Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:23

Επομένως, εάν τα δημιουργήματα έλαβαν υπόσταση με βούληση και ευδοκία, και όλη η κτίση δημιουργήθηκε μέσω θελήματος· αν ο Παύλος κλήθηκε απόστολος δια του θελήματος του Θεού, και η δική μας κλήση έγινε με ευδοκία και θέλημα, ενώ τα πάντα δημιουργήθηκαν δια του Λόγου· τότε Αυτός εξαιρείται από όσα έχουν δημιουργηθεί μέσω βουλήσεως, και μάλλον ο Ίδιος είναι η ζώσα βουλή του Πατρός, δια της οποίας δημιουργήθηκαν όλα αυτά. Αναφερόμενος σε αυτήν, και ο άγιος Δαβίδ έλεγε ευχαριστώντας στον εβδομηκοστό δεύτερο ψαλμό: «Εκράτησας το δεξί μου χέρι και με τη βουλή Σου με οδήγησες». Πώς, λοιπόν, είναι δυνατόν ο Λόγος, ο οποίος είναι η βουλή και το θέλημα του Πατρός, να δημιουργείται και ο ίδιος με θέλημα και βούληση, όπως καθένα από τα κτίσματα, εκτός εάν, όπως προείπα, μέσα στην παραφροσύνη τους ισχυριστούν πάλι ότι δημιουργήθηκε από τον Εαυτό Του ή διαμέσου κάποιου άλλου; Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός δια του οποίου δημιουργήθηκε;

Επομένως, εάν τα δημιουργήματα έλαβαν υπόσταση με βούληση και ευδοκία, και όλη η κτίση έγινε με θέλημα, και ο Παύλος κλήθηκε απόστολος «διά θελήματος Θεού», και η δική μας κλήση έγινε «με ευδοκία και θέλημα», «όλα δε δημιουργήθηκαν διά του Λόγου», τότε αυτός βρίσκεται εκτός από όσα έγιναν με βούληση, και μάλλον είναι ο ίδιος η ζωντανή βουλή του Πατέρα, μέσω της οποίας έγιναν όλα αυτά, για την οποία και ο άγιος Δαβίδ ευχαριστώντας έλεγε στον εβδομηκοστό δεύτερο ψαλμό: «κράτησες το δεξί μου χέρι, και με τη βουλή σου με οδήγησες». Πώς λοιπόν είναι δυνατόν ο Λόγος, όντας βουλή και θέλημα του Πατέρα, να δημιουργηθεί και αυτός με βούλημα και θέληση, εκτός εάν, όπως προείπα, παραφρονώντας πάλι πουν ότι δημιουργήθηκε από τον ίδιο τον εαυτό του ή μέσω κάποιου άλλου; Ποιος είναι λοιπόν αυτός μέσω του οποίου δημιουργήθηκε; Ας πλάσουν άλλον Λόγο και, ζηλεύοντας τα δόγματα του Ουαλεντίνου, ας ονομάσουν κάποιον άλλον Χριστό· διότι αυτό δεν είναι γραμμένο, αλλά ακόμη και αν το πλάσουν, οπωσδήποτε και εκείνος μέσω κάποιου δημιουργείται. Και λοιπόν, καθώς εμείς συλλογιζόμαστε έτσι και εξετάζουμε τη λογική συνέπεια, αποδεικνύεται ότι η πολυκέφαλη αίρεση των αθέων εκπίπτει σε πολυθεΐα και άμετρη μανία, στο πλαίσιο της οποίας, επιθυμώντας να θεωρούν τον Υιό «κτίσμα» και «από τα μη όντα», σημαίνουν με άλλον τρόπο τα ίδια πράγματα προβάλλοντας βούληση και θέληση, όροι οι οποίοι μάλιστα εύλογα θα μπορούσαν να λεχθούν για τα γενητά και τα κτιστά. Πώς λοιπόν δεν είναι ασεβές να μεταφέρουν τα χαρακτηριστικά των γενητών στον Δημιουργό;

Ο θείος λόγος μάς ονομάζει τον Υιό βουλή και θέληση του Θεού και Πατρός. Διότι ψάλλει εν Πνεύματι και λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ, εκ μέρους των πιστών: «Κράτησες το δεξί μου χέρι, και με οδήγησες με τη βουλή σου.» Και μάλιστα και αλλού: «Κύριε, με το θέλημά σου χορήγησες δύναμη στο κάλλος μου.» Διότι έχουμε οδηγηθεί εν Χριστώ προς το θέλημα του Πατρός, και εν αυτώ μορφωνόμαστε σε υπερκόσμιο κάλλος, παίρνοντας δύναμη μέσω αυτού για οποιοδήποτε αγαθό. Επομένως, όσον αφορά τη σαθρότητα των εννοιών και την ατοπία των συλλογισμών, ο Υιός θα έπρεπε να προϋπάρχει του Πατρός, εφόσον ο ίδιος είναι η θέληση. Τότε πώς είναι δυνατόν το γεννηθέν να εμφανιστεί πριν από αυτόν που το γέννησε;

