Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 72:8

Ας δουν τα μάτια σου ευθύτητες. Επιζητεί τη δίκαιη κρίση του Υιού, την οποία εξέδωσε για εμάς. Δοκίμασες την καρδιά μου, την επισκέφθηκες τη νύχτα, με δοκίμασες διά του πυρός, και δεν βρέθηκε μέσα μου αδικία. Η θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει αδικία τη βλασφημία κατά του Θεού· διότι, λέει, «μίλησαν με αδικία προς το ύψος».

Ακολούθησαν τις διαθέσεις της καρδιάς τους. Η παράνομη ευημερία, λέγει, δημιούργησε στην ψυχή τους μία πονηρή έξη. Και από πού είναι αυτό φανερό, εάν όχι από το ότι διανοούνται και λαλούν πονηρία; «Λάλησαν αδικία προς τα ύψη». Αυτό υποδηλώνει την επίταση της πονηρίας τους, ώστε πλέον να στρέφουν τη βλασφημία τους και προς τον ίδιο τον Θεό. «Έθεσαν το στόμα τους στον ουρανό». Πρόφεραν, λέγει, βλάσφημα λόγια εναντίον του Θεού, και μάλιστα ενώ είναι ταπεινοί και έχουν τη γλώσσα τους πάνω στη γη.

Έπειτα λέγει: Πού θα εγκαταλείψετε τη δόξα σας; Εσείς που επιζητείτε την επίδειξη, που προσκολλάστε στην ανθρώπινη τιμή και επιθυμήσατε να γίνετε αιρεσιάρχες για να αποκτήσετε όνομα, και για τον λόγο αυτόν λαλήσατε αδικία προς το ύψος, πού θα εγκαταλείψετε τη δόξα σας τότε, κατά την ημέρα της κρίσεως; Οι τέτοιοι, λέγει, θα πέσουν κάτω από τους θανατωμένους. Τώρα είσαι προστάτης των εξαπατημένων και θαυμάζεσαι από αυτούς, περιφέροντας το όνομα του διδασκάλου και του καθηγητού, απολαμβάνοντας τον σεβασμό και τους μακαρισμούς τους. Τότε όμως θα είσαι πιο ατιμασμένος και από αυτούς τους ίδιους, από εκείνους δηλαδή που έχουν φονευθεί από εσένα. Διότι φόνος της ψυχής είναι η αποδοχή της ψευδούς δοξασίας. Θα έχεις πέσει, λοιπόν, κάτω από αυτούς, και το βάρος εκείνων που θανατώθηκαν από εσένα θα επικαθήσει επάνω σου.

Ακούσαμε για την ύβρη του Μωάβ. Αυτά έχουν ειπωθεί για τον άρχοντα τούτου του κόσμου, για αυτόν που πρώτος καινοτόμησε εισάγοντας την αποστασία, αυτόν που εξύβρισε τον Κτίστη, αυτόν που υβρίζει τους ανθρώπους και τους καταπάτησε με ύβρη και υπερηφάνεια. Διότι αυτός είναι που καθυβρίζει όσους βρίσκονται μέσα στην Εκκλησία, θεωρώντας τους ως δουλοπρεπείς και ότι, εξαιτίας της άγνοιάς τους, δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα ανδράποδα. Αυτός είναι που ενεργοποιεί στον καθένα τη λοιδορία· αυτός είναι που παρακινεί τους προεστώτες κάποιων αιρέσεων να λαλούν αδικία εις τα ύψη, και, εάν ποτέ συγκαταβούν σε συζήτηση, τους διδάσκει να μην εξετάζουν αυστηρά τον λόγο, αλλά να υβρίζουν εκείνον που έχει τη δύναμη να ελέγξει τον παραλογισμό των δογμάτων τους. Θεραπεύοντάς τον, λοιπόν, ο Κύριος λέει: «Εξήρα την υπερηφάνειά του». Διότι η αφαίρεση του πονηρού πάθους της αλαζονείας ισοδυναμεί με την αφαίρεση μιας νόσου. Αλλά «Και η ύβρις του (λέει) και η μήνις του». Αυτά τα πάθη αποτελούν ιδιοκτησία του Μωάβ· διότι ο Μωάβ είναι δεσπότης πονηρών αποκτημάτων, δηλαδή της ύβρεως, η οποία επινοείται για την ατίμωση του πλησίον, και της μήνιδος, η οποία αποτελεί έμμονη και παρατεταμένη οργή.

Ποια θα μπορούσε να είναι βαρύτερη από αυτή την ασέβεια; Ποιος εκστόμισε ποτέ τόση αδικία προς τα ύψη;

Αλλά αυτοί που λαλούν αλαζονικά την αδικία δεν δίστασαν να αποκαλέσουν τον Υιό ανύπαρκτο. Και ο μεν άφρων είπε μέσα στην καρδιά του, «Δεν υπάρχει Θεός»· αυτοί όμως δεν το σκέφθηκαν μόνο, αλλά και το εκστόμισαν με πονηρία, και δεν παρέλειψαν να το παραδώσουν γραπτώς για τον μετέπειτα χρόνο, τολμώντας να ονομάσουν τον Θεό ανύπαρκτο. Και επειδή βέβαια βλέπουν ότι ούτε οι ίδιοι οι δαίμονες δεν αρνούνται την ύπαρξη του Θεού, αυτοί, στρέφοντας τους συλλογισμούς τους στον μετέπειτα χρόνο, εκεί ικανοποιούν την ασεβή τους επιθυμία, βλασφημώντας ότι κάποτε ο Υιός δεν υπήρχε, ισχυριζόμενοι ότι από τη φύση Του είναι ανύπαρκτος, και ότι παράχθηκε στην ύπαρξη από τον Θεό κατά χάριν.

Τι σημαίνει όμως το, ελάλησαν αδικία προς τα ύψη και έθεσαν το στόμα τους στον ουρανό; Αυτό που λέει είναι το εξής: ενώ πράττουν τα κακά, και επειδή δεν λαμβάνουν αμέσως την τιμωρία για την κακία τους, νομίζουν ότι δεν υπάρχει Θεός, έχοντας καταστεί άφρονες.

Διότι λέγει: Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Μίλησαν αδικία προς τα ύψη· ύψωσαν το στόμα τους στον ουρανό, και η γλώσσα τους περιήλθε πάνω στη γη· γι' αυτό ο λαός μου θα επιστρέψει εδώ, και θα βρεθούν σε αυτούς πλήρεις ημέρες. Και είπαν: Πώς το έμαθε ο Θεός; Και άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο; Ιδού, αυτοί είναι οι αμαρτωλοί και οι ευημερούντες· απέκτησαν πλούτο παντοτινά. Και είπα: Άραγε μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου και ένιψα τα χέρια μου μαζί με τους αθώους; Και μαστιγωνόμουν όλη την ημέρα, και ο έλεγχός μου ερχόταν κάθε πρωί. Εάν έλεγα: Θα μιλήσω κατ' αυτόν τον τρόπο, ιδού, θα είχα αθετήσει τη διαθήκη με τη γενεά των υιών σου. Και προσπάθησα να το κατανοήσω αυτό· ήταν κόπος μπροστά μου, μέχρι που εισήλθα στο αγιαστήριο του Θεού και κατανόησα το τέλος τους.

Με ποικίλους τρόπους ο εχθρός των ανθρώπων διάβολος συνηθίζει να ταράζει και να επισπείρει τα δικά του σπέρματα εις βάρος των πιο απλοϊκών και όσων δεν έχουν ακόμη τελειωθεί και στερεωθεί στην πίστη της Αγίας Τριάδος. «Το στερεό όμως θεμέλιο», σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί, «παραμένει σταθερό έχοντας αυτή τη σφραγίδα: ο Κύριος γνωρίζει αυτούς που είναι δικοί Του». Οι δε επιρρεπείς σε όλα αιρετικοί, αφήνοντας κατά μέρος τη βλασφημία κατά του Ιησού, ασεβούν προς τον Θεό με διαφορετικό τρόπο, στρεφόμενοι κατά του Αγίου Πνεύματος, «μεγαλύνοντας τη γλώσσα τους» και «λαλώντας αδικία προς τα ύψη». Εμείς ωστόσο, αν και ανακινήθηκαν αναρίθμητες ταραχές, με τη χάρη του Κυρίου παραμείναμε σταθεροί στην υγιή πίστη, χωρίς να παρεκκλίνουμε στο ελάχιστο από την ορθή και υγιή διδασκαλία. Ακόμη και πολλοί από εκείνους που φαίνονταν να έχουν εξαπατηθεί, ανέκτησαν την πνευματική τους υγεία με τη χάρη του Κυρίου, μέσω των επιστολών τόσο του αξιομνημόνευτου και μακαρίου επισκόπου Αθανασίου, όσο και του θεοσεβέστατου συλλειτουργού σου Προκλιανού.

Τον οποίο δεν είναι δυνατόν να ομολογήσει κανείς, εάν «λαλεί αδικία εις ύψος» προς τον πλησίον του, εάν κατατάξει τον εαυτό του στην τάξη και την ονομασία των αντιχρίστων, έχοντας αποστατήσει από την τάξη και την ονομασία των Χριστιανών, για τους οποίους έχει ειπωθεί «μην αγγίζετε τους χριστούς μου». «Διότι ποιος είναι», λέει, «ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός; Αυτός», λέει, «είναι ο αντίχριστος· διότι όποιος αρνείται τον Υιό δεν έχει ούτε τον Πατέρα, ενώ εκείνος που ομολογεί τον Υιό, ομολογεί και τον Πατέρα. Εκείνο λοιπόν», λέει, «που ακούσατε εξ αρχής, αυτό ας μένει μέσα σας. Και εάν», λέει, «μείνει μέσα σας εκείνο που ακούσατε εξ αρχής, και εσείς θα μείνετε στον Υιό και στον Πατέρα». Και θα μείνουμε, όταν ενώπιον του Θεού και των εκλεκτών αγγέλων ομολογήσουμε, αλλά και ενώπιον βασιλέων, και δεν ντραπούμε («διότι μιλούσα», λέει, «για τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν»), ότι είναι Υιός του Θεού, Θεός εκ Θεού, Ένας από Έναν, Μονογενής από Αγέννητο, εξαίρετο γέννημα εκείνου που τον γέννησε και άξιος Υιός του Άναρχου, ανεκδιήγητος ερμηνευτής του ανεκδιήγητου, Λόγος και Σοφία και Δύναμη εκείνου που είναι πάνω από σοφία και δύναμη, πάνω από αυτό που μπορεί να αρθρώσει η γλώσσα, πάνω από αυτό που μπορεί να συλλάβει η διάνοια· γέννημα τέλειο και μόνιμο, που προέρχεται από τέλειο και παραμένει σε ταυτότητα, που δεν απέρρευσε από τον Πατέρα, ούτε αποκόπηκε και διαιρέθηκε, αλλά προήλθε απαθώς και ολοκληρωμένα από εκείνον που δεν απέβαλε τίποτα από όσα είχε.

Έπειτα, επιπροσθέτως σε αυτά: «Προχώρησαν», λέει, «στις διαθέσεις της καρδιάς τους, διανοήθηκαν και μίλησαν με πονηρία»· τα οποία και ο ίδιος ο Σύμμαχος τα ερμήνευσε ως εξής: «Παρέβλεπαν τα ορατά, χλευάζοντάς τα με την καρδιά τους». Διότι ακόμη και αυτά τα ίδια τα έργα του Θεού, που είναι ορατά στα μάτια όλων, και τα προφανή θαύματα της Θείας Πρόνοιας τα παρέβλεπαν αυτοί, και, αν και τα κατανοούσαν και τα αντιλαμβάνονταν, τα ενέπαιζαν και τα χλεύαζαν εξαιτίας της υπερβολικής τους παραφροσύνης. Ακόμη περισσότερο, μίλησαν με πονηρία, και ξεστόμισαν αδικία προς τα ύψη.

«Έθεσαν στον ουρανό το στόμα τους, και η γλώσσα τους διήλθε πάνω στη γη». Και αυτά ο Σύμμαχος τα ερμήνευσε ως εξής: «Μιλούσαν με πολλή συκοφαντία, καταλαλούσαν εναντίον του Ύψους. Τοποθετούσαν στον ουρανό το στόμα τους· η δε γλώσσα τους περιπατούσε πάνω στη γη». Διότι, προφέροντας βλάσφημα λόγια εναντίον του Θεού, θεωρώντας ότι ούτε βλέπει ούτε επιβλέπει ούτε καν υπάρχει καθόλου, μίλησαν με αδικία εναντίον του Ύψους και εξέτειναν το στόμα τους μέχρι τον ουρανό· και όλα αυτά παρότι ήταν χαμερπείς και είχαν τη γλώσσα τους πάνω στη γη. Αυτοί ήταν οι λόγοι για τους οποίους ομολογούσα το δικό μου πάθος, στηλιτεύοντας και διατυπώνοντας έγγραφη κατηγορία εναντίον του εαυτού μου, ότι παραλίγο να σαλευτούν τα πόδια μου και παραλίγο να ολισθήσουν τα βήματά μου, επειδή φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών.

Εάν κατανοήσεις το πλήθος αυτών που αμαρτάνουν, που ασεβούν, που εκστομίζουν αδικία προς το Ύψος, και αντικρίσεις τη μακροθυμία του Θεού απέναντι σε τόσα αμαρτήματα, πώς δηλαδή, ακόμη και μετά από όλα αυτά, κάνει τον ήλιο Του να ανατέλλει σε πονηρούς και αγαθούς και στέλνει τη βροχή σε δικαίους και αδίκους, θα πεις: Από το έλεος του Κυρίου είναι πλήρης η γη· τα δικαιώματά Σου δίδαξέ με.

