Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:6

Γι' αυτόν τον λόγο τους κυρίευσε ολοκληρωτικά η υπερηφάνεια. Επειδή απολαμβάνουν μεν όλα τα αγαθά και δεν δοκιμάζουν κανένα κακό, εξαιτίας αυτού επιδόθηκαν υπερβολικά στην υπερηφάνεια, η οποία τους κατέστησε και άδικους και ασεβείς, και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, ώστε ακόμη και οι ασέβειές τους να είναι παχιές και τρόπον τινά καλοθρεμμένες.

Όσο για εμένα, παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου, παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου· διότι ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών· επειδή δεν υπάρχει αγωνία στον θάνατό τους και έχουν σταθερότητα στη μάστιγά τους· δεν μετέχουν στους κόπους των ανθρώπων και δεν μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους, περιβλήθηκαν την αδικία και την ασέβεια. Η αδικία τους θα προβάλει σαν μέσα από πάχος, προχώρησαν σύμφωνα με τις διαθέσεις της καρδιάς τους· σκέφθηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν με αλαζονεία για αδικία· έστρεψαν το στόμα τους ενάντια στον ουρανό.

«Διότι δεν υπάρχει δυσφορία στον θάνατό τους, και σταθερότητα στη μάστιγά τους. Στους κόπους των ανθρώπων δεν συμμετέχουν, και μαζί με τους άλλους ανθρώπους δεν θα μαστιγωθούν. Γι’ αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Εξιστορεί σαν σε διήγηση αυτά που τάραξαν την ψυχή του, για να γνωρίσουμε ότι δεν κλονίστηκαν τα πόδια του παρά λίγο για μικρά πράγματα· ούτε επρόκειτο να ολισθήσουν τα βήματά του για τυχαίες αφορμές. Ποια ήταν όμως αυτά; Οι ασεβείς και εκείνοι που δεν γνώριζαν τον Θεό, λέγει, ζούσαν με τόση σταθερότητα βίου και απολαύσεις, και μέχρι το έσχατο τέλος τους απολάμβαναν τόση τρυφή, ώστε οποιοσδήποτε θα ευχόταν να αποκτήσει τα ίδια με αυτούς, και θα ζήλευε όχι μόνο τη ζωή τους, αλλά και τον θάνατό τους, τον οποίο δεν μπορούσε κανείς ούτε να τον αποποιηθεί ούτε να τον θεωρήσει απευκταίο. Έτσι, «δεν υπήρχε δυσφορία στον θάνατό τους». Αλλά και αν συνέβαινε ποτέ κάποιος από αυτούς να υποστεί μάστιγα και πληγή, δηλαδή να περιπέσει σε δυσχερή περίσταση και συμφορά, ή να δοκιμαστεί από ασθένειες και ζημίες, «δεν υπήρχε σταθερότητα στη μάστιγά τους». Διότι το πλήγμα εναντίον τους δεν ήταν σκληρό και επίμονο, αλλά μάλλον σύντομο και επιφανειακά παροδικό.

Ούτε όμως δοκιμάζονταν από τους κόπους των ανθρώπων, καλλιεργώντας τη γη και εξασφαλίζοντας την τροφή με τα χέρια τους, και καταπονούμενοι από τη φτώχεια. Αντίθετα, περιστοιχισμένοι από πλούτο, ζούσαν ηδυπαθώς μέσα στην τρυφή, χωρίς να υφίστανται τίποτα παρόμοιο με τους υπόλοιπους ανθρώπους, οι οποίοι μαστίζονταν καθημερινά μέσα από έναν κοπιαστικό και γεμάτο μόχθο βίο. Γι' αυτό «δεν συμμετέχουν στον κόπο των ανθρώπων, και δεν θα μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους». Ο δε Σύμμαχος ερμήνευσε το χωρίο ως εξής: «Επειδή δεν συλλογίζονταν τον θάνατο· διότι ήταν στέρεα τα προπύλαιά τους»· και στη συνέχεια: «Δεν βρέθηκαν», λέει, «στην ταλαιπωρία του ανθρώπου, ούτε χτυπήθηκαν μαζί με τους ανθρώπους». Επειδή λοιπόν βρίσκονταν σε τέτοια κατάσταση, γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια. Διότι θα έπρεπε, όντας ασεβείς, σύμφωνα τουλάχιστον με τους ανθρώπινους λογισμούς, να υποστούν τις συνέπειες για τα ασεβήματά τους· εκείνοι όμως απολάμβαναν τρυφηλά τον βίο τους θεομαχώντας.

