Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:21

«Διότι φλεγόταν η καρδιά μου και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν, κι εγώ ήμουν εξουθενωμένος και δεν γνώριζα κ.λπ.». Επειδή επέδειξα ένθερμο ζήλο για τον Κύριο, ώστε να γεμίσουν και η καρδιά και οι νεφροί από πύρινο ζήλο, για τον λόγο αυτό αξιώθηκα να φωτιστώ και να κατανοήσω τα όσα έχουν γίνει για την πόλη σου, καθώς και τα περί της εικόνος των ασεβών. Αλλά προηγουμένως ζούσα σαν άλογο κτήνος, μη δυνάμενος να εμβαθύνω στους λόγους της Πρόνοιας. Όμως, δεν απομακρύνθηκα από εσένα τον Θεό, ούτε εξέπεσα από την ελπίδα μου σε εσένα, αλλά ήμουν διαπαντός ενωμένος μαζί σου. Και αυτό το έπραττα όχι από δική μου δύναμη, αλλά εξαιτίας της δικής σου χάριτος. Διότι εσύ ο ίδιος, με τη δική σου φιλανθρωπία, αφού με έπιασες από το δεξί μου χέρι, με συνείχες και με συγκρατούσες, ώστε να μην κλονιστούν τα βήματά μου, ούτε να σαλευθούν τα πόδια μου από τη στάση μου κοντά σου.

Και πάλι: επειδή φλεγόταν η καρδιά μου και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν, και εγώ ήμουν εξουθενωμένος και δεν καταλάβαινα, έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου. Κι όμως εγώ είμαι διαρκώς μαζί σου· κράτησας το δεξί μου χέρι και με τη βουλή σου με οδήγησες.

Διότι υπάρχουν πολλές κατοικίες κοντά στον Πατέρα· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους». Αυτό λοιπόν το διακήρυξε προφητικά ο Ασάφ, ωσάν να είχε εμπνευστεί από τον Θεό, έχοντας δει το μέλλον με φωτισμένα τα μάτια της ψυχής του. Την αιτία, δε, για την οποία φωτίστηκε ώστε να μπορέσει να δει την πόλη του Θεού, την παρουσιάζει λέγοντας στη συνέχεια: «Επειδή φλεγόταν η καρδιά μου, και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν». Επειδή, δηλαδή, έδειξα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο, κατά το παράδειγμα του προφήτη Ηλία, και παρασυρόμουν στους λογισμούς μου βλέποντας τους ασεβείς να ευφραίνονται· αλλά και πυρπολούνταν οι νεφροί μου και τα κρυφά βάθη της ψυχής μου· γι' αυτό και έλεγα: «Διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ευημερία των αμαρτωλών»· για τον λόγο αυτό αξιώθηκα να φωτιστώ από το Πνεύμα και να δω την πόλη του Θεού, καθώς και όσους είναι άξιοι αυτής και όσους δεν είναι. Αντί δε του, «Φλεγόταν η καρδιά μου», ο Σύμμαχος λέει: «Συστελλόταν η καρδιά μου, και μέσα στους νεφρούς μου συλλογιζόμουν φέρνοντας αντιρρήσεις». Έπειτα, στη συνέχεια έχει ειπωθεί: «Και εγώ εξουθενωμένος, και δεν γνώριζα»· το οποίο βέβαια ο Σύμμαχος ερμήνευσε σαφέστερα λέγοντας: «Ήμουν δε αδαής και αγνοούσα»· και πάλι: «Έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Σαν κτήνος πορεύθηκα ενώπιόν σου». «Και εγώ», λέει, «διαρκώς μαζί σου»· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Και ήμουν μαζί σου διαρκώς».

