Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:28

Έφυγε λοιπόν σε ξένη χώρα ο άσωτος και πατραλοίας, επειδή δεν έμαθε να λέει εκείνο: «Για μένα όμως το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι καλό». Και μην απορήσεις αν αλληγορικά αποκάλεσα τον αμαρτωλό πατραλοία· διότι είναι προπάντων άξιος να μαστιγώνεται με αυτή την κατηγορία εκείνος που αθετεί τον κοινό Πατέρα όλων. Και, αν θέλεις, άκουσε τον Θεό στον Ησαΐα να αγανακτεί κατά των αγνωμόνων Ισραηλιτών: «Άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη, διότι ο Κύριος μίλησε: γιους εγέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν». Και αλλού: «Αν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου; Και αν εγώ είμαι κύριος, πού είναι ο φόβος προς εμένα;» Είναι σκληρό για έναν νέο γιο να χωριστεί από τον πατέρα του· διότι, όσο διάστημα είναι μαζί με εκείνον που τον γέννησε, είτε με τη θέλησή του είτε από φόβο και σεβασμό, είναι κόσμιος, πειθαρχημένος, συνετός, έχοντας έναν αχώριστο παιδαγωγό από την ίδια τη φύση, χωρίς να συναναστρέφεται κανέναν από τους ακόλαστους, ούτε να εμπλέκεται σε παρέες άσωτων νέων, ούτε να έχει ανεμπόδιστη την εξουσία να σπαταλάει τα χρήματά του κακώς. Διότι ύλη της ακολασίας για τον νέο είναι η αφθονία του πλούτου· όλα αυτά όμως τα εμποδίζει και τα διώχνει μακριά το μάτι του πατέρα. Όταν όμως μείνει μόνος του και δεν υπάρχει ούτε φόβος ούτε σεβασμός, οι δύο ισχυροί φύλακες της ταραγμένης νεότητας, τότε ακριβώς χάνονται και ανατρέπονται τα πάντα και κανείς δεν είναι ικανός να συγκρατήσει το κακό, σαν μια πυρκαγιά που έχει ήδη φουντώσει και νικά τα πολλά χέρια εκείνων που προσπαθούν να τη σβήσουν.

Επομένως, επειδή νομίζουν ότι ο Θεός δεν ενδιαφέρεται για όσα πράττουν, δικαίως θα εξολοθρευθούν. Ας εγκαταλείψουμε τους τρόπους της νοητής πορνείας, για να μην υποστούμε τον όλεθρο που ταιριάζει και οφείλεται στους φιλαμαρτήμονες. Νοητή πορνεία, εξάλλου, θα μπορούσε να είναι κάθε είδος φαυλότητας και ακαθαρσίας. Και επειδή οι αμαρτίες μάς χωρίζουν από τον Θεό που μας πλησιάζει, ας αφαιρέσουμε αυτό το βαρύ διάφραγμα και κάθε τι που μας εμποδίζει να βρεθούμε κοντά Του. «Διότι εγώ είμαι Θεός που πλησιάζει», λέει, «και όχι Θεός από μακριά». [<Σε εμένα όμως το να προσκολλώμαι στον Θεό.>] Προσκολλώμαστε δε στον Θεό, όταν τον πλησιάζουμε με την εσωτερική μας διάθεση, και όταν ακολουθούμε πιστά τα θεία Του προστάγματα.

