Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:20

Και στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Πόλη μεν του Κυρίου είναι η άνω Ιερουσαλήμ, εικόνα δε δική τους είναι αυτή του χοϊκού. Και το νόημα αυτού που λέει είναι το εξής: Επειδή, λέει, φόρεσαν την εικόνα του χοϊκού και όχι του επουράνιου, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και θα εξουθενωθούν· διότι θα ακούσουν εκείνον τον καιρό: «Δεν σας γνωρίζω», εφόσον δεν φέρουν την εικόνα αυτού του ίδιου του επουράνιου.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΒʹ. «Κύριε, στην πόλη σου την εικόνα τους θα εξουδενώσεις.» Πόλη του Θεού ονομάζει την άνω και νοητή, η οποία είναι μητέρα μας. Διότι, αν βέβαια είχαν διαφυλάξει την εικόνα σου, δικαίως θα είχαν αξιωθεί και την επουράνια πόλη. «Με τη βουλή σου με οδήγησες.» Επειδή ο εργάτης της δικαιοσύνης, καυχώμενος για τη χάρη του Θεού, έλεγε: «Κράτησες» κ.λπ., δηλαδή, με κατέστησες φύλακα των θελημάτων σου, για αυτή την αιτία ο Θεός των όλων, αναδεικνύοντας το ως κάτι μεγάλο και εξαίρετο, σαν να αναφωνεί, και λέει: «Διότι τι υπάρχει για μένα;» κ.λπ. «Διότι ιδού, όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από σένα, θα απολεστούν.» Απομακρύνονται κάποιοι από τον Κύριο όχι με τοπικά διαστήματα, αλλά ως προς την επικοινωνία και τη γνώση και τους τρόπους. Διότι οι πονηροί και οι άδικοι και όσοι είναι ένοχοι για άλλα αμαρτήματα, λέγεται ότι βρίσκονται μακριά από τον Θεό. «Διότι τι κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι;» Αντιθέτως, οι αγαθοί και δίκαιοι και όσοι είναι γνώστες των κατορθωμάτων της ευσέβειας, βρίσκονται κοντά στον Θεό. «Εξολόθρευσας καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από σένα.» Μητέρα της πορνείας είναι η απιστία. Διότι ποιος, που πιστεύει ότι ο Θεός είναι πανταχού παρών, και ότι παρίσταται σε κάθε πράξη, και ότι επιβλέπει τις βουλές των καρδιών, είτε θα αποδεχθεί την πονηρή σκέψη είτε θα επιτελέσει το κακό;

Άκου, λοιπόν, ποιο είναι το τέλος εκείνων που λησμονούν τον Θεό. Διότι λέει: για τις δολιότητές τους τούς επέβαλες συμφορές, τους γκρέμισες την ώρα που υπερηφανεύονταν. Πώς ερημώθηκαν ξαφνικά; Εξέλιπαν, καταστράφηκαν εξαιτίας της ανομίας τους, σαν όνειρο ανθρώπου που ξυπνάει. Και πάλι λέει: Κύριε, στην πόλη σου θα εκμηδενίσεις την εικόνα τους. Και ποια είναι αυτή η πόλη; Η άνω Ιερουσαλήμ.

Έτσι, λοιπόν, και η φαινομενική ευημερία των ασεβών στον παρόντα βίο, καθώς και ο πλούτος και η υπερηφάνεια, θα έχουν παρόμοιο τέλος με εκείνους που βλέπουν όνειρα και ονειρεύονται, και έπειτα ξυπνούν και δεν κρατούν στα χέρια τους τίποτα απολύτως από όσα νόμιζαν ότι έβλεπαν και κατείχαν. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο, αντί του «Πλὴν διὰ τὰς δολιότητας ἔθου αὐτοῖς» [όμως εξαιτίας των δολιοτήτων τους έθεσες], το διατύπωσε με τον εξής τρόπο: «Πράγματι, σε ολισθηρό μέρος τους έθεσες, τους κατέρριψες στον αφανισμό· ξαφνικά εξέλιπαν, αναλώθηκαν σαν να μην υπήρξαν ποτέ, όπως το όνειρο για αυτόν που ξυπνά». Αναφορικά δε με το «εξαίφνης» και το «εξάπινα» (ξαφνικά και αιφνίδια), θα παραθέσεις τη σωτήρια φωνή που λέει: «Γρηγορείτε, διότι δεν γνωρίζετε ποια ημέρα και ώρα έρχεται ο Κύριός σας»· και πάλι: «Θα έρθει ο κύριός του σε ημέρα που δεν τον περιμένει, και σε ώρα που δεν γνωρίζει».

Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Πιο πάνω, βέβαια, έλεγε: «Έως ότου εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού»· τώρα όμως διδάσκει τι ακριβώς ήταν το αγιαστήριο, λέγοντας: «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουδενώσεις την εικόνα τους». Γι' αυτό εύλογα ο θείος Απόστολος, γνωρίζοντας την επουράνια πόλη του Θεού, έλεγε: «Έχουμε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ»· και πάλι: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη». Αυτήν, λοιπόν, την πόλη του Θεού εννοεί και ο παρών Προφήτης λέγοντας: «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουδενώσεις την εικόνα τους».

Διότι υπάρχουν πολλές κατοικίες κοντά στον Πατέρα· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους». Αυτό λοιπόν το διακήρυξε προφητικά ο Ασάφ, ωσάν να είχε εμπνευστεί από τον Θεό, έχοντας δει το μέλλον με φωτισμένα τα μάτια της ψυχής του. Την αιτία, δε, για την οποία φωτίστηκε ώστε να μπορέσει να δει την πόλη του Θεού, την παρουσιάζει λέγοντας στη συνέχεια: «Επειδή φλεγόταν η καρδιά μου, και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν». Επειδή, δηλαδή, έδειξα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο, κατά το παράδειγμα του προφήτη Ηλία, και παρασυρόμουν στους λογισμούς μου βλέποντας τους ασεβείς να ευφραίνονται· αλλά και πυρπολούνταν οι νεφροί μου και τα κρυφά βάθη της ψυχής μου· γι' αυτό και έλεγα: «Διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ευημερία των αμαρτωλών»· για τον λόγο αυτό αξιώθηκα να φωτιστώ από το Πνεύμα και να δω την πόλη του Θεού, καθώς και όσους είναι άξιοι αυτής και όσους δεν είναι. Αντί δε του, «Φλεγόταν η καρδιά μου», ο Σύμμαχος λέει: «Συστελλόταν η καρδιά μου, και μέσα στους νεφρούς μου συλλογιζόμουν φέρνοντας αντιρρήσεις». Έπειτα, στη συνέχεια έχει ειπωθεί: «Και εγώ εξουθενωμένος, και δεν γνώριζα»· το οποίο βέβαια ο Σύμμαχος ερμήνευσε σαφέστερα λέγοντας: «Ήμουν δε αδαής και αγνοούσα»· και πάλι: «Έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Σαν κτήνος πορεύθηκα ενώπιόν σου». «Και εγώ», λέει, «διαρκώς μαζί σου»· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Και ήμουν μαζί σου διαρκώς».

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Εξολόθρευσας καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα». Αλλά εγώ, γνωρίζοντας αυτά και όντας απόλυτα πεπεισμένος για τη δίκαιη κρίση σου, επέλεξα την αντίθετη οδό από τους ασεβείς, παρόλο που δεν κατανοούσα τα μυστήριά σου· αλλά, αν και έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου, ωστόσο ήμουν διαρκώς μαζί σου. Διότι τίποτε δεν μου φαινόταν ωραιότερο από το να προσκολληθώ σε εσένα, τον Θεό μου, και να επιλέγω αυτά τα οποία εσύ ο ίδιος όρισες και παρήγγειλες. Διότι έτσι «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα». Γι' αυτό τίποτε δεν μου φαινόταν ωραιότερο ούτε ανώτερο από το να προσκολληθώ σε εσένα. Γι' αυτό λέω ότι: «Για μένα το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό». Διότι, εάν κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνον ένας, ο Θεός, από πού θα μπορούσε να προκύψει κάποιο αγαθό για άλλον παρά από την προσκόλλησή του σε Αυτόν; Και ήδη απολάμβανα κάθε αγαθό, καθώς ήμουν προσκολλημένος και ενωμένος με τον Θεό, ώστε να λέω: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου ξοπίσω σου». Και για τον μελλοντικό χρόνο προδιέγραφα για τον εαυτό μου αγαθές ελπίδες. Και τούτο ήταν ένα άλλο αγαθό για μένα, το να εναποθέτω την ελπίδα μου στον Κύριο. Διότι ο σκοπός όλης της ελπίδας μου ήταν το να εξαγγείλω όλες τις αινέσεις σου στις πύλες της θυγατέρας Σιών. Επειδή, αφού αξιώθηκα την είσοδο στην πόλη σου, για την οποία αναφερόταν πιο πάνω: «Κύριε, μέσα στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους», και αφού διαβώ τις επουράνιες πύλες, θα διακηρύξω σε όλους τις ευεργεσίες σου προς εμένα.