Γι' αυτό, φθειρόμενοι, γίνονταν χειρότεροι από τον εαυτό τους, και περιβλήθηκαν τη δική τους αδικία και ασέβεια. Αντ' αυτού, ο Σύμμαχος αναφέρει: «Ντύθηκαν», λέει, «την υπερηφάνεια, διαθέτοντας αποθήκες από την αδικία». Ακόμη δε, επιπλέον αυτών: «Η αδικία τους θα προβάλει σαν από πάχος»· του οποίου το νόημα απέδωσε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: «Προεξείχαν από τη λιπαρότητα τα μάτια τους»· αλλά και ο Ακύλας παρομοίως ερμήνευσε λέγοντας: «Προέβαλαν από το πάχος τα μάτια τους».

Ψαλμός του Ασάφ. Έπαυσε, λέγει, η προφητεία να ομιλεί περί του Χριστού, αλλά τώρα ο λόγος αφορά την παράνομη συναγωγή· διότι Ασάφ ερμηνεύεται ως συναγωγή. «Ως αγαθός»· Διότι, ενόσω ο λαός των Ιουδαίων ήταν ευθύς, ο Θεός τους προσέφερε πολλά αγαθά ως αγαπημένους του. «Εμού δε»· Της συναγωγής, δηλαδή του λαού. Διότι κλονίστηκαν από φοβερό κλύδωνα, δηλαδή όχι ελάχιστα. «Παρά λίγο»· Διότι η συναγωγή παρεξέκλινε από τη δίκαιη οδό (της δικαιοσύνης), απιστώντας στον Θεό. «Διότι εζήλωσα»· Επειδή η συναγωγή ζήλεψε τους δαίμονες. «Την ειρήνη»· Διότι, βλέποντας τους δαίμονες να αγάλλονται με τις θυσίες, τους μιμήθηκε. «Διότι δεν υπάρχει»· Διότι δεν δύνανται [πλέον] οι Ιουδαίοι να αναστηθούν, έχοντας υποστεί τρομερή πτώση. «Και στερέωμα»· Διότι εδραιώθηκε η απειλή εναντίον τους, καθώς μαστιγώθηκαν με τη γέεννα. «Στους κόπους»· Διότι δεν έπραξαν έργο πιστών ανθρώπων, αλλά των δαιμόνων. Γι' αυτόν τον λόγο δεν θα θεωρηθούν άξιοι (δεν θεωρήθηκαν) ανθρώπινης τιμωρίας, αλλά εκείνης που υπερβαίνει τα ανθρώπινα και είναι αθεράπευτη (ανείκαστη). «Γι' αυτό επικράτησε»· Διότι δεν υποχώρησαν μέχρι τέλους από το να πράττουν την ανομία τους (έπραξαν την ανομία μέχρι τέλους). «Περιβλήθηκαν»· Διότι την αδικία και την ασέβειά τους, την οποία διέπραξαν ενάντια στον Θεό, την ενδύθηκαν σαν ιμάτιο. «Θα εξέλθει»· Τέλεια, δηλαδή παχειά· διότι την έπραξαν από καρδιάς και από ψυχής. «Διήλθαν»· Ακολουθώντας την καρδιά τους <και> σχεδιάζοντας κακά.

Σε αυτούς τους κόπους δεν συμμετέχουν οι αμαρτωλοί, ούτε μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους· δηλαδή, δεν κοπιάζουν και δεν εργάζονται μαζί με τους δικαίους, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό και τον δικό του κόπο». Ούτε παιδαγωγούνται μαζί με εκείνους που έχουν ολισθήσει και έχουν ελπίδα σωτηρίας, για τους οποίους έχει γραφτεί: «Όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». «Περιεβλήθησαν την αδικία.» Για εκείνα που θα έπρεπε να ντρέπονται, γι' αυτά ακριβώς υπερηφανεύονται, ώστε να χρησιμοποιούν τα παραπτώματα σαν ενδύματα και σκέπη. Και πολύ ορθά συνέδεσε μεταξύ τους αυτά τα παραπτώματα· διότι από την υπερηφάνεια οι άνθρωποι, ως επί το πλείστον, πέφτουν στην αδικία και στην πλεονεξία.