ΛΟΓΟΣ ΚΣΤ΄. α΄. Θα χρησιμοποιήσω και πάλι τα λόγια του πάνσοφου Παύλου, και μάλιστα θα πω προς αυτούς που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως και έχουν αγιασθεί εν πνεύματι: «Χαίρετε εν Κυρίω πάντοτε, και πάλι θα πω, χαίρετε. Η επιείκειά σας ας γίνει γνωστή σε όλους τους ανθρώπους.» Είναι καιρός για καρτερία και υπομονή· καιρός για εξαιρετικά ανδραγαθήματα και για πνευματική ανδρεία. Διότι φθάνει πάλι ο καιρός της αγίας μας εορτής. Καθώς προηγείται από αυτήν η σεπτή και πάναγνη νηστεία· ώστε, κατορθώνοντας την ένδοξη και ευάρεστη ζωή, και αποβάλλοντας τους μολυσμούς της αμαρτίας μέσω των αγαθών κόπων, να παρουσιάσουμε τους εαυτούς μας άγιους και άμωμους στον Χριστό, σχεδόν φωνάζοντας και λέγοντας: «Για μένα το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό.» Νομίζω δε ότι πρέπει εκείνοι που γνωρίζουν καλά την ευαγγελική ενάρετη ζωή, και επιθυμούν διακαώς τα βραβεία που έχουν ετοιμαστεί για τους αγίους, να προχωρούν προς αυτό τον σκοπό οπλισμένοι με ακατανίκητη προθυμία, απορρίπτοντας την αδρανή και ανώφελη οκνηρία όσο το δυνατόν πιο μακριά από τη διάνοιά τους, και τρόπον τινά αποχαιρετώντας τις ανόητες ραθυμίες. Διότι τα εξαιρετικά πράγματα δεν είναι προσιτά σε όσους ρέπουν προς τη ραθυμία· ούτε βεβαίως μπορούν να κατακτηθούν τα αγαθά του Θεού.

Για μένα, το να είμαι προσκολλημένος στον Θεό είναι αγαθό. Και πάλι λέει: Οι εχθροί του Κυρίου, μόλις δοξάστηκαν και υψώθηκαν, χάθηκαν, εξαλείφθηκαν σαν καπνός· οι δε πράοι θα κληρονομήσουν τη γη και θα κατατρυφήσουν σε άφθονη ειρήνη. Λέει επίσης και σε άλλον ψαλμό: Γιατί καυχιέσαι για την κακία, ω δυνατέ, διαπράττοντας ανομία όλη την ημέρα; Και σε άλλον λέει: Δεν θα κατοικήσει στο μέσο του οίκου μου αυτός που ενεργεί με υπερηφάνεια· αυτός που λέει άδικα λόγια δεν κατευθύνθηκε ενώπιον των οφθαλμών μου. Διότι πολλούς εξαπάτησε ο λογισμός της υψηλοφροσύνης, κάνοντάς τους να φουσκώνουν από μάταιη υπερηφάνεια. Διότι είναι γραμμένο: Να μην έχετε υψηλό φρόνημα, αλλά να συμπορεύεστε με τους ταπεινούς. Ησύχασε, λοιπόν, παρακαλώ, μήπως και, αφού απολαύσεις για λίγο το θέλημά σου, καταλήξεις στα έσχατά σου μέσα σε οδύνη. Ή μήπως μάλλον επιχειρείς να επιβουλευτείς τον άγιο τόπο, σύμφωνα με αυτόν που λέει: Αυτός που τρώει τον άρτο μου, μεγάλυνε εναντίον μου την προδοσία του; Επομένως, ας πορευθούμε στα κελιά μας. Ας κλάψουμε για τις αμαρτίες μας, για να εξευμενίσουμε τον Θεό, για χάρη του οποίου και εγκαταλείψαμε τον μάταιο τούτο κόσμο· μήπως μας αρπάξει, και δεν βρεθεί κανείς για να μας λυτρώσει. Ας το εννοήσουμε αυτό με σαφήνεια, ότι έστω και αν είμαστε χιλιάδες τώρα, την ημέρα του θανάτου ένας ένας θα αναχωρήσουμε από εδώ· μόνο τα έργα του καθενός τον συνοδεύουν, σύμφωνα με όσα έπραξε, είτε φαύλα, είτε αγαθά.