«Δεν υπάρχει κατάπτωση φραγμού» κ.τ.λ. Και στον Ιώβ έχει λεχθεί: «Γιατί ζουν οι ασεβείς, γερνούν μάλιστα και μέσα στον πλούτο;» και τα επόμενα· έπειτα όμως προσθέτει: «Αλλ’ όμως και ο λύχνος των ασεβών θα σβήσει». Και στον εβδομηκοστό δεύτερο ψαλμό λέγεται: «Ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών», και τα εξής· και γι’ αυτά επίσης ακολουθεί η λύση στο χωρίο: «Πώς έγιναν έρημοι; Ξαφνικά χάθηκαν εξαιτίας της αφροσύνης τους· σαν όνειρο εκείνων που ξυπνούν».

Και τώρα πλέον οι θεομίσητοι αυτοί δεν υπάρχουν, διότι ποτέ δεν υπήρξαν ουσιαστικά, αλλά αφού για λίγο καιρό προκάλεσαν ταραχές και ταράχτηκαν και οι ίδιοι, υπομένοντας στη συνέχεια μια απολύτως δίκαιη τιμωρία, κατέστρεψαν ολοσχερώς τον εαυτό τους, τους φίλους τους και τους οίκους τους, με αποτέλεσμα οι προφητείες που είχαν καταγραφεί παλαιότερα στις ιερές στήλες να επιβεβαιώνονται ως αληθινές από τα ίδια τα γεγονότα. Μέσω αυτών, ο θείος λόγος επαληθεύει και τα υπόλοιπα, διακηρύσσοντας για εκείνους τα εξής: «Οι αμαρτωλοί γύμνωσαν τη ρομφαία, τέντωσαν το τόξο τους για να καταβάλουν τον φτωχό και τον πένητα, για να σφάξουν τους ευθείς στην καρδιά· η ρομφαία τους ας εισέλθει στις δικές τους καρδιές και τα τόξα τους ας συντριβούν». Και πάλι: «Χάθηκε η μνήμη τους με πάταγο, και το όνομά τους» έχει εξαλειφθεί «εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος, διότι, όταν βρέθηκαν σε συμφορές, έκκραξαν, και δεν υπήρχε κανείς για να τους σώσει· φώναξαν προς τον Κύριο, και δεν τους εισάκουσε, αλλά εκείνοι μεν εμποδίστηκαν και έπεσαν, ενώ εμείς αναστηθήκαμε και ανορθωθήκαμε». Και η προφητεία που περιλαμβάνεται σε αυτά, «Κύριε, μέσα στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους», έχει αποδειχθεί αληθινή μπροστά στα μάτια όλων.