Στον μέγα Λογοθέτη Ούτε κρίνω σωστό να επαινέσω τον λόγο, φοβούμενος μήπως εξαιτίας της δικής μου ανεπάρκειας βλάψω την αλήθεια, ούτε βέβαια τον κατακρίνω, αποφεύγοντας με δέος να τοξεύω προς τον ουρανό και να εκστομίζω αδικίες προς τα ύψη. Τι άλλο λοιπόν κάνω, εφόσον δεν πράττω κανένα από τα προαναφερθέντα;

ΜΑ΄. Τι θα μπορούσε, άραγε, να πει κανείς για εκείνους που εξαιτίας κενοδοξίας ή φιλαρχίας εκστομίζουν αδικία προς τα ύψη, οι οποίοι οπλίζονται με τις μεγαλαυχίες κάποιου Ιαννή ή Ιαμβρή, όχι εναντίον του Μωυσή, αλλά εναντίον της αλήθειας, και επαναστατούν κατά της υγιούς διδασκαλίας; Ή για την τρίτη μερίδα εκείνων, οι οποίοι εξαιτίας της απαιδευσίας τους και της θρασύτητας που την ακολουθεί, επιτίθενται σε κάθε λόγο με χοιρώδες πάθος και καταπατούν τα καλά μαργαριτάρια της αλήθειας;

Υπήρξε εποχή που είχαμε γαλήνη από τις αιρέσεις, όταν οι διάφοροι Σίμωνες, οι Μαρκίωνες, κάποιοι Ουαλεντίνοι, οι Βασιλείδες, οι Κέρδωνες, οι Κήρινθοι και οι Καρποκράτες, και όλη η φλυαρία και η τερατολογία γύρω από αυτούς, αφού διαμέλισαν σε μεγάλο βαθμό τον Θεό των όλων και πολέμησαν τον Δημιουργό δήθεν υπέρ του Αγαθού, έπειτα καταποντίστηκαν στον ίδιο τους τον βυθό και παραδόθηκαν στη σιωπή, όπως ακριβώς τους άξιζε. Το πονηρό πνεύμα του Μοντανού, το σκοτάδι του Μάνη, η θρασύτητα –ή δήθεν καθαρότητα– του Ναυάτου, καθώς και η κακή υπεράσπιση της μοναρχίας από τον Σαβέλλιο, υποχώρησαν και αποσύρθηκαν, καθώς άλλες αποχωρίστηκαν σε αντίπαλη μερίδα, και άλλες περιφρονήθηκαν και απορρίφθηκαν εντελώς λόγω της αδυναμίας τους· και τίποτε άλλο πλέον δεν παρενοχλούσε την Εκκλησία. Διότι οι διωγμοί την έκαναν ακόμη πιο λαμπρή μέσω των παθημάτων. Δεν μεσολάβησε πολύς χρόνος, και δεύτερη θύελλα εγείρεται κατά της Εκκλησίας, ο τυφώνας της αδικίας, το πλήρωμα της ασέβειας, η λεγεώνα των πνευμάτων, η αντίχριστη γλώσσα, ο νους που εξέφερε αδικία προς τα ύψη, η κατατομή της θεότητας· του οποίου το εγχείρημα υπήρξε φοβερό, αλλά φοβερότερο το τέλος, και άξιο της προδοσίας του Ιούδα, την οποία εκείνος τόλμησε κατά του Σωτήρα μας: ο Άρειος, αυτός που εύστοχα έχει πάρει το όνομά του από τη μανία.

Λόγος Δ'. Κατά Ιουλιανού Βασιλέως Στηλιτευτικός πρώτος. Α'. Ακούσατε αυτά, όλα τα έθνη, αφουγκραστείτε όλοι όσοι κατοικείτε την οικουμένη· διότι προσκαλώ τους πάντες, σαν από κάποιο υψηλό και κεντρικότατο παρατηρητήριο, με κήρυγμα μεγάλο και υψηλό· ακούσατε, λαοί, φυλές, γλώσσες, κάθε γένος ανθρώπων, και κάθε ηλικία, όσοι βρίσκεστε τώρα στη ζωή και όσοι πρόκειται να γεννηθείτε· και για να καταστεί το κήρυγμά μου σπουδαιότερο, κάθε δύναμη των ουρανών, όλοι οι άγγελοι, των οποίων έργο είναι η κατάλυση του τυράννου, οι οποίοι δεν καθαίρεσαν τον Σηών, τον βασιλιά των Αμορραίων, ούτε τον Ωγ, τον βασιλιά της Βασάν, μικρούς δυνάστες που καταδυνάστευαν τον Ισραήλ σε ένα μικρό μέρος της οικουμένης· αλλά τον δράκοντα, τον αποστάτη, τον έπαρμένο νου, τον Ασσύριο, τον κοινό εχθρό και πολέμιο των πάντων, αυτόν που κυριεύτηκε από πολλή μανία και εκτόξευσε πολλές απειλές επί της γης, και πολλή αδικία ξεστόμισε και μηχανεύθηκε εναντίον του Ύψους.

Με αντιρρητικούς λόγους, λοιπόν, το ταχύτερο δυνατό, για να χρησιμοποιήσουμε ψαλμική έκφραση, καταρρίπτει στο χώμα τις δοξασίες του Βαρλαάμ και αναδεικνύει την πολιτεία και την ευσέβεια εκείνων που ασπάζονται τον ησυχαστικό βίο, καθιστώντας τες περίτρανα γνωστές σε όλους. Μαθαίνοντάς το αυτό ο Βαρλαάμ εξοργίστηκε, και λέγοντας μάλιστα ότι ο κύβος ερρίφθη, παρουσιάζεται ενώπιον της ιεράς Εκκλησίας, αναστατώνοντας τα πάντα, θεία και ανθρώπινα, και κατηγορώντας για διθεΐα τον Παλαμά, ο οποίος ζούσε μόνο για τον Θεό. Ο τελευταίος καλείται από μακριά, συγκροτείται σύνοδος από τους άριστους, και ολόκληρη η πόλη συρρέει αυτοβούλως για να παρακολουθήσει τη συζήτηση. Με τον βασιλιά λοιπόν και τον πατριάρχη να προεδρεύουν, και με τους ιεράρχες, τους καθολικούς κριτές, όλη τη σύγκλητο και τους εκλεκτούς του κλήρου να παρακάθονται, και με όλους τους άλλους να στέκονται τριγύρω, αποδείχθηκε περίτρανα εκείνο το της παροιμίας πως ο Βαρλαάμ απέναντι στον Παλαμά ήταν «χοίρος που ερίζει με την Αθηνά» ή πεζός που τρέχει δίπλα σε λυδικό άρμα ή κάποιος που κυνηγά πουλί. Όταν δε παρουσιάστηκαν ενώπιον όλων και τα συγγράμματα, φάνηκε να τοξεύει προς τον ουρανό, να μιλάει άδικα προς τα ύψη και να επιχειρεί ανοιχτά να θεομαχήσει. Αφού λοιπόν καταδικάστηκε για αυτά, υποσχέθηκε να μετανοήσει, αλλά την επόμενη ημέρα αναχώρησε φεύγοντας κρυφά, φορώντας, όπως λένε, την αόρατη περικεφαλαία του Άδη.