Εμβάθυνε πάρα πολύ τον νου σου για την αποδοχή των λεγομένων. Πόσο φοβερό λόγο προσθέτει λέγοντας ότι, ιδού, όσοι απομακρύνονται από εσένα θα καταστραφούν. Εξολόθρευσες καθέναν που αποστατεί από εσένα. Για εμένα όμως το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό, το να εναποθέτω την ελπίδα μου στον Κύριο, ώστε να διακηρύξω όλες τις αινέσεις σου στις πύλες της θυγατέρας Σιών.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΑΣΑΦ. ΟΒ΄. Πόσο αγαθός είναι ο Θεός στον Ισραήλ, σε εκείνους που είναι ευθείς στην καρδιά! Το τρίτο μέρος του βιβλίου των Ψαλμών αρχίζει μεν από τον παρόντα, περατώνεται δε στον πη΄ (88ο), ώστε να περιέχει συνολικά δεκαεπτά ψαλμούς· εξ αυτών οι έντεκα επόμενοι ανήκουν στον Ασάφ, έπειτα τέσσερις στους υιούς Κορέ, ένας στον Δαυίδ, και τελευταίος αυτός του Αιθάν του Εζραΐτη. Ο προκείμενος όμως ψαλμός του Ασάφ (ο οποίος ήταν προφήτης σύγχρονος του Δαυίδ) επιγράφεται ως Ψαλμός, επειδή περιέχει στο τέλος των λόγων την καταστροφή μεν των ασεβών, και το αγαθό τέλος δε που έχει αποταμιευτεί από τον Θεό για τους ευσεβείς. Αυτά ακριβώς παριστά λέγοντας: «Διότι ιδού, εκείνοι που απομακρύνονται από εσένα θα απολεστούν, εξολόθρευσες καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα. Σε εμένα όμως το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό». Αρχίζει δε με μια δογματική διδασκαλία, διά της οποίας αποδίδει την αιτία της κατά καιρούς ευπραγίας των ασεβών: διότι, λέγει, το ότι ο Θεός είναι αγαθός και μακρόθυμος αποτελεί την αιτία. Αυτό ακριβώς διδάσκει και ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Ή καταφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς Του και της μακροθυμίας, αγνοώντας ότι η χρηστότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια;» Και αλλού έχει ειπωθεί: «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και αγαθός και μακρόθυμος, που δεν επιφέρει την οργή Του κάθε ημέρα». Ως αγαθός, λοιπόν, ανατέλλει τον ήλιο Του επί δικαίους και αδίκους, και βρέχει επί πονηρούς και αγαθούς.

