Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:5

Όσο για εμένα, παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου, παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου· διότι ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών· επειδή δεν υπάρχει αγωνία στον θάνατό τους και έχουν σταθερότητα στη μάστιγά τους· δεν μετέχουν στους κόπους των ανθρώπων και δεν μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους, περιβλήθηκαν την αδικία και την ασέβεια. Η αδικία τους θα προβάλει σαν μέσα από πάχος, προχώρησαν σύμφωνα με τις διαθέσεις της καρδιάς τους· σκέφθηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν με αλαζονεία για αδικία· έστρεψαν το στόμα τους ενάντια στον ουρανό.

«Διότι δεν υπάρχει δυσφορία στον θάνατό τους, και σταθερότητα στη μάστιγά τους. Στους κόπους των ανθρώπων δεν συμμετέχουν, και μαζί με τους άλλους ανθρώπους δεν θα μαστιγωθούν. Γι’ αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Εξιστορεί σαν σε διήγηση αυτά που τάραξαν την ψυχή του, για να γνωρίσουμε ότι δεν κλονίστηκαν τα πόδια του παρά λίγο για μικρά πράγματα· ούτε επρόκειτο να ολισθήσουν τα βήματά του για τυχαίες αφορμές. Ποια ήταν όμως αυτά; Οι ασεβείς και εκείνοι που δεν γνώριζαν τον Θεό, λέγει, ζούσαν με τόση σταθερότητα βίου και απολαύσεις, και μέχρι το έσχατο τέλος τους απολάμβαναν τόση τρυφή, ώστε οποιοσδήποτε θα ευχόταν να αποκτήσει τα ίδια με αυτούς, και θα ζήλευε όχι μόνο τη ζωή τους, αλλά και τον θάνατό τους, τον οποίο δεν μπορούσε κανείς ούτε να τον αποποιηθεί ούτε να τον θεωρήσει απευκταίο. Έτσι, «δεν υπήρχε δυσφορία στον θάνατό τους». Αλλά και αν συνέβαινε ποτέ κάποιος από αυτούς να υποστεί μάστιγα και πληγή, δηλαδή να περιπέσει σε δυσχερή περίσταση και συμφορά, ή να δοκιμαστεί από ασθένειες και ζημίες, «δεν υπήρχε σταθερότητα στη μάστιγά τους». Διότι το πλήγμα εναντίον τους δεν ήταν σκληρό και επίμονο, αλλά μάλλον σύντομο και επιφανειακά παροδικό.

Ούτε όμως δοκιμάζονταν από τους κόπους των ανθρώπων, καλλιεργώντας τη γη και εξασφαλίζοντας την τροφή με τα χέρια τους, και καταπονούμενοι από τη φτώχεια. Αντίθετα, περιστοιχισμένοι από πλούτο, ζούσαν ηδυπαθώς μέσα στην τρυφή, χωρίς να υφίστανται τίποτα παρόμοιο με τους υπόλοιπους ανθρώπους, οι οποίοι μαστίζονταν καθημερινά μέσα από έναν κοπιαστικό και γεμάτο μόχθο βίο. Γι' αυτό «δεν συμμετέχουν στον κόπο των ανθρώπων, και δεν θα μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους». Ο δε Σύμμαχος ερμήνευσε το χωρίο ως εξής: «Επειδή δεν συλλογίζονταν τον θάνατο· διότι ήταν στέρεα τα προπύλαιά τους»· και στη συνέχεια: «Δεν βρέθηκαν», λέει, «στην ταλαιπωρία του ανθρώπου, ούτε χτυπήθηκαν μαζί με τους ανθρώπους». Επειδή λοιπόν βρίσκονταν σε τέτοια κατάσταση, γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια. Διότι θα έπρεπε, όντας ασεβείς, σύμφωνα τουλάχιστον με τους ανθρώπινους λογισμούς, να υποστούν τις συνέπειες για τα ασεβήματά τους· εκείνοι όμως απολάμβαναν τρυφηλά τον βίο τους θεομαχώντας.

