Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 73:14

Ότι δε επρόκειτο να βαπτισθεί στον Ιορδάνη και να μαρτυρηθεί γι’ Αυτόν από επάνω από τον Θεό και Πατέρα, το είπε: «Φωνή Κυρίου επάνω στα ύδατα· ο Θεός της δόξας εβρόντησε· Κύριος επάνω σε πολλά ύδατα.» Και ότι με το άγιο βάπτισμα συνέτριψε τον διάβολο και τις δυνάμεις του, λέγει: «Εκεί συνέτριψες τις κεφαλές των δρακόντων επάνω στο νερό», δηλαδή των δαιμόνων. «Συνέθλασες την κεφαλή του δράκοντος», δηλαδή του διαβόλου. Το δε ότι είναι δημιουργός ουρανού και γης και θαλάσσης, Αυτός είναι ο Χριστός· και ότι περπάτησε επάνω στη θάλασσα σαν να ήταν στεριά· και ότι επρόκειτο να επιτελέσει πολλές θεραπείες στον λαό· και ότι επρόκειτο να πάθει για χάρη του κόσμου, η βίβλος του Ιώβ το λέγει έτσι: «Αυτός που άπλωσε μόνος τον ουρανό, που περπάτησε επάνω στη θάλασσα σαν επάνω σε έδαφος.» Και ο προφήτης λέγει: «Τότε θα ανοιχθούν μάτια τυφλών, και θα γίνει καθαρή η γλώσσα των μογιλάλων· τότε ο χωλός θα πηδά σαν ελάφι.» Και ότι επρόκειτο να έλθει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός για να πάθει στην Ιερουσαλήμ, καθισμένος επάνω σε πουλάρι υποζυγίου όνου, ως βασιλιάς παρών, ο προφήτης Ζαχαρίας λέγει: «Χαίρε πολύ, θυγατέρα Σιών· κήρυττε, θυγατέρα Ιερουσαλήμ· ιδού, ο βασιλιάς σου έρχεται, δίκαιος και σώζων, αυτός πράος και επιβεβηκώς επάνω σε υποζύγιο και πουλάρι.» Και ότι επίσης από τα παιδιά σας, τα παιδιά των Ιουδαίων, ακούστηκε το «Ωσαννά» ως ευφημία, έχοντας διδαχθεί αυτό από τον Θεό, ο Δαβίδ το προανήγγειλε λέγοντας: «Από στόμα νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνεση.» Και ο Ησαΐας: «Αυτός πήρε τις ασθένειές μας και βάστασε τις νόσους μας, και πονά για χάρη μας.»

Συνέτριψες τον Φαραώ, μαζί με τους τριστάτες και τα άρματά του, σαν κεφάλια δρακόντων πάνω στο νερό, εξαιτίας της πονηρίας της σκέψης του· καθώς τους Αιγυπτίους, επειδή ήταν γείτονες των Αιθιόπων, τους παρέδωσες σε αυτούς για βορά, και αυτούς και τον βασιλιά τους τους κατετρόπωσες ενώπιον των Αιθιόπων. «Τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων». Τον ίδιο τον Φαραώ, μαζί βεβαίως με το στράτευμά του. Και «λαούς» εδώ εννοεί τα σμήνη των ορνέων στις περιοχές των Ινδών· τα οποία και κατασπάραζαν τα νεκρά σώματα των Αιγυπτίων που είχαν εκβραστεί από τη θάλασσα στην ξηρά.