Γι' αυτό λοιπόν λέει ότι κράτησε το δεξί του χέρι. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει σαφές σημείο προστασίας, σύμφωνα με όσα έχουν λεχθεί από τους αγίους στο βιβλίο των Ψαλμών: «Κράτησες το χέρι μου, το δεξί μου, και με τη βουλή σου με καθοδήγησες». Λέει δε ότι κράτησε το δεξί του χέρι, ώστε να υπακούσουν ενώπιόν του τα έθνη, δηλαδή να του υποταχθούν και να του υποκύψουν, και να συντριβεί η ισχύς των βασιλέων.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΒʹ. «Κύριε, στην πόλη σου την εικόνα τους θα εξουδενώσεις.» Πόλη του Θεού ονομάζει την άνω και νοητή, η οποία είναι μητέρα μας. Διότι, αν βέβαια είχαν διαφυλάξει την εικόνα σου, δικαίως θα είχαν αξιωθεί και την επουράνια πόλη. «Με τη βουλή σου με οδήγησες.» Επειδή ο εργάτης της δικαιοσύνης, καυχώμενος για τη χάρη του Θεού, έλεγε: «Κράτησες» κ.λπ., δηλαδή, με κατέστησες φύλακα των θελημάτων σου, για αυτή την αιτία ο Θεός των όλων, αναδεικνύοντας το ως κάτι μεγάλο και εξαίρετο, σαν να αναφωνεί, και λέει: «Διότι τι υπάρχει για μένα;» κ.λπ. «Διότι ιδού, όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από σένα, θα απολεστούν.» Απομακρύνονται κάποιοι από τον Κύριο όχι με τοπικά διαστήματα, αλλά ως προς την επικοινωνία και τη γνώση και τους τρόπους. Διότι οι πονηροί και οι άδικοι και όσοι είναι ένοχοι για άλλα αμαρτήματα, λέγεται ότι βρίσκονται μακριά από τον Θεό. «Διότι τι κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι;» Αντιθέτως, οι αγαθοί και δίκαιοι και όσοι είναι γνώστες των κατορθωμάτων της ευσέβειας, βρίσκονται κοντά στον Θεό. «Εξολόθρευσας καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από σένα.» Μητέρα της πορνείας είναι η απιστία. Διότι ποιος, που πιστεύει ότι ο Θεός είναι πανταχού παρών, και ότι παρίσταται σε κάθε πράξη, και ότι επιβλέπει τις βουλές των καρδιών, είτε θα αποδεχθεί την πονηρή σκέψη είτε θα επιτελέσει το κακό;

«Τους δε άνδρες που βρίσκονταν στη θύρα της οικίας τους πάταξαν με αορασία, από τον μικρότερο έως τον μεγαλύτερο, και εξαντλήθηκαν ψάχνοντας να βρουν τη θύρα». Η βοήθεια όμως προς αυτόν δεν περιορίστηκε μόνο σε αυτά. Διότι έχει γραφεί πάλι: «Όταν δε χάραξε η αυγή, οι άγγελοι παρακινούσαν με σπουδή τον Λωτ, λέγοντας: Σήκω, πάρε τη γυναίκα σου και τις δύο θυγατέρες που έχεις, και βγες έξω, για να μην καταστραφείς και εσύ εξαιτίας των ανομιών της πόλεως. Επειδή εκείνοι ταράχθηκαν, κράτησαν οι άγγελοι το χέρι του, και το χέρι της γυναίκας του, και των δύο θυγατέρων του, διότι ο Κύριος τους σπλαγχνίσθηκε». Αυτό βεβαίως αποτελεί εξαιρετικά τρανή απόδειξη για εσένα ότι δεν παρακινούμαστε μόνο με λόγια, ούτε απομακρυνόμαστε από την αμαρτία με απλές παρακλήσεις προς τον νου, αλλά ότι ο Σωτήρας των όλων Θεός φθάνει στο σημείο τέτοιας αγαθότητας απέναντί μας, ώστε να καθιστά ενεργή τη βοήθειά Του, σύμφωνα με το: «Κράτησες το δεξί μου χέρι, και με τη βουλή Σου με οδήγησες». Επειδή δηλαδή η ανθρώπινη φύση δεν είναι πολύ ισχυρή, ούτε επαρκής για να μπορέσει να διαφύγει από το κακό, ο Θεός συναγωνίζεται μαζί της προς αυτόν τον σκοπό. Και φαίνεται να απονέμει διπλή τη χάρη: πείθοντας με νουθεσίες και παρέχοντας έμπρακτη βοήθεια, καθιστώντας την έτσι ανώτερη από το τυραννικό κακό που βρίσκεται μπροστά στα πόδια της.

