Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:25

Διότι τι υπάρχει για εμένα στον ουρανό, και τι θέλησα εκτός από εσένα πάνω στη γη, κ.λπ. Επειδή τίποτα, λέγει, δεν υπάρχει για εμένα στον ουρανό εκτός από εσένα μόνο, κατ' ανάγκην δεν θέλησα να δεχθώ ούτε και κάτι από τα επίγεια, εφόσον όλα είναι φθαρτά και πρόσκαιρα. Ένα μόνο ευχόμουν να επιτύχω, και με τον πόθο για αυτό εξαντλούσα τον εαυτό μου πάνω στη γη· και αυτό είναι το να γίνεις εσύ η δική μου και μοναδική μερίδα.

Σύμφωνα δε με τον ιερό Αθανάσιο: Επειδή τίποτα δεν υπάρχει για μένα, λέει, στον ουρανό παρά μόνο εσύ, κατ' ανάγκην ούτε και κάτι από τα επίγεια θέλησα να δεχθώ από εσένα, εφόσον τα πάντα είναι φθαρτά και πρόσκαιρα. Ένα μόνο ευχόμουν να αποκτήσω, και με τον πόθο γι' αυτό καταπονούσα τον εαυτό μου πάνω στη γη. Και αυτό είναι το να γίνεις εσύ, και μόνο εσύ, η μερίδα μου. Διότι εξέλιπε η καρδιά μου· τι άραγε αναζητώντας; Τις άνω διαμονές.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΒʹ. «Κύριε, στην πόλη σου την εικόνα τους θα εξουδενώσεις.» Πόλη του Θεού ονομάζει την άνω και νοητή, η οποία είναι μητέρα μας. Διότι, αν βέβαια είχαν διαφυλάξει την εικόνα σου, δικαίως θα είχαν αξιωθεί και την επουράνια πόλη. «Με τη βουλή σου με οδήγησες.» Επειδή ο εργάτης της δικαιοσύνης, καυχώμενος για τη χάρη του Θεού, έλεγε: «Κράτησες» κ.λπ., δηλαδή, με κατέστησες φύλακα των θελημάτων σου, για αυτή την αιτία ο Θεός των όλων, αναδεικνύοντας το ως κάτι μεγάλο και εξαίρετο, σαν να αναφωνεί, και λέει: «Διότι τι υπάρχει για μένα;» κ.λπ. «Διότι ιδού, όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από σένα, θα απολεστούν.» Απομακρύνονται κάποιοι από τον Κύριο όχι με τοπικά διαστήματα, αλλά ως προς την επικοινωνία και τη γνώση και τους τρόπους. Διότι οι πονηροί και οι άδικοι και όσοι είναι ένοχοι για άλλα αμαρτήματα, λέγεται ότι βρίσκονται μακριά από τον Θεό. «Διότι τι κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι;» Αντιθέτως, οι αγαθοί και δίκαιοι και όσοι είναι γνώστες των κατορθωμάτων της ευσέβειας, βρίσκονται κοντά στον Θεό. «Εξολόθρευσας καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από σένα.» Μητέρα της πορνείας είναι η απιστία. Διότι ποιος, που πιστεύει ότι ο Θεός είναι πανταχού παρών, και ότι παρίσταται σε κάθε πράξη, και ότι επιβλέπει τις βουλές των καρδιών, είτε θα αποδεχθεί την πονηρή σκέψη είτε θα επιτελέσει το κακό;