Ότι δε και διά του βαπτίσματος επρόκειτο ο Χριστός, ο Θεός μας, να καταργήσει τον διάβολο, το μαρτυρεί ο ογ' ψαλμός, λέγοντας προς τον Θεό τα εξής: «Εσύ συνέτριψες τις κεφαλές των δρακόντων επάνω στο ύδωρ· εσύ συνέθλασες την κεφαλή του δράκοντα.» Ότι δε ο Χριστός είναι ο δημιουργός του ουρανού, αυτός που περιπάτησε στη θάλασσα, ας ακούσουμε τον Ιώβ που λέει τα εξής: «Αυτός που εξέτεινε τον ουρανό μόνος του, και περιπατεί επί της θαλάσσης σαν πάνω σε έδαφος.» Περί δε του πώλου και της όνου, επί των οποίων επικάθισε ο Χριστός, ας ακούσουμε τον προφήτη Ζαχαρία να λέει: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα Σιών· κήρυττε, θυγατέρα Ιερουσαλήμ· ιδού ο βασιλεύς σου έρχεται σε εσένα δίκαιος και σωτήρας, ο ίδιος πράος και επιβαίνων επί υποζυγίου και πώλου νέου.» Τι είναι λοιπόν πιο ξεκάθαρο από αυτές τις προφητικές φωνές; Αλλά όμως, παρόλο που προφήτευαν τόσο φανερά για τον Χριστό, ο Σατανάς τύφλωσε τα μάτια των Ιουδαίων, και πώρωσε τις κόρες της ψυχής τους, ώστε να παραβλέπουν τέτοιου είδους μαρτυρίες. Ας ακούσουμε λοιπόν και περί των παίδων, οι οποίοι αναβόησαν το «Ωσαννά» προς τον Χριστό, και τον αποκάλεσαν προφανώς Κύριο στον η' ψαλμό: «Κύριε, ο Κύριος ημών, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών. Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατήρτισες αίνο.»

Ας δει λοιπόν πάλι ο φιλομαθής, ότι και τώρα ο αντίπαλος μας επιτίθεται σαν φίδι, και υψώνει το γεμάτο δηλητήριο κεφάλι του. Αλλά Εκείνος που συντρίβει τα κεφάλια του δράκοντα, θα συντρίψει και αυτό, και θα μας δώσει πάλι τη δύναμη να αποφύγουμε τις πολύτροπες κακοήθειές τους. Ας μας πει λοιπόν αυτός που μόλις μας χτύπησε με δεινά λόγια: η σφραγίδα ή το σήμαντρο που τυχόν είναι κατασκευασμένο από ύλη, είτε σιδερένια είτε από χρυσό, άραγε δεν αποτυπώνει πάντοτε μέσω κάποιου χαρακτήρα τα πράγματα πάνω στα οποία τίθεται, ή μήπως και χωρίς χαρακτήρα θα υπάρχει και θα νοείται ως σήμαντρο; Αλλά νομίζω ότι καθένας, ακόμη και από εκείνους, έστω και άθελά του θα ομολογήσει, ελκυόμενος από το ορθό προς την ίδια την αλήθεια, ότι βεβαίως πάντοτε σφραγίζει μέσω ενός χαρακτήρα· χωρίς χαρακτήρα όμως, σύμφωνα τουλάχιστον με τον ορθό λογισμό, με κανέναν τρόπο. Όταν λοιπόν, όπως μας διαβεβαιώνει η θεία Γραφή, ο Υιός είναι «χαρακτήρας της υποστάσεως» του Θεού και Πατέρα, όντας δηλαδή μέσα σε αυτήν, και προερχόμενος από αυτήν φυσικά, Αυτός σε τι αποτυπώνεται, ή μέσω ποιου άλλου θα σφραγίσει τον δικό Του χαρακτήρα ο Πατέρας; Διότι κανείς δεν θα πει ότι ο Πατέρας δεν υπάρχει πάντοτε σε θεοπρεπή μορφή, η οποία είναι ο Υιός, η μορφή Εκείνου που Τον γέννησε, τον Οποίο αν κανείς Τον δει νοερά, είναι φανερό ότι θα αντικρίσει τον Ίδιο τον Πατέρα.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΩΣΗΕ, ΤΟΜΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ. «Καταβροχθίστηκε ο Ισραήλ, τώρα έγινε ανάμεσα στα έθνη σαν άχρηστο σκεύος, διότι αυτοί ανέβηκαν στους Ασσυρίους· ο Εφραίμ άνθισε από μόνος του, αγάπησε δώρα, γι' αυτό θα παραδοθούν στα έθνη.» Λέει ότι καταβροχθίστηκε ο Ισραήλ, επειδή υπέστη οικτρό ναυάγιο και πνίγηκε στα κύματα των ίδιων του των αμαρτιών, και συντρίφτηκε σαν πάνω σε κάποιον βράχο από τις κινήσεις της θείας οργής. Ή, με άλλον τρόπο, λέει ότι καταβροχθίστηκε σαν από φοβερό και άπληστο δράκοντα, τον Ναβουχοδονόσορα· διότι και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες μας μίλησε έτσι, λαμβάνοντας στο πρόσωπό του το πρόσωπο του Ισραήλ, που ήταν ήδη αιχμάλωτος πολέμου και δούλευε σε αυτούς που τον κυρίευσαν: «Με κατέφαγε, με διαμέλισε, με κατέλαβε λεπτό σκοτάδι, ο Ναβουχοδονόσορ, ο βασιλιάς της Βαβυλώνας, με κατάπιε σαν δράκοντας, γέμισε την κοιλιά του από την τρυφή μου.» Είναι όμως αλήθεια και με άλλον τρόπο, ότι δηλαδή καταβροχθίζει κατά κάποιον τρόπο αυτούς που εκπίπτουν από την αγάπη προς τον Θεό, και τους κάνει δική του τροφή ο πολυκέφαλος δράκοντας, για τον οποίο η φωνή του ψαλμωδού λέει ότι δόθηκε ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων. «Διότι εσύ», λέει, «συνέτριψες την κεφαλή του δράκοντα· τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων.» Διότι εκείνοι που έχουν μέσα τους τον νου τους κατασκότεινο και χωρίς φως, εύλογα θα μπορούσαν να νοούνται και να αποκαλούνται Αιθίοπες και από εμάς τους ίδιους και από τον Θεό.

Θα πτοηθούν λοιπόν, λέει, εκείνοι που πολεμούν την αγία πόλη, για να εννοήσουμε τη νοητή Σιών, η οποία είναι η Εκκλησία του Χριστού, την οποία κατοικούν οι άγιοι και το εκλεκτό γένος, όπως ως τύπος παλαιότερα ο Ισραήλ, καθόσον άλλωστε ο Ισραήλ ερμηνεύεται ως «Νους που βλέπει τον Θεό». Και ο Ναθαναήλ θαυμάστηκε ως «αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος». Επομένως, όπως σε εικόνα και τύπους με τους Αιθίοπες και τους Μαδιανίτες, οι οποίοι πάντοτε ήθελαν να κακοποιούν το εκλεκτό γένος, δηλαδή τον Ισραήλ, θα εννοήσουμε τα στίφη των δαιμόνων που αντιμάχονται τους αγίους. Θα μπορούσε κανείς, με άλλον τρόπο, να πει ότι Αιθίοπες ονομάζονται οι ειδωλολάτρες, των οποίων ο βίος είναι σαρκικός, γεώδης και βουτηγμένος στις ακαθαρσίες. Τέτοιοι είναι οι Αιθίοπες, διότι δεν έχουν στον νου τους το θείο φως, αλλά είναι σχεδόν μαύροι στην καρδιά και σκοτισμένοι στο μυαλό, στους οποίους λέγεται ότι έχει δοθεί και ο δράκοντας για να τον καταβροχθίσουν. Διότι ψάλλει κάπου και λέει ο Δαβίδ προς τον Θεό των όλων: «Εσύ συνέτριψες την κεφαλή του δράκοντα, τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων». Διότι, όπως ακριβώς εμείς έχουμε κάνει πνευματική και αγία τροφή μας τον ζωοποιό Λόγο του Θεού, έτσι και οι φιλαμαρτήμονες και όσοι δεν έχουν επιγνώσει τον εκ φύσεως Θεό, σχεδόν τρέφονται με τον σατανά, έχοντας αυτόν στον νου τους και σκεπτόμενοι και λέγοντας τα δικά του. Οι Μαδιανίτες πάλι θα μπορούσαν να είναι, όπως είπα, οι εχθροί των αγίων.

Επειδή δε γνωρίζει η θεόπνευστη Γραφή και νοητούς Αιθίοπες, ας πούμε κάτι και γι' αυτούς, χωρίς να απομακρυνθούμε από την έννοια των προκειμένων. Είπε κάπου ψάλλοντας ο μακάριος Δαβίδ, απευθυνόμενος προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό: «Εσύ συνέτριψας τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο νερό. Εσύ συνέθλασας το κεφάλι του δράκοντα, τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων». Αλλά και κάπου αλλού: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες, και οι εχθροί του θα γλείψουν το χώμα». Ομολογεί δε κάπου και η νύμφη που σκιαγραφείται στο Άσμα Ασμάτων ότι είναι μελαψή και ωραία. Επομένως, ως Αιθίοπες πρέπει να εννοήσουμε αυτούς που έχουν κατά κάποιον τρόπο σκοτεινή και χωρίς λάμψη διάνοια, αυτούς που δεν έχουν ακόμη καταυγαστεί και δεν έχουν το θείο φως. Αλλά όσοι μεν προσπίπτουν στον Χριστό, όπως ακριβώς βέβαια και η νύμφη, καταλαμπρύνονται από αυτόν, διότι φωνάζουν δυνατά προσευχόμενοι: «Και ας είναι η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας πάνω μας»· όσοι δε έχουν δυσέκπλυτη την ακαθαρσία και έχουν παραμείνει στη μαυρίλα, θα καταβροχθίσουν τα κεφάλια του δράκοντα· διότι τροφή τους είναι ο αποστάτης δράκοντας· και θα υποπέσουν στη ρομφαία.

Μάλλον δε, πώς δεν θα υφίσταντο την έσχατη τιμωρία, αυτοί που επιβουλεύονται με ανόσιο τρόπο όσους έχουν γίνει δικοί Του; «Διότι, ιδού, εγώ επιφέρω το χέρι μου επάνω τους, και θα γίνουν λάφυρα σε εκείνους που τους ήταν δούλοι, και θα γνωρίσετε ότι ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με απέστειλε.» Διότι ο Χριστός έπληξε τους κοσμοκράτορες του αιώνος τούτου και με ακαταμάχητο χέρι συνέτριψε τα κεφάλια του μιαιφόνου δράκοντα, και μας έδωσε την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Έτσι, αυτοί που κάποτε ήταν φοβεροί και εξαιρετικά σκληροί, και που η επίθεσή τους ήταν δυσβάσταχτη, έγιναν λάφυρα σε εκείνους που τους είχαν υποδουλωθεί. Διότι εμείς, που παλαιότερα τυραννιόμασταν από τις αμαρτίες, δικαιωθήκαμε μεν εν Χριστώ, έχουμε δε πλέον φτάσει σε τέτοιο βαθμό πνευματικής ευρωστίας, ώστε να μπορούμε να διαπρέπουμε μέσω κάθε αρετής, και να κατορθώνουμε τον εν Χριστώ και ευαγγελικό βίο, και έπειτα να πληρούμαστε με τα χαρίσματα που προέρχονται από Αυτόν, και να λαμβάνουμε εξουσία κατά των ακαθάρτων πνευμάτων, και να επιτιμούμε τους ανόσιους δαίμονες, καθώς ο Χριστός υποτάσσει και συντρίβει κάτω από τα πόδια των αγίων τόσο τον ίδιο τον σατανά όσο και τις πονηρές δυνάμεις που βρίσκονται υπό την εξουσία του.

Και θα πει ο Σωτήρας προς τον Πατέρα: Ότι Εσύ μεν πάταξες τον Ηρώδη τον βρεφοκτόνο, ο οποίος με εχθρευόταν μάταια· θα πατάξεις δε και τους Ιουδαίους, παραδίδοντάς τους στους Ρωμαίους· και θα συντρίψεις τα δόντια τους, διότι είπαν: «Δεν έχουμε βασιλιά» και «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας». Πατάσσονται δε από τον Κύριο και οι δαίμονες, διότι, χωρίς να έχουν αδικηθεί σε τίποτα από εμάς, μάταια μας επιβουλεύονται εξαιτίας της δικής τους κακίας· και τα νοητά τους δόντια, δηλαδή τα πάθη, με τα οποία κατασπαράζουν τους πιο απλοϊκούς, συντρίβονται. Διότι εσύ, λέει, «συνέθλιψες τα κεφάλια των δρακόντων που φωλιάζουν στα ύδατα», εσύ που καθυπέταξες το μεγάλο κήτος μέσω της ανάστασης, εσύ που κατέλυσες τον άδη και πάτησες τον θάνατο, και κατήργησες τον διάβολο. Και πρόσεξε, λοιπόν, ότι αυτοί που αδικούν είναι εκείνοι που βλάπτονται, διότι πατάσσονται από τον Θεό· ενώ οι αδικούμενοι, αυτοί έχουν και πρόσθετο όφελος, διότι σώζονται. <Του Κυρίου είναι η σωτηρία, και πάνω στον λαό σου είναι η ευλογία σου.> (A f. 20.) Είναι δε αγιοπρεπές το να παρακαλεί κανείς να υπάρξει και για τους άλλους αυτό που επιθυμεί να συμβεί στον εαυτό του· διότι δεν ζητά να γίνει μέτοχος των θεόσδοτων αγαθών μόνο ο ίδιος, αλλά να προσφέρεται αυτή η δωρεά κοινή σε όλους όσοι αγαπούν τον Θεό.

Ψαλμός ΟΓ'. <Τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων.> (A f. 372) Διότι ως Αιθίοπες πρέπει να νοηθούν εκείνοι που έχουν τη διάνοιά τους, τρόπον τινά, σκοτεινή και χωρίς λάμψη, αυτήν που δεν έχει ακόμη φωτιστεί και δεν κατέχει το θείο φως. Αλλά όσοι μεν προσπίπτουν στον Υιό, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Ενώπιόν του θα προσπέσουν οι Αιθίοπες», λαμπρύνονται από αυτόν και ανακράζουν δυνατά: «Ας είναι η λαμπρότητα του Κυρίου του Θεού μας επάνω μας.» Όσοι όμως έχουν την ακαθαρσία τους δυσέκπλυτη και έχουν παραμείνει στο σκοτάδι, θα καταβροχθίσουν τα κεφάλια του αποστάτη δράκοντα και θα υποταχθούν στη ρομφαία. <Εσύ εξήρανες τους ποταμούς της Ηθάμ.> (C f. 155 b, D f. 187, G f. 70) Αναφέρεται σε όσα συνέβησαν στην έρημο, όταν πότισε τον λαό από την πέτρα.

Ο Ιησούς αγίασε το βάπτισμα βαπτιζόμενος ο ίδιος. Εάν ο Υιός του Θεού βαπτίστηκε, ποιος που καταφρονεί το βάπτισμα μπορεί πλέον να θεωρείται ευσεβής; Βαπτίστηκε δε, όχι για να λάβει συγχώρεση αμαρτιών (διότι ήταν αναμάρτητος), αλλά, όντας αναμάρτητος, βαπτίστηκε για να παράσχει θεία χάρη και αξία στους βαπτιζομένους. Διότι όπως ακριβώς, επειδή τα παιδιά έχουν κοινή συμμετοχή σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως μετείχε σε αυτά, ώστε, γινόμενοι κοινωνοί της ένσαρκης παρουσίας του, να γίνουμε κοινωνοί και της θείας του χάριτος· έτσι βαπτίστηκε ο Ιησούς, ώστε και μέσω αυτού πάλι εμείς, με τη συμμετοχή μας, να λάβουμε μαζί με τη σωτηρία και την αξία. Ο δράκοντας βρισκόταν στα ύδατα σύμφωνα με τον Ιώβ, αυτός που δέχεται τον Ιορδάνη στον οφθαλμό του· επειδή λοιπόν έπρεπε να συντρίψει τα κεφάλια του δράκοντα, κατέβηκε στα ύδατα και έδεσε τον ισχυρό, ώστε να λάβουμε την εξουσία να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς. Το θηρίο δεν ήταν μικρό, αλλά φοβερό. Κανένα αλιευτικό πλοίο δεν μπορούσε να μεταφέρει ούτε ένα λέπι από την ουρά του. Μπροστά του έτρεχε η απώλεια, καταστρέφοντας όσους συναντούσε. Έσπευσε κοντά η ζωή, ώστε πλέον ο θάνατος να φιμωθεί, για να πούμε όλοι εμείς που σωθήκαμε: Πού είναι, θάνατε, το νίκος σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Και το κεντρί του θανάτου καταργείται διά του βαπτίσματος.

Ας μην ντραπούμε, λοιπόν, να ομολογήσουμε τον Εσταυρωμένο. Στο μέτωπο με θάρρος ας σχηματίζεται η σφραγίδα με τα δάχτυλα και πάνω σε όλα ας γίνεται ο σταυρός, πάνω στους άρτους που τρώμε και στα ποτήρια που πίνουμε, στις εισόδους, στις εξόδους, πριν από τον ύπνο, όταν ξαπλώνουμε και όταν σηκωνόμαστε, όταν οδοιπορούμε και όταν αναπαυόμαστε. Είναι μεγάλο φυλακτήριο, δωρεάν για τους φτωχούς, άκοπο για τους ασθενείς, επειδή ακριβώς η χάρη προέρχεται από τον Θεό, είναι σημείο των πιστών και φόβος των δαιμόνων. Διότι θριάμβευσε εναντίον τους μέσω αυτού, διαπομπεύοντάς τους δημόσια. Διότι, όταν βλέπουν τον σταυρό, θυμούνται τον Εσταυρωμένο. Φοβούνται αυτόν που συνέτριψε τα κεφάλια του δράκοντα. Μην περιφρονείς τη σφραγίδα επειδή δίνεται δωρεάν, αλλά γι' αυτό ακριβώς τίμησε περισσότερο τον Ευεργέτη.

Εκεί προς το εσπέρας της ημέρας· εδώ προς το εσπέρας των χρόνων του αιώνος. Εκεί οι παραστάδες των θυρών χρίονταν με το αίμα· εδώ οι καρδιές των πιστών σφραγίζονται με το αίμα του Χριστού. Εκεί η θυσία ήταν νυκτερινή, και μέσα στη νύκτα έγινε η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας· εδώ υπάρχει σωτηρία, και είναι φωτεινή η Ερυθρά Θάλασσα του βαπτίσματος, και πυρπολείται από το πυρ του Πνεύματος· στο οποίο και το Πνεύμα του Θεού αληθώς επιφέρεται συγχρόνως και επιφαίνεται πάνω στο ίδιο το ύδωρ, μέσα στο οποίο συντρίβεται η κεφαλή του δράκοντος και άρχοντος των δαιμονικών δρακόντων των λαών του διαβόλου. Εκεί ο Μωυσής βάπτισε τον Ισραήλ με νυκτερινό βάπτισμα· εκεί μια νεφέλη σκεπάζει τον λαό· τον δε λαό του Χριστού τον επισκιάζει η δύναμις του Υψίστου. Εκεί, όταν σώθηκε ο λαός, η Μαριάμ του Μωυσή χόρεψε· εδώ όμως, καθώς σώζεται ο λαός των εθνών, η Εκκλησία του Χριστού μαζί με όλες τις Εκκλησίες της εορτάζει. Εκεί ο Μωυσής καταφεύγει σε πέτρα της κτίσεως· εδώ ο λαός καταφεύγει στην πέτρα της πίστεως. Εκεί οι πλάκες του Νόμου συντρίβονται, φανερώνοντας ταυτοχρόνως την παρέλευση του Νόμου και την παλαίωσή του· εδώ όμως οι θείοι νόμοι διασώζονται αδιάρρηκτοι. Εκεί χωνεύθηκε ένας μόσχος για την τιμωρία του λαού· εδώ όμως ο Αμνός του Θεού θυσιάζεται για τη σωτηρία του λαού. Εκεί η πέτρα κτυπιέται με ράβδο· εδώ όμως ο Χριστός, η πέτρα, νύσσεται στην πλευρά.

Αλλά κραυγάζει και εναντίον τους γράφοντας προς τους Ρωμαίους, αποκαλύπτοντας τα αισχρά έργα εκείνων που διαπράττουν κακουργίες, λέγοντας: «διότι και οι γυναίκες τους αντάλλαξαν τη φυσική χρήση με την παρά φύση» και για τους άνδρες ότι «άνδρες με άνδρες κατεργάζονται την ασχημοσύνη». Αλλά και στην προς Τιμόθεον επιστολή λέγει γι' αυτούς ότι «στις έσχατες ημέρες θα έλθουν καιροί δύσκολοι· διότι οι άνθρωποι θα είναι φιλήδονοι», και πάλι «εμποδίζοντας τον γάμο, έχοντας καυτηριασμένη τη συνείδηση», επειδή εμποδίζουν μεν το να παντρεύονται με σωφροσύνη και να τεκνοποιούν, ενώ οι ίδιοι είναι καυτηριασμένοι στη συνείδηση, παραδιδόμενοι στη λαγνεία και φθειρόμενοι, εμποδίζοντας παράλληλα την τεκνογονία. Διότι και αυτή η λεγόμενη από αυτούς θυσία, όντας βορβορώδης, έχει ήδη από παλιά υποδειχθεί μέσω του προφήτη ότι είναι σάρκα φιδιού και όχι του Κυρίου (μη γένοιτο!), καθώς λέγει ως εξής: «εσύ συνέτριψες το κεφάλι του δράκοντα και τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων». Διότι τροφή φιδιού είναι αληθινά η μυσαρή θρησκεία τους, και ως Αιθίοπες που έχουν μαυρίσει από την αμαρτία νοούνται αυτοