένα. Επειδή, εκδηλώνοντας τη δική σου αγαθότητα, κράτησες το δεξί μου χέρι και με διέσωσες, ώστε να μην κλονιστούν τα πόδια μου, ούτε να γλιστρήσουν τα βήματά μου. Αλλά και με δόξα με προσέλαβες· διότι αυτό προσιδιάζει σε εσένα ως αγαθό Θεό· επειδή σε εμένα δεν ανήκει τίποτα στον ουρανό, ούτε αυτά μου δόθηκαν ως οφειλή· αλλά και ούτε έχω κανέναν άλλον στον ουρανό εκτός από εσένα μόνο. Γι' αυτό τον λόγο, δεν επιθύμησα να αποκτήσω τίποτα πάνω στη γη από εσένα, ούτε ευχήθηκα να αποκτήσω θνητά και εφήμερα πράγματα.

Ψαλμός του Ασάφ. Έπαυσε, λέγει, η προφητεία να ομιλεί περί του Χριστού, αλλά τώρα ο λόγος αφορά την παράνομη συναγωγή· διότι Ασάφ ερμηνεύεται ως συναγωγή. «Ως αγαθός»· Διότι, ενόσω ο λαός των Ιουδαίων ήταν ευθύς, ο Θεός τους προσέφερε πολλά αγαθά ως αγαπημένους του. «Εμού δε»· Της συναγωγής, δηλαδή του λαού. Διότι κλονίστηκαν από φοβερό κλύδωνα, δηλαδή όχι ελάχιστα. «Παρά λίγο»· Διότι η συναγωγή παρεξέκλινε από τη δίκαιη οδό (της δικαιοσύνης), απιστώντας στον Θεό. «Διότι εζήλωσα»· Επειδή η συναγωγή ζήλεψε τους δαίμονες. «Την ειρήνη»· Διότι, βλέποντας τους δαίμονες να αγάλλονται με τις θυσίες, τους μιμήθηκε. «Διότι δεν υπάρχει»· Διότι δεν δύνανται [πλέον] οι Ιουδαίοι να αναστηθούν, έχοντας υποστεί τρομερή πτώση. «Και στερέωμα»· Διότι εδραιώθηκε η απειλή εναντίον τους, καθώς μαστιγώθηκαν με τη γέεννα. «Στους κόπους»· Διότι δεν έπραξαν έργο πιστών ανθρώπων, αλλά των δαιμόνων. Γι' αυτόν τον λόγο δεν θα θεωρηθούν άξιοι (δεν θεωρήθηκαν) ανθρώπινης τιμωρίας, αλλά εκείνης που υπερβαίνει τα ανθρώπινα και είναι αθεράπευτη (ανείκαστη). «Γι' αυτό επικράτησε»· Διότι δεν υποχώρησαν μέχρι τέλους από το να πράττουν την ανομία τους (έπραξαν την ανομία μέχρι τέλους). «Περιβλήθηκαν»· Διότι την αδικία και την ασέβειά τους, την οποία διέπραξαν ενάντια στον Θεό, την ενδύθηκαν σαν ιμάτιο. «Θα εξέλθει»· Τέλεια, δηλαδή παχειά· διότι την έπραξαν από καρδιάς και από ψυχής. «Διήλθαν»· Ακολουθώντας την καρδιά τους <και> σχεδιάζοντας κακά.

Ψαλμός ΟΒ'. «Πόσο αγαθός είναι ο Θεός στον Ισραήλ!» Αποκαλώντας πόδια και διαβήματα την πρακτική πορεία και τις κινήσεις της διάνοιας, όπως ο ίδιος μας δίδαξε σε άλλο σημείο της προφητείας των Ψαλμών, λέγοντας: Λύχνος στα πόδια μου είναι ο νόμος σου και φως στα μονοπάτια μου. Και πάλι: Κατεύθυνε τα διαβήματά μου σύμφωνα με τον λόγο σου. Επομένως, δεν σαλεύτηκαν τα πόδια του, δηλαδή δεν μετέβαλε τον τρόπο ζωής του προς το χειρότερο, ούτε ολίσθησαν τα διαβήματά του, διότι ούτε τις ορμές της ψυχής έτρεψε προς την ασωτία. «Διότι δεν υπάρχει ανάνηψη μέσα στον θάνατο.» Επειδή δεν υπάρχει ανάνηψη από τον θάνατο της αμαρτίας, αλλά παθαίνουν ξεκάθαρα αυτό που έχει αναφερθεί στις Παροιμίες.