Άραγε λοιπόν θα κατηγορήσεις και τον Κύριλλο, που ήταν σοφός στα θεία, λέγοντας ότι και αυτός συνθέτει τον Θεό από κάτι ανώτερο και κάτι κατώτερο, ή ότι κάνει τον έναν δύο, τον μεν μεγαλύτερο και ανώτερο, τον δε μικρότερο και κατώτερο, χωρίς να βάζεις τον νου σου να σκεφτεί, όπως λέει η παροιμία, αλλά μάλλον δολιευόμενος και παραπλανώντας τους πολλούς από τα φαινόμενα, μη θέλοντας ή μη μπορώντας να αντιληφθείς ότι οι λέξεις, όταν ερμηνεύονται με ευσέβεια, δεν βλάπτουν καθόλου την ευσέβεια, αλλά μάλλον καταργούν την αδικία την οποία εξέφρασαν υπεροπτικά ο Βαρλαάμ και ο Ακίνδυνος, όπως και την πλάνη του Αρείου και του Σαβελλίου παλαιότερα; Διότι ο μεν απέρριπτε αυτή τη διαφορά και με δυσσέβεια συμπύκνωνε τη θεότητα στο ένα, ο δε Άρειος την αποδεχόταν κακώς και την υποβίβαζε στην κτίση, εξαιτίας του ταπεινότερου νοήματος που φαινόταν να έχει η έκφραση. Εσύ δε και ο Ακίνδυνος, ακολουθώντας με ζήλο τον Καλαβρό Βαρλαάμ, πάσχετε και από τα δύο χειρότερα, και αμφότεροι, και εσείς και εκείνοι, δεν αντιλαμβάνεστε ότι όταν κάτι είναι με οποιονδήποτε τρόπο έμφυτο, ακόμη και αν τα αίτια διαφέρουν από τα αιτιατά, δεν αποχωρίζονται το ένα από το άλλο, και έστω και αν ονομάζονται υπερέχοντα και υπερεχόμενα (όχι όμως με την έννοια του άκτιστου και του κτιστού), δεν αποβάλλουν τη μεταξύ τους ισότητα και την ενότητά τους. Διότι αυτά που ανήκουν φυσικά στο ένα με οποιονδήποτε τρόπο, ως γνωρίσματα του ενός, αποτελούν ένα. Υπάρχουν δε, για να μιλήσουμε σύμφωνα με τον θείο Μάξιμο, ταυτοχρόνως και ως διακεκριμένα μέσα σε αυτό.

Λες ότι αυτό είναι πολυπραγμοσύνη, υπερασπιζόμενος τώρα εσύ ο ίδιος τα δικά του επιχειρήματα; Επειδή λοιπόν αποκαλείς πολυπραγμοσύνη το να φανερώνει κανείς την αλήθεια που συλλέγεται με έρευνα από τη Γραφή και, μέσω αυτής, να καθαιρεί και να αποστομώνει αυτούς που λαλούν αδικία στο ύψος, εισάγεις σε εμάς ένα άλλο ευαγγέλιο και μια άλλη διδασκαλία, αντίθετη προς αυτήν του Χριστού και των μαθητών του, των οποίων το παράγγελμα που εξασφαλίζει την αιώνια ζωή είναι να ερευνούμε τις Γραφές και να καθαιρούμε «κάθε ύψωμα που επαιρόταν κατά της γνώσεως του Θεού». Νομίζω δε ότι και όλοι οι προστάτες των πονηρών αιρέσεων όλων των αιώνων θα χρωστούν μεγάλη ευγνωμοσύνη στη σοφία σου για αυτήν την εισήγηση. Διότι τι θα έλεγε και ο Σαβέλλιος, για να προσπεράσουμε τους προγενέστερούς του, εάν προέβαλλε αυτές ακριβώς τις φράσεις, ότι δηλαδή δεν πρέπει να περιεργαζόμαστε τις διάφορες επιφάνειες του Θεού, όπως ακριβώς λες εσύ τώρα για αυτήν στο όρος, ούτε καν όσα ειπώθηκαν από τους αγίους για καθεμία από αυτές, ώστε να είναι όντως μυστήρια, όπως άλλωστε και είναι, και για να μην πρεσβεύουμε τρεις άκτιστους θεούς, κατώτερους και ανώτερο; Διότι για αυτά κατηγορούσε εκείνος τους ορθοδόξους, όπως ακριβώς εσύ τώρα κατηγορείς για τις δύο θεότητες. Αν λοιπόν ο Σαβέλλιος εισηγούνταν αυτά, και εμείς τον ακούγαμε πειθήνια, από πού θα μπορούσαμε να είχαμε μυηθεί στο τρισυπόστατο της θεότητας; Αλλά ούτε σε εκείνον ούτε σε εσένα θα πειθόταν κάποιος που έχει νου. Διότι αμέσως θα επιτεθεί ο Άρειος λέγοντας: «Τι είναι πιο μυστηριώδες από τη γέννηση του Υιού;»

Όντας δε Ήλιος της δικαιοσύνης και της αλήθειας, δεν ανέχεται να φέγγει και να αναγνωρίζεται επακριβώς από όσους ενστερνίζονται το ψεύδος και λαλούν αδικία με έπαρση ή την επιδεικνύουν με τα έργα τους· αλλά εμφανίζεται και αναγνωρίζεται μέσω της πίστης από τους εργάτες της δικαιοσύνης και τους εραστές της αλήθειας, και αυτούς τους ευφραίνει με τις λάμψεις του. Και αυτό είναι που λέει η Γραφή: «φως ανέτειλε για τον δίκαιο και η συνοδός του η ευφροσύνη». Γι' αυτό και ο ψαλμωδός προφήτης ψάλλει προς τον Θεό: «Το Θαβώρ και το Ερμών στο όνομά σου θα αγαλλιάσουν», προδιαγράφοντας την ευφροσύνη που προέκυψε αργότερα στο όρος από εκείνη την έλλαμψη σε όσους την είδαν. Ο δε Ησαΐας λέει: «λύσε κάθε δεσμό αδικίας, διάλυσε τις θηλιές των βίαιων συναλλαγών, κάθε άδικο συμβόλαιο σκίσε το». Έπειτα τι; «Τότε θα ανατείλει σαν την αυγή το φως σου και τα ιάματά σου γρήγορα θα ανατείλουν και θα πορεύεται μπροστά σου η δικαιοσύνη σου και η δόξα του Θεού θα σε περισκεπάσει»· και πάλι: «εάν αφαιρέσεις από πάνω σου τα δεσμά και την κατάκριση και τα λόγια γογγυσμού, και δώσεις με την ψυχή σου άρτο στον πεινασμένο και χορτάσεις την ταπεινωμένη ψυχή, τότε θα ανατείλει μέσα στο σκοτάδι το φως σου και το σκοτάδι σου θα γίνει σαν μεσημέρι». Διότι κάνει και τους ίδιους άλλους ήλιους, εκείνους στους οποίους αυτός ο ήλιος θα επιλάμψει φανερά· «διότι θα λάμψουν και οι δίκαιοι σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους».

ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΩΤΑΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΟΤΙ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ ΔΕΝ ΕΚΠΟΡΕΥΕΤΑΙ ΚΑΙ ΕΚ ΤΟΥ ΥΙΟΥ, ΑΛΛΑ ΜΟΝΟ ΕΚ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ. Πάλι ο δεινός και αρχέκακος όφις, υψώνοντας το κεφάλι του εναντίον μας, ψιθυρίζει τα αντίθετα προς την αλήθεια. Ή μάλλον, επειδή το δικό του κεφάλι συντρίφτηκε από τον σταυρό του Χριστού, καθιστώντας ως δικό του κεφάλι τον καθένα από εκείνους που ανά τις γενεές πείθονται στις ολέθριες συμβουλές του, και αναδεικνύοντας έτσι, σαν την ύδρα, πολλά κεφάλια αντί για ένα, δεν παύει να λαλεί αδικία προς τα ύψη μέσω αυτών. Έτσι λοιπόν τον Άρειο, τον Απολινάριο, τον Ευνόμιο και τον Μακεδόνιο, και πάρα πολλούς άλλους αφού προσάρμοσε και προσέδεσε στον δικό του συρμό, εξαπέλυσε μέσω της δικής τους γλώσσας το δικό του δηλητήριο εναντίον της ιερής Εκκλησίας. Χρησιμοποιώντας τα δικά τους λόγια αντί για τα δικά του δόντια, και καρφώνοντάς τα στην αρχή της ευσέβειας, σαν σε ρίζα κάποιου φυτού που πρόσφατα άνθισε όμορφα και βρίθει από ωραιότατους καρπούς, δεν κατάφερε ωστόσο να τη βλάψει. Διότι τα σαγόνια του συντρίφτηκαν πάλι από εκείνους ακριβώς που δαγκώθηκαν, από εκείνους δηλαδή που έκαναν αληθινά τον Χριστό κεφαλή τους.

«διενοήθησαν»: Αφού σκέφτηκαν πονηρά, μίλησαν εναντίον του Θεού (με πονηρία καταλάλησαν τον Θεό). «ἀδικίαν»: Αφού βλασφήμησαν τον Θεό και είπαν: δαιμόνιο έχεις (έχει). «ἔθεντο εἰς οὐρανόν»: Τόσο πολύ ύψωσαν τη βλασφημία τους, ώστε να αποτολμήσουν να στραφούν και εναντίον αυτού του ίδιου του ουρανού. «καὶ ἡ γλῶσσα»: Διότι οι Ιουδαίοι, ενώ βρίσκονταν επί της γης, ψηλαφούσαν τα ουράνια. «διὰ τοῦτο ἐπιστρέψει»: Ποιος λαός; Ο ιουδαϊκός, εδώ· πού; Στην αφροσύνη τους, όπως ο σκύλος επιστρέφει στον ίδιο του τον εμετό. «καὶ ἡμέραι»: Διότι θα συμπληρωθούν για αυτούς κακές (πονηρές) ημέρες, οι οποίες θα τους τιμωρήσουν (τιμωρούν) αιώνια. «καὶ εἶπαν»: Επειδή θεωρούσαν ως έναν απλό άνθρωπο αυτόν που βλασφημούσαν και απορούσαν πώς γνώρισε (κατανοούσε) τις σκέψεις τους. «καὶ εἰ ἔστιν»: Διότι έλεγαν: από πού του ήρθε αυτή η σοφία; «ἰδοὺ ἁμαρτωλοί»: Οι Ιουδαίοι· διότι κανένα έθνος πάνω στη γη δεν πλούτισε με τέτοιο τρόπο με τις δωρεές και τις ευεργεσίες του Θεού, και σε νοητό και σε αισθητό πλούτο, ή με το να ονομάζεται γένος του Θεού. «καὶ εἶπα»: Ο προφήτης απολογείται λέγοντας: άραγε μάταια επιδιώκω τη δικαιοσύνη, ενώ οι αμαρτωλοί ευημερούν; Και υπονοεί τους Ιουδαίους, επειδή λαμβάνουν δώρα προερχόμενα από αδικία. «καὶ ἐγενόμην»: Με νηστεία (νηστείες) και εγκράτεια και αγρυπνία και με κάθε κακουχία για χάρη του Θεού. «καὶ ὁ ἔλεγχός μου»: Διότι, όταν ήρθε το πρωί της ανάστασης του Χριστού, ελέγχθηκε η αδυναμία των Ιουδαίων.

Ενώ διέμενε στην Έφεσο, εν σαρκί, άπλωσε το δίχτυ της θεολογίας μέχρι τα πέρατα της οικουμένης λέγοντας: Εν αρχή ην ο Λόγος. Πραγματικά μέγας είναι ο Κύριός μας και μεγάλη η ισχύς του, και η σύνεσή του δεν έχει όριο· αυτός που τους είπε: Εγώ θα σας δώσω στόμα και σοφία. Πόσοι βασιλείς, ηγεμόνες και σοφοί μίλησαν πολλές φορές με μεγάλη δύναμη, αλλά η φωνή τους δεν έφτασε ούτε μέχρι τα τείχη της πόλης; Αντιθέτως, ο φτωχός ψαράς μίλησε στην Έφεσο: Εν αρχή ην ο Λόγος, και η φωνή του κάλυψε ολόκληρη τη γη. Είδες στόμα πιο υψηλό από κάθε φωνή; Είδες γλώσσα πιο οξεία από την αστραπή; Είδες φωνή πιο τρανή από κάθε βροντή; Είδες τέτοια δύναμη; Έναν δάσκαλο από την Έφεσο να μαθητεύει όλα τα έθνη και να διδάσκει θεολογία: Εν αρχή ην ο Λόγος. Αυτή η φωνή αλίευσε την οικουμένη και την στήριξε όταν κλονιζόταν· αυτή η φωνή φώτισε τον κόσμο και τον ενίσχυσε εναντίον του αντιπάλου· αυτή η φωνή έγινε για τους πολλούς ανάσταση και πρόξενος σωτηρίας, για μερικούς όμως πτώση και καθαίρεση επειδή αποτέλεσε σημείο αντιλεγόμενο· για εκείνους μεν που πιστεύουν ότι υπήρχε εν αρχή, είναι ανάσταση, για εκείνους δε που λένε ότι δημιουργήθηκε εκ του μη όντος, είναι πτώση και σιωπή. Διότι μεγάλο πλήθος αιρετικών τότε, έχοντας ξεσηκωθεί, κλόνιζαν την Εκκλησία, λαλώντας αδικία προς τα ύψη, και λέγοντας ότι υπήρξε εποχή που δεν υπήρχε ο Υιός, και ότι πριν γεννηθεί δεν υπήρχε, και ότι δημιουργήθηκε εκ του μη όντος.