Και πάλι: επειδή φλεγόταν η καρδιά μου και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν, και εγώ ήμουν εξουθενωμένος και δεν καταλάβαινα, έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου. Κι όμως εγώ είμαι διαρκώς μαζί σου· κράτησας το δεξί μου χέρι και με τη βουλή σου με οδήγησες.

Τι σημαίνει άραγε το: «και με τη βουλή σου με οδήγησες»; Αυτό που λέει, νομίζω, είναι το εξής: αφού απεκδύθηκα, λέει, το θέλημα της σάρκας, και παρέδωσα τον εαυτό μου έτοιμο για την αποδοχή και την τήρηση των εντολών σου, με οδήγησες με τη δική σου βουλή, διότι δεν επέμενα στο δικό μου θέλημα. Γι' αυτό, ως αγαθός πατέρας που έχει αγαπητό υιό, κράτησες το δεξί μου χέρι, και με οδήγησες με τη βουλή σου, διό και με προσέλαβες με δόξα. Διότι τι υπάρχει για εμένα στον ουρανό, και τι (άλλο) ζήτησα από εσένα πάνω στη γη; Έλιωσε η καρδιά μου και η σάρκα μου, Θεέ της καρδιάς μου. Τι επιζητώντας; Τη διαμονή στα άνω. Διότι, όπως ακριβώς το ελάφι ποθεί τις πηγές των υδάτων, έτσι ποθεί και η ψυχή μου εσένα, Θεέ. Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έρθω και θα αντικρίσω το πρόσωπο του Θεού; Και το μερίδιό μου είναι ο Θεός εις τον αιώνα.

Διότι υπάρχουν πολλές κατοικίες κοντά στον Πατέρα· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους». Αυτό λοιπόν το διακήρυξε προφητικά ο Ασάφ, ωσάν να είχε εμπνευστεί από τον Θεό, έχοντας δει το μέλλον με φωτισμένα τα μάτια της ψυχής του. Την αιτία, δε, για την οποία φωτίστηκε ώστε να μπορέσει να δει την πόλη του Θεού, την παρουσιάζει λέγοντας στη συνέχεια: «Επειδή φλεγόταν η καρδιά μου, και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν». Επειδή, δηλαδή, έδειξα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο, κατά το παράδειγμα του προφήτη Ηλία, και παρασυρόμουν στους λογισμούς μου βλέποντας τους ασεβείς να ευφραίνονται· αλλά και πυρπολούνταν οι νεφροί μου και τα κρυφά βάθη της ψυχής μου· γι' αυτό και έλεγα: «Διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ευημερία των αμαρτωλών»· για τον λόγο αυτό αξιώθηκα να φωτιστώ από το Πνεύμα και να δω την πόλη του Θεού, καθώς και όσους είναι άξιοι αυτής και όσους δεν είναι. Αντί δε του, «Φλεγόταν η καρδιά μου», ο Σύμμαχος λέει: «Συστελλόταν η καρδιά μου, και μέσα στους νεφρούς μου συλλογιζόμουν φέρνοντας αντιρρήσεις». Έπειτα, στη συνέχεια έχει ειπωθεί: «Και εγώ εξουθενωμένος, και δεν γνώριζα»· το οποίο βέβαια ο Σύμμαχος ερμήνευσε σαφέστερα λέγοντας: «Ήμουν δε αδαής και αγνοούσα»· και πάλι: «Έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Σαν κτήνος πορεύθηκα ενώπιόν σου». «Και εγώ», λέει, «διαρκώς μαζί σου»· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Και ήμουν μαζί σου διαρκώς».

Διότι, ακόμη και αν σε μέγιστο βαθμό δεν κατανοούσα, προτού να φωτιστώ και να γνωρίσω όσα έχουν λεχθεί για την πόλη σου, καθώς και για την εικόνα των ασεβών· και αν προηγουμένως διετέλεσα συμπεριφερόμενος ανόητα δίκην άλογου κτήνους, μη μπορώντας να εμβαθύνω στους λόγους της πρόνοιάς σου· εντούτοις δεν απομακρύνθηκα από εσένα τον Θεό, ούτε εξέπεσα από την ελπίδα μου σε εσένα, αλλά βρισκόμουν παντοτινά μαζί σου· και αυτό το έπραττα όχι από δική μου δύναμη, αλλά από τη δική σου χάρη. Διότι εσύ ο ίδιος, με τη φιλανθρωπία σου, αφού έπιασες το δεξί μου χέρι, με συγκρατούσες και με προστάτευες, ώστε να μην παραστρατήσουν τα βήματά μου, μήτε τα πόδια μου να σαλευθούν από τη στέρεη στάση μου κοντά σου. Γι' αυτό λέγω: «Ἐκράτησας τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς μου». Διότι είχα μια καλή δεξιά, δυνατή και πατρική, η οποία έπραττε όλα τα ορθά και τα αρεστά σε εσένα· γι' αυτό, αφού την έπιασες, με οδήγησες σύμφωνα με τη βουλή σου· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, με τη συμβουλή σου με οδήγησες, περνώντας με μέσα από τον θνητό βίο και καθοδηγώντας με από το χέρι σε γαλήνιο και ασφαλές λιμάνι της κοντά σου αναπαύσεως. Διότι, εάν δεν είχες κρατήσει το δεξί μου χέρι, προ πολλού, έχοντας ανατραπεί στα πόδια της ψυχής μου σαν από ορμητικό χείμαρρο, θα είχα υποστεί μια φοβερή πτώση.

Τώρα όμως εσύ ο ίδιος κράτησες το δεξί μου χέρι, και με τη βουλή σου με οδήγησες. Και στο τέλος, μετά τους πειρασμούς που αναφέρθηκαν και τις τρικυμίες που αναστάτωσαν την ψυχή μου, αφού με πέρασες ακίνδυνα μέσα από τα ρεύματα του βίου, με προσέλαβες με δόξα, χωρίς να έχω πάθει τίποτα από όλα αυτά. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο, λέει: «Ύστερα, με υποδέχθηκε τιμή».

Διότι τι έχω εγώ στον ουρανό, και τι επιθύμησα από εσένα πάνω στη γη; Η δική σου φιλανθρωπία, λέγει, και το δικό σου έλεος και η χάρη έγιναν η αιτία όλων των αγαθών για εμένα. Επειδή, εκδηλώνοντας τη δική σου αγαθότητα, κράτησες το δεξί μου χέρι και με διέσωσες, ώστε να μην κλονιστούν τα πόδια μου, ούτε να γλιστρήσουν τα βήματά μου. Αλλά και με δόξα με προσέλαβες· διότι αυτό προσιδιάζει σε εσένα ως αγαθό Θεό· επειδή σε εμένα δεν ανήκει τίποτα στον ουρανό, ούτε αυτά μου δόθηκαν ως οφειλή· αλλά και ούτε έχω κανέναν άλλον στον ουρανό εκτός από εσένα μόνο. Γι' αυτό τον λόγο, δεν επιθύμησα να αποκτήσω τίποτα πάνω στη γη από εσένα, ούτε ευχήθηκα να αποκτήσω θνητά και εφήμερα πράγματα.