Ψαλμός του Ασάφ. Έπαυσε, λέγει, η προφητεία να ομιλεί περί του Χριστού, αλλά τώρα ο λόγος αφορά την παράνομη συναγωγή· διότι Ασάφ ερμηνεύεται ως συναγωγή. «Ως αγαθός»· Διότι, ενόσω ο λαός των Ιουδαίων ήταν ευθύς, ο Θεός τους προσέφερε πολλά αγαθά ως αγαπημένους του. «Εμού δε»· Της συναγωγής, δηλαδή του λαού. Διότι κλονίστηκαν από φοβερό κλύδωνα, δηλαδή όχι ελάχιστα. «Παρά λίγο»· Διότι η συναγωγή παρεξέκλινε από τη δίκαιη οδό (της δικαιοσύνης), απιστώντας στον Θεό. «Διότι εζήλωσα»· Επειδή η συναγωγή ζήλεψε τους δαίμονες. «Την ειρήνη»· Διότι, βλέποντας τους δαίμονες να αγάλλονται με τις θυσίες, τους μιμήθηκε. «Διότι δεν υπάρχει»· Διότι δεν δύνανται [πλέον] οι Ιουδαίοι να αναστηθούν, έχοντας υποστεί τρομερή πτώση. «Και στερέωμα»· Διότι εδραιώθηκε η απειλή εναντίον τους, καθώς μαστιγώθηκαν με τη γέεννα. «Στους κόπους»· Διότι δεν έπραξαν έργο πιστών ανθρώπων, αλλά των δαιμόνων. Γι' αυτόν τον λόγο δεν θα θεωρηθούν άξιοι (δεν θεωρήθηκαν) ανθρώπινης τιμωρίας, αλλά εκείνης που υπερβαίνει τα ανθρώπινα και είναι αθεράπευτη (ανείκαστη). «Γι' αυτό επικράτησε»· Διότι δεν υποχώρησαν μέχρι τέλους από το να πράττουν την ανομία τους (έπραξαν την ανομία μέχρι τέλους). «Περιβλήθηκαν»· Διότι την αδικία και την ασέβειά τους, την οποία διέπραξαν ενάντια στον Θεό, την ενδύθηκαν σαν ιμάτιο. «Θα εξέλθει»· Τέλεια, δηλαδή παχειά· διότι την έπραξαν από καρδιάς και από ψυχής. «Διήλθαν»· Ακολουθώντας την καρδιά τους <και> σχεδιάζοντας κακά.

Ο ασεβής, όταν πέσει στα βάθη των κακών, περιφρονεί τα πάντα. Ούτε τα ανθρώπινα δεινά δεν υπομένουν να πάθουν. Βλέπεις πόσο μπορεί να συμβάλει στη σαφήνεια έστω και μία λέξη που προστίθεται στο νόημα; Διότι, ενώ ήταν δυνατόν να πει «Δεν βρίσκονται σε κόπους», πρόσθεσε το «σε κόπους ανθρώπων». Ως άνθρωπο δε εδώ εννοεί αυτόν που διαφυλάσσει το αξίωμα του λογικού όντος και ζει ενάρετα, ή εκείνον που, όταν σφάλει, διορθώνεται μέσω της μετάνοιας που του παρέχεται από τον Θεό.

Σε αυτούς τους κόπους δεν συμμετέχουν οι αμαρτωλοί, ούτε μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους· δηλαδή, δεν κοπιάζουν και δεν εργάζονται μαζί με τους δικαίους, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό και τον δικό του κόπο». Ούτε παιδαγωγούνται μαζί με εκείνους που έχουν ολισθήσει και έχουν ελπίδα σωτηρίας, για τους οποίους έχει γραφτεί: «Όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». «Περιεβλήθησαν την αδικία.» Για εκείνα που θα έπρεπε να ντρέπονται, γι' αυτά ακριβώς υπερηφανεύονται, ώστε να χρησιμοποιούν τα παραπτώματα σαν ενδύματα και σκέπη. Και πολύ ορθά συνέδεσε μεταξύ τους αυτά τα παραπτώματα· διότι από την υπερηφάνεια οι άνθρωποι, ως επί το πλείστον, πέφτουν στην αδικία και στην πλεονεξία.