«Εάν έλεγα»: Διότι έλεγε ο Σωτήρας: διηγηθείτε τους τα μεγαλεία της βασιλείας των ουρανών, αλλά αυτοί έγιναν ανήκοοι εξαιτίας της απιστίας τους. «Ιδού στη γενεά»: Διότι, ενώ ήταν γένος του Θεού, έγιναν ασύνετοι (ασύνθετοι), δηλαδή ανήκοοι, όπως είναι γραμμένο: ανήκοη (ασύνθετη) Ιουδαία. «Και υπέθεσα»: Προγνώριζα, λέει ο Κύριος, ότι θα με αθετήσουν οι Ιουδαίοι και θα με καταπονήσουν με την απιστία και την ανοησία τους. «Έως ότου εισέλθω»: Μέχρι να εισαγάγω τον άνθρωπο στους πατρικούς κόλπους. «Και κατανοήσω»: Για να δω, λέει, το τέλος τους, εάν άραγε θα μετανοήσουν ή θα επιμείνουν στην απιστία (ανομία). «Όμως εξαιτίας των δολιοτήτων»: Όμως, επειδή ήταν γεμάτοι δόλο, δεν μετανόησαν και ο Θεός τους παρέδωσε σε τιμωρία. «Τους κατέβαλες»: Διότι, καθώς υψώθηκαν οι Ιουδαίοι από υπερηφάνεια, έπεσαν με φοβερή πτώση. «Πώς έγιναν»: Πώς ερημώθηκε ξαφνικά ο ναός τους και η χώρα [τους] και οι ίδιοι; «Ξαφνικά»: Διότι ανόμησαν, οπλιζόμενοι εναντίον του Θεού, και χάθηκαν φθάνοντας στην ανυπαρξία. «Σαν όνειρο»: Ξεχάστηκαν πιο γρήγορα και από ένα όνειρο. «Κύριε, στην πόλη»: Και στην κάτω Ιερουσαλήμ, επειδή ερημώθηκε, και στην άνω, επειδή δεν υπάρχει πλέον γι' αυτούς τόπος εκεί. «Διότι πυρπολήθηκε»: Του λαού των Ιουδαίων, επειδή, αφού χόρτασαν, μεταστράφηκαν στο κακό. Διότι καρδιά και νεφροί του Θεού, ως γένος του Θεού, ήταν κάποτε (τότε) ο λαός των Ιουδαίων.

Ομοίως δε και τον γιο αυτού, ή μάλλον τον γιο του διαβόλου, τον Μοντανό, τον μιαρό και ακάθαρτο και άθεο, μαζί με τις δύο μοιχαλίδες, με μεγάλο ζήλο ο Απόστολος, αφού τον ήλεγξε και τον απέδειξε αντίθεο, ψευδόχριστο και ψευδοπροφήτη, τον αποστόμωσε και έφραξε το μιαρό του στόμα στο όνομα του Χριστού, χωρίς να δείξει μακροθυμία και χωρίς να καθυστερήσει απέναντι στη βλασφημία του. Έτσι λοιπόν να πράττετε και εσείς, ποιμένες, και να μη συμμετέχετε στα ακάθαρτα έργα του σκότους· απεναντίας, να τα ελέγχετε, όπως ακριβώς και οι απόστολοι, και όπως ο θεοπάτωρ Δαβίδ κατέβαλε πολλούς κόπους και πολλούς αγώνες για αυτούς, ελέγχοντας και επιτιμώντας, στηλιτεύοντάς τους και ικετεύοντας τον Θεό εναντίον τους, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Διασκόρπισέ τους με τη δύναμή Σου. Απόδωσε σε αυτούς, Κύριε, ανάλογα με τα έργα τους, διότι δεν κατανόησαν τα δικά Σου έργα, Κύριε. Κύριε, μέσα στην πόλη Σου θα εκμηδενίσεις την εικόνα τους». Και πάλι ο Δαβίδ παρακαλεί, αναπέμποντας δεήσεις προς τον Δεσπότη, ώστε Εκείνος να κατέλθει αυτοπροσώπως και να εκπληρώσει το αίτημά του, ανακράζοντας και λέγοντας: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα· Κύριε, μην καθυστερήσεις».

Από τον λόγο του Χρυσοστόμου, ότι ένας είναι ο νομοθέτης της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, και για το ένδυμα του ιερέως: Εγώ αγάπησα και την κηρόχυτη ζωγραφική παράσταση που είναι γεμάτη ευσέβεια· διότι είδα σε εικόνα άγγελο να καταδιώκει στίφη βαρβάρων. Είδα να καταπατώνται φύλα βαρβάρων και τον Δαβίδ να λέει την αλήθεια: «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους». Του ιδίου, από την ερμηνεία της παραβολής του σπόρου: Εάν υβρίσεις το βασιλικό ένδυμα, δεν υβρίζεις εκείνον που το φοράει; Δεν γνωρίζεις ότι, εάν υβρίσεις την εικόνα του βασιλιά, μεταφέρεις την ύβρη στο πρωτότυπο της αξίας;