Διότι ιδού, όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από εσένα θα απολεσθούν· εξολόθρευσες καθέναν που εκπορνεύεται αποστατώντας από εσένα. Για εμένα όμως, το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό, το να θέτω την ελπίδα μου στον Κύριο, για να εξαγγείλω όλες τις αινέσεις σου στις πύλες της θυγατέρας της Σιών. Πιο πάνω βέβαια έλεγα, «Και εγώ είμαι διαπαντός μαζί σου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Και ήμουν διαπαντός μαζί σου»· με την πίστη δηλαδή, με την προαίρεση και με την αγάπη προς εσένα· τώρα όμως καθιστώ φανερή και την αιτία για την οποία ήμουν διαπαντός μαζί σου, και σε έθετα ως μερίδα του εαυτού μου. Διότι γνώριζα, και είχα απολύτως πεισθεί, ότι «Όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από εσένα θα απολεσθούν»· γι' αυτό και δεν απομάκρυνα τον εαυτό μου, αν και αγνοούσα τους λόγους της δικής σου διοικήσεως, αλλά ήμουν διαπαντός μαζί σου. Απομακρύνουν δε τον εαυτό τους εκείνοι που, με τις δικές τους αμαρτίες και με τους άθεους και ασεβείς λογισμούς, καθιστούν τους εαυτούς τους αποξενωμένους από τον Θεό· οι οποίοι όσο πιο μακριά Του βρίσκονται, τόσο περισσότερο πλησιάζουν στην απώλεια· όπως αντίθετα, όταν συνδέονται με τον Θεό, συνδέονται με τη ζωή και απομακρύνονται από την απώλεια. Το τέλος δε εκείνων που απομακρύνουν τον εαυτό τους είναι ο όλεθρος, επειδή ακριβώς εκπόρνευσαν αποστατώντας από τον Θεό. Ο Θεός, επομένως, δεν απομακρύνει κανέναν από τον εαυτό Του, ούτε τον απωθεί· αλλά ο καθένας αποξενώνει ο ίδιος τον εαυτό του από τον Θεό, εκπορνεύοντας και παραδίδοντας τη δική του ψυχή έκδοτη στους εναντίους του Θεού.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Εξολόθρευσας καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα». Αλλά εγώ, γνωρίζοντας αυτά και όντας απόλυτα πεπεισμένος για τη δίκαιη κρίση σου, επέλεξα την αντίθετη οδό από τους ασεβείς, παρόλο που δεν κατανοούσα τα μυστήριά σου· αλλά, αν και έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου, ωστόσο ήμουν διαρκώς μαζί σου. Διότι τίποτε δεν μου φαινόταν ωραιότερο από το να προσκολληθώ σε εσένα, τον Θεό μου, και να επιλέγω αυτά τα οποία εσύ ο ίδιος όρισες και παρήγγειλες. Διότι έτσι «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα». Γι' αυτό τίποτε δεν μου φαινόταν ωραιότερο ούτε ανώτερο από το να προσκολληθώ σε εσένα. Γι' αυτό λέω ότι: «Για μένα το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό». Διότι, εάν κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνον ένας, ο Θεός, από πού θα μπορούσε να προκύψει κάποιο αγαθό για άλλον παρά από την προσκόλλησή του σε Αυτόν; Και ήδη απολάμβανα κάθε αγαθό, καθώς ήμουν προσκολλημένος και ενωμένος με τον Θεό, ώστε να λέω: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου ξοπίσω σου». Και για τον μελλοντικό χρόνο προδιέγραφα για τον εαυτό μου αγαθές ελπίδες. Και τούτο ήταν ένα άλλο αγαθό για μένα, το να εναποθέτω την ελπίδα μου στον Κύριο. Διότι ο σκοπός όλης της ελπίδας μου ήταν το να εξαγγείλω όλες τις αινέσεις σου στις πύλες της θυγατέρας Σιών. Επειδή, αφού αξιώθηκα την είσοδο στην πόλη σου, για την οποία αναφερόταν πιο πάνω: «Κύριε, μέσα στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους», και αφού διαβώ τις επουράνιες πύλες, θα διακηρύξω σε όλους τις ευεργεσίες σου προς εμένα.

ΡΙΖʹ. Αυτή μεν λοιπόν είναι η απολογία, τόσο μεγάλη και τόσο δικαιολογημένη· ο δε Θεός της ειρήνης, αυτός που έκανε και τα δύο ένα και μας επανέφερε σε ενότητα, αυτός που καθίζει τους βασιλείς σε θρόνους, και από το χώμα εγείρει τον φτωχό, και από την κοπριά ανυψώνει τον πένητα· αυτός που εξέλεξε τον δούλο του τον Δαβίδ και τον πήρε από τα ποίμνια των προβάτων, αν και ήταν ο πιο μικρός ανάμεσα στους γιους του Ιεσσαί και ο νεότερος· αυτός που δίνει λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη για την τελείωση του Ευαγγελίου, είθε ο ίδιος να κρατήσει το δεξί μας χέρι, και να μας οδηγήσει σύμφωνα με το θέλημά του, και να μας δεχθεί με δόξα, ποιμαίνοντας τους ποιμένες και οδηγώντας τους οδηγούς· ώστε να ποιμαίνουμε το ποίμνιό του με επίγνωση, και όχι με τα εργαλεία ενός άπειρου ποιμένα, το πρώτο εκ των οποίων αποτελεί ευλογία, ενώ το δεύτερο έχει οριστεί στους παλαιούς ως κατάρα· είθε ο ίδιος να δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του· και να παραστήσει ο ίδιος στον εαυτό του το ποίμνιο λαμπρό και άσπιλο, και άξιο της άνω μάνδρας, στην κατοικία αυτών που ευφραίνονται, στη λαμπρότητα των αγίων· ώστε μέσα στον ναό του όλοι να αναπέμπουμε δόξα, ποίμνιο και ποιμένες μαζί, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει κάθε δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Όταν, λοιπόν, βρέθηκε μαζί με τον Θεό –και ο Λόγος είναι Θεός– και οδηγήθηκε προς τα δεξιά, και ο Λόγος γίνεται σε αυτόν ορθός οδηγός μέσω της βουλής Του, και είδε τη δόξα της αρετής, μέσω της οποίας συντελείται η ανύψωση σε όσους έχουν στραμμένο το βλέμμα τους προς τον ουρανό, τότε χρησιμοποιεί εκείνα τα λόγια, με το ένα εκ των οποίων εκφράζει τον θαυμασμό του για το ουράνιο αγαθό, ενώ με το άλλο αποδοκιμάζει το τιποτένιο και μάταιο της απατηλής μέριμνας για τον παρόντα βίο. Και ολόκληρη η φράση έχει ως εξής: «Έγινα σαν κτήνος», λέει, «ενώπιόν σου», υποδηλώνοντας την παράλογη προσκόλληση σε τέτοια πράγματα, και έπειτα προσθέτει: «Εγώ όμως είμαι διαπαντός μαζί σου». Λέγοντας αυτό, προσθέτει και τον τρόπο της ένωσής του με τον Θεό, ώστε να μάθουμε κι εμείς πώς αυτός που πρωτύτερα ήταν σαν κτήνος ενώνεται στη συνέχεια με τον Θεό: «Διότι κράτησες», λέει, «το δεξί μου χέρι». Ως βοήθεια του Θεού εννοεί την ορμή της διανοίας προς τα δεξιά· «Και με τη βουλή σου με οδήγησες»· διότι δεν υφίσταται καθοδήγηση προς το καλό χωρίς τη θεία βουλή. «Και με δόξα με προσέλαβες». Πολύ ορθά αντιδιαστέλλει τη δόξα προς την αισχύνη, η οποία (δόξα) γίνεται σαν κάποιο όχημα και φτερό για εκείνον που προσλαμβάνεται από τη θεία χείρα, όταν κάποιος αποξενώσει τον εαυτό του από τα έργα της ντροπής. Και έτσι στα προλεχθέντα πρόσθεσε: «Διότι, τι υπάρχει για μένα στον ουρανό, και εκτός από εσένα τι θέλησα πάνω στη γη;»

