Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:24

Επομένως, εάν τα δημιουργήματα έλαβαν υπόσταση με βούληση και ευδοκία, και όλη η κτίση δημιουργήθηκε μέσω θελήματος· αν ο Παύλος κλήθηκε απόστολος δια του θελήματος του Θεού, και η δική μας κλήση έγινε με ευδοκία και θέλημα, ενώ τα πάντα δημιουργήθηκαν δια του Λόγου· τότε Αυτός εξαιρείται από όσα έχουν δημιουργηθεί μέσω βουλήσεως, και μάλλον ο Ίδιος είναι η ζώσα βουλή του Πατρός, δια της οποίας δημιουργήθηκαν όλα αυτά. Αναφερόμενος σε αυτήν, και ο άγιος Δαβίδ έλεγε ευχαριστώντας στον εβδομηκοστό δεύτερο ψαλμό: «Εκράτησας το δεξί μου χέρι και με τη βουλή Σου με οδήγησες». Πώς, λοιπόν, είναι δυνατόν ο Λόγος, ο οποίος είναι η βουλή και το θέλημα του Πατρός, να δημιουργείται και ο ίδιος με θέλημα και βούληση, όπως καθένα από τα κτίσματα, εκτός εάν, όπως προείπα, μέσα στην παραφροσύνη τους ισχυριστούν πάλι ότι δημιουργήθηκε από τον Εαυτό Του ή διαμέσου κάποιου άλλου; Ποιος είναι, λοιπόν, αυτός δια του οποίου δημιουργήθηκε;

Επομένως, εάν τα δημιουργήματα έλαβαν υπόσταση με βούληση και ευδοκία, και όλη η κτίση έγινε με θέλημα, και ο Παύλος κλήθηκε απόστολος «διά θελήματος Θεού», και η δική μας κλήση έγινε «με ευδοκία και θέλημα», «όλα δε δημιουργήθηκαν διά του Λόγου», τότε αυτός βρίσκεται εκτός από όσα έγιναν με βούληση, και μάλλον είναι ο ίδιος η ζωντανή βουλή του Πατέρα, μέσω της οποίας έγιναν όλα αυτά, για την οποία και ο άγιος Δαβίδ ευχαριστώντας έλεγε στον εβδομηκοστό δεύτερο ψαλμό: «κράτησες το δεξί μου χέρι, και με τη βουλή σου με οδήγησες». Πώς λοιπόν είναι δυνατόν ο Λόγος, όντας βουλή και θέλημα του Πατέρα, να δημιουργηθεί και αυτός με βούλημα και θέληση, εκτός εάν, όπως προείπα, παραφρονώντας πάλι πουν ότι δημιουργήθηκε από τον ίδιο τον εαυτό του ή μέσω κάποιου άλλου; Ποιος είναι λοιπόν αυτός μέσω του οποίου δημιουργήθηκε; Ας πλάσουν άλλον Λόγο και, ζηλεύοντας τα δόγματα του Ουαλεντίνου, ας ονομάσουν κάποιον άλλον Χριστό· διότι αυτό δεν είναι γραμμένο, αλλά ακόμη και αν το πλάσουν, οπωσδήποτε και εκείνος μέσω κάποιου δημιουργείται. Και λοιπόν, καθώς εμείς συλλογιζόμαστε έτσι και εξετάζουμε τη λογική συνέπεια, αποδεικνύεται ότι η πολυκέφαλη αίρεση των αθέων εκπίπτει σε πολυθεΐα και άμετρη μανία, στο πλαίσιο της οποίας, επιθυμώντας να θεωρούν τον Υιό «κτίσμα» και «από τα μη όντα», σημαίνουν με άλλον τρόπο τα ίδια πράγματα προβάλλοντας βούληση και θέληση, όροι οι οποίοι μάλιστα εύλογα θα μπορούσαν να λεχθούν για τα γενητά και τα κτιστά. Πώς λοιπόν δεν είναι ασεβές να μεταφέρουν τα χαρακτηριστικά των γενητών στον Δημιουργό;

Εύλογα, εξαιτίας αυτού, θα μπορούσε ο μάρτυρας να αναφωνήσει προς τον Δεσπότη: Κράτησες το δεξί μου χέρι, και με τη βουλή σου με οδήγησες, και με δόξα με προσέλαβες. Πώς να σε προσφωνήσω, ω γενναίε στρατιώτη του Χριστού; Ανδριάντα να σε αποκαλέσω;