«Εάν έλεγα»: Διότι έλεγε ο Σωτήρας: διηγηθείτε τους τα μεγαλεία της βασιλείας των ουρανών, αλλά αυτοί έγιναν ανήκοοι εξαιτίας της απιστίας τους. «Ιδού στη γενεά»: Διότι, ενώ ήταν γένος του Θεού, έγιναν ασύνετοι (ασύνθετοι), δηλαδή ανήκοοι, όπως είναι γραμμένο: ανήκοη (ασύνθετη) Ιουδαία. «Και υπέθεσα»: Προγνώριζα, λέει ο Κύριος, ότι θα με αθετήσουν οι Ιουδαίοι και θα με καταπονήσουν με την απιστία και την ανοησία τους. «Έως ότου εισέλθω»: Μέχρι να εισαγάγω τον άνθρωπο στους πατρικούς κόλπους. «Και κατανοήσω»: Για να δω, λέει, το τέλος τους, εάν άραγε θα μετανοήσουν ή θα επιμείνουν στην απιστία (ανομία). «Όμως εξαιτίας των δολιοτήτων»: Όμως, επειδή ήταν γεμάτοι δόλο, δεν μετανόησαν και ο Θεός τους παρέδωσε σε τιμωρία. «Τους κατέβαλες»: Διότι, καθώς υψώθηκαν οι Ιουδαίοι από υπερηφάνεια, έπεσαν με φοβερή πτώση. «Πώς έγιναν»: Πώς ερημώθηκε ξαφνικά ο ναός τους και η χώρα [τους] και οι ίδιοι; «Ξαφνικά»: Διότι ανόμησαν, οπλιζόμενοι εναντίον του Θεού, και χάθηκαν φθάνοντας στην ανυπαρξία. «Σαν όνειρο»: Ξεχάστηκαν πιο γρήγορα και από ένα όνειρο. «Κύριε, στην πόλη»: Και στην κάτω Ιερουσαλήμ, επειδή ερημώθηκε, και στην άνω, επειδή δεν υπάρχει πλέον γι' αυτούς τόπος εκεί. «Διότι πυρπολήθηκε»: Του λαού των Ιουδαίων, επειδή, αφού χόρτασαν, μεταστράφηκαν στο κακό. Διότι καρδιά και νεφροί του Θεού, ως γένος του Θεού, ήταν κάποτε (τότε) ο λαός των Ιουδαίων.

«Έλεγξε τον σοφό, και θα σε αγαπήσει». Βρίσκεται δε στο σκοτάδι αυτός που αποφεύγει εκείνους που τον ελέγχουν· στον οποίο ταίριαξε ο δεύτερος στίχος της Παροιμίας: «Έλεγξε τον άφρονα, και θα σε μισήσει περισσότερο». «Διότι φλεγόταν η καρδιά μου». Εξουθενώθηκα, λέει, και εγώ· δηλαδή, έπεσα σε ευτέλεια· επειδή φλεγόταν η καρδιά μου για την πλεονεξία, είναι ολοφάνερο ότι και τα νεφρά μου αλλοιώθηκαν· εννόησε δε, ως προς τις ηδονές. Διότι, όταν κάποιος ξεγελαστεί από την ευημερία των αμαρτωλών και παρακινηθεί να τους μιμηθεί, αμέσως εξουθενώνεται και εκφαυλίζεται, ξεπέφτοντας από το δικό του αξίωμα.

Όποιος όμως ζει και κοπιάζει σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, λέγει με πεποίθηση τούτο: «Ο κόπος είναι μπροστά μου, μέχρι να εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού και να κατανοήσω τα έσχατα αυτών», δηλαδή μέχρι πότε ο κόπος βαραίνει αυτόν που κοπιάζει για την αρετή; Μέχρι να αξιωθεί να γίνει κατοικητήριο του αγιαστικού Πνεύματος· μετά από αυτό, ακόμη και τα επαχθή έργα τού φαίνονται ελαφρύτερα. Σχετικά δε με τους ασεβείς και τους δόλιους λέγει: «Πλην όμως, εξαιτίας των δολιοτήτων τους», λέει, «όρισες σε αυτούς» κακά· «τους κατέβαλες όταν επάρθηκαν· και ερημώθηκαν ξαφνικά· εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της ανομίας τους, σαν όνειρο ανθρώπου που ξυπνά». Αφού επάρθηκαν, λέει, και υψώθηκαν, καταβλήθηκαν, εξαφανίστηκαν και χάθηκαν τόσο πολύ, ώστε να μη διαφέρουν σε τίποτα από ένα όνειρο, «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Διότι φλεγόταν η καρδιά μου και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν, και εγώ ήμουν εξουθενωμένος και δεν εγνώριζα». Αυτά θα τα κατανοήσουμε ότι αναφέρονται στον Χριστό και στους Ιουδαίους, Εκείνον που ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. «Σαν κτήνος έγινα ενώπιόν σου, αλλά εγώ είμαι παντοτινά μαζί σου». «Σαν κτήνος», επειδή οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, «αλλά παντοτινά μαζί σου», ως ομοούσιος και συνάναρχος. «Κράτησες το δεξί μου χέρι και με τη βουλή σου με οδήγησες, και με δόξα με προσέλαβες», μαζί με τη σάρκα και το πνεύμα. «Διότι, τι άλλο υπάρχει για μένα στον ουρανό;»