Τι σημαίνει άραγε το: «και με τη βουλή σου με οδήγησες»; Αυτό που λέει, νομίζω, είναι το εξής: αφού απεκδύθηκα, λέει, το θέλημα της σάρκας, και παρέδωσα τον εαυτό μου έτοιμο για την αποδοχή και την τήρηση των εντολών σου, με οδήγησες με τη δική σου βουλή, διότι δεν επέμενα στο δικό μου θέλημα. Γι' αυτό, ως αγαθός πατέρας που έχει αγαπητό υιό, κράτησες το δεξί μου χέρι, και με οδήγησες με τη βουλή σου, διό και με προσέλαβες με δόξα. Διότι τι υπάρχει για εμένα στον ουρανό, και τι (άλλο) ζήτησα από εσένα πάνω στη γη; Έλιωσε η καρδιά μου και η σάρκα μου, Θεέ της καρδιάς μου. Τι επιζητώντας; Τη διαμονή στα άνω. Διότι, όπως ακριβώς το ελάφι ποθεί τις πηγές των υδάτων, έτσι ποθεί και η ψυχή μου εσένα, Θεέ. Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έρθω και θα αντικρίσω το πρόσωπο του Θεού; Και το μερίδιό μου είναι ο Θεός εις τον αιώνα.

Γι' αυτό κάπου αλλού έχει λεχθεί: «Διότι, τι υπάρχει για μένα στον ουρανό;», τα πάντα όμως δωρίζονται με το έλεος και τη φιλανθρωπία του Θεού, ο οποίος χαρίζει τα μεγάλα σε όσους έχουν κατορθώσει τα μικρά. Αυτό ακριβώς σημαίνει ο παρών λόγος που λέει: «Ότι το έλεός σου είναι ανώτερο από ζωές». Διότι, ακόμη και αν κάποιος γίνει μακρόβιος και ζήσει πολλά χρόνια στον παρόντα βίο, σαν να έχει αποκτήσει πολλές ζωές σε πολλές περιόδους ετών, αυτά δεν είναι τίποτα συγκρινόμενα με το έλεος του Θεού, το οποίο αποτελεί την αιτία της αιώνιας ζωής και των επουράνιων αγαθών. Γι' αυτό και εγώ, λαμβάνοντας θάρρος από το έλεός σου, θα σου αφιερώσω όλη την παρούσα ζωή μου, προσφέροντας τα μέλη και τις αισθήσεις μου στη δική σου υπηρεσία, σαν να είναι πολύτιμα αναθήματα και πολυτελή κειμήλια. Για τον λόγο αυτόν, τα χείλη μου δεν θα μιλήσουν για τίποτε άλλο, αλλά θα παραμείνουν αγνά και θα διατηρηθούν καθαρά, ώστε να ασχολούνται απερίσπαστα με τους δικούς σου ύμνους και λόγους· η δε ζωή μου αυτή θα αφιερωθεί στο να σε ευλογεί πάντοτε, μέρα και νύχτα. Ακόμη και τα χέρια του σώματός μου, καθώς και τις πράξεις που επιτελούνται μέσω αυτών, θα τα υψώσω ψηλά στο όνομά σου, και θα σου τα παρουσιάσω καθαρά από κάθε παράνομη πράξη, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Θέλω οι άνδρες να προσεύχονται υψώνοντας όσια χέρια, χωρίς οργή και διαλογισμούς».

Διότι τι έχω εγώ στον ουρανό, και τι επιθύμησα από εσένα πάνω στη γη; Η δική σου φιλανθρωπία, λέγει, και το δικό σου έλεος και η χάρη έγιναν η αιτία όλων των αγαθών για εμένα. Επειδή, εκδηλώνοντας τη δική σου αγαθότητα, κράτησες το δεξί μου χέρι και με διέσωσες, ώστε να μην κλονιστούν τα πόδια μου, ούτε να γλιστρήσουν τα βήματά μου. Αλλά και με δόξα με προσέλαβες· διότι αυτό προσιδιάζει σε εσένα ως αγαθό Θεό· επειδή σε εμένα δεν ανήκει τίποτα στον ουρανό, ούτε αυτά μου δόθηκαν ως οφειλή· αλλά και ούτε έχω κανέναν άλλον στον ουρανό εκτός από εσένα μόνο. Γι' αυτό τον λόγο, δεν επιθύμησα να αποκτήσω τίποτα πάνω στη γη από εσένα, ούτε ευχήθηκα να αποκτήσω θνητά και εφήμερα πράγματα.