Διότι αυτό είναι το φοβερό, ότι απέναντι μεν στους ανθρώπους επιδεικνύει πολλή πραότητα, απέναντι όμως στον Θεό που την εδημιούργησε εκδηλώνει πολλή μανία· και εκείνη που δεν ανέχεται ούτε καν να αντικρίσει άνδρα —αν βέβαια υπάρχουν τέτοιες ανάμεσά τους— κοιτάζει τον Δεσπότη των ανθρώπων με αναίσχυντα μάτια και λαλεί αδικία προς τα ύψη. Το πρόσωπό τους είναι ωχρό σαν πυξάρι και μοιάζει με νεκρού. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι άξιες δακρύων και πολλών θρήνων, επειδή όχι μόνο μάταια, αλλά προς όλεθρο και εις βάρος της ίδιας τους της κεφαλής υπέμειναν τόση ταλαιπωρία.

Διότι λέγεται ότι το αίμα είναι σύμβολο της ζωής, το οποίο από τη φύση του εκρέει όταν σφάζεται ένα ζώο. Και ίσως η διαφορά των ζώων που παρουσιάστηκαν να φανερώνει την ποικιλία των παθών στους ανθρώπους. Επειδή τα μεν ερπετά προεικονίζουν εκείνους που έχουν ολόκληρο το επιθυμητικό μέρος της ψυχής τους να σέρνεται προσκολλημένο στα γήινα, τα δε θηρία εκείνους που έχουν διεγείρει μανιωδώς ολόκληρο το θυμικό προς την αμοιβαία καταστροφή τους, και τα πτηνά εκείνους που έχουν εξυψώσει ολόκληρο το λογικό προς την ύβρη της υπερηφάνειας και την προερχόμενη από αυτήν υψηλοφροσύνη, και οι οποίοι λαλούν αδικία στα ύψη και έχουν στρέψει το στόμα τους προς τον ουρανό. Αυτά, ο μέγας Πέτρος, ως συνεργός του Θεού, αφού τα θυσίασε με τον λόγο του Πνεύματος, τους μεν έκανε να επιθυμούν τα επουράνια, τους δε ήμερους, φιλάνθρωπους και πρόθυμους να στηρίζουν ο ένας τον άλλον, και τους τελευταίους φιλόθεους και ταπεινόφρονες.

Και προς αυτούς που ρέπουν προς την αίρεση και αξιώνουν να τα ζητούν αυτά, αποφαινόμαστε λέγοντας ότι: «Ρώτησε τον πατέρα σου, και θα σου αναγγείλει». Αν, δηλαδή, σου είχε συμβεί να συναντήσεις κάποιον χριστιανό, θα είχες την ευκαιρία να φρονείς τα ορθά. «Ρώτησε τους πρεσβυτέρους σου, και θα σου πουν». Ανέβα βαδίζοντας τον δρόμο προς τα άνω. Ρώτησε τους πιο θερμούς και πιο σπουδαίους σχετικά με την ένδοξη και αμώμητη πίστη μας, εννοώ τους βασιλείς που κοσμούνται με ευσέβεια, και τους σοφούς ιερομύστες και διδασκάλους της Εκκλησίας που έχουν λαμπρυνθεί με ορθοδοξία και οσιότητα, καθώς και τους αποστόλους, αλλά και τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος, αφού σχεδίασε ο ίδιος το δικό Του θεοειδέστατο μόρφωμα, το έστειλε σε αυτόν που το ζήτησε, εκτός αν κατηγορήσεις και Αυτόν, και δεν τον αφήσεις απαλλαγμένο από κατηγορίες. Και όλοι αυτοί θα πουν ότι αυτά υπήρχαν εξαρχής, και θα υπάρχουν έως τη συντέλεια του αιώνος, έστω κι αν δεν το θέλεις ούτε το επιθυμείς εσύ, ο κατήγορος της ορθής πίστεως των χριστιανών. «Διότι οι πύλες του άδη», είπε η Αλήθεια, «ποτέ δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας», οι οποίες πύλες φαίνεται ότι είναι τα αχαλίνωτα και ασυγκράτητα στόματα των αιρετικών, τα οποία ξερνούν προς τα ύψη πολλή και δυσώδη αδικία. Διότι η Εκκλησία έχει εδραιωθεί και έχει στηριχθεί με ασφάλεια, παραμένοντας ασάλευτη και ακατάσειστη από την προσβολή των εναντίων.

ΑΝΤΙΡΡΗΣΗ ΠΡΩΤΗ Έτσι, λοιπόν, ο αγώνας των προηγούμενων λόγων μας έχει εκπονηθεί και έχει ολοκληρωθεί. Διότι ο λόγος, προχωρώντας προηγουμένως, απέδειξε μέσω των ιερών γραφών ότι η θεοσέβεια των Χριστιανών είναι καθαρή από την ειδωλολατρική ασέβεια, ενώ εκείνους που ξεστόμισαν και μηχανεύτηκαν αδικία ενάντια στον Ύψιστο, τους στηλίτευσε και τους απέρριψε ως παράφρονες. Τώρα όμως, αφού προετοιμαστήκαμε, προχωρούμε ξανά στο επόμενο στάδιο της αντιμετώπισης της ασέβειας.