«Και εγώ»: Διότι ο λαός των Ιουδαίων δεν κατενόησε ότι πρόκειται να αποβληθούν από τη χάρη του Θεού. «Κτηνώδης»: Ενώπιον του Θεού οι Ιουδαίοι ενήργησαν άφρονα <αποστατώντας με αφροσύνη>. «Και εγώ διαπαντός»: Διότι ο Θεός δεν χωρίστηκε ποτέ από αυτούς. «Εκράτησας»: Διότι όπως ο πατέρας κρατά το τέκνο του και το οδηγεί, έτσι και ο Θεός, κρατώντας τον Ισραήλ, τον οδήγησε. «Εν τη βουλή»: Διότι αν δεν το ήθελε ο Θεός, δεν θα καθοδηγούσε τον Ισραήλ· διότι ο Θεός τον εξέλεξε για να είναι ένδοξος σε Αυτόν, αλλά εκείνοι Τον αθέτησαν. «Τι γαρ μοι υπάρχει»: Όντας βλάσφημος ο λαός των Ιουδαίων (των Εβραίων), αποποιείται τα επουράνια αγαθά, όπως ακριβώς αποποιήθηκαν τον Χριστό μέσω της αρνήσεως. «Και παρά σου»: Διότι, αφού ο λαός απήλαυσε τόσα αγαθά, φέρθηκε με αχαριστία αρνούμενος τον Θεό. «Εξέλιπεν η καρδία μου»: Ο Χριστός ομιλεί για τους Ιουδαίους ως συγγενείς, επειδή απομακρύνθηκαν από Αυτόν. «Ο Θεός της καρδίας»: Ο πιστός λαός [τώρα] προαναφωνεί ότι και Θεός της καρδιάς τους είναι ο Θεός και μερίδα τους είναι ο Θεός, καθώς τρέφονται με το σώμα και το αίμα του Χριστού. «Ότι ιδού»: Οι Ιουδαίοι, έχοντας απομακρυνθεί από τον Θεό, απωλέσθηκαν. «Εξωλόθρευσας»: Διότι οι Ιουδαίοι αποστάτησαν από τον Θεό και προσκύνησαν είδωλα, το οποίο συνιστά μεγάλη πορνεία, η αποστασία δηλαδή από τον Θεό. «Εμοί δε»: Ο προερχόμενος από τα έθνη λαός, προσκολλημένος στην πίστη και στην αγάπη του Θεού. «Τίθεσθαι»: Διότι τι άλλο είναι σωτήριο για τον άνθρωπο, παρά το να ελπίζει στον Κύριο;