Και νομίζω βέβαια ότι θα μας πείσει απόλυτα και θα δημιουργήσει μέσα μας επαρκή βεβαιότητα ο Δαβίδ, καθώς αναπέμπει ύμνο προς τον Θεό και Πατέρα λέγοντας: «Με τη βουλή σου με οδήγησες». Η συλλογιστική πορεία όμως θα μας το καταδείξει ερευνώντας την αλήθεια και μέσα από άλλες έννοιες. Άραγε δεν έγιναν τα πάντα διά του Υιού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη; Β. Έτσι είναι. Α. Ψάλλει βέβαια κάπου ο Δαβίδ και θαυμάζοντας τον δημιουργό των συμπάντων, τον Πατέρα και Θεό, λέει: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε! Τα πάντα τα εποίησες εν σοφία», αποκαλώντας, νομίζω, σοφία τον Υιό. Β. Τι συνάγεται λοιπόν από αυτό; Α. Ότι, αγαπητέ μου, η θέληση του Πατέρα, εφόσον δεν είναι κάτι διαφορετικό από τον ίδιο, και δεν στερείται βέβαια σοφίας (η δε σοφία είναι ο Υιός), πώς θα μπορούσε να νοηθεί ο Πατέρας ότι υφίσταται από μόνος του;

Διότι το ότι ο Υιός, ο οποίος προέρχεται από Αυτόν και είναι αληθινός Υιός, δεν είναι σε τίποτα κατώτερος από τον Πατέρα, θα το κατανοήσουμε πάλι από τις συνδεδεμένες έννοιες. Άλλο επιχείρημα. Με πολλά και διάφορα ονόματα οι θείες Γραφές ονομάζουν τον Υιό. Διότι λένε ότι αυτός είναι η σοφία και η δύναμη του Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο: «Ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού». Έχει ονομαστεί πάλι και φως Του και αλήθεια, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους Ψαλμούς από τους αγίους: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Έχει ονομαστεί και δικαιοσύνη, σύμφωνα με το: «Μέσα στη δικαιοσύνη σου δώσε μου ζωή»· διότι ο Πατέρας ζωοποιεί εν Χριστώ αυτούς που πιστεύουν σε Αυτόν· έχει ονομαστεί και βουλή του Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Με τη βουλή σου με οδήγησες», και πάλι: «Η δε βουλή του Κυρίου μένει στον αιώνα». Εφόσον λοιπόν ο Υιός είναι όλα αυτά για τον Θεό και Πατέρα, ας μας πουν αυτοί που ακολουθούν την πλάνη του Αρείου και είναι γεμάτοι από τη δική του παράνοια, πώς είναι κατώτερός Του. Διότι είναι ώρα να πουν, εάν έτσι έχουν τα πράγματα σύμφωνα με αυτούς, ότι ο Πατέρας δεν είναι τέλεια σοφός, δεν είναι τέλεια δυνατός, δεν είναι τέλεια φως, ούτε τέλεια αλήθεια, ούτε τέλεια δίκαιος, αλλά ούτε τέλειος στη βουλή, εάν πράγματι, εξαιτίας του ότι είναι κατώτερος, δεν φαίνεται τέλειος ο Υιός, ο οποίος είναι όλα αυτά για Αυτόν.