Γι' αυτό και αυτός αλλού έλεγε: Παραλίγο να παρεκκλίνουν τα βήματά μου, επειδή φθόνησα τους ανόμους. Και ένας άλλος πάλι: Γιατί η οδός των ασεβών προοδεύει; Και ο Ιώβ, επίσης, πολλά παρόμοια διερωτάτο. Αλλά τότε, επειδή βρίσκονταν σε πιο ατελή πνευματική κατάσταση, αυτά έλεγαν όσοι τα έλεγαν, και αυτά αναζητούσαν όσοι τα αναζητούσαν· τώρα όμως, δεν είναι άξιος καμίας συγγνώμης εκείνος που ταράζεται από αυτά, αφού έμαθε να σκέπτεται με τόσο πνευματικό τρόπο, αποδέχθηκε τέτοιες διδασκαλίες για τα μέλλοντα, διδάχθηκε σαφέστερα τον λόγο περί γέεννας και περί βασιλείας, και ότι ο καθένας θα λάβει εκεί την ανταπόδοση που του αξίζει. Ο δίκαιος Θεός ερευνά καρδιές και νεφρούς. Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος σώζει τους ευθείς στην καρδιά.

Γ΄. Κάποιος άλλος λοιπόν, που δεν είναι ιδιαίτερα εκπαιδευμένος σε αυτήν, δες πώς χωλαίνει και ταράζεται. Διότι, παρόλο που ο Δαβίδ λέει εκείνον τον ψαλμό, δεν τον λέει εξ ιδίου προσώπου, αλλά διηγούμενος τα πάθη όσων χωλαίνουν, έλεγε τα εξής: «Πόσο αγαθός είναι ο Θεός προς τον Ισραήλ, σε όσους έχουν ευθεία καρδιά! Εμένα όμως, παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου, παρά λίγο να ολισθήσουν τα βήματά μου»· χωρίς να μιλά για πόδια και βήματα, αλλά για λογισμούς που χωλαίνουν. Και προσθέτει την αιτία, λέγοντας: «Επειδή φθόνησα τους ανόμους», δηλαδή, επειδή έβλεπε τους βαρβάρους να ευημερούν, ενώ την κατάσταση των Ιουδαίων ταπεινωμένη. Και ποιο αναφέρει ότι είναι το είδος αυτής της χωλείας;

Έπειτα συλλογιζόμουν ότι επιχειρώ κάτι το κοπιαστικό. Ερευνώντας αυτά, δεν θα μπορέσω να γνωρίσω τίποτε με σαφήνεια, έως ότου ανακτήσω την πατρίδα. Βλέπεις πόσο κακό είναι να εμπιστεύεται κανείς τα ζητήματα της πίστεως στους λογισμούς και όχι στην ίδια την πίστη; Διότι, εάν εκείνος ήταν στερεωμένος στην πίστη, δεν θα ξεστόμιζε αυτά τα λόγια, δεν θα θορυβούνταν, δεν θα ταραζόταν, δεν θα κλονίζονταν τα πόδια του, ούτε θα γλιστρούσαν παρά λίγο τα βήματά του. Όμως ο Προφήτης δεν ενήργησε έτσι, αλλά, στεκόμενος πάνω στην πέτρα, δεν θορυβούνταν, ούτε ταραζόταν. Απεναντίας, παρότι έβλεπε από τη μία την κατάσταση των Ιουδαίων και από την άλλη την εντελώς αντίθετη κατάσταση των βαρβάρων, κήρυττε συνεχώς και σε πολλούς ψαλμούς για την επιστροφή με φωνή λαμπρή και με διάνοια απόλυτα πεπεισμένη. Και είχε μεγάλο θάρρος, χωρίς να δίνει προσοχή ούτε στη δύναμη των βαρβάρων ούτε στην ευτέλεια των Ιουδαίων, παρά μόνο στη δύναμη του Θεού, ο οποίος είχε υποσχεθεί αυτά.

Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται σταθερά, ας προσέχει μήπως πέσει· αυτός που έφτασε στο σημείο να γλιστρήσει, ας προλάβει την πτώση με τη μετάνοια· αυτός που κινδύνευσε ακόμη και να καταπέσει, ας μη συντριβεί· εάν όμως κάποιος έχει ήδη συντριβεί, ας μην απελπιστεί από τη φιλανθρωπία Εκείνου που ανορθώνει τους συντετριμμένους. Υπάρχουν περιπτώσεις που κλονίζεται κανείς ελάχιστα: «Τα δικά μου πόδια παρά λίγο να κλονιστούν». Υπάρχει και η περίπτωση, αυτός που κλονίστηκε να βοηθηθεί από τον Δεσπότη: «Όταν έλεγα: "Κλονίστηκε το πόδι μου", το έλεός σου, Κύριε, με βοηθούσε». Ενδέχεται όχι μόνο να κλονιστεί κανείς, αλλά και να ωθηθεί βίαια και να βρεθεί σε κίνδυνο προτού κατακρημνιστεί· αλλά ούτε και αυτόν τον παραβλέπει ο Θεός.

Διότι προς τέτοιου είδους ανθρώπους ο μακάριος Παύλος με αγανάκτηση έλεγε: «Αλήθεια, ω άνθρωπε, εσύ ποιος είσαι που ανταπαντάς στον Θεό; Μήπως θα πει το πλάσμα σε εκείνον που το έπλασε, Γιατί με έφτιαξες έτσι;». Και ενώ εγώ έφερα το παράδειγμα των παιδιών, εκείνος έθεσε ένα πολύ ανώτερο από αυτό, το παράδειγμα του κεραμέα και του πηλού που πλάθεται από αυτόν. Διότι, όπως ακριβώς ο πηλός ακολουθεί εκεί όπου τον οδηγούν τα χέρια εκείνου που του δίνει μορφή, έτσι και ο άνθρωπος πρέπει να ακολουθεί εκεί όπου προστάζει ο Θεός, και όσα του επιφέρει, αυτά πρέπει να τα δέχεται με ευχαριστία, χωρίς να αντιλέγει σε τίποτα και χωρίς να περιεργάζεται για να μάθει τον λόγο. Διότι αυτά δεν είναι ανεξήγητα μόνο σε εμάς, αλλά ήταν και στους αγίους και θαυμαστούς εκείνους άνδρες που έζησαν πριν από εμάς. Ο μεν Ιώβ έλεγε: «Γιατί ζουν οι ασεβείς, και γερνούν μέσα στον πλούτο;» και τα εξής. Ο δε μακάριος Δαβίδ: «Παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου, διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ευημερία των αμαρτωλών· επειδή δεν υπάρχει αγωνία στον θάνατό τους, και υπάρχει σταθερότητα στη μάστιγά τους· δεν συμμετέχουν στους κόπους των ανθρώπων, και δεν μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους». Και μετά από αυτόν, ο Ιερεμίας έλεγε: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, όμως θα συζητήσω μαζί σου για τις κρίσεις σου. Γιατί ευημερεί η οδός των ασεβών;».