Διότι ιδού, όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από εσένα θα απολεσθούν· εξολόθρευσες καθέναν που εκπορνεύεται αποστατώντας από εσένα. Για εμένα όμως, το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό, το να θέτω την ελπίδα μου στον Κύριο, για να εξαγγείλω όλες τις αινέσεις σου στις πύλες της θυγατέρας της Σιών. Πιο πάνω βέβαια έλεγα, «Και εγώ είμαι διαπαντός μαζί σου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Και ήμουν διαπαντός μαζί σου»· με την πίστη δηλαδή, με την προαίρεση και με την αγάπη προς εσένα· τώρα όμως καθιστώ φανερή και την αιτία για την οποία ήμουν διαπαντός μαζί σου, και σε έθετα ως μερίδα του εαυτού μου. Διότι γνώριζα, και είχα απολύτως πεισθεί, ότι «Όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από εσένα θα απολεσθούν»· γι' αυτό και δεν απομάκρυνα τον εαυτό μου, αν και αγνοούσα τους λόγους της δικής σου διοικήσεως, αλλά ήμουν διαπαντός μαζί σου. Απομακρύνουν δε τον εαυτό τους εκείνοι που, με τις δικές τους αμαρτίες και με τους άθεους και ασεβείς λογισμούς, καθιστούν τους εαυτούς τους αποξενωμένους από τον Θεό· οι οποίοι όσο πιο μακριά Του βρίσκονται, τόσο περισσότερο πλησιάζουν στην απώλεια· όπως αντίθετα, όταν συνδέονται με τον Θεό, συνδέονται με τη ζωή και απομακρύνονται από την απώλεια. Το τέλος δε εκείνων που απομακρύνουν τον εαυτό τους είναι ο όλεθρος, επειδή ακριβώς εκπόρνευσαν αποστατώντας από τον Θεό. Ο Θεός, επομένως, δεν απομακρύνει κανέναν από τον εαυτό Του, ούτε τον απωθεί· αλλά ο καθένας αποξενώνει ο ίδιος τον εαυτό του από τον Θεό, εκπορνεύοντας και παραδίδοντας τη δική του ψυχή έκδοτη στους εναντίους του Θεού.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Εξολόθρευσας καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα». Αλλά εγώ, γνωρίζοντας αυτά και όντας απόλυτα πεπεισμένος για τη δίκαιη κρίση σου, επέλεξα την αντίθετη οδό από τους ασεβείς, παρόλο που δεν κατανοούσα τα μυστήριά σου· αλλά, αν και έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου, ωστόσο ήμουν διαρκώς μαζί σου. Διότι τίποτε δεν μου φαινόταν ωραιότερο από το να προσκολληθώ σε εσένα, τον Θεό μου, και να επιλέγω αυτά τα οποία εσύ ο ίδιος όρισες και παρήγγειλες. Διότι έτσι «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα». Γι' αυτό τίποτε δεν μου φαινόταν ωραιότερο ούτε ανώτερο από το να προσκολληθώ σε εσένα. Γι' αυτό λέω ότι: «Για μένα το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό». Διότι, εάν κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνον ένας, ο Θεός, από πού θα μπορούσε να προκύψει κάποιο αγαθό για άλλον παρά από την προσκόλλησή του σε Αυτόν; Και ήδη απολάμβανα κάθε αγαθό, καθώς ήμουν προσκολλημένος και ενωμένος με τον Θεό, ώστε να λέω: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου ξοπίσω σου». Και για τον μελλοντικό χρόνο προδιέγραφα για τον εαυτό μου αγαθές ελπίδες. Και τούτο ήταν ένα άλλο αγαθό για μένα, το να εναποθέτω την ελπίδα μου στον Κύριο. Διότι ο σκοπός όλης της ελπίδας μου ήταν το να εξαγγείλω όλες τις αινέσεις σου στις πύλες της θυγατέρας Σιών. Επειδή, αφού αξιώθηκα την είσοδο στην πόλη σου, για την οποία αναφερόταν πιο πάνω: «Κύριε, μέσα στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους», και αφού διαβώ τις επουράνιες πύλες, θα διακηρύξω σε όλους τις ευεργεσίες σου προς εμένα.

Επειδή η φράση «στις πύλες της θυγατέρας της Σιών» δεν υπάρχει στο εβραϊκό κείμενο ούτε στους υπόλοιπους μεταφραστές, αλλά παραδίδεται μόνο από τους Εβδομήκοντα, έχει οβελιστεί, διότι είναι περιττή. Διότι το αγαθό τέλος των πάντων οδηγεί στην ίδια την επουράνια Σιών, η οποία ήταν η αποδεδομένη πόλη του Θεού στους ουρανούς, ενώ ως θυγατέρα της Σιών νοείται η δική μας Εκκλησία, όπως είναι εύκολο να αποδειχθεί από πολλά στοιχεία.

Αυτό ακριβώς πράττουν μέχρι σήμερα οι περισσότεροι άνθρωποι· ενώ έχουν τέτοια αγαθά στη διάθεσή τους στον ουρανό, εντούτοις καθιστούν αντικείμενο της προσευχής τους το να λάβουν από τον Θεό φαντασιώδεις απάτες, κάποια εξουσία ή τιμή ή πλούτο ή αυτή την άθλια δόξα, για την οποία μαίνεται η ανθρώπινη φύση. Εκείνος όμως που βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση, ακολούθως προσθέτει το εξής: «Για εμένα το αγαθό είναι να προσκολλώμαι στον Θεό, να εναποθέτω στον Κύριο την ελπίδα μου». Αποδεικνύοντας με αυτό ότι εκείνος που προσκολλάται στον Θεό μέσω της ελπίδας, συμφύεται κατά κάποιον τρόπο μαζί Του και γίνεται ένα με Εκείνον.