Και πάλι του ιδίου, από τον άγιο Φλαβιανό: Μην καταστρέψεις τόσες εικόνες εξαιτίας μίας χάλκινης εικόνας. Μη συντρίψεις τόσα θεία δημιουργήματα για ένα χάλκινο δημιούργημα που μπορεί εύκολα να λιωθεί. Του ιδίου Χρυσοστόμου, στο ότι ένας είναι ο νομοθέτης της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, και στο ένδυμα του ιερέα: Εγώ αγάπησα και την κηρόχυτη ζωγραφική που είναι γεμάτη ευσέβεια· διότι είδα άγγελο σε εικόνα να καταδιώκει στίφη βαρβάρων και βαρβαρικά φύλα να καταπατούνται, και τον Δαβίδ να επαληθεύεται: «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους». Του αγίου Βασιλείου, στο εγκώμιο των αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων: Ελάτε, λοιπόν, φέρνοντάς τους στο μέσο μέσω της ανάμνησης, ας καταστήσουμε κοινή την ωφέλεια από αυτούς για τους παρευρισκομένους, προβάλλοντας σε όλους, όπως σε μια ζωγραφιά, τα κατορθώματα των ανδρών. Επειδή τα ανδραγαθήματα των πολέμων τα αναδεικνύουν τόσο οι συγγραφείς όσο και οι ζωγράφοι, οι μεν στολίζοντάς τα με τον λόγο, οι δε αποτυπώνοντάς τα στους πίνακες, και αμφότεροι παρακίνησαν πολλούς προς την ανδρεία. Διότι, όσα ο λόγος της ιστορίας παριστάνει μέσω της ακοής, αυτά η ζωγραφική, αν και σιωπηλή, τα δείχνει μέσω της αναπαράστασης.

όταν βλέπει τους ιερούς οίκους και τα θεία θυσιαστήρια να καθυβρίζονται και να κατασκάπτονται, και να αποβάλλουν τον στολισμό τους· θυσιαστήρια ατιμασμένα και κατεδαφισμένα, να μολύνονται από βέβηλα χέρια και να δυσφημούνται αισχρά από θεομάχες γλώσσες· και όπως θα έβλεπε κανείς σε ένα θαλερό, χλοερό και ωραίο λιβάδι να αποκόπτεται το ανθισμένο και χαριτωμένο φύλλωμά του, ή από όσα βλαστάνουν στα ολάνθιστα λιβάδια να αφαιρείται, από όσους τα δρέπουν, το πολύχρωμο και πολυειδές της ποικιλίας των λουλουδιών τους, έτσι και εδώ θα έβλεπε, μαζί με τον στολισμό, να αφαιρείται από τους ναούς το νόημα και η μνήμη τους. «Διότι δεν έχει κανένα νόημα ο ναός, τον οποίο δεν στεφανώνει το ιερό απεικόνισμα», όπως είπε κάποιος από τους παλαιούς ιερούς και φιλόθεους άνδρες· ώστε εύλογα θα μπορούσε να αποφανθεί κανείς ότι αυτά αποτελούν το νόημα των ιερών ναών, και το πιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους, όπως ακριβώς οι θυσίες και οι προσευχές και όλα όσα τελούνται σε αυτούς. Αλλά εναντίον αυτών ας μην προσευχηθεί κανένας άλλος παρά μόνο ο Ιεροψάλτης λέγοντας: Κύριε, στην πόλη σου (υποδηλώνοντας την άνω Ιερουσαλήμ) την εικόνα τους (δηλαδή τη μνήμη τους) θα εξουδενώσεις.

Ας πει πάλι κάποιος άλλος: Εγώ αγάπησα και την κηρόχυτη ζωγραφιά, που είναι γεμάτη ευσέβεια· διότι είδα άγγελο σε εικόνα να καταδιώκει τα νέφη των βαρβάρων· είδα να καταπατούνται τα φύλα των βαρβάρων, και τον Δαβίδ να επιβεβαιώνεται λέγοντας: Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Αυτός είναι ο μέγας Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο οποίος έχει δει και τους αγώνες των αγίων μαρτύρων να ιστορούνται. Τα παρόμοια διακηρύσσει και στους λόγους που ειπώθηκαν από αυτόν για τον μέγα Ιώβ. Ας έχει δε και την εικόνα του θείου Αποστόλου και ας την τιμά.