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Κ. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. —Περί των κριμάτων του Θεού· και ότι δεν πρέπει να δυσανασχετούμε για το γεγονός ότι οι μεν δίκαιοι κακοπαθούν, ενώ οι άδικοι ευημερούν. «Είπε ο Κύριος προς τον Ιώβ: Μην αθετείς την κρίση μου· ή μήπως νομίζεις ότι σε έχω μεταχειριστεί διαφορετικά, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;» «Γιατί οι ασεβείς ζουν, και γερνούν μέσα στον πλούτο; Οι απόγονοί τους είναι σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής τους, και τα παιδιά τους βρίσκονται μπροστά στα μάτια τους· τα σπίτια τους ευημερούν και φόβος δεν υπάρχει πουθενά· ούτε μάστιγα του Κυρίου υπάρχει πάνω τους. Παραμένουν δε σαν αιώνια πρόβατα, και τα παιδιά τους παίζουν, παίρνοντας το ψαλτήρι και την κιθάρα. Ολοκλήρωσαν τη ζωή τους μέσα στα αγαθά.» «Η δικαιοσύνη σου είναι σαν τα όρη του Θεού, τα κρίματά σου άβυσσος απέραντη.» «Μη φθονείς εκείνον που ευοδώνεται στον δρόμο του, τον άνθρωπο που διαπράττει παρανομία. Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται, και να υψώνει το ανάστημά του σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού δεν υπήρχε πια.» «Παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου· διότι ζήλεψα», και τα λοιπά. —«Ιδού, αυτοί είναι οι αμαρτωλοί, και αυτοί που ευημερούν παντοτινά.» «Ο Θεός είναι κριτής· τούτον τον ταπεινώνει, και εκείνον τον υψώνει.» «Ας μη ζηλεύει η καρδιά σου τους αμαρτωλούς, αλλά να βρίσκεσαι στον φόβο του Κυρίου όλη την ημέρα.» «Ο πλούτος των ασεβών αποταμιεύεται για τους δικαίους.» «

Ψαλμός οβ'. Έλαβαν τέλος οι ύμνοι του Δαβίδ, υιού του Ιεσσαί. Ψαλμός του Ασάφ. «Πόσο αγαθός είναι ο Θεός του Ισραήλ προς αυτούς που έχουν ευθεία καρδιά». Αν και εκ φύσεως είναι αγαθός, δεν είναι ωστόσο αγαθός προς όλους, αλλά «προς αυτούς που έχουν ευθεία καρδιά». Διότι απέναντι στους διεστραμμένους ακόμη και η ίδια η ευθύτητα διαστρέφεται. «Εμένα όμως παρά λίγο να σαλευθούν τα πόδια μου, παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου». Για ποια αιτία; «Διότι ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών». Επειδή λοιπόν είναι άνομοι και αμαρτωλοί, μην τους ζηλεύεις· διότι σε λίγο θα δεις την ειρήνη τους να μεταβάλλεται σε ζάλη και ταραχή. «Διότι δεν υπάρχει ανάταση στον θάνατό τους και στήριγμα στη μάστιγά τους». Και πράγματι έτσι έχουν τα πράγματα· σε όποιους δεν παρίσταται η ανάταση, δηλαδή η ενθύμηση του θανάτου, εκεί η ανομία και η αμαρτία επιπολάζει παντοτινά. «Δεν συμμετέχουν στους κόπους των ανθρώπων, και δεν θα μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους». Επειδή, λέει, οι κόποι τους δεν είναι ανθρώπινοι, αλλά δαιμονικοί, ούτε μαζί με τους ανθρώπους, αλλά μαζί με τους δαίμονες θα μαστιγωθούν. «Γι' αυτό τους κυρίευσε ολοκληρωτικά η υπερηφάνεια».

Παρακαλώ δε, άγιοι αδελφοί μου, μέτοχοι της επουράνιας κλήσεως, πρώτα μεν να μνημονεύετε εμένα τον ταπεινό, προσευχόμενοι να αποδειχθώ στην πράξη αντάξιος αυτών που λέω, χωρίς να υποχωρώ καθόλου απέναντι στις αόρατες και τις ορατές προσβολές, έπειτα να προσέχετε τον εαυτό σας και τον προκείμενο αγώνα, και να μην καταφλέγεστε στους λογισμούς σας λόγω έλλειψης συνέσεως κατά την εξέλιξη των πραγμάτων, τα οποία κυβερνώνται από την πρόνοια με τρόπο βαθύ και ανέφικτο για την ανθρώπινη διάνοια. Μη πάθετε αυτό που ψάλλετε: «παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου, παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου, διότι ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας τούτο και εκείνο», αλλά μάλλον να ακούτε τον Κύριο που λέει: «περίμενέ με έως την ημέρα της αναστάσεώς μου», και ότι «όποιος υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».