Και αυτά ας ειπωθούν από εμάς προς το παρόν, ως συντείνοντα σε τύπο και υπόδειγμα της αποστολικής πολιτείας. Αν όμως πρέπει να προσεγγίσουμε τα λεγόμενα πιο δογματικά και να πούμε, λέει ότι έχει αποσταλεί, και είναι φανερό ότι από τον Θεό και Πατέρα, είτε κατά τον τρόπο της ενανθρωπήσεως, σύμφωνα με τον οποίο έλαμψε στον κόσμο με σάρκα, με την ευδοκία και τη συναίνεση του Πατρός, είτε ως Λόγος που προκύπτει κατά κάποιον τρόπο από τον νου που τον γέννησε και αποστέλλεται και εκπληρώνει το αποφασισθέν, όχι ως υπηρέτης που παραλήφθηκε για ξένα θελήματα, αλλά υπάρχοντας ο ίδιος ταυτόχρονα και ζωντανός Λόγος και ολοκάθαρο θέλημα του Πατρός, διασώζοντας πρόθυμα τους χαμένους. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, αν και είπε ότι το έργο ανήκει σε εκείνον που τον έστειλε, ο ίδιος φαίνεται να το ολοκληρώνει· διότι τα πάντα προέρχονται από τον Πατέρα, μέσω του Υιού, εν Πνεύματι. Διότι το ότι ο Υιός είναι και Λόγος και βουλή και θέλημα και δύναμη του Πατρός, νομίζω ότι είναι ολοφάνερο σε όλους· αλλά δεν βλάπτει καθόλου να το επιβεβαιώσουμε και από τη θεία Γραφή. Επομένως, ας δει κανείς ότι υπάρχει ως Λόγος στο: «Εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεόν και Θεός ην ο Λόγος»· ας τον δει ως βουλή, όταν ο ψαλμωδός λέει προς τον Θεό και Πατέρα: «Με τη βουλή σου με οδήγησες, και με δόξα με προσέλαβες»· ας τον δει πάλι ως θέλημα, όταν λέει ο ίδιος: «Κύριε, με το θέλημά σου χορήγησε δύναμη στην ωραιότητά μου».

Όντας λοιπόν ο Μονογενής της ίδιας ουσίας με τον δικό του γεννήτορα, και διαπρέποντας στα αξιώματα της μίας θεότητας, πάντως βεβαίως και αναγκαίως θα πράξει εκείνα τα οποία θα έπραττε και ο ίδιος ο Πατέρας· διότι αυτό σημαίνει το να μην κάνει τίποτα από τον εαυτό του· και θα λαλήσει οπωσδήποτε τα λόγια εκείνου που τον γέννησε, όχι ως υπηρέτης ή ως διατασσόμενος ή ως μαθητής, αλλά έχοντας ως καρπό της δικής του φύσης το να χρησιμοποιεί και τους λόγους του Θεού και Πατέρα. Διότι σε αυτό φαίνεται σαφώς και ότι είναι απαλλαγμένο από κάθε κατηγορία το να μη λέγεται κάτι από τον ίδιο. <Και αυτός που με έστειλε είναι μαζί μου· και δεν με άφησε μόνο.> Σε αυτό αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι ερμηνεύει τη βουλή του Θεού και Πατέρα, μη έχοντας ο ίδιος άλλη βουλή από αυτήν που υπάρχει σε εκείνον· πώς θα μπορούσε άλλωστε; Διότι αυτός είναι η ζωντανή και ενυπόστατη βουλή και θέληση εκείνου που τον γέννησε, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί στο βιβλίο των Ψαλμών από κάποιον από τους αγίους: «Με τη βουλή σου με οδήγησες», και πάλι: «Κύριε, με το θέλημά σου δώσε δύναμη στην ομορφιά μου», διότι όλα τα αγαθά βρίσκονται εν Χριστώ για όσους τον αγαπούν· αλλά (το κάνει) φέρνοντας στη δική μας γνώση τα όσα βρίσκονται στον Θεό και Πατέρα.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΒʹ. «Κύριε, στην πόλη σου την εικόνα τους θα εξουδενώσεις.» Πόλη του Θεού ονομάζει την άνω και νοητή, η οποία είναι μητέρα μας. Διότι, αν βέβαια είχαν διαφυλάξει την εικόνα σου, δικαίως θα είχαν αξιωθεί και την επουράνια πόλη. «Με τη βουλή σου με οδήγησες.» Επειδή ο εργάτης της δικαιοσύνης, καυχώμενος για τη χάρη του Θεού, έλεγε: «Κράτησες» κ.λπ., δηλαδή, με κατέστησες φύλακα των θελημάτων σου, για αυτή την αιτία ο Θεός των όλων, αναδεικνύοντας το ως κάτι μεγάλο και εξαίρετο, σαν να αναφωνεί, και λέει: «Διότι τι υπάρχει για μένα;» κ.λπ. «Διότι ιδού, όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από σένα, θα απολεστούν.» Απομακρύνονται κάποιοι από τον Κύριο όχι με τοπικά διαστήματα, αλλά ως προς την επικοινωνία και τη γνώση και τους τρόπους. Διότι οι πονηροί και οι άδικοι και όσοι είναι ένοχοι για άλλα αμαρτήματα, λέγεται ότι βρίσκονται μακριά από τον Θεό. «Διότι τι κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι;» Αντιθέτως, οι αγαθοί και δίκαιοι και όσοι είναι γνώστες των κατορθωμάτων της ευσέβειας, βρίσκονται κοντά στον Θεό. «Εξολόθρευσας καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από σένα.» Μητέρα της πορνείας είναι η απιστία. Διότι ποιος, που πιστεύει ότι ο Θεός είναι πανταχού παρών, και ότι παρίσταται σε κάθε πράξη, και ότι επιβλέπει τις βουλές των καρδιών, είτε θα αποδεχθεί την πονηρή σκέψη είτε θα επιτελέσει το κακό;

