Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:7

Ακολούθησαν τις διαθέσεις της καρδιάς τους. Η παράνομη ευημερία, λέγει, δημιούργησε στην ψυχή τους μία πονηρή έξη. Και από πού είναι αυτό φανερό, εάν όχι από το ότι διανοούνται και λαλούν πονηρία; «Λάλησαν αδικία προς τα ύψη». Αυτό υποδηλώνει την επίταση της πονηρίας τους, ώστε πλέον να στρέφουν τη βλασφημία τους και προς τον ίδιο τον Θεό. «Έθεσαν το στόμα τους στον ουρανό». Πρόφεραν, λέγει, βλάσφημα λόγια εναντίον του Θεού, και μάλιστα ενώ είναι ταπεινοί και έχουν τη γλώσσα τους πάνω στη γη.

Όσο για εμένα, παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου, παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου· διότι ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών· επειδή δεν υπάρχει αγωνία στον θάνατό τους και έχουν σταθερότητα στη μάστιγά τους· δεν μετέχουν στους κόπους των ανθρώπων και δεν μαστιγώνονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους, περιβλήθηκαν την αδικία και την ασέβεια. Η αδικία τους θα προβάλει σαν μέσα από πάχος, προχώρησαν σύμφωνα με τις διαθέσεις της καρδιάς τους· σκέφθηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν με αλαζονεία για αδικία· έστρεψαν το στόμα τους ενάντια στον ουρανό.

Γι' αυτό, φθειρόμενοι, γίνονταν χειρότεροι από τον εαυτό τους, και περιβλήθηκαν τη δική τους αδικία και ασέβεια. Αντ' αυτού, ο Σύμμαχος αναφέρει: «Ντύθηκαν», λέει, «την υπερηφάνεια, διαθέτοντας αποθήκες από την αδικία». Ακόμη δε, επιπλέον αυτών: «Η αδικία τους θα προβάλει σαν από πάχος»· του οποίου το νόημα απέδωσε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: «Προεξείχαν από τη λιπαρότητα τα μάτια τους»· αλλά και ο Ακύλας παρομοίως ερμήνευσε λέγοντας: «Προέβαλαν από το πάχος τα μάτια τους».

Έπειτα, επιπροσθέτως σε αυτά: «Προχώρησαν», λέει, «στις διαθέσεις της καρδιάς τους, διανοήθηκαν και μίλησαν με πονηρία»· τα οποία και ο ίδιος ο Σύμμαχος τα ερμήνευσε ως εξής: «Παρέβλεπαν τα ορατά, χλευάζοντάς τα με την καρδιά τους». Διότι ακόμη και αυτά τα ίδια τα έργα του Θεού, που είναι ορατά στα μάτια όλων, και τα προφανή θαύματα της Θείας Πρόνοιας τα παρέβλεπαν αυτοί, και, αν και τα κατανοούσαν και τα αντιλαμβάνονταν, τα ενέπαιζαν και τα χλεύαζαν εξαιτίας της υπερβολικής τους παραφροσύνης. Ακόμη περισσότερο, μίλησαν με πονηρία, και ξεστόμισαν αδικία προς τα ύψη.

Ψαλμός του Ασάφ. Έπαυσε, λέγει, η προφητεία να ομιλεί περί του Χριστού, αλλά τώρα ο λόγος αφορά την παράνομη συναγωγή· διότι Ασάφ ερμηνεύεται ως συναγωγή. «Ως αγαθός»· Διότι, ενόσω ο λαός των Ιουδαίων ήταν ευθύς, ο Θεός τους προσέφερε πολλά αγαθά ως αγαπημένους του. «Εμού δε»· Της συναγωγής, δηλαδή του λαού. Διότι κλονίστηκαν από φοβερό κλύδωνα, δηλαδή όχι ελάχιστα. «Παρά λίγο»· Διότι η συναγωγή παρεξέκλινε από τη δίκαιη οδό (της δικαιοσύνης), απιστώντας στον Θεό. «Διότι εζήλωσα»· Επειδή η συναγωγή ζήλεψε τους δαίμονες. «Την ειρήνη»· Διότι, βλέποντας τους δαίμονες να αγάλλονται με τις θυσίες, τους μιμήθηκε. «Διότι δεν υπάρχει»· Διότι δεν δύνανται [πλέον] οι Ιουδαίοι να αναστηθούν, έχοντας υποστεί τρομερή πτώση. «Και στερέωμα»· Διότι εδραιώθηκε η απειλή εναντίον τους, καθώς μαστιγώθηκαν με τη γέεννα. «Στους κόπους»· Διότι δεν έπραξαν έργο πιστών ανθρώπων, αλλά των δαιμόνων. Γι' αυτόν τον λόγο δεν θα θεωρηθούν άξιοι (δεν θεωρήθηκαν) ανθρώπινης τιμωρίας, αλλά εκείνης που υπερβαίνει τα ανθρώπινα και είναι αθεράπευτη (ανείκαστη). «Γι' αυτό επικράτησε»· Διότι δεν υποχώρησαν μέχρι τέλους από το να πράττουν την ανομία τους (έπραξαν την ανομία μέχρι τέλους). «Περιβλήθηκαν»· Διότι την αδικία και την ασέβειά τους, την οποία διέπραξαν ενάντια στον Θεό, την ενδύθηκαν σαν ιμάτιο. «Θα εξέλθει»· Τέλεια, δηλαδή παχειά· διότι την έπραξαν από καρδιάς και από ψυχής. «Διήλθαν»· Ακολουθώντας την καρδιά τους <και> σχεδιάζοντας κακά.