Οδός που να ανυψώνει την ανθρώπινη φύση στον ουρανό δεν υπάρχει καμία άλλη, παρά μόνον η φυγή και η απομάκρυνση από τα επίγεια κακά. Και κανένας άλλος τρόπος φυγής από τα κακά δεν μου φαίνεται να υπάρχει, παρά η ομοίωση με τον Θεό. Το να ομοιωθεί κανείς με τον Θεό σημαίνει να γίνει δίκαιος και όσιος και αγαθός, και τα παρόμοια· εάν κάποιος εντυπώσει ξεκάθαρα τα γνωρίσματα αυτών μέσα του, όσο αυτό είναι δυνατόν, θα μεταβεί χωρίς κόπο και αυτομάτως από τον επίγειο βίο προς τον ουράνιο χώρο. Διότι η απόσταση του θείου από το ανθρώπινο δεν είναι τοπική, ώστε να έχουμε ανάγκη από κάποια μηχανή και επινόηση για να μετοικίσουμε αυτό το βαρύ, ογκώδες και γήινο σαρκίο στην ασώματη και νοερή ζωή, αλλά, καθώς η αρετή είναι νοητώς χωρισμένη από το κακό, εναπόκειται αποκλειστικά στην προαίρεση του ανθρώπου να βρίσκεται σε εκείνο προς το οποίο θα έκλινε με την επιθυμία του. Επειδή, λοιπόν, δεν απαιτείται κανένας κόπος για να επιλέξει κανείς το αγαθό, και την επιλογή ακολουθεί η απόκτηση εκείνου που προτίμησε, σου είναι δυνατόν να βρεθείς αμέσως στον ουρανό, εφόσον δεχθείς τον Θεό στη διάνοιά σου. Διότι εάν, όπως λέγει ο Εκκλησιαστής, ο Θεός βρίσκεται άνω στον ουρανό, και εσύ προσκολλήθηκες στον Θεό, σύμφωνα με τον προφήτη, είναι απόλυτη ανάγκη αυτός που έχει ενωθεί με τον Θεό να βρίσκεται εκεί όπου είναι ο Θεός.

Για όσους όμως έχουν αναπτυχθεί πνευματικά στη διάνοια μέσω της πρέπουσας επιμέλειας και έχουν ήδη εγκαταλείψει τη νηπιότητα, διδασκόμαστε από τον Λόγο μια διπλή διαφορά· διότι και αυτές και εκείνες οι ψυχές γίνονται σύσσωμες με τον Λόγο, αλλά οι μεν προσκολλώνται σε αυτόν με κάποια ερωτική διάθεση (τέτοια ήταν η ψυχή του Δαβίδ και του Παύλου, εκ των οποίων η μεν έλεγε «Για μένα το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό», ενώ η άλλη έλεγε «Κανείς δεν θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, την εν Χριστώ Ιησού· ούτε ζωή, ούτε θάνατος, ούτε το παρόν, ούτε το μέλλον, ούτε κανένα άλλο από τα όντα»), ενώ οι δε αποφεύγουν τους μοιχικούς πειρασμούς από τον φόβο της κολάσεως. Διότι παραμένουν και αυτές στην αφθαρσία και τον αγιασμό, αλλά επειδή παιδαγωγούνται μάλλον με τον φόβο παρά μόνο με τον πόθο, δεν αποδέχονται το κακό. Επομένως, οι μεν, έχοντας ενωθεί πλήρως με την καθαρότητα του Θεού από πόθο για την αφθαρσία χάρη στην τελειότερη διάθεσή τους, ονομάζονται βασίλισσες εξαιτίας της συμμετοχής τους στη βασιλεία, ενώ εκείνες που κατεργάζονται την αρετή από τον φόβο της απειλής, ο λόγος τις ονομάζει παλλακίδες. Διότι καμία από αυτές δεν έχει ακόμη τη δύναμη να γίνει μητέρα βασιλιά και συμμέτοχη του αξιώματος. Πώς άλλωστε θα μπορούσε, όταν δεν έχει ακόμη αναλάβει μέσα της το ελεύθερο και κυρίαρχο του ενάρετου φρονήματος, αλλά απομακρύνεται από την κοινωνία των κακών από δουλικό φόβο;