Έτσι, αποτυπώνοντας στις ψυχές μας και εγγράφοντας πνευματικά το νοητό και αξιαγάπητο κάλλος της ζωής των αγίων, θα απευθύνουμε τις ικεσίες μας προς τον Θεό, λέγοντας: «Κύριε, με το θέλημά σου δώσε δύναμη στο κάλλος μου.» Παντουργική βουλή και θέλημα του Θεού και Πατρός είναι ο Υιός. Ψάλλει, λοιπόν, ο θεσπέσιος Δαβίδ προς αυτόν και λέει: «Με τη βουλή σου με καθοδήγησες.» Διότι εν Χριστώ έχουμε καθοδηγηθεί προς κάθε γνώση της αρετής. Και μην απορήσεις καθόλου αν λέμε ότι ο Υιός έχει ονομαστεί βουλή του Θεού και Πατρός, εφόσον θα βρούμε και τον ίδιο τον Πατέρα να τιμάται με αυτή την προσωνυμία. Διότι βέβαια η βουλή δηλώνει τη σοφία. Έγραψε λοιπόν ο προφήτης Ησαΐας για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, ότι «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής.» Διότι αυτός μας ανήγγειλε τα σχετικά με τον δικό του Γεννήτορα και υπέδειξε ξεκάθαρα το υπερκόσμιο κάλλος της ανώτερης από καθετί ουσίας, εγγράφοντάς τον στη δική του φύση. «Διότι αυτός είναι εικόνα, απαύγασμα και χαρακτήρας της υποστάσεώς του.» Είπε άλλωστε ότι: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.» —«Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.» Ένα βεβαίως σε κάθε περίπτωση, εννοώ, ως προς την ταυτότητα της ουσίας. Πώς λοιπόν ονομάστηκε παιδί;

Τον αποκαλεί δε ο Ψαλμωδός και βουλή του Πατρός, λέγοντας: «Με τη βουλή σου με οδήγησες.»

Ότι ο Υιός είναι η βουλή του Θεού και Πατρός. Στο Ψαλτήριο: Με τη βουλή σου με οδήγησες και με δόξα με προσέλαβες. Στον Ησαΐα: «Εκείνη την ημέρα θα λάμψει ο Θεός εν βουλή με δόξα πάνω στη γη.» Διότι έλαμψε εν τω Υιώ της μεγάλης βουλής.

Διότι ο Παύλος είπε για αυτόν: «Ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό», και πάλι: «Στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης». Ψάλλει δε και ο θεσπέσιος Δαβίδ προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Με τη βουλή σου με οδήγησες», ονομάζοντας βουλή Του τον Υιό που γεννήθηκε από Αυτόν. Έπειτα, πώς δεν είναι γελοίο να νομίζει κανείς ότι η σοφία Του και η βουλή Του αγνοεί κάτι από όσα υπάρχουν στον Πατέρα; Και αυτός που μόνος γνωρίζει τον Πατέρα, πώς αγνοεί την ημέρα της συντέλειας; Ποιο άραγε είναι το ανώτερο στη γνώση, το να γνωρίζει τι είναι ο Πατέρας, ή την εσχάτη ημέρα; Και έχει γραφτεί πάλι ότι «το Πνεύμα ερευνά τα πάντα και τα βάθη του Θεού». Όταν λοιπόν το Πνεύμα, που γνωρίζει τα βάθη του Θεού και όλα όσα υπάρχουν σε Αυτόν, είναι Πνεύμα και του ίδιου του Υιού, πώς δεν γνωρίζει αυτά που υπάρχουν στον δικό Του Πατέρα; Επειδή λοιπόν πολλές έννοιες ωθούν στον παραλογισμό τον αμαθή και κίβδηλο λόγο εκείνων, είναι αναγκαίο να προχωρήσουμε στη θεία οικονομία και να πούμε ότι ο Μονογενής Λόγος του Θεού φόρεσε μαζί με την ανθρώπινη φύση και όλα τα δικά της, εκτός μόνο από την αμαρτία. Στα μέτρα δε της ανθρωπότητας θα ταίριαζε εύλογα και το να αγνοεί τα μελλοντικά. Επομένως, κατά το ότι νοείται ως Θεός, γνωρίζει όλα όσα γνωρίζει και ο Πατέρας· κατά το ότι όμως ο ίδιος είναι και άνθρωπος, δεν απορρίπτει το να φαίνεται πως αγνοεί, διότι αυτό ταιριάζει στην ανθρώπινη φύση.