Και ότι έτσι έχουν τα πράγματα, το αποδεικνύει και ο Δαβίδ λέγοντας: «Τους κυρίευσε η υπερηφάνεια ολοκληρωτικά· η αδικία τους θα προβάλει σαν από πάχος». Αυτά, λοιπόν, τα είπα, για να μην αναζητούμε με κάθε τρόπο τη χαρά. Και πώς, θα πει κάποιος, ο Παύλος λέει: «Χαίρετε πάντοτε»; Δεν είπε απλώς «Χαίρετε», αλλά πρόσθεσε «Εν Κυρίω».

Και ότι πρέπει να ελέγχει κανείς τη λαιμαργία του, ας ακούσουν πάλι: «Και τους φόνευσε», λέει, «ανάμεσα στους πιο δυνατούς από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχει κανείς από τα δώρα, θα το μάθουν από το εξής: «Αν ρέει ο πλούτος», λέει, «μην προσηλώνετε την καρδιά σας». Και ότι πρέπει να κυριαρχεί στην επιθυμία της δόξας, και αυτό θα το βρουν: «Ούτε θα κατέβει μαζί του ακολουθώντας τον η δόξα του». Ότι δεν πρέπει να ζηλεύουν τους πονηρούς: «Μη ζηλεύεις όσους πράττουν την πονηρία». Ότι πρέπει να θεωρούν τις εξουσίες ως ένα τίποτα: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρείται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Ότι πρέπει να θεωρούν τα παρόντα ως μηδαμινά: «Εμακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος όμως είναι ο λαός του οποίου βοηθός είναι ο Κύριος και Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση: «Διότι Εσύ», λέει, «θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει κάθε μέρα; «Ο Θεός», λέει, «είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό», λέει, «τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Και πάλι: «Η αδικία τους θα προέλθει σαν από το πάχος (της ευημερίας τους)». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς· η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Καλός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

Πόσοι έφτασαν στη δεύτερη ηλικία, και πόσοι, αφού προχώρησαν μέχρι τη μέση ηλικία και αύξησαν μέσα τους τον έρωτα της αρετής, έπειτα αναχώρησαν από τη ζωή; Από την άλλη, πόσοι αιμοχαρείς και δόλιοι και ασεβείς και παράνομοι άνδρες τελείωσαν τον βίο τους μέσα σε ευημερία και μακροζωία; Για τους οποίους έχει γραφτεί: «Η αδικία τους θα αναβλύσει σαν από το πάχος της ευμάρειας, και θα βρεθούν σε αυτούς πλήρεις ημέρες»· αυτά, λοιπόν, δεν έχουν ειπωθεί για τη μακροβιότητα, για να μη φανεί ότι η θεία Γραφή αντιφάσκει και προς τον εαυτό της και προς την πραγματικότητα· αλλά η πληρότητα των ημερών και η πρόοδος σε αυτήν θα πρέπει να νοείται σύμφωνα με την τελειότητα της αρετής και τις αναβάσεις προς αυτήν. Ο Δανιήλ, λοιπόν, χωρίς να έχει ακόμη ξεπεράσει την εφηβική ηλικία —διότι ήταν δώδεκα ετών όταν εξέδωσε την αδιάφθορη κρίση υπέρ της Σωσάννας— προσωνυμείται «άνδρας επιθυμιών», και οποιοσδήποτε κατόρθωσε τη διπλή αγάπη και πούλησε την κοσμική του περιουσία και ακολούθησε τον Χριστό σύμφωνα με το θείο παράγγελμα, έφτασε σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· έτσι, και η μείωση των ημερών στο μισό και η άκαιρη έκπτωση από τη ζωή θα πρέπει να ερμηνεύεται ανάλογα με τη στέρηση της αρετής.

Το ότι το προκείμενο χωρίο έχει αυτό το νόημα, θα μας γίνει πιο σαφές κάνοντας την εξής εξέταση του λόγου. Έχει ειπωθεί ότι «άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν θα φθάσουν στο ήμισυ των ημερών τους». Πώς λοιπόν σε άλλον ψαλμό λέγεται για κάποιους που επιδεικνύουν την αδικία προς τους ανθρώπους εύρωστη, ας πούμε, και επιδεικτική (διότι αυτό δηλώνει το «θα προέλθει σαν από πάχος η αδικία τους»), και επιπλέον ασπάζονται την κορωνίδα των κακών, τη βλασφημία και την ασέβεια προς τον Θεό, ότι «οι ημέρες», λέει, «θα βρεθούν πλήρεις σε αυτούς»; Διότι, αν οι ημέρες είναι πλήρεις, πώς έχει προλεχθεί ότι αυτές θα μείνουν στο ήμισυ; Αλλά είναι ολοφάνερο ότι η πληρότητα των ημερών εδώ δηλώνει τη μακροημέρευση λόγω της υπεράγαθης μακροθυμίας και ανοχής του Θεού προς όσους αμαρτάνουν μέχρι το γήρας, ενώ το να μη φθάνουν στο ήμισυ των ημερών δείχνει την ατέλεια των αγαθών έργων, καθώς οι πονηροί άνθρωποι υστερούν παντελώς στον ενάρετο βίο και είναι γνωστό ότι δεν προσεγγίζουν ούτε καν κάποιο μέτρο αυτού. Ο Δαβίδ λοιπόν, εφόσον δεν στερείται τους καρπούς της αρετής και της θεοσέβειας, απεύχεται το να εγκαταλείψει τον βίο πριν από την πλήρωση και, τρόπον τινά, την ωρίμανση αυτών, λέγοντας «μη με ανακαλέσεις στο ήμισυ των ημερών μου», δηλαδή ας μην αναχωρήσω από τη ζωή ευρισκόμενος σε ατελέσφορη και ελλιπή ως προς τα αγαθά έργα κατάσταση.