Ο λόγος της σεπτής και μόνης αληθινής θρησκείας ημών των Χριστιανών έχει ήδη από παλιά εδραιωθεί. Και από τους σοφούς αρχιτέκτονες της πίστεώς μας και κήρυκες της αλήθειας, εννοώ τους θείους και θεσπέσιους αποστόλους, έχει ήδη κατατεθεί το θεμέλιο, όπως ακριβώς σκιαγραφούνταν και προδιαγραφόταν από παλιά στον Νόμο και τους Προφήτες, με ακρογωνιαίο λίθο τον Χριστό τον Θεό μας, έστω και αν σε όσους προσπαθούν τώρα να τον κλονίσουν προβάλλει ως λίθος προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου. Για εμάς όμως που έχουμε οικοδομηθεί πάνω σε αυτήν την πέτρα, όπως άκουσε μακαριζόμενος ο κορυφαίος των μαθητών του Λόγου, είναι λίθος ακρογωνιαίος και έντιμος, στον οποίο πιστεύοντας, ποτέ δεν θα καταισχυνθούμε. Και έχει οικοδομηθεί πάνω του ο οίκος της σοφίας, σαν από χρυσάφι και πολύτιμους λίθους, από τα ιερά και θεία δόγματα, τα οποία έχουν εκπονηθεί και διακηρυχθεί από τους αοίδιμους και θεοφόρους Πατέρες μας: τόσο από όσους συγκρότησαν εκείνες τις ιερές και θεόλεκτες συνόδους, θαυμάσιους και θεοφιλείς άνδρες που συναθροίστηκαν και διέλαμψαν καθοδηγούμενοι από το θείο Πνεύμα, όσο και από όσους, όντας οι ίδιοι κεκαθαρμένοι, με λαμπρό βίο και υψηλό λόγο και διάνοια, προκαθήμενοι σε ιερούς θρόνους και απόλυτα προσηλωμένοι στον ορθό λόγο της αλήθειας, διακρίθηκαν και έσπειραν και διατράνωσαν σε όλη την οικουμένη τα διδάγματα της ευσέβειας. Αυτοί απέκοψαν από τη ρίζα τα αγκάθια της ασέβειας και έφραξαν τα στόματα των αιρετικών, που λαλούσαν και μελετούσαν αδικία εναντίον του Ύψιστου. Έτσι, μία πίστη και η ίδια ομολογία συγκροτούνταν και διαφυλασσόταν από όλους τους Χριστιανούς. Διότι, τι άραγε στον μακρύ και απέραντο χρόνο που έχει παρέλθει, όσον αφορά την ευεργεσία και τη διατήρηση της ανθρώπινης ζωής, τόσο στα δόγματα όσο και στις πράξεις, έχει αφεθεί ανεξέταστο και αδοκίμαστο;

Επειδή όμως δεν έχουν από πού να αποδείξουν το υπέρογκο μέγεθος της τόσης ασέβειας και του ψεύδους τους, καταφεύγουν στο θεομίσητο και ανίερο συνέδριο που συγκλήθηκε από εκείνον αθέως και αντίθετα προς κάθε κανονική τάξη, κάνοντας κάτι παρόμοιο με αυτό που έκαναν κάποτε μερικοί από τους αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι, προφασιζόμενοι το «Αυτός έφα», απέδιδαν την τιμή στον διδάσκαλό τους. Αυτό το συνέδριο οι ανόητοι δεν ντρέπονται να το ονομάζουν και σύνοδο. Διότι, αν έπρεπε να χρησιμοποιήσουμε αυτήν τη λέξη, ας ακούσουμε τι λέει η προφητική φωνή: «Σύνοδος αθετούντων, τέντωσαν τη γλώσσα τους σαν τόξο. Το ψέμα και όχι η πίστη ενισχύθηκε πάνω στη γη». Πιο επιτυχημένα, όμως, αν κάποιος την ονόμαζε «Κοπροσύνοδο», δεν θα έσφαλλε ως προς το πρέπον, εξαιτίας της ρυπαρότητας εκείνου που τη συγκάλεσε, επειδή συγκέντρωσε πολλή δυσωδία μέσα στη φλυαρία των λόγων τους, επειδή μίλησε και μελέτησε πολλή αδικία εις τα ύψη, και επειδή καταφέρθηκε σφοδρά κατά της δόξας του Μονογενούς. Πράγματα για τα οποία ούτε ο ίδιος ο Σατανάς, που μιλούσε μέσα από αυτούς, δεν τόλμησε να ξεστομίσει μεγαλύτερη δυσφήμηση, προκαλώντας τη μέγιστη ανατροπή των δογμάτων της Εκκλησίας και των δικών μας μυστηρίων. Έτσι, αυτή η φρατρία που συναγωνίζεται στην ασέβεια και στο ψεύδος, ονομάστηκε από αυτούς σύνοδος. Ασπαζόμενοι, λοιπόν, τον συρφετό των δογμάτων της και ακολουθώντας το φθοροποιό της φρόνημα, οι παράφρονες δεν φοβούνται να καθυβρίσουν την καθαρή και ακίβδηλη πίστη μας, μη κατανοώντας όσα μηχανεύτηκαν εναντίον των αγίων.

Επειδή δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο, ούτε κατάλαβαν ότι δεν υπάρχει καμία συμφωνία μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων, ούτε κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι. Γι' αυτό τον λόγο περιβλήθηκαν τη δική τους αδικία και ασέβεια, σκέφτηκαν και μίλησαν με πονηρία, μίλησαν για αδικία προς τα ύψη· πάσχοντας άδοξα από τη φιληδονία μέσα στον κόσμο, όχι περισσότερο απ' όσο φλυαρούν άκοσμα με τη γλώσσα τους από αγάπη για τα είδωλα. Και έχοντας κλείσει εντελώς τα αυτιά τους σε κάθε τι καλό, δεν ανέχονται ούτε τα ευαγγελικά λόγια να ακούσουν, με τα οποία ο Σωτήρας επιπλήττοντας τους Φαρισαίους, επειδή εξαιτίας νομικών τηρήσεων κατηγορούσαν τους θεσπέσιους μαθητές, έλεγε: «Ή δεν διαβάσατε στον νόμο ότι τα Σάββατα οι ιερείς μέσα στο ιερό βεβηλώνουν το Σάββατο και είναι αναίτιοι; Σας λέω δε ότι κάτι μεγαλύτερο από το ιερό βρίσκεται εδώ». [Και επιπλέον:] «Σας λέω δε ότι και οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνουν, διότι μετανόησαν με το κήρυγμα του Ιωνά, και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Ιωνά βρίσκεται εδώ». Και επιπλέον, ότι: «Και η βασίλισσα του νότου θα εγερθεί κατά την κρίση μαζί με αυτή τη γενεά και θα την κατακρίνει, διότι ήρθε από τα πέρατα της γης για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα· και ιδού, κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα βρίσκεται εδώ».