Τι σημαίνει άραγε το: «και με τη βουλή σου με οδήγησες»; Αυτό που λέει, νομίζω, είναι το εξής: αφού απεκδύθηκα, λέει, το θέλημα της σάρκας, και παρέδωσα τον εαυτό μου έτοιμο για την αποδοχή και την τήρηση των εντολών σου, με οδήγησες με τη δική σου βουλή, διότι δεν επέμενα στο δικό μου θέλημα. Γι' αυτό, ως αγαθός πατέρας που έχει αγαπητό υιό, κράτησες το δεξί μου χέρι, και με οδήγησες με τη βουλή σου, διό και με προσέλαβες με δόξα. Διότι τι υπάρχει για εμένα στον ουρανό, και τι (άλλο) ζήτησα από εσένα πάνω στη γη; Έλιωσε η καρδιά μου και η σάρκα μου, Θεέ της καρδιάς μου. Τι επιζητώντας; Τη διαμονή στα άνω. Διότι, όπως ακριβώς το ελάφι ποθεί τις πηγές των υδάτων, έτσι ποθεί και η ψυχή μου εσένα, Θεέ. Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έρθω και θα αντικρίσω το πρόσωπο του Θεού; Και το μερίδιό μου είναι ο Θεός εις τον αιώνα.

Διότι, ακόμη και αν σε μέγιστο βαθμό δεν κατανοούσα, προτού να φωτιστώ και να γνωρίσω όσα έχουν λεχθεί για την πόλη σου, καθώς και για την εικόνα των ασεβών· και αν προηγουμένως διετέλεσα συμπεριφερόμενος ανόητα δίκην άλογου κτήνους, μη μπορώντας να εμβαθύνω στους λόγους της πρόνοιάς σου· εντούτοις δεν απομακρύνθηκα από εσένα τον Θεό, ούτε εξέπεσα από την ελπίδα μου σε εσένα, αλλά βρισκόμουν παντοτινά μαζί σου· και αυτό το έπραττα όχι από δική μου δύναμη, αλλά από τη δική σου χάρη. Διότι εσύ ο ίδιος, με τη φιλανθρωπία σου, αφού έπιασες το δεξί μου χέρι, με συγκρατούσες και με προστάτευες, ώστε να μην παραστρατήσουν τα βήματά μου, μήτε τα πόδια μου να σαλευθούν από τη στέρεη στάση μου κοντά σου. Γι' αυτό λέγω: «Ἐκράτησας τῆς χειρὸς τῆς δεξιᾶς μου». Διότι είχα μια καλή δεξιά, δυνατή και πατρική, η οποία έπραττε όλα τα ορθά και τα αρεστά σε εσένα· γι' αυτό, αφού την έπιασες, με οδήγησες σύμφωνα με τη βουλή σου· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, με τη συμβουλή σου με οδήγησες, περνώντας με μέσα από τον θνητό βίο και καθοδηγώντας με από το χέρι σε γαλήνιο και ασφαλές λιμάνι της κοντά σου αναπαύσεως. Διότι, εάν δεν είχες κρατήσει το δεξί μου χέρι, προ πολλού, έχοντας ανατραπεί στα πόδια της ψυχής μου σαν από ορμητικό χείμαρρο, θα είχα υποστεί μια φοβερή πτώση.

Τώρα όμως εσύ ο ίδιος κράτησες το δεξί μου χέρι, και με τη βουλή σου με οδήγησες. Και στο τέλος, μετά τους πειρασμούς που αναφέρθηκαν και τις τρικυμίες που αναστάτωσαν την ψυχή μου, αφού με πέρασες ακίνδυνα μέσα από τα ρεύματα του βίου, με προσέλαβες με δόξα, χωρίς να έχω πάθει τίποτα από όλα αυτά. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο, λέει: «Ύστερα, με υποδέχθηκε τιμή».

