Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:4

Όσο για εμένα, παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου, παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου· διότι ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών· επειδή δεν υπάρχει αγωνία στον θάνατό τους και έχουν σταθερότητα στη μάστιγά τους· δεν μετέχουν στους κόπους των ανθρώπων και δεν μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους, περιβλήθηκαν την αδικία και την ασέβεια. Η αδικία τους θα προβάλει σαν μέσα από πάχος, προχώρησαν σύμφωνα με τις διαθέσεις της καρδιάς τους· σκέφθηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν με αλαζονεία για αδικία· έστρεψαν το στόμα τους ενάντια στον ουρανό.

«Διότι δεν υπάρχει δυσφορία στον θάνατό τους, και σταθερότητα στη μάστιγά τους. Στους κόπους των ανθρώπων δεν συμμετέχουν, και μαζί με τους άλλους ανθρώπους δεν θα μαστιγωθούν. Γι’ αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Εξιστορεί σαν σε διήγηση αυτά που τάραξαν την ψυχή του, για να γνωρίσουμε ότι δεν κλονίστηκαν τα πόδια του παρά λίγο για μικρά πράγματα· ούτε επρόκειτο να ολισθήσουν τα βήματά του για τυχαίες αφορμές. Ποια ήταν όμως αυτά; Οι ασεβείς και εκείνοι που δεν γνώριζαν τον Θεό, λέγει, ζούσαν με τόση σταθερότητα βίου και απολαύσεις, και μέχρι το έσχατο τέλος τους απολάμβαναν τόση τρυφή, ώστε οποιοσδήποτε θα ευχόταν να αποκτήσει τα ίδια με αυτούς, και θα ζήλευε όχι μόνο τη ζωή τους, αλλά και τον θάνατό τους, τον οποίο δεν μπορούσε κανείς ούτε να τον αποποιηθεί ούτε να τον θεωρήσει απευκταίο. Έτσι, «δεν υπήρχε δυσφορία στον θάνατό τους». Αλλά και αν συνέβαινε ποτέ κάποιος από αυτούς να υποστεί μάστιγα και πληγή, δηλαδή να περιπέσει σε δυσχερή περίσταση και συμφορά, ή να δοκιμαστεί από ασθένειες και ζημίες, «δεν υπήρχε σταθερότητα στη μάστιγά τους». Διότι το πλήγμα εναντίον τους δεν ήταν σκληρό και επίμονο, αλλά μάλλον σύντομο και επιφανειακά παροδικό.

Ούτε όμως δοκιμάζονταν από τους κόπους των ανθρώπων, καλλιεργώντας τη γη και εξασφαλίζοντας την τροφή με τα χέρια τους, και καταπονούμενοι από τη φτώχεια. Αντίθετα, περιστοιχισμένοι από πλούτο, ζούσαν ηδυπαθώς μέσα στην τρυφή, χωρίς να υφίστανται τίποτα παρόμοιο με τους υπόλοιπους ανθρώπους, οι οποίοι μαστίζονταν καθημερινά μέσα από έναν κοπιαστικό και γεμάτο μόχθο βίο. Γι' αυτό «δεν συμμετέχουν στον κόπο των ανθρώπων, και δεν θα μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους». Ο δε Σύμμαχος ερμήνευσε το χωρίο ως εξής: «Επειδή δεν συλλογίζονταν τον θάνατο· διότι ήταν στέρεα τα προπύλαιά τους»· και στη συνέχεια: «Δεν βρέθηκαν», λέει, «στην ταλαιπωρία του ανθρώπου, ούτε χτυπήθηκαν μαζί με τους ανθρώπους». Επειδή λοιπόν βρίσκονταν σε τέτοια κατάσταση, γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια. Διότι θα έπρεπε, όντας ασεβείς, σύμφωνα τουλάχιστον με τους ανθρώπινους λογισμούς, να υποστούν τις συνέπειες για τα ασεβήματά τους· εκείνοι όμως απολάμβαναν τρυφηλά τον βίο τους θεομαχώντας.

Ψαλμός του Ασάφ. Έπαυσε, λέγει, η προφητεία να ομιλεί περί του Χριστού, αλλά τώρα ο λόγος αφορά την παράνομη συναγωγή· διότι Ασάφ ερμηνεύεται ως συναγωγή. «Ως αγαθός»· Διότι, ενόσω ο λαός των Ιουδαίων ήταν ευθύς, ο Θεός τους προσέφερε πολλά αγαθά ως αγαπημένους του. «Εμού δε»· Της συναγωγής, δηλαδή του λαού. Διότι κλονίστηκαν από φοβερό κλύδωνα, δηλαδή όχι ελάχιστα. «Παρά λίγο»· Διότι η συναγωγή παρεξέκλινε από τη δίκαιη οδό (της δικαιοσύνης), απιστώντας στον Θεό. «Διότι εζήλωσα»· Επειδή η συναγωγή ζήλεψε τους δαίμονες. «Την ειρήνη»· Διότι, βλέποντας τους δαίμονες να αγάλλονται με τις θυσίες, τους μιμήθηκε. «Διότι δεν υπάρχει»· Διότι δεν δύνανται [πλέον] οι Ιουδαίοι να αναστηθούν, έχοντας υποστεί τρομερή πτώση. «Και στερέωμα»· Διότι εδραιώθηκε η απειλή εναντίον τους, καθώς μαστιγώθηκαν με τη γέεννα. «Στους κόπους»· Διότι δεν έπραξαν έργο πιστών ανθρώπων, αλλά των δαιμόνων. Γι' αυτόν τον λόγο δεν θα θεωρηθούν άξιοι (δεν θεωρήθηκαν) ανθρώπινης τιμωρίας, αλλά εκείνης που υπερβαίνει τα ανθρώπινα και είναι αθεράπευτη (ανείκαστη). «Γι' αυτό επικράτησε»· Διότι δεν υποχώρησαν μέχρι τέλους από το να πράττουν την ανομία τους (έπραξαν την ανομία μέχρι τέλους). «Περιβλήθηκαν»· Διότι την αδικία και την ασέβειά τους, την οποία διέπραξαν ενάντια στον Θεό, την ενδύθηκαν σαν ιμάτιο. «Θα εξέλθει»· Τέλεια, δηλαδή παχειά· διότι την έπραξαν από καρδιάς και από ψυχής. «Διήλθαν»· Ακολουθώντας την καρδιά τους <και> σχεδιάζοντας κακά.