Τους φύτεψες και ρίζωσαν. Εισακούεις τα πάντα αμέσως, ακόμη και τις προσευχές τους, και δεν τους επιφέρεις μάστιγα. Διότι δεν δοκιμάζονται από τους πόνους των ανθρώπων, λέει ο Δαβίδ, και δεν θα μαστιγωθούν μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Ο δε Ιώβ εκφράζεται διαφορετικά: Γιατί ζουν οι ασεβείς και έχουν γεράσει μέσα στον πλούτο; Αξίζει, όμως, από αυτό το σημείο να εξετάσουμε για ποιον λόγο συνέβαιναν αυτά.

Εμείς όμως, αν κάνουμε μια ή δύο φορές κάτι καλό ή προσευχηθούμε, χαλαρώνουμε, θεωρώντας ότι έχουμε εκπληρώσει τα πάντα. «Και συνέβη», λέει, «εκείνη την ημέρα, να έλθουν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιόν Του, και ήλθε μαζί τους και ο διάβολος, αφού περιήλθε τη γη και περπάτησε σε όλη την υπ' ουρανόν». «Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Από πού έρχεσαι; Και αποκριθείς ο διάβολος είπε στον Κύριο: Έρχομαι, αφού περιήλθα τη γη και περπάτησα στην υπ' ουρανόν». Ανοίγει λοιπόν το θέατρο, στο στάδιο σύρεται ο αθλητής. Διότι, για να μην πει κανείς αυτά που είπε ο διάβολος: «Μήπως δωρεάν σε σέβεται ο Ιώβ;», ο Θεός αποστομώνει όχι μόνο τον διάβολο, αλλά μέσω εκείνου και τους δικούς του ζηλωτές. «Ναι, ήταν δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής· αλλά αυτό δεν είναι σπουδαίο», λέει, «δεν υπέστη κανέναν πειρασμό, ούτε καταιγίδα ούτε ναυάγιο. Δείξε μου τον μέσα στη φτώχεια, δείξε μου τον μέσα στις συμφορές. Αν όμως, ενώ ευημερούσε και ήταν πλούσιος, ήταν ευσεβής, τι το σπουδαίο;» Και όμως, είναι σπουδαίο αυτό, άνθρωπε, και δεν είναι λιγότερο δόκιμος αυτός που είναι ευσεβής έχοντας πλούτο, από εκείνον που πράττει το ίδιο ευρισκόμενος σε φτώχεια. Άκουγε τον προφήτη να λέει: «Διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών», και πάλι: «Στους κόπους των ανθρώπων δεν συμμετέχουν, και μαζί με τους άλλους ανθρώπους δεν μαστιγώνονται· γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια ως το τέλος».