Διότι τι έχω εγώ στον ουρανό, και τι επιθύμησα από εσένα πάνω στη γη; Η δική σου φιλανθρωπία, λέγει, και το δικό σου έλεος και η χάρη έγιναν η αιτία όλων των αγαθών για εμένα. Επειδή, εκδηλώνοντας τη δική σου αγαθότητα, κράτησες το δεξί μου χέρι και με διέσωσες, ώστε να μην κλονιστούν τα πόδια μου, ούτε να γλιστρήσουν τα βήματά μου. Αλλά και με δόξα με προσέλαβες· διότι αυτό προσιδιάζει σε εσένα ως αγαθό Θεό· επειδή σε εμένα δεν ανήκει τίποτα στον ουρανό, ούτε αυτά μου δόθηκαν ως οφειλή· αλλά και ούτε έχω κανέναν άλλον στον ουρανό εκτός από εσένα μόνο. Γι' αυτό τον λόγο, δεν επιθύμησα να αποκτήσω τίποτα πάνω στη γη από εσένα, ούτε ευχήθηκα να αποκτήσω θνητά και εφήμερα πράγματα.

ΡΙΖʹ. Αυτή μεν λοιπόν είναι η απολογία, τόσο μεγάλη και τόσο δικαιολογημένη· ο δε Θεός της ειρήνης, αυτός που έκανε και τα δύο ένα και μας επανέφερε σε ενότητα, αυτός που καθίζει τους βασιλείς σε θρόνους, και από το χώμα εγείρει τον φτωχό, και από την κοπριά ανυψώνει τον πένητα· αυτός που εξέλεξε τον δούλο του τον Δαβίδ και τον πήρε από τα ποίμνια των προβάτων, αν και ήταν ο πιο μικρός ανάμεσα στους γιους του Ιεσσαί και ο νεότερος· αυτός που δίνει λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη για την τελείωση του Ευαγγελίου, είθε ο ίδιος να κρατήσει το δεξί μας χέρι, και να μας οδηγήσει σύμφωνα με το θέλημά του, και να μας δεχθεί με δόξα, ποιμαίνοντας τους ποιμένες και οδηγώντας τους οδηγούς· ώστε να ποιμαίνουμε το ποίμνιό του με επίγνωση, και όχι με τα εργαλεία ενός άπειρου ποιμένα, το πρώτο εκ των οποίων αποτελεί ευλογία, ενώ το δεύτερο έχει οριστεί στους παλαιούς ως κατάρα· είθε ο ίδιος να δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του· και να παραστήσει ο ίδιος στον εαυτό του το ποίμνιο λαμπρό και άσπιλο, και άξιο της άνω μάνδρας, στην κατοικία αυτών που ευφραίνονται, στη λαμπρότητα των αγίων· ώστε μέσα στον ναό του όλοι να αναπέμπουμε δόξα, ποίμνιο και ποιμένες μαζί, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει κάθε δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Αλλά ας παρασιωπηθεί και αυτό το επιχείρημα, κυρίως εξαιτίας της συνάφειάς του με το συμπέρασμα που προτάθηκε για αυτό, το οποίο κατά λέξη έχει ως εξής: «Άρα, το ανθρώπινο γένος δεν σώζεται μέσω της αναλήψεως του νου και ολόκληρου του ανθρώπου, αλλά μέσω της προσλήψεως της σάρκας». Αυτό λοιπόν είναι το συμπέρασμα. Τη διαφορά όμως μεταξύ αναλήψεως και προσλήψεως ας την ερμηνεύσουν εκείνοι που έχουν εντρυφήσει στις γραμματικές ψυχρολογίες, ώστε να αναλύουν τεχνικά σε νεαρούς μαθητές τη μικρή διαφορά αυτών των μορίων του λόγου, τα οποία ονομάζονται προθέσεις. Διότι εμείς θεωρούμε ότι αυτός που έχει προσληφθεί, έχει αναληφθεί, και δεν αμφιβάλλουμε ότι αυτός που έχει αναληφθεί, έχει προσληφθεί, έχοντας διδαχθεί από τη Γραφή αυτήν ακριβώς τη χρήση του λόγου. «Μετά δόξης με προσέλαβες», λέει ο Δαβίδ· και πάλι αλλού: «Εξέλεξε τον Δαβίδ τον δούλο του και τον ανέλαβε από τα ποίμνια του πατέρα του». Επομένως, και εκείνος που προσλήφθηκε με δόξα, αναλήφθηκε, και εκείνος που αναλήφθηκε από τα ποίμνια, προσλήφθηκε. Διότι και τα δύο λέγονται για το ίδιο πρόσωπο, ώστε το τι θέλει να πει εκείνος που ισχυρίζεται ότι το μυστήριο της ανθρώπινης φύσης οικονομείται στον Μονογενή όχι με ανάληψη αλλά με πρόσληψη, ίσως ούτε ο ίδιος δεν θα μπορούσε να το εξηγήσει.