Και ότι έτσι έχουν τα πράγματα, το αποδεικνύει και ο Δαβίδ λέγοντας: «Τους κυρίευσε η υπερηφάνεια ολοκληρωτικά· η αδικία τους θα προβάλει σαν από πάχος». Αυτά, λοιπόν, τα είπα, για να μην αναζητούμε με κάθε τρόπο τη χαρά. Και πώς, θα πει κάποιος, ο Παύλος λέει: «Χαίρετε πάντοτε»; Δεν είπε απλώς «Χαίρετε», αλλά πρόσθεσε «Εν Κυρίω».

Και ότι πρέπει να ελέγχει κανείς τη λαιμαργία του, ας ακούσουν πάλι: «Και τους φόνευσε», λέει, «ανάμεσα στους πιο δυνατούς από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχει κανείς από τα δώρα, θα το μάθουν από το εξής: «Αν ρέει ο πλούτος», λέει, «μην προσηλώνετε την καρδιά σας». Και ότι πρέπει να κυριαρχεί στην επιθυμία της δόξας, και αυτό θα το βρουν: «Ούτε θα κατέβει μαζί του ακολουθώντας τον η δόξα του». Ότι δεν πρέπει να ζηλεύουν τους πονηρούς: «Μη ζηλεύεις όσους πράττουν την πονηρία». Ότι πρέπει να θεωρούν τις εξουσίες ως ένα τίποτα: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρείται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Ότι πρέπει να θεωρούν τα παρόντα ως μηδαμινά: «Εμακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος όμως είναι ο λαός του οποίου βοηθός είναι ο Κύριος και Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση: «Διότι Εσύ», λέει, «θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει κάθε μέρα; «Ο Θεός», λέει, «είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό», λέει, «τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Και πάλι: «Η αδικία τους θα προέλθει σαν από το πάχος (της ευημερίας τους)». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς· η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Καλός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

Διότι, επειδή συνήλθε από εκείνη την πλάνη, ίσως κατέθεσε αυτά τα γεγονότα σε δημόσια έγγραφα. Αυτό λοιπόν το σύγγραμμα το παραθέτει ο Δανιήλ, ώστε να γίνει αξιόπιστο. Διότι ο ίδιος που τα έπαθε, απευθύνεται στην ανθρώπινη φύση. Και πρόσεξέ μου πόση παιδαγωγία γίνεται εναντίον των υπερηφάνων. Διότι από την υπερηφάνεια έπαθε όσα έπαθε, και υποδεικνύει την αιτία της υπερηφάνειας τόσο από το τέλος όσο και από την αρχή· στο μεν τέλος λέγοντας: Ότι μπορεί να ταπεινώσει όλους τους υπερήφανους· στην δε αρχή και από τα προοίμια διδάσκοντας την αιτία της υπερηφάνειας. Διότι εκεί μεν, δήλωσε ότι εξαιτίας αυτού ταπεινώθηκε· εδώ δε, από πού προήλθε αυτό το γεγονός, δηλαδή από την απόλαυση μεγάλης ευημερίας· όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ: «Για τον λόγο αυτόν τους κυρίευσε η υπερηφάνεια»· έτσι λοιπόν και εδώ παραθέτει πολλές περιπτώσεις ευημερίας. Στην αρχή λέει: Ήμουν σε αφθονία στον οίκο μου, και σε ακμή επάνω στον θρόνο μου, και σε ευμάρεια ανάμεσα στον λαό μου. Διότι δεν είναι δυνατόν να συντρέχουν όλα ταυτόχρονα. Είναι δυνατόν να ευημερεί κανείς στην εξουσία του, αλλά να δυστυχεί στον οίκο του, όπως ακριβώς ο Ηρώδης· όπως ακριβώς ο Δαβίδ· είναι επίσης δυνατόν, αντίθετα, να έχει δυσχέρειες ανάμεσα στον λαό, αλλά από τον οίκο του να μην παθαίνει κανένα κακό· είναι δυνατόν να έχει ειρήνη στην πόλη, αλλά η εξουσία του να ταράσσεται. Αυτός όμως είχε πανταχόθεν την ευημερία· τίποτα δεν υπήρχε που να τον λυπεί.