Είδες πονηρούς να ευημερούν, και δικαίους να δυστυχούν και να υποφέρουν μύρια δεινά, και δεν μπόρεσες να βρεις την αιτία αυτών που συμβαίνουν; Πες: Έγινα σαν κτήνος μπροστά σου, όμως εγώ είμαι παντοτινά μαζί σου. Εάν δε αναζητάς και την αιτία, αναλογίσου ότι όρισε ημέρα κατά την οποία πρόκειται να κρίνει την οικουμένη, και θα αποβάλεις κάθε απορία· διότι τότε ο καθένας θα λάβει την ανταπόδοση που του αξίζει, όπως ακριβώς ο Λάζαρος και ο πλούσιος. Θυμήσου τους αποστόλους· διότι και εκείνοι, ενώ μαστιγώνονταν και καταδιώκονταν και υπέφεραν μύρια δεινά, έχαιραν επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματος του Χριστού.

Με πίστη λοιπόν ας αποδεχόμαστε τα θεία, και όχι με τη γνώση· με τη δύναμη του Πνεύματος, και όχι με την ισχύ της διαλεκτικής· και εμείς που επιθυμούμε να ζούμε με ευσέβεια, ας δίνουμε προσοχή στις θείες Γραφές με τρόπο ανώτερο από κάθε λογική απόδειξη, διότι, όπως λέει εκείνος ο πνευματοφόρος, «έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου, και εγώ θα είμαι διαπαντός μαζί σου»· και γι' αυτό η ευσέβεια δεν μπορεί να αποδειχθεί με ανθρώπινους συλλογισμούς· «διότι η πίστη είναι υπόσταση αυτών που ελπίζονται, βεβαιότητα πραγμάτων που δεν βλέπονται». Οι ανθρώπινοι συλλογισμοί, όταν εισάγονται στα θεία δόγματα, άλλοτε μεν ψευδόμενοι φαίνεται πως λένε την αλήθεια, και άλλοτε, αν και λένε την αλήθεια, νομίζεται ότι ψεύδονται· ενώ οι αποδείξεις των αγίων είναι αλήθεια απόλυτα βέβαιη, και φως μέγα σε όλη τη γη, και εντελώς ανώτερη από κάθε απάτη. Οι περίεργοι συλλογισμοί σκοτίζουν τον νου, ενώ τα λόγια των αγίων φωτίζουν την ψυχή· οι συλλογισμοί είναι ενίοτε επινοήσεις και εφευρέσεις ανθρώπων άπιστων και πονηρών, ενώ της Αγίας Γραφής ακόμη και οι συλλαβές είναι γεννήματα του Αγίου Πνεύματος.

Όποιος όμως ζει και κοπιάζει σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, λέγει με πεποίθηση τούτο: «Ο κόπος είναι μπροστά μου, μέχρι να εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού και να κατανοήσω τα έσχατα αυτών», δηλαδή μέχρι πότε ο κόπος βαραίνει αυτόν που κοπιάζει για την αρετή; Μέχρι να αξιωθεί να γίνει κατοικητήριο του αγιαστικού Πνεύματος· μετά από αυτό, ακόμη και τα επαχθή έργα τού φαίνονται ελαφρύτερα. Σχετικά δε με τους ασεβείς και τους δόλιους λέγει: «Πλην όμως, εξαιτίας των δολιοτήτων τους», λέει, «όρισες σε αυτούς» κακά· «τους κατέβαλες όταν επάρθηκαν· και ερημώθηκαν ξαφνικά· εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της ανομίας τους, σαν όνειρο ανθρώπου που ξυπνά». Αφού επάρθηκαν, λέει, και υψώθηκαν, καταβλήθηκαν, εξαφανίστηκαν και χάθηκαν τόσο πολύ, ώστε να μη διαφέρουν σε τίποτα από ένα όνειρο, «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Διότι φλεγόταν η καρδιά μου και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν, και εγώ ήμουν εξουθενωμένος και δεν εγνώριζα». Αυτά θα τα κατανοήσουμε ότι αναφέρονται στον Χριστό και στους Ιουδαίους, Εκείνον που ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. «Σαν κτήνος έγινα ενώπιόν σου, αλλά εγώ είμαι παντοτινά μαζί σου». «Σαν κτήνος», επειδή οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, «αλλά παντοτινά μαζί σου», ως ομοούσιος και συνάναρχος. «Κράτησες το δεξί μου χέρι και με τη βουλή σου με οδήγησες, και με δόξα με προσέλαβες», μαζί με τη σάρκα και το πνεύμα. «Διότι, τι άλλο υπάρχει για μένα στον ουρανό;»