Εύλογα, λοιπόν, τίποτα δεν θέλησα από εσένα επί της γης· διότι ποθούσα τη διαμονή στον ουρανό, και ευχόμουν να επιτύχω τα εκεί αγαθά. Γι' αυτόν τον λόγο ανάλωνα τον βίο μου, και ταλαιπωρούσα την επίγεια ζωή μου, και καταπονούσα την καρδιά μου, θέτοντας εσένα, τον μόνο Θεό, ως τη μερίδα της ελπίδας μου. Γι' αυτό λέγω: Εξέλιπε η σάρκα μου και η καρδιά μου· ο Θεός της καρδιάς μου, και η μερίδα μου είναι ο Θεός εις τον αιώνα.

Αυτός, λοιπόν, που έχει υψηλό φρόνημα και, σαν από κάποια υπερέχουσα σκοπιά, στρέφει το βλέμμα του προς τα μακρινά, είδε πού έγκειται η διαφορά ανάμεσα στην κακία και την αρετή· ότι δηλαδή η κρίση γι' αυτές γίνεται με βάση τα έσχατα, και όχι τα παρόντα. Διότι, έχοντας κατανοήσει με τον εποπτικό και διορατικό οφθαλμό της ψυχής ως παρόν εκείνο που έχει αποταμιευθεί μέσω της ελπίδας για τους αγαθούς, και έχοντας προσπεράσει με την ψυχή του κάθε φαινόμενο πράγμα, και έχοντας εισχωρήσει στα ουράνια άδυτα, στηλιτεύει την ακρισία εκείνων που, με μικροπρέπεια, αναθέτουν την κρίση για το καλό στα αισθητήρια όργανα. Γι' αυτό λέει: «Τι υπάρχει για μένα στον ουρανό; Και εκτός από σένα, τι άλλο θέλησα πάνω στη γη;». Με το ίδιο αυτό τμήμα του λόγου, από τη μία μεγαλύνει και εξυψώνει με θαυμασμό το ουράνιο, ενώ από την άλλη εξευτελίζει και αποστρέφεται, περιφρονητικά και σκωπτικά, εκείνο που επιδιώκεται με σπουδή πάνω στη γη από τα μάτια των ανοήτων. Είναι σαν κάποιος από αυτούς που γεννήθηκαν σε φυλακή, ο οποίος θεωρούσε ως μέγα αγαθό το σκοτάδι στο οποίο ανατράφηκε και μεγάλωσε, έπειτα, αφού απολαύσει τη χάρη του ανοιχτού ορίζοντα, καταδικάζει την προηγούμενη κρίση του, λέγοντας: «έναντι ποιων θεαμάτων του ηλίου, των αστέρων και όλου του ουράνιου κάλλους, προτιμούσα το γνώριμο σκοτάδι, εξαιτίας της άγνοιάς μου για το ανώτερο!». Γι' αυτόν τον λόγο, προκαταδικάζει με τα λόγια του την ακρισία σχετικά με το τι είναι καλό, αποκαλώντας τον εαυτό του κτηνώδη για όσο καιρό έβλεπε το αγαθό σε εκείνα.