Όμως μεγάλο έργο είναι εκείνο που μένει, που δεν διαλύεται και δεν σταματά, που δεν καταρρέει. Βλέπεις πώς, μέσα σε τόσο μεγάλο πλούτο, ήταν δίκαιος και απείχε από κάθε πονηρή πράξη; «Και ήταν», λέγει, «ο άνθρωπος εκείνος ευγενής ανάμεσα σε εκείνους που κατοικούν στην ανατολή του ηλίου». Ανατολικό τον ονομάζει. Ήταν από όλους, λέει, ο πιο λαμπρός και ονομαστός, και μπορούσε να απαριθμήσει προγόνους επίσημους και λαμπρούς. Τι δεν θα μπορούσε να τον είχε ωθήσει στην υπερηφάνεια; Η αρετή της ψυχής του, η ευημερία του στα πάντα, το ότι ήταν ο μοναδικός που ήταν ταυτόχρονα και πλούσιος και ενάρετος, το ότι είχε θαυμαστούς προγόνους; Αλλά, όταν αυτά τα αγαθά τυχαίνουν στους ασεβείς, άκουσε τι λέγει ο προφήτης: «Γι' αυτό τους κυρίευσε ολοκληρωτικά η υπερηφάνεια, περιβλήθηκαν την αδικία και την ασέβειά τους». Και πάλι ο ίδιος λέγει: «Γιατί ζουν οι ασεβείς και γερνούν μέσα στον πλούτο;». Αυτός όμως δεν ήταν έτσι. Επομένως, δεν είναι η φύση του πλούτου η αιτία αυτών των κακών, αλλά η προαίρεση εκείνων που δεν τον χρησιμοποιούν όπως πρέπει. Βλέπεις εδώ ότι δεν υπάρχει καπηλεία, ούτε άδικο εμπόριο, ούτε αθέμιτη συναλλαγή, ούτε τίποτα άλλο τέτοιο, παρά ο νόμιμος πλούτος, η φυσική ευπορία, την οποία ο ίδιος ο Θεός του παρείχε. Δεν βλέπεις εδώ άλογα, τίποτα το αλαζονικό, τίποτα το ματαιόδοξο, τίποτα το παιδαριώδες, αλλά τα πάντα είναι χρήσιμα. Αυτά μπορεί να τα πει κανείς και για τον Αβραάμ. Διότι και σε εκείνον ο πλούτος βρισκόταν σε αυτά, στην καλλιέργεια της γης, στη φροντίδα των αναγκαίων.

Εμείς όμως, αν κάνουμε μια ή δύο φορές κάτι καλό ή προσευχηθούμε, χαλαρώνουμε, θεωρώντας ότι έχουμε εκπληρώσει τα πάντα. «Και συνέβη», λέει, «εκείνη την ημέρα, να έλθουν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιόν Του, και ήλθε μαζί τους και ο διάβολος, αφού περιήλθε τη γη και περπάτησε σε όλη την υπ' ουρανόν». «Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Από πού έρχεσαι; Και αποκριθείς ο διάβολος είπε στον Κύριο: Έρχομαι, αφού περιήλθα τη γη και περπάτησα στην υπ' ουρανόν». Ανοίγει λοιπόν το θέατρο, στο στάδιο σύρεται ο αθλητής. Διότι, για να μην πει κανείς αυτά που είπε ο διάβολος: «Μήπως δωρεάν σε σέβεται ο Ιώβ;», ο Θεός αποστομώνει όχι μόνο τον διάβολο, αλλά μέσω εκείνου και τους δικούς του ζηλωτές. «Ναι, ήταν δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής· αλλά αυτό δεν είναι σπουδαίο», λέει, «δεν υπέστη κανέναν πειρασμό, ούτε καταιγίδα ούτε ναυάγιο. Δείξε μου τον μέσα στη φτώχεια, δείξε μου τον μέσα στις συμφορές. Αν όμως, ενώ ευημερούσε και ήταν πλούσιος, ήταν ευσεβής, τι το σπουδαίο;» Και όμως, είναι σπουδαίο αυτό, άνθρωπε, και δεν είναι λιγότερο δόκιμος αυτός που είναι ευσεβής έχοντας πλούτο, από εκείνον που πράττει το ίδιο ευρισκόμενος σε φτώχεια. Άκουγε τον προφήτη να λέει: «Διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών», και πάλι: «Στους κόπους των ανθρώπων δεν συμμετέχουν, και μαζί με τους άλλους ανθρώπους δεν μαστιγώνονται· γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια ως το τέλος».