Αλλά, έχοντας αναλάβει αυτόν τον αγώνα, ποιον άλλον βοηθό και συμπαραστάτη θα έχω, παρά τον Θεό που τα επιτρέπει αυτά; Από Αυτόν ζητώ δύναμη και βοήθεια, να επιβλέψει με εύσπλαχνο και ευμενές βλέμμα την ελαχιστότητά μου, να με κρατήσει από το δεξί μου χέρι και να με οδηγήσει προς το θέλημά Του και προς τη σωτήρια διακυβέρνηση αυτών που μου εμπιστεύθηκε. Εκείνος βέβαια μακροθυμεί απέναντι σε αυτές τις δυσχέρειες και τις θλίψεις, είτε για να μας επαναφέρει προς βελτίωση εξαιτίας της δικής μας κακίας, είτε για να αποκαλυφθεί σε εμάς ο κακούργος και δύστροπος χαρακτήρας εκείνων, ώστε να μην παραμένει κρυμμένη κάποια ύπουλη πικρία που φωλιάζει δόλια στην ψυχή, αλλά να έρθει στο φως και να γίνει φανερό αυτό που κρύβεται.

Τα δικά μας λοιπόν έχουν έτσι, σε ταπείνωση και αθλιότητα. Διότι τι τάχα έχουμε πάθει; Ούτε όσα οι πατέρες μου και οι ομότιμοί μου, αλλά βρισκόμαστε πολύ πίσω, όπως ακριβώς υπολειπόμαστε και στην αξία της αρετής τους. Όμως, χάρη στο έλεος του Θεού και στην πατρική, αλλά και αδελφική, ικεσία, η εξορία και η απομόνωση μάς είναι καρποφόρες, καθώς η αγαθότητα του Θεού κατηύθυνε διαφορετικά τη διάθεση της ταπεινώσεώς μας. Αυτήν δεν θα την είχα επιτύχει αν δεν είχα απομονωθεί, πράγμα που ασπάστηκα ως κάτι καλύτερο από το μέλι. Και ω, τι φιλανθρωπία Εκείνου που, για το συμφέρον μας, μας λυπεί για λίγο, και έπειτα μας δείχνει το κέρδος από τη θλίψη και τη γλυκύτητα από την πικρία. Δεν πρόκειται λοιπόν πλέον εγώ ο ταλαίπωρος να δυσανασχετώ για όσα με οδηγήσει ο Χριστός, η χαρά των πάντων, αλλά αναφωνώ: «έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου, και εγώ θα είμαι διαπαντός μαζί σου». Γι' αυτό δεν θα μεριμνήσω για τίποτα, όπως ούτε για τη σκευωρία του βασιλιά, έστω κι αν άπλωσε με σχοινιά παγίδα στα πόδια μου, τοποθετώντας εμπόδια στον δρόμο μου. Διότι είναι γραμμένο: «πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα επιβείς και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα».

Ένας τέτοιος άνθρωπος, για τον οποίο δεν υπάρχει τέλος στην κόλαση ούτε περιγραφή των ανυπόφορων βασάνων στο άσβεστο πυρ (και πρέπει εμείς να παρακαλούμε για τη μακροθυμία, όσο εξαρτάται από εμάς, ειδάλλως για χάρη αυτών που χάνονται και έχουν εκπέσει από την υπομονή), αυτός που βιάζεται να δει τον θάνατο του αμαρτωλού, δεν μπορεί να έχει ειρήνη με τον Θεό, από το οποίο δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο. Διότι βρίσκεται πάντοτε σε ψυχική ταραχή, επιθυμώντας αυτό που ο Θεός αποστρέφεται και θέλοντας αυτό που Εκείνος δεν θέλει. Από εδώ προέρχονται οι ακηδίες, οι πνευματικές χαλαρώσεις, οι βλασφημίες και τα υπόλοιπα βλαστήματα της πονηρίας. Ας πούμε, αδελφοί: Ας γίνει το θέλημά σου μέσα από την καρδιά μας, έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου, και όμως εγώ είμαι διαρκώς μαζί σου. Και έτσι, ειρηνεύοντας η ψυχή, θα αποκτήσει παρρησία προς τον Θεό, προτιμώντας να ζήσει ακόμη και εκατό χρόνια μέσα στα παθήματα για χάρη Του. Διότι ούτε, αν προσευχηθούμε να έρθει γρήγορα, πρόκειται να επισπευσθεί, ούτε, αν προσευχηθούμε υπέρ της καθυστέρησής του, θα βραδύνει, αλλά θα έρθει τότε, όποτε γνωρίζει ο Θεός, ο οποίος πριν από την καταβολή του κόσμου όρισε τη συμφέρουσα και δίκαιη κρίση.