Όταν, λοιπόν, βρέθηκε μαζί με τον Θεό –και ο Λόγος είναι Θεός– και οδηγήθηκε προς τα δεξιά, και ο Λόγος γίνεται σε αυτόν ορθός οδηγός μέσω της βουλής Του, και είδε τη δόξα της αρετής, μέσω της οποίας συντελείται η ανύψωση σε όσους έχουν στραμμένο το βλέμμα τους προς τον ουρανό, τότε χρησιμοποιεί εκείνα τα λόγια, με το ένα εκ των οποίων εκφράζει τον θαυμασμό του για το ουράνιο αγαθό, ενώ με το άλλο αποδοκιμάζει το τιποτένιο και μάταιο της απατηλής μέριμνας για τον παρόντα βίο. Και ολόκληρη η φράση έχει ως εξής: «Έγινα σαν κτήνος», λέει, «ενώπιόν σου», υποδηλώνοντας την παράλογη προσκόλληση σε τέτοια πράγματα, και έπειτα προσθέτει: «Εγώ όμως είμαι διαπαντός μαζί σου». Λέγοντας αυτό, προσθέτει και τον τρόπο της ένωσής του με τον Θεό, ώστε να μάθουμε κι εμείς πώς αυτός που πρωτύτερα ήταν σαν κτήνος ενώνεται στη συνέχεια με τον Θεό: «Διότι κράτησες», λέει, «το δεξί μου χέρι». Ως βοήθεια του Θεού εννοεί την ορμή της διανοίας προς τα δεξιά· «Και με τη βουλή σου με οδήγησες»· διότι δεν υφίσταται καθοδήγηση προς το καλό χωρίς τη θεία βουλή. «Και με δόξα με προσέλαβες». Πολύ ορθά αντιδιαστέλλει τη δόξα προς την αισχύνη, η οποία (δόξα) γίνεται σαν κάποιο όχημα και φτερό για εκείνον που προσλαμβάνεται από τη θεία χείρα, όταν κάποιος αποξενώσει τον εαυτό του από τα έργα της ντροπής. Και έτσι στα προλεχθέντα πρόσθεσε: «Διότι, τι υπάρχει για μένα στον ουρανό, και εκτός από εσένα τι θέλησα πάνω στη γη;»

«Και εγώ»: Διότι ο λαός των Ιουδαίων δεν κατενόησε ότι πρόκειται να αποβληθούν από τη χάρη του Θεού. «Κτηνώδης»: Ενώπιον του Θεού οι Ιουδαίοι ενήργησαν άφρονα <αποστατώντας με αφροσύνη>. «Και εγώ διαπαντός»: Διότι ο Θεός δεν χωρίστηκε ποτέ από αυτούς. «Εκράτησας»: Διότι όπως ο πατέρας κρατά το τέκνο του και το οδηγεί, έτσι και ο Θεός, κρατώντας τον Ισραήλ, τον οδήγησε. «Εν τη βουλή»: Διότι αν δεν το ήθελε ο Θεός, δεν θα καθοδηγούσε τον Ισραήλ· διότι ο Θεός τον εξέλεξε για να είναι ένδοξος σε Αυτόν, αλλά εκείνοι Τον αθέτησαν. «Τι γαρ μοι υπάρχει»: Όντας βλάσφημος ο λαός των Ιουδαίων (των Εβραίων), αποποιείται τα επουράνια αγαθά, όπως ακριβώς αποποιήθηκαν τον Χριστό μέσω της αρνήσεως. «Και παρά σου»: Διότι, αφού ο λαός απήλαυσε τόσα αγαθά, φέρθηκε με αχαριστία αρνούμενος τον Θεό. «Εξέλιπεν η καρδία μου»: Ο Χριστός ομιλεί για τους Ιουδαίους ως συγγενείς, επειδή απομακρύνθηκαν από Αυτόν. «Ο Θεός της καρδίας»: Ο πιστός λαός [τώρα] προαναφωνεί ότι και Θεός της καρδιάς τους είναι ο Θεός και μερίδα τους είναι ο Θεός, καθώς τρέφονται με το σώμα και το αίμα του Χριστού. «Ότι ιδού»: Οι Ιουδαίοι, έχοντας απομακρυνθεί από τον Θεό, απωλέσθηκαν. «Εξωλόθρευσας»: Διότι οι Ιουδαίοι αποστάτησαν από τον Θεό και προσκύνησαν είδωλα, το οποίο συνιστά μεγάλη πορνεία, η αποστασία δηλαδή από τον Θεό. «Εμοί δε»: Ο προερχόμενος από τα έθνη λαός, προσκολλημένος στην πίστη και στην αγάπη του Θεού. «Τίθεσθαι»: Διότι τι άλλο είναι σωτήριο για τον άνθρωπο, παρά το να ελπίζει στον Κύριο;