Εξαιτίας της παχυλής και σαρκικής εκδοχής των θεοπαράδοτων λογίων και σε αυτό το σημείο, αυτός που κατέταξε τη μορφή του δούλου στο αθέατο και ανυπόστατο, αποδίδει στη θεία φύση ένα πρόσωπο το οποίο μπορεί δήθεν να θεαθεί από καθαρά μάτια. Ποια πονηρή και θεομάχος γλώσσα, ακονισμένη για ασέβεια, ξεστόμισε τέτοια πράγματα, τα οποία ούτε ο εφευρέτης της αμαρτίας και πρώτος που επαναστάτησε εναντίον του Θεού δεν τόλμησε να πει; ÷ Αυτός έβαλε το στόμα του στον ουρανό και η γλώσσα του περιήλθε τη γη, και μίλησε αδικία προς τα ύψη. ÷ Αλλά ας απομακρυνθεί αυτή η παράπληκτη και παράφρων διάνοια μακριά από τον Θεό και τη θεοσοφία των Χριστιανών. Επειδή όμως ελέγξαμε την αλλότρια διδασκαλία, ας ανυψωθούμε εμείς οι ίδιοι στο ύψος της θείας επαγγελίας και ας εξετάσουμε πώς έχει ο αληθής λόγος γι' αυτό, ο οποίος μας διδάσκει και θα μας κάνει να κατανοήσουμε τι ακριβώς σημαίνει το ότι οι καθαροί στην καρδιά θα δουν τον Θεό.

Αυτοί, μη ανεχόμενοι, λόγω του υπερβολικού θεϊκού ζήλου που διέθεταν, να βλέπουν την εκκλησία των πιστών να λεηλατείται από την απάτη των δαιμόνων, συγκάλεσαν όλη την ιερωσύνη, τη σύναξη των θεοφιλών επισκόπων, ώστε, αφού συνέλθει συνοδικά στον ίδιο τόπο και διερευνήσει σύμφωνα με τις Γραφές το ζήτημα της απατηλής ζωγραφικής των ομοιωμάτων, η οποία καταρρίπτει τον νου των ανθρώπων από την υψηλή και θεοπρεπή λατρεία στη χαμερπή και υλική κτισματολατρία, να διακηρύξει θεόπνευστα την απόφασή της. Τι είναι πιο άθεο ή πιο ασεβές από αυτά τα λόγια; Τι είναι ισάξιο με αυτά σε βλασφημία; Ποιος από αυτούς που μισούν τον Θεό ύψωσε έτσι κεφάλι εναντίον του Θεού και ξεστόμισε αδικία προς τα ύψη; Ποιος ακόνισε έτσι τη γλώσσα του ενάντια στη θεία οικονομία και συμπεριφέρθηκε με τόση πονηρία εναντίον του Κτίστη; Ποιος έβαλε έτσι το στόμα του στον ουρανό, ενώ η γλώσσα του περιφερόταν στη γη; Τέτοια λόγια δεν θα τολμούσαν να ξεστομίσουν με θράσος ούτε οι κυριοκτόνοι Ιουδαίοι που σταύρωσαν τον Χριστό. Τι λέω για τους Ιουδαίους; Αν επιτρεπόταν στον πονηρό και αλιτήριο δαίμονα να χρησιμοποιήσει ανθρώπινη γλώσσα, όπως ακριβώς παλαιότερα του φιδιού, δεν νομίζω ότι θα εκστόμιζε ενάντια στον Δημιουργό τέτοια λόγια, σαν αυτά που αποτόλμησαν αυτοί οι άθλιοι και ανόσιοι, τα αχάριστα κτίσματα, τα δημιουργήματα του πονηρού, οι οποίοι αποδέχθηκαν όλη την πονηρία και το δηλητήριό του και επαίρονται εναντίον της ισχύος του Μονογενούς και της θεοσέβειας των Χριστιανών.

Δέχεται, λοιπόν, αυτός που έχει ακονισμένη τη γλώσσα τη λύση του προβλήματος, εντρυφά στα βαθύτατα νοήματα του αγίου, βλέπει το μεγαλείο του λόγου μέσα από απλές και ανεπιτήδευτες λέξεις, βλέπει τη σαφήνεια στην καθαρότητα του λόγου, τη δύναμη των νοημάτων στη σφοδρότητα, την επιείκεια της επικοινωνίας στη γλυκύτητα, τη γοργότητα της μεθόδου, τη βαρύτητα του ήθους, τη συγγραφική δεινότητα σε έναν αγράμματο άνδρα που δεν είχε γευτεί τη θύραθεν παιδεία, και εκπλήσσεται στον νου, και μπροστά στον άρτια δομημένο λόγο τού κόβεται η ίδια του η φωνή. Αλλά τι συμβαίνει στη συνέχεια; Ο σύγκελλος κεντρίζεται στην καρδιά από τα αγκάθια του σοφότατου λόγου, επειδή, σύμφωνα με τον Σολομώντα, τα λόγια των σοφών είναι σαν τα βούκεντρα. Εξάπτεται από θυμό και εγείρεται για να αμυνθεί εκτοξεύοντας λοιδορίες εναντίον του αγίου. Και αρχικά ερευνά τον βίο του, μήπως βρει κάτι το επιλήψιμο και το χρησιμοποιήσει ως βοήθεια στη συκοφαντία που εξυφαίνει εναντίον του. Έπειτα, καθώς δεν βρήκε τίποτα στον άμεμπτο άνδρα, ξεσηκώνει κάποιους από την εκκλησία, και άλλους από το ίδιο του το ποίμνιο, και τους παρακινεί να καταφέρονται εναντίον του εξαιτίας της τιμής και της εορτής προς τον πατέρα. Αυτοί, λοιπόν, φώναζαν και έλεγαν άνομα λόγια εναντίον του δικαίου, ενώ εκείνος ύψωσε το στόμα του στον ουρανό και η γλώσσα του έφτασε στα αυτιά του αρχιερέα, και μίλησε με αδικία ενώπιον της αγίας συνόδου.

Και αφού κυριεύθηκε από τον ύπνο, πάλι σκεπτόταν την κλοπή. Αλλά βλέποντάς τους, καθώς κοιμόταν παρά τη θέλησή της, φοβήθηκε να διαπράξει την κλοπή· διότι δεν βρήκε το θάρρος να διαρρήξει τον θησαυρό, βλέποντας τους αγίους να φυλάσσουν ο ένας τον άλλον, και ότι δεν μπορούσαν να κλαπούν από κανέναν, εάν οι ίδιοι δεν το ήθελαν. [5] Εκείνοι, αντιλαμβανόμενοι τον σκοπό της γυναίκας, και αποδεχόμενοι την πίστη της και την ευλάβεια που τους φανερώθηκε και τους έγινε γνωστή, παρουσιάζονται σε αυτήν, και της χαρίζουν το δώρο της θεραπείας και την τριπόθητη ίαση του πάθους της. Και δεν συλήθηκαν από άγνοια (όπως μερικοί τόλμησαν να ισχυριστούν για τον Σωτήρα, στρέφοντας το στόμα τους προς τον ουρανό, και ξεστομίζοντας αδικία στα ύψη, και διατρέχοντας τη γη με τη γλώσσα τους, λέγοντας τα χειρότερα: Πώς γνωρίζει ο Θεός; και, Άραγε υπάρχει γνώση στον Ύψιστο;)