Επειδή, λοιπόν, με την αυτεξούσια ορμή μας απομακρυνθήκαμε από το αγαθό, όπως ακριβώς εκείνοι που, ενώ βρίσκονται στο φως, κλείνουν τα μάτια και λέγεται ότι βλέπουν σκοτάδι –διότι το να βλέπει κανείς το σκοτάδι συνίσταται στο να μη βλέπει τίποτα– τότε η ανύπαρκτη φύση της κακίας έλαβε υπόσταση σε όσους απομακρύνθηκαν από το αγαθό, η οποία υπάρχει μέχρι τότε, μέχρις ότου εμείς βρισκόμαστε έξω από το αγαθό. Εάν όμως, πάλι, η αυτεξούσια κίνηση του θελήματός μας αποκοπεί από τη σχέση της με το ανύπαρκτο και συμφυεί με το Ον, τότε εκείνη η κακία, μη έχοντας πλέον την ύπαρξή της μέσα μου, δεν θα έχει απολύτως καμία ύπαρξη· διότι το κακό, έξω από την ελεύθερη προαίρεση, δεν υφίσταται από μόνο του. Εγώ, αντίθετα, έχοντας προσκολλήσει και επισυνάψει τον εαυτό μου στο αληθινά Ον, θα παραμείνω μέσα στο Ον, το οποίο πάντοτε υπήρχε, και για πάντα θα υπάρχει, και τώρα υπάρχει. Αυτά τα νοήματα νομίζω ότι υπονοούν ο καιρός του σχίζειν και ο καιρός του ράπτειν, έτσι ώστε, αφού αποκοπούμε από εκείνο με το οποίο κακώς ενωθήκαμε, να προσκολληθούμε σε Εκείνον προς τον οποίο η προσκόλληση είναι αγαθή. Διότι, λέει, «για μένα το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι αγαθό, το να εναποθέτω στον Κύριο την ελπίδα μου». Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτή η συμβουλή εφαρμόζεται ωφέλιμα και σε πολλά άλλα, όπως στο «απομακρύνετε τον πονηρό από ανάμεσά σας». Αυτά παραγγέλλει ο θείος Απόστολος, διατάσσοντας να αποκοπεί από το κοινό πλήρωμα της Εκκλησίας εκείνος που είχε καταδικαστεί για παράνομη συνεύρεση, ώστε, όπως λέει, λίγη ζύμη από την κακία του καταδικασμένου να μην αχρηστεύσει όλο το φύραμα της εκκλησιαστικής προσευχής.

Κεφάλαιο ΙΖʹ Ότι είναι ατελής ως προς το αγαθό εκείνος που υστερεί έστω και σε ένα από τα στοιχεία της αρετής. Εάν, λοιπόν, αυτά έχουν έτσι, πρέπει να διορθωθεί, όσο είναι δυνατόν, η συνήθεια των πολλών: όσοι, δηλαδή, ενώ καταπολεμούν σθεναρά τις πιο αισχρές ηδονές, κατά τα άλλα κυνηγούν την ηδονή μέσα στις τιμές και τις φιλαρχίες, πράττουν κάτι παρόμοιο με έναν δούλο που δεν πασχίζει πώς να απαλλαγεί από τη δουλεία, αλλά απλώς αλλάζει ιδιοκτήτες, θεωρώντας ότι η εναλλαγή των κυρίων αποτελεί ελευθερία —διότι όλοι είναι εξίσου δούλοι, έστω και αν δεν εξουσιάζονται από τους ίδιους, εφόσον επικρατεί απολύτως επάνω τους κάποια δεσποτική εξουσία—. Υπάρχουν, πάλι, άλλοι οι οποίοι, εξαιτίας της μεγάλης μάχης τους ενάντια στις ηδονές, έχουν γίνει κατά κάποιον τρόπο ευάλωτοι στο αντίθετο πάθος, και μέσα στην εντατική αυστηρότητα της ζωής τους αιχμαλωτίζονται εύκολα και με δυσκολία διαφεύγουν από τις λύπες, τους θυμούς, τις μνησικακίες και όλα τα υπόλοιπα, όσα ανθίστανται ως αντίθετα προς το πάθος της ηδονής. Αυτό δε συμβαίνει, όταν την πορεία του βίου δεν την κατευθύνει ο ορθός λόγος της αρετής, αλλά κάποιο πάθος. «Διότι η εντολή του Κυρίου είναι ιδιαιτέρως φωτεινή», όπως λέει η Γραφή, ώστε να «φωτίζει τους οφθαλμούς» ακόμη και των νηπίων, διακηρύσσοντας ότι το να «προσκολλάται κανείς μόνο στον Θεό είναι αγαθό».