Υποθέστε έναν βράχο που φθάνει έως τα σύννεφα, ψηλό και στενό και στενόχωρο, με πλάτος περίπου τεσσάρων ποδιών· και από τη μία και από την άλλη πλευρά του υπάρχει απέραντο βάθος· και εκτείνεται από την ανατολή έως τη δύση. Αυτή είναι η οδός προς τον Θεό. Όταν λοιπόν βαπτίζεται ο άνθρωπος, εάν έχει δώσει και την υπόσχεση του μοναχού, αφού λάβει τη σφραγίδα του Πνεύματος, οδεύει προς ανατολάς. Ας αναλογιστούμε δε, όχι μόνο το βάθος, αλλά και τη στενότητα της οδού· διότι εάν κάποιος παρεκκλίνει έστω και λίγο, χάθηκε και δεν βρίσκεται πια ούτε η μνήμη του. Από τα αριστερά, λοιπόν, αυτής της οδού είναι η κακή επιθυμία της σάρκας, και από τα δεξιά η υπερηφάνεια της καρδιάς· αυτά είναι τα απέραντα βάθη. Όποιος, όμως, οδεύει καλά και με φόβο φθάσει στην ανατολή, βρίσκει πάνω σε θρόνο δόξας τον Σωτήρα, να στεφανώνει με αιώνιο στεφάνι αυτούς που πορεύθηκαν ορθά προς Αυτόν, και από τη μία και από την άλλη πλευρά Του στρατιές αγγέλων να υμνολογούν και να αναπέμπουν ευχαριστία στον Θεό με χαρά και αγαλλίαση για όσους σώζονται.» «Εάν δε κάποιος πει: “Ποιος λοιπόν; Εάν ποτέ κάποιος εξαπατήθηκε ή παρασύρθηκε σε ένα από αυτά, αμέσως χάθηκε και δεν έχει πλέον μετάνοια;” σε αυτό θα απαντήσω ότι ο άνθρωπος που έχει μετάνοια, ακόμη και αν φθάσει κοντά στο να εκπέσει από αμέλεια, ο Κύριος δεν θα τον αφήσει να χαθεί τελείως, καθώς είναι γραμμένο: “Παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου.”

Εάν, όμως, κάποιος βαδίζει καλά, με φόβο Θεού, φτάνει στην ανατολή και βρίσκει πάνω στον θρόνο τον Σωτήρα· και δεξιά και αριστερά Του υπάρχουν στρατιές αγγέλων και αιώνια στεφάνια, τα οποία στεφανώνουν εκείνον που πορεύεται ορθά προς Αυτόν.» 193. «Εάν, πάλι, πει κάποιος ότι, αν ποτέ κάποιος εξαπατήθηκε ή παρασύρθηκε από ένα από αυτά, έχει ήδη χαθεί και δεν υπάρχει πλέον γι' αυτόν μετάνοια, θα του απαντήσω ότι ο άνθρωπος που έχει μετάνοια, ακόμη κι αν φτάσει κοντά στο να πέσει εξαιτίας της αμέλειας, δεν τον αφήνει ο Κύριος να χαθεί εντελώς, όπως είναι γραμμένο: «Λίγο έλειψε να σαλευτούν τα πόδια μου». Του δείχνει, μάλιστα, τη χάρη Του μέσα από τη μάστιγα της ασθένειας ή της λύπης ή της ντροπής για το σφάλμα του, ώστε, αφού συνέλθει, να επιστρέψει στο μέσο της στενής οδού, μέχρι να την περάσει και να μην παρεκκλίνει πλέον ούτε ένα βήμα, εφόσον ο δρόμος είναι πλάτους τεσσάρων πήχεων. Εκείνος, αντίθετα, που εκπίπτει εντελώς, είναι όπως ο Ιούδας· αν και ευεργετήθηκε πολύ από τον Κύριο και είδε μεγάλα σημεία, μέχρι και αναστάσεις νεκρών, και κρατούσε το ταμείο, δεν αισθάνθηκε τη χάρη· γι' αυτό, έχοντας παρεκκλίνει από την οδό, χάθηκε ολοκληρωτικά από τη φιλαργυρία και την προδοσία. Οι καλοί, όμως, ακόμη κι αν αμελήσουν για λίγο, καθαρίζονται όπως το ασήμι που πυρώνεται στη φωτιά, αποβάλλοντας τη σκουριά.