Και σχετικά με τη σωφροσύνη θα τον ακούσεις να λέει: «Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς»· και πάλι: «Εξολόθρευσες καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα». Όσο για την ανάγκη να χαλιναγωγεί κανείς την κοιλιά του: «Και σκότωσε», λέει, «τους περισσότερους από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχουμε από τα δώρα: «Εάν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν». Και να μην επιθυμούμε τη δόξα: «Ούτε θα κατέβει μαζί του η δόξα του ακολουθώντας τον». Να μη φθονούμε τους πονηρούς: «Μη φθονείς αυτούς που πράττουν την πονηρία». Να θεωρούμε ως τίποτα τις εξουσίες: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Να θεωρούμε ως μηδέν τα παρόντα: «Μακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος είναι ο λαός του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση, λέει: «Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει καθημερινά; «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Και ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό πράγμα: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς, η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα του αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

Ψαλμός οβ'. Έλαβαν τέλος οι ύμνοι του Δαβίδ, υιού του Ιεσσαί. Ψαλμός του Ασάφ. «Πόσο αγαθός είναι ο Θεός του Ισραήλ προς αυτούς που έχουν ευθεία καρδιά». Αν και εκ φύσεως είναι αγαθός, δεν είναι ωστόσο αγαθός προς όλους, αλλά «προς αυτούς που έχουν ευθεία καρδιά». Διότι απέναντι στους διεστραμμένους ακόμη και η ίδια η ευθύτητα διαστρέφεται. «Εμένα όμως παρά λίγο να σαλευθούν τα πόδια μου, παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου». Για ποια αιτία; «Διότι ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών». Επειδή λοιπόν είναι άνομοι και αμαρτωλοί, μην τους ζηλεύεις· διότι σε λίγο θα δεις την ειρήνη τους να μεταβάλλεται σε ζάλη και ταραχή. «Διότι δεν υπάρχει ανάταση στον θάνατό τους και στήριγμα στη μάστιγά τους». Και πράγματι έτσι έχουν τα πράγματα· σε όποιους δεν παρίσταται η ανάταση, δηλαδή η ενθύμηση του θανάτου, εκεί η ανομία και η αμαρτία επιπολάζει παντοτινά. «Δεν συμμετέχουν στους κόπους των ανθρώπων, και δεν θα μαστιγωθούν μαζί με τους ανθρώπους». Επειδή, λέει, οι κόποι τους δεν είναι ανθρώπινοι, αλλά δαιμονικοί, ούτε μαζί με τους ανθρώπους, αλλά μαζί με τους δαίμονες θα μαστιγωθούν. «Γι' αυτό τους κυρίευσε ολοκληρωτικά η υπερηφάνεια».

Επειδή δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο, ούτε κατάλαβαν ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων, ούτε κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι. Γι' αυτό τον λόγο περιβλήθηκαν τη δική τους αδικία και ασέβεια, σκέφτηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν για αδικία προς τα ύψη· πάσχοντας άδοξα από τη φιληδονία μέσα στον κόσμο, όχι περισσότερο απ' όσο φλυαρούν άκοσμα με τη γλώσσα τους από αγάπη για τα είδωλα. Και έχοντας κλείσει εντελώς τα αυτιά τους σε κάθε τι καλό, δεν ανέχονται ούτε τα ευαγγελικά λόγια να ακούσουν, με τα οποία ο Σωτήρας επιπλήττοντας τους Φαρισαίους, επειδή εξαιτίας νομικών τηρήσεων κατηγορούσαν τους θεσπέσιους μαθητές, έλεγε: «Ή δεν διαβάσατε στον νόμο ότι τα Σάββατα οι ιερείς μέσα στο ιερό βεβηλώνουν το Σάββατο και είναι αναίτιοι; Σας λέω δε ότι κάτι μεγαλύτερο από το ιερό βρίσκεται εδώ». [Και επιπλέον:] «Σας λέω δε ότι και οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνουν, διότι μετανόησαν με το κήρυγμα του Ιωνά, και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Ιωνά βρίσκεται εδώ». Και επιπλέον, ότι: «Και η βασίλισσα του νότου θα εγερθεί κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνει, διότι ήρθε από τα πέρατα της γης για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα· και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα βρίσκεται εδώ».