Όταν, λοιπόν, βρέθηκε μαζί με τον Θεό –και ο Λόγος είναι Θεός– και οδηγήθηκε προς τα δεξιά, και ο Λόγος γίνεται σε αυτόν ορθός οδηγός μέσω της βουλής Του, και είδε τη δόξα της αρετής, μέσω της οποίας συντελείται η ανύψωση σε όσους έχουν στραμμένο το βλέμμα τους προς τον ουρανό, τότε χρησιμοποιεί εκείνα τα λόγια, με το ένα εκ των οποίων εκφράζει τον θαυμασμό του για το ουράνιο αγαθό, ενώ με το άλλο αποδοκιμάζει το τιποτένιο και μάταιο της απατηλής μέριμνας για τον παρόντα βίο. Και ολόκληρη η φράση έχει ως εξής: «Έγινα σαν κτήνος», λέει, «ενώπιόν σου», υποδηλώνοντας την παράλογη προσκόλληση σε τέτοια πράγματα, και έπειτα προσθέτει: «Εγώ όμως είμαι διαπαντός μαζί σου». Λέγοντας αυτό, προσθέτει και τον τρόπο της ένωσής του με τον Θεό, ώστε να μάθουμε κι εμείς πώς αυτός που πρωτύτερα ήταν σαν κτήνος ενώνεται στη συνέχεια με τον Θεό: «Διότι κράτησες», λέει, «το δεξί μου χέρι». Ως βοήθεια του Θεού εννοεί την ορμή της διανοίας προς τα δεξιά· «Και με τη βουλή σου με οδήγησες»· διότι δεν υφίσταται καθοδήγηση προς το καλό χωρίς τη θεία βουλή. «Και με δόξα με προσέλαβες». Πολύ ορθά αντιδιαστέλλει τη δόξα προς την αισχύνη, η οποία (δόξα) γίνεται σαν κάποιο όχημα και φτερό για εκείνον που προσλαμβάνεται από τη θεία χείρα, όταν κάποιος αποξενώσει τον εαυτό του από τα έργα της ντροπής. Και έτσι στα προλεχθέντα πρόσθεσε: «Διότι, τι υπάρχει για μένα στον ουρανό, και εκτός από εσένα τι θέλησα πάνω στη γη;»

«Και εγώ»: Διότι ο λαός των Ιουδαίων δεν κατενόησε ότι πρόκειται να αποβληθούν από τη χάρη του Θεού. «Κτηνώδης»: Ενώπιον του Θεού οι Ιουδαίοι ενήργησαν άφρονα <αποστατώντας με αφροσύνη>. «Και εγώ διαπαντός»: Διότι ο Θεός δεν χωρίστηκε ποτέ από αυτούς. «Εκράτησας»: Διότι όπως ο πατέρας κρατά το τέκνο του και το οδηγεί, έτσι και ο Θεός, κρατώντας τον Ισραήλ, τον οδήγησε. «Εν τη βουλή»: Διότι αν δεν το ήθελε ο Θεός, δεν θα καθοδηγούσε τον Ισραήλ· διότι ο Θεός τον εξέλεξε για να είναι ένδοξος σε Αυτόν, αλλά εκείνοι Τον αθέτησαν. «Τι γαρ μοι υπάρχει»: Όντας βλάσφημος ο λαός των Ιουδαίων (των Εβραίων), αποποιείται τα επουράνια αγαθά, όπως ακριβώς αποποιήθηκαν τον Χριστό μέσω της αρνήσεως. «Και παρά σου»: Διότι, αφού ο λαός απήλαυσε τόσα αγαθά, φέρθηκε με αχαριστία αρνούμενος τον Θεό. «Εξέλιπεν η καρδία μου»: Ο Χριστός ομιλεί για τους Ιουδαίους ως συγγενείς, επειδή απομακρύνθηκαν από Αυτόν. «Ο Θεός της καρδίας»: Ο πιστός λαός [τώρα] προαναφωνεί ότι και Θεός της καρδιάς τους είναι ο Θεός και μερίδα τους είναι ο Θεός, καθώς τρέφονται με το σώμα και το αίμα του Χριστού. «Ότι ιδού»: Οι Ιουδαίοι, έχοντας απομακρυνθεί από τον Θεό, απωλέσθηκαν. «Εξωλόθρευσας»: Διότι οι Ιουδαίοι αποστάτησαν από τον Θεό και προσκύνησαν είδωλα, το οποίο συνιστά μεγάλη πορνεία, η αποστασία δηλαδή από τον Θεό. «Εμοί δε»: Ο προερχόμενος από τα έθνη λαός, προσκολλημένος στην πίστη και στην αγάπη του Θεού. «Τίθεσθαι»: Διότι τι άλλο είναι σωτήριο για τον άνθρωπο, παρά το να ελπίζει στον Κύριο;