«Και εγώ»: Διότι ο λαός των Ιουδαίων δεν κατενόησε ότι πρόκειται να αποβληθούν από τη χάρη του Θεού. «Κτηνώδης»: Ενώπιον του Θεού οι Ιουδαίοι ενήργησαν άφρονα <αποστατώντας με αφροσύνη>. «Και εγώ διαπαντός»: Διότι ο Θεός δεν χωρίστηκε ποτέ από αυτούς. «Εκράτησας»: Διότι όπως ο πατέρας κρατά το τέκνο του και το οδηγεί, έτσι και ο Θεός, κρατώντας τον Ισραήλ, τον οδήγησε. «Εν τη βουλή»: Διότι αν δεν το ήθελε ο Θεός, δεν θα καθοδηγούσε τον Ισραήλ· διότι ο Θεός τον εξέλεξε για να είναι ένδοξος σε Αυτόν, αλλά εκείνοι Τον αθέτησαν. «Τι γαρ μοι υπάρχει»: Όντας βλάσφημος ο λαός των Ιουδαίων (των Εβραίων), αποποιείται τα επουράνια αγαθά, όπως ακριβώς αποποιήθηκαν τον Χριστό μέσω της αρνήσεως. «Και παρά σου»: Διότι, αφού ο λαός απήλαυσε τόσα αγαθά, φέρθηκε με αχαριστία αρνούμενος τον Θεό. «Εξέλιπεν η καρδία μου»: Ο Χριστός ομιλεί για τους Ιουδαίους ως συγγενείς, επειδή απομακρύνθηκαν από Αυτόν. «Ο Θεός της καρδίας»: Ο πιστός λαός [τώρα] προαναφωνεί ότι και Θεός της καρδιάς τους είναι ο Θεός και μερίδα τους είναι ο Θεός, καθώς τρέφονται με το σώμα και το αίμα του Χριστού. «Ότι ιδού»: Οι Ιουδαίοι, έχοντας απομακρυνθεί από τον Θεό, απωλέσθηκαν. «Εξωλόθρευσας»: Διότι οι Ιουδαίοι αποστάτησαν από τον Θεό και προσκύνησαν είδωλα, το οποίο συνιστά μεγάλη πορνεία, η αποστασία δηλαδή από τον Θεό. «Εμοί δε»: Ο προερχόμενος από τα έθνη λαός, προσκολλημένος στην πίστη και στην αγάπη του Θεού. «Τίθεσθαι»: Διότι τι άλλο είναι σωτήριο για τον άνθρωπο, παρά το να ελπίζει στον Κύριο;

ο δικός μου θρόνος είναι εκ δεξιών σου· «Και τι άλλο ζήτησα από εσένα πάνω στη γη» παρά τη σωτηρία και την ανάπλαση του κόσμου; «Εξέλιπε η καρδιά μου και η σάρκα μου» καθώς κρεμόμουν στον σταυρό. «Ο Θεός της καρδιάς μου και η μερίδα μου είναι ο Θεός εις τον αιώνα. Διότι ιδού, όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από εσένα θα χαθούν, και εξολόθρευσας καθέναν που εκπορνεύεται μακριά από εσένα». Επειδή λοιπόν «όσοι απομακρύνονται από τον Θεό θα χαθούν», «το να προσκολλάται κανείς στον Θεό, να θέτει σε αυτόν την ελπίδα του και να εξαγγέλλει τους αίνους του, είναι αγαθό».