Πολύ ταιριαστά πρόσθεσε το «Δεν γνώριζα»· επειδή οι περισσότεροι αγνοούν την ευτέλεια που υφίστανται εξαιτίας των αμαρτημάτων τους· άλλοι ως ιερείς, και άλλοι ως άρχοντες, εξαπατώμενοι από το εξωτερικό σχήμα που φέρουν. «Έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου». Διότι χαρακτηριστικό του κτήνους είναι να περιπλανάται, και έπειτα να επαναφέρεται από την πλάνη του, τυχόν με τη ράβδο ή με το χαλινάρι. Και πολύ επίκαιρα πρόσθεσε το «ενώπιόν σου» και το «μαζί σου», εξασφαλίζοντας τον λόγο του· επειδή υπάρχουν μερικοί που ακολουθούν τον διάβολο δίκην ανόητων κτηνών· για τους οποίους έχει λεχθεί: «Παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη, και εξομοιώθηκε με αυτά». Αλλά πώς είναι δυνατόν να βρίσκεται διαπαντός μαζί με τον Θεό εκείνος που απέκτησε, έστω και προσωρινά, την ορμή προς το χειρότερο; Ή είναι φανερό, ότι το έπαθε αυτό όχι αμαρτάνοντας από πρόθεση, αλλά επειδή εξαπατήθηκε· γι' αυτό, αφού ανακόπηκε με το χαλινάρι, δηλαδή τον νόμο, αμέσως επέστρεψε. «Διότι, τι άλλο υπάρχει για μένα στον ουρανό;» Εξέλιπε η καρδιά μου και η σάρκα μου, απομακρυνόμενες δηλαδή από τα βιωτικά και τα ανθρώπινα πράγματα.

Διότι, άκουσε τι λέει ο προφήτης: «Τι υπάρχει για μένα στον ουρανό; Και εκτός από εσένα, τι θέλησα πάνω στη γη;» Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Δεν επιθυμώ τίποτε άλλο, ούτε από τα επουράνια ούτε από τα επίγεια, παρά μόνον εσένα. Αυτό είναι έρωτας, αυτό είναι φιλία· εάν αγαπήσουμε με αυτόν τον τρόπο, θα θεωρήσουμε ότι όχι μόνο τα παρόντα, αλλά ούτε και τα μέλλοντα αποτελούν κάτι το αξιόλογο μπροστά σε εκείνη την αγάπη, και θα καρπωθούμε από τώρα τη βασιλεία των ουρανών, εντρυφώντας στην αγάπη του. Και πώς θα γίνει αυτό; λέει. Εάν αναλογιστούμε πόσες φορές τον υβρίζουμε έπειτα από τα αναρίθμητα αγαθά που μας προσέφερε, ενώ εκείνος στέκει και παρακαλεί· όσες φορές τον προσπερνούμε, εκείνος δεν μας παραβλέπει, αλλά τρέχει ξοπίσω μας, μας ελκύει και μας τραβάει κοντά του.