Ότι αυτοί που αμαρτάνουν και δεν τιμωρούνται δεν πρέπει να παίρνουν θάρρος, αλλά γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει μάλλον να φοβούνται. Επομένως, όταν αμαρτάνουμε υπέρμετρα και δεν παθαίνουμε κανένα κακό, ας μην παίρνουμε θάρρος, αλλά γι' αυτό ακριβώς ας φοβόμαστε περισσότερο. Διότι, έστω και αν δεν κριθούμε εδώ από τον Θεό, εκεί θα κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Και αυτή πάλι δεν είναι δική μου απόφαση, αλλά του Χριστού, ο Οποίος ομιλεί μέσω του Παύλου. Διότι, απευθυνόμενος σε αυτούς που μεταλαμβάνουν αναξίως τα μυστήρια, λέει: «Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν. Διότι, εάν εξετάζαμε τον εαυτό μας, δεν θα κρινόμασταν· τώρα όμως που κρινόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Υπάρχουν βέβαια εκείνοι που έχουν ανάγκη μόνο από την εδώ τιμωρία, όταν τα αμαρτήματά τους είναι περιορισμένα και, αφού τιμωρηθούν, δεν επιστρέφουν πάλι στα προηγούμενα, μιμούμενοι τον σκύλο που γυρίζει στο ίδιο του το ξέρασμα. Υπάρχουν όμως και αυτοί που, λόγω της υπερβολικής τους κακίας, εκτίουν την ποινή τους και εδώ και εκεί· ενώ άλλοι θα υποστούν την τιμωρία μόνο εκεί, επειδή διέπραξαν τα χειρότερα από όλα τα αμαρτήματα, και δεν αξιώθηκαν να μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι, λέει, «μαζί με τους ανθρώπους δεν θα μαστιγωθούν», καθώς φυλάσσονται για να τιμωρηθούν μαζί με τους δαίμονες. «Φύγετε», λέει, «από εμένα, στο σκότος το εξώτερο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Διότι προς τέτοιου είδους ανθρώπους ο μακάριος Παύλος με αγανάκτηση έλεγε: «Αλήθεια, ω άνθρωπε, εσύ ποιος είσαι που ανταπαντάς στον Θεό; Μήπως θα πει το πλάσμα σε εκείνον που το έπλασε, Γιατί με έφτιαξες έτσι;». Και ενώ εγώ έφερα το παράδειγμα των παιδιών, εκείνος έθεσε ένα πολύ ανώτερο από αυτό, το παράδειγμα του κεραμέα και του πηλού που πλάθεται από αυτόν. Διότι, όπως ακριβώς ο πηλός ακολουθεί εκεί όπου τον οδηγούν τα χέρια εκείνου που του δίνει μορφή, έτσι και ο άνθρωπος πρέπει να ακολουθεί εκεί όπου προστάζει ο Θεός, και όσα του επιφέρει, αυτά πρέπει να τα δέχεται με ευχαριστία, χωρίς να αντιλέγει σε τίποτα και χωρίς να περιεργάζεται για να μάθει τον λόγο. Διότι αυτά δεν είναι ανεξήγητα μόνο σε εμάς, αλλά ήταν και στους αγίους και θαυμαστούς εκείνους άνδρες που έζησαν πριν από εμάς. Ο μεν Ιώβ έλεγε: «Γιατί ζουν οι ασεβείς, και γερνούν μέσα στον πλούτο;» και τα εξής. Ο δε μακάριος Δαβίδ: «Παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου, διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ευημερία των αμαρτωλών· επειδή δεν υπάρχει αγωνία στον θάνατό τους, και υπάρχει σταθερότητα στη μάστιγά τους· δεν συμμετέχουν στους κόπους των ανθρώπων, και δεν μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους». Και μετά από αυτόν, ο Ιερεμίας έλεγε: «Δίκαιος είσαι, Κύριε, όμως θα συζητήσω μαζί σου για τις κρίσεις σου. Γιατί ευημερεί η οδός των ασεβών;».

Ψαλμός οβ'. Έλαβαν τέλος οι ύμνοι του Δαβίδ, υιού του Ιεσσαί. Ψαλμός του Ασάφ. «Πόσο αγαθός είναι ο Θεός του Ισραήλ προς αυτούς που έχουν ευθεία καρδιά». Αν και εκ φύσεως είναι αγαθός, δεν είναι ωστόσο αγαθός προς όλους, αλλά «προς αυτούς που έχουν ευθεία καρδιά». Διότι απέναντι στους διεστραμμένους ακόμη και η ίδια η ευθύτητα διαστρέφεται. «Εμένα όμως παρά λίγο να σαλευθούν τα πόδια μου, παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου». Για ποια αιτία; «Διότι ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών». Επειδή λοιπόν είναι άνομοι και αμαρτωλοί, μην τους ζηλεύεις· διότι σε λίγο θα δεις την ειρήνη τους να μεταβάλλεται σε ζάλη και ταραχή. «Διότι δεν υπάρχει ανάταση στον θάνατό τους και στήριγμα στη μάστιγά τους». Και πράγματι έτσι έχουν τα πράγματα· σε όποιους δεν παρίσταται η ανάταση, δηλαδή η ενθύμηση του θανάτου, εκεί η ανομία και η αμαρτία επιπολάζει παντοτινά. «Δεν συμμετέχουν στους κόπους των ανθρώπων, και δεν θα μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους». Επειδή, λέει, οι κόποι τους δεν είναι ανθρώπινοι, αλλά δαιμονικοί, ούτε μαζί με τους ανθρώπους, αλλά μαζί με τους δαίμονες θα μαστιγωθούν. «Γι' αυτό τους κυρίευσε ολοκληρωτικά η υπερηφάνεια».