Διότι, όπως ακριβώς και με τους άλλους μάρτυρες είναι δυνατόν πολλές φορές να δει κανείς τα παθήματά τους ζωγραφισμένα, και ένας τοίχος στέκεται διηγούμενος τους αγώνες του μάρτυρα και τα χέρια των ζωγράφων προβάλλουν την υπόμνηση της αρετής, έτσι συμβαίνει και εδώ. Τα παρόμοια δε έχουν ειπωθεί από αυτόν και στα σχετικά με το ένδυμα του ιερέα: Εγώ αγάπησα και την εγκαυστική ζωγραφιά που ήταν γεμάτη ευσέβεια· διότι είδα άγγελο σε εικόνα να διώχνει τα νέφη των βαρβάρων· είδα να ποδοπατούνται τα φύλα των βαρβάρων και τον Δαβίδ να αληθεύει: Κύριε, στην πόλη σου θα εξουδενώσεις την εικόνα τους. Τέτοια πράγματα ειπωμένα από αυτόν μπορεί κανείς να δει και για τον ιερό Μελέτιο, τον αρχιερέα της Αντιόχειας: Δεν νιώσατε τόσο μεγάλο πόθο μόνο για το όνομά του, αλλά και για την ίδια τη μορφή του σώματός του. Αυτό λοιπόν που κάνατε με το όνομα, το ίδιο πράξατε και με τη δική του εικόνα· διότι πολλοί χάραξαν εκείνη την άγια εικόνα του και σε σφενδόνες δαχτυλιδιών και σε ποτήρια και σε τοίχους δωματίων και παντού, ώστε όχι μόνο να ακούτε εκείνη την άγια προσηγορία, αλλά και να βλέπετε παντού τη μορφή του σώματός του και να έχετε μια διπλή παρηγοριά για την αναχώρησή του. Το πώς δε ο ίδιος ο ιερός μας δάσκαλος τιμούσε πολύ τα εκτυπώματα των αγίων, θα μας το φανερώσουν και τα γραμμένα στον ένθεο βίο του, που έχουν κάπως έτσι: Ο μακάριος Ιωάννης αγαπούσε υπερβολικά τις επιστολές του σοφότατου Παύλου.

Θα ήταν πολύ άξιος, εάν τουλάχιστον είχε πολιτευθεί σύμφωνα με το γράμμα και με τα όσα ήταν τότε καθιερωμένα. Διότι αυτός είχε απομακρυνθεί πολύ ακόμη και από την ιουδαϊκή πολιτεία, μη θέλοντας να κατανοήσει ότι Εκείνος που κάνει τους αγγέλους Του πνεύματα και τους λειτουργούς Του φλόγα φωτιάς, Αυτός ακριβώς παρήγγειλε στον οικείο Του θεράποντα Μωυσή να κατασκευάσει όλα εκείνα σύμφωνα με τον τύπο που του φανερώθηκε στο όρος. Αυτά ακριβώς που και ο Παύλος ονομάζει Άγια των Αγίων και Χερουβίμ δόξης, δηλαδή δεδοξασμένα. Και πράγματι είχαν αξιωθεί πολλής δόξης, ιδίως όντας ομού με τα ενδότερα της σκηνής. Αλλά αυτός ο άθλιος μάχεται και ενάντια σε όλη την Εκκλησία και ταυτόχρονα ενάντια στην αλήθεια, μάχεται δε όχι λιγότερο και ενάντια στον συνήγορο που συμπαρέλαβαν οι μάταιοι. Ο οποίος αποδείχθηκε τελικά όχι συνήγορος, αλλά φοβερός κατήγορος της συμμορίας τους. Και αυτός είναι ο Ιωάννης, ο ένδοξος καθηγεμόνας της Εκκλησίας, ο οποίος επαρκεί σε εμάς αντί πολλών άλλων, για να επιπλήξει και να νουθετήσει τους άφρονες, αναφέροντας τα εξής στον λόγο του «Εις το ένδυμα του ιερέως»: «Εγώ αγάπησα και την κηρόχυτη ζωγραφιά που είναι γεμάτη ευσέβεια. Διότι είδα σε εικόνα έναν άγγελο να καταδιώκει νέφη βαρβάρων. Είδα να καταπατώνται φύλα βαρβάρων και τον Δαβίδ να επαληθεύεται λέγοντας: Κύριε, μέσα στην πόλη Σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους».

Και τέτοιο τέλος θανάτου βρήκε τον Ανδρόνικο, ο οποίος ξαφνικά οδηγήθηκε στην καταστροφή σαν όνειρο ανθρώπου που ξυπνά, και η εικόνα του εξευτελίστηκε μέσα στην πόλη, είτε με αυτό εννοεί κανείς την ίδια τη μορφή του προσώπου του, είτε τις απεικονίσεις του πάνω στους τοίχους και σε ξύλινους πίνακες. Διότι και αυτά το πλήθος του λαού τα κατέστρεψε, τα σκόρπισε στο χώμα και τα θρυμμάτισε, σε βαθμό που ούτε οι ακόλουθοι του Μωυσή παλαιότερα δεν είχαν κάνει στο χυτευτό κεφάλι του ταύρου που κατασκευάστηκε μέσα στη μέθη.

Είναι φωνή του αποστόλου Πέτρου στην ιστορία του μαρτυρίου του αγίου Παγκρατίου: «Τέκνο Ιωσήφ, φέρε έξω την εικόνα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και αποτύπωσέ την στον πυργίσκο, για να δουν οι λαοί ποια μορφή ανέλαβε ο Υιός του Θεού, ώστε βλέποντάς την να πιστέψουν περισσότερο, αντικρίζοντας τον τύπο της μορφής Του, και να λαμβάνουν υπόμνηση όσων τους κηρύξαμε». Είναι φωνή του Παύλου: «Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας βάσκανε για να μην πείθεστε στην αλήθεια, εσάς μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός ζωγραφίστηκε προηγουμένως ως εσταυρωμένος ανάμεσά σας;» Είναι φωνή του Μεγάλου Βασιλείου: «Ας ζωγραφιστεί στον πίνακα και ο αγωνοθέτης των παλαισμάτων, ο Χριστός». Και πάλι: «Η τιμή της εικόνας διαβαίνει στο πρωτότυπο». Είναι φωνή του πολυάθλου Αθανασίου: «Εμείς οι πιστοί δεν προσκυνούμε τις εικόνες ως θεούς (μη γένοιτο), όπως οι Έλληνες, αλλά φανερώνουμε μόνο τη σχέση και τον πόθο της αγάπης μας προς τα χαρακτηριστικά του προσώπου της εικόνας». Είναι φωνή του Χρυσοστόμου: «Εγώ αγάπησα και την κηρόχυτη ζωγραφιά που είναι γεμάτη από ευσέβεια. Διότι είδα σε εικόνα άγγελο να καταδιώκει στίφη βαρβάρων, είδα φύλα βαρβάρων να καταπατούνται και τον Δαβίδ να αληθεύει: Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους».

Αλλά, για να γίνει πιο πιστευτός ο λόγος σχετικά με αυτό, παραλείποντας να δογματίζω από μόνος μου, θα προβάλω τους ίδιους τους φωστήρες της οικουμένης να σου απαντούν στην ερώτηση. Ο Γρηγόριος Νύσσης λέει: Είδα πολλές φορές ζωγραφισμένη την εικόνα του πάθους και δεν προσπέρασα το θέαμα χωρίς δάκρυα, καθώς η τέχνη έφερνε ολοζώντανα μπροστά στα μάτια μου την ιστορία. Ο Χρυσόστομος: Εγώ αγάπησα και την κηρόχυτη ζωγραφική, επειδή είναι γεμάτη από ευσέβεια· διότι είδα άγγελο σε εικόνα να καταδιώκει στίφη βαρβάρων, είδα να ποδοπατούνται φύλα βαρβάρων και τον Δαβίδ να επαληθεύεται: Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Του Κυρίλλου Αλεξανδρείας: Είδα εγώ σε τοιχογραφία μια κόρη να αγωνίζεται στο στάδιο και δεν αντίκρισα το θέαμα χωρίς δάκρυα. Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος: Από πάνω της έσκυβε ο Πολέμων σε εικόνα· μια εταίρα βλέποντάς την (διότι ήταν σεβάσμια) έφυγε αμέσως, ηττημένη από το θέαμα, επειδή ντράπηκε τον ζωγραφισμένο σαν να ήταν ζωντανός.