Εντούτοις, εάν μεν ο προηγούμενος βίος σου ήταν, όπως είπα, διεφθαρμένος και πονηρός, θα ήταν δυνατόν να περάσει αυτό από το μυαλό κάποιου· τώρα όμως, αν και εκείνος (ο βίος) υπολειπόταν του παρόντος, ήταν και αυτός κόσμιος και γεμάτος από πολλή σεμνότητα, ώστε να μας είναι από παντού φανερό ότι αυτά τα παλαίσματα αποτελούν υπόθεση στεφάνων και μεγαλύτερου σκοπού. Πρέπει λοιπόν, όπως είπα, να ανακινεί κανείς και αυτούς και παρόμοιους λογισμούς, αλλά πρέπει μαζί με αυτούς, ή μάλλον και πριν από αυτούς, να διασκορπίζει αυτό το σκοτάδι με προσευχές και ικεσίες. Διότι και ο μακάριος Δαβίδ, εκείνος ο θαυμαστός και μέγας άνδρας, χρησιμοποιούσε συνεχώς αυτά τα φάρμακα, και έτσι απέκρουε τις πολλές οδύνες των θλίψεων, άλλοτε προσευχόμενος και λέγοντας: «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν· βγάλε με από τις ανάγκες μου»· και άλλοτε πάλι ανακινώντας ευσεβείς λογισμούς: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα Τον δοξολογήσω». Και πάλι, στρεφόμενος από τους λογισμούς στις προσευχές, λέει: «Δώσε μου άνεση, για να ανακουφιστώ πριν απέλθω και πάψω πλέον να υπάρχω»· και από τις προσευχές στους λογισμούς: «Τι άλλο υπάρχει για μένα στον ουρανό, και τι άλλο εκτός από Σένα θέλησα πάνω στη γη;» Έτσι και ο Ιώβ απέκρουε με λογισμούς τη γυναίκα του που τον προέτρεπε με σατανικά λόγια, και την επιτιμούσε λέγοντας: «Γιατί μίλησες όπως θα μιλούσε μία από τις άφρονες γυναίκες;»

Διότι τι υπάρχει για μένα στον ουρανό; Τίποτα. Και από εσένα τι θέλησα πάνω στη γη; Τίποτα άλλο, παρά μόνο να είμαι πάντοτε απερίσπαστα προσκολλημένος σε εσένα μέσω της προσευχής. Σε μερικούς βέβαια είναι επιθυμητός ο πλούτος, σε άλλους η δόξα, και σε άλλους η ιδιοκτησία· για μένα όμως το επιθυμητό είναι να προσκολλώμαι στον Θεό και να εναποθέτω σε αυτόν την ελπίδα της απάθειάς μου. Η πίστη έδωσε φτερά στην προσευχή· διότι χωρίς αυτήν δεν μπορεί να πετάξει προς τον ουρανό. Ας παρακαλέσουμε επίμονα τον Κύριο εμείς οι εμπαθείς· διότι όλοι οι εμπαθείς προέκοψαν από την εμπάθεια στην απάθεια. Ακόμη και αν ο κριτής δεν φοβάται τον Θεό, τουλάχιστον επειδή τον ενοχλεί διαρκώς η ψυχή που έχει χηρέψει από αυτόν εξαιτίας της αμαρτίας και του πταίσματος, θα την δικαιώσει απέναντι στο αντίδικο σώμα της και στα εχθρικά πνεύματα. Τους μεν ευγνώμονες, ο αγαθός μας πραγματευτής, προσφέροντάς τους σύντομα αυτό που ζητούν, τους ελκύει προς την αγάπη του· τις δε αγνώμονες ψυχές, που μοιάζουν με σκυλιά, μέσω της πείνας και της δίψας για το αίτημά τους, τις κάνει να παραμένουν κοντά του μέσω της προσευχής. Διότι ο αγνώμων σκύλος, μόλις πάρει το ψωμί, φεύγει αμέσως από αυτόν που του το έδωσε.