Όποιος όμως ζει και κοπιάζει σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, λέγει με πεποίθηση τούτο: «Ο κόπος είναι μπροστά μου, μέχρι να εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού και να κατανοήσω τα έσχατα αυτών», δηλαδή μέχρι πότε ο κόπος βαραίνει αυτόν που κοπιάζει για την αρετή; Μέχρι να αξιωθεί να γίνει κατοικητήριο του αγιαστικού Πνεύματος· μετά από αυτό, ακόμη και τα επαχθή έργα τού φαίνονται ελαφρύτερα. Σχετικά δε με τους ασεβείς και τους δόλιους λέγει: «Πλην όμως, εξαιτίας των δολιοτήτων τους», λέει, «όρισες σε αυτούς» κακά· «τους κατέβαλες όταν επάρθηκαν· και ερημώθηκαν ξαφνικά· εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της ανομίας τους, σαν όνειρο ανθρώπου που ξυπνά». Αφού επάρθηκαν, λέει, και υψώθηκαν, καταβλήθηκαν, εξαφανίστηκαν και χάθηκαν τόσο πολύ, ώστε να μη διαφέρουν σε τίποτα από ένα όνειρο, «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Διότι φλεγόταν η καρδιά μου και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν, και εγώ ήμουν εξουθενωμένος και δεν εγνώριζα». Αυτά θα τα κατανοήσουμε ότι αναφέρονται στον Χριστό και στους Ιουδαίους, Εκείνον που ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. «Σαν κτήνος έγινα ενώπιόν σου, αλλά εγώ είμαι παντοτινά μαζί σου». «Σαν κτήνος», επειδή οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, «αλλά παντοτινά μαζί σου», ως ομοούσιος και συνάναρχος. «Κράτησες το δεξί μου χέρι και με τη βουλή σου με οδήγησες, και με δόξα με προσέλαβες», μαζί με τη σάρκα και το πνεύμα. «Διότι, τι άλλο υπάρχει για μένα στον ουρανό;»

Αλλά, έχοντας αναλάβει αυτόν τον αγώνα, ποιον άλλον βοηθό και συμπαραστάτη θα έχω, παρά τον Θεό που τα επιτρέπει αυτά; Από Αυτόν ζητώ δύναμη και βοήθεια, να επιβλέψει με εύσπλαχνο και ευμενές βλέμμα την ελαχιστότητά μου, να με κρατήσει από το δεξί μου χέρι και να με οδηγήσει προς το θέλημά Του και προς τη σωτήρια διακυβέρνηση αυτών που μου εμπιστεύθηκε. Εκείνος βέβαια μακροθυμεί απέναντι σε αυτές τις δυσχέρειες και τις θλίψεις, είτε για να μας επαναφέρει προς βελτίωση εξαιτίας της δικής μας κακίας, είτε για να αποκαλυφθεί σε εμάς ο κακούργος και δύστροπος χαρακτήρας εκείνων, ώστε να μην παραμένει κρυμμένη κάποια ύπουλη πικρία που φωλιάζει δόλια στην ψυχή, αλλά να έρθει στο φως και να γίνει φανερό αυτό που κρύβεται.