Ψαλμός ΟΒ'. «Πόσο αγαθός είναι ο Θεός στον Ισραήλ!» Αποκαλώντας πόδια και διαβήματα την πρακτική πορεία και τις κινήσεις της διάνοιας, όπως ο ίδιος μας δίδαξε σε άλλο σημείο της προφητείας των Ψαλμών, λέγοντας: Λύχνος στα πόδια μου είναι ο νόμος σου και φως στα μονοπάτια μου. Και πάλι: Κατεύθυνε τα διαβήματά μου σύμφωνα με τον λόγο σου. Επομένως, δεν σαλεύτηκαν τα πόδια του, δηλαδή δεν μετέβαλε τον τρόπο ζωής του προς το χειρότερο, ούτε ολίσθησαν τα διαβήματά του, διότι ούτε τις ορμές της ψυχής έτρεψε προς την ασωτία. «Διότι δεν υπάρχει ανάνηψη μέσα στον θάνατο.» Επειδή δεν υπάρχει ανάνηψη από τον θάνατο της αμαρτίας, αλλά παθαίνουν ξεκάθαρα αυτό που έχει αναφερθεί στις Παροιμίες.

Διότι προς τέτοιου είδους ανθρώπους ο μακάριος Παύλος με αγανάκτηση έλεγε: «Αλήθεια, ω άνθρωπε, εσύ ποιος είσαι που ανταπαντάς στον Θεό; Μήπως θα πει το πλάσμα σε εκείνον που το έπλασε, Γιατί με έφτιαξες έτσι;». Και ενώ εγώ έφερα το παράδειγμα των παιδιών, εκείνος έθεσε ένα πολύ ανώτερο από αυτό, το παράδειγμα του κεραμέα και του πηλού που πλάθεται από αυτόν. Διότι, όπως ακριβώς ο πηλός ακολουθεί εκεί όπου τον οδηγούν τα χέρια εκείνου που του δίνει μορφή, έτσι και ο άνθρωπος πρέπει να ακολουθεί εκεί όπου προστάζει ο Θεός, και όσα του επιφέρει, αυτά πρέπει να τα δέχεται με ευχαριστία, χωρίς να αντιλέγει σε τίποτα και χωρίς να περιεργάζεται για να μάθει τον λόγο. Διότι αυτά δεν είναι ανεξήγητα μόνο σε εμάς, αλλά ήταν και στους αγίους και θαυμαστούς εκείνους άνδρες που έζησαν πριν από εμάς. Ο μεν Ιώβ έλεγε: «Γιατί ζουν οι ασεβείς, και γερνούν μέσα στον πλούτο;» και τα εξής. Ο δε μακάριος Δαβίδ: «Παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου, διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ευημερία των αμαρτωλών· επειδή δεν υπάρχει αγωνία στον θάνατό τους, και υπάρχει σταθερότητα στη μάστιγά τους· δεν συμμετέχουν στους κόπους των ανθρώπων, και δεν μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους». Και μετά από αυτόν, ο Ιερεμίας έλεγε: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, όμως θα συζητήσω μαζί σου για τις κρίσεις σου. Γιατί ευημερεί η οδός των ασεβών;».

Ψαλμός οβ'. Έλαβαν τέλος οι ύμνοι του Δαβίδ, υιού του Ιεσσαί. Ψαλμός του Ασάφ. «Πόσο αγαθός είναι ο Θεός του Ισραήλ προς αυτούς που έχουν ευθεία καρδιά». Αν και εκ φύσεως είναι αγαθός, δεν είναι ωστόσο αγαθός προς όλους, αλλά «προς αυτούς που έχουν ευθεία καρδιά». Διότι απέναντι στους διεστραμμένους ακόμη και η ίδια η ευθύτητα διαστρέφεται. «Εμένα όμως παρά λίγο να σαλευθούν τα πόδια μου, παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου». Για ποια αιτία; «Διότι ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών». Επειδή λοιπόν είναι άνομοι και αμαρτωλοί, μην τους ζηλεύεις· διότι σε λίγο θα δεις την ειρήνη τους να μεταβάλλεται σε ζάλη και ταραχή. «Διότι δεν υπάρχει ανάταση στον θάνατό τους και στήριγμα στη μάστιγά τους». Και πράγματι έτσι έχουν τα πράγματα· σε όποιους δεν παρίσταται η ανάταση, δηλαδή η ενθύμηση του θανάτου, εκεί η ανομία και η αμαρτία επιπολάζει παντοτινά. «Δεν συμμετέχουν στους κόπους των ανθρώπων, και δεν θα μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους». Επειδή, λέει, οι κόποι τους δεν είναι ανθρώπινοι, αλλά δαιμονικοί, ούτε μαζί με τους ανθρώπους, αλλά μαζί με τους δαίμονες θα μαστιγωθούν. «Γι' αυτό τους κυρίευσε ολοκληρωτικά η υπερηφάνεια».