Εκείνος που προσφέρει μυστικά τη λατρεία στον Θεό μόνο μέσω της λογικής δυνάμεως, η οποία είναι απαλλαγμένη από την επιθυμία και τον θυμό, αυτός έχει εκπληρώσει το θείο θέλημα πάνω στη γη, όπως ακριβώς οι τάξεις των αγγέλων στον ουρανό, γινόμενος σε όλα ομολάτρης και ομοδίαιτος των αγγέλων, όπως λέει κάπου ο μέγας Απόστολος: «Το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς», εκεί όπου δεν υπάρχει επιθυμία, η οποία να παραλύει μέσω της ηδονής τις νοερές δυνάμεις, ούτε θυμός, που να λυσσά και να υλακτεί άσεμνα εναντίον του ομοίου του, αλλά αποκλειστικά και μόνο ο λόγος, ο οποίος οδηγεί κατά φύσιν τα λογικά όντα προς τον πρώτο Λόγο, με τον οποίο και μόνο χαίρεται ο Θεός και τον οποίο ζητά από εμάς, τους δούλους Του, και αυτό το φανερώνει λέγοντας προς τον μέγα Δαβίδ: «Διότι, τι υπάρχει για μένα στον ουρανό, και τι ζήτησα από εσένα πάνω στη γη;».

Όποιος όμως ζει και κοπιάζει σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, λέγει με πεποίθηση τούτο: «Ο κόπος είναι μπροστά μου, μέχρι να εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού και να κατανοήσω τα έσχατα αυτών», δηλαδή μέχρι πότε ο κόπος βαραίνει αυτόν που κοπιάζει για την αρετή; Μέχρι να αξιωθεί να γίνει κατοικητήριο του αγιαστικού Πνεύματος· μετά από αυτό, ακόμη και τα επαχθή έργα τού φαίνονται ελαφρύτερα. Σχετικά δε με τους ασεβείς και τους δόλιους λέγει: «Πλην όμως, εξαιτίας των δολιοτήτων τους», λέει, «όρισες σε αυτούς» κακά· «τους κατέβαλες όταν επάρθηκαν· και ερημώθηκαν ξαφνικά· εξέλιπαν, χάθηκαν εξαιτίας της ανομίας τους, σαν όνειρο ανθρώπου που ξυπνά». Αφού επάρθηκαν, λέει, και υψώθηκαν, καταβλήθηκαν, εξαφανίστηκαν και χάθηκαν τόσο πολύ, ώστε να μη διαφέρουν σε τίποτα από ένα όνειρο, «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Διότι φλεγόταν η καρδιά μου και οι νεφροί μου αλλοιώθηκαν, και εγώ ήμουν εξουθενωμένος και δεν εγνώριζα». Αυτά θα τα κατανοήσουμε ότι αναφέρονται στον Χριστό και στους Ιουδαίους, Εκείνον που ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. «Σαν κτήνος έγινα ενώπιόν σου, αλλά εγώ είμαι παντοτινά μαζί σου». «Σαν κτήνος», επειδή οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, «αλλά παντοτινά μαζί σου», ως ομοούσιος και συνάναρχος. «Κράτησες το δεξί μου χέρι και με τη βουλή σου με οδήγησες, και με δόξα με προσέλαβες», μαζί με τη σάρκα και το πνεύμα. «Διότι, τι άλλο υπάρχει για μένα στον ουρανό;»

ο δικός μου θρόνος είναι εκ δεξιών σου· «Και τι άλλο ζήτησα από εσένα πάνω στη γη» παρά τη σωτηρία και την ανάπλαση του κόσμου; «Εξέλιπε η καρδιά μου και η σάρκα μου» καθώς κρεμόμουν στον σταυρό. «Ο Θεός της καρδιάς μου και η μερίδα μου είναι ο Θεός εις τον αιώνα. Διότι ιδού, όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από εσένα θα χαθούν, και εξολόθρευσας καθέναν που εκπορνεύεται μακριά από εσένα». Επειδή λοιπόν «όσοι απομακρύνονται από τον Θεό θα χαθούν», «το να προσκολλάται κανείς στον Θεό, να θέτει σε αυτόν την ελπίδα του και να εξαγγέλλει τους αίνους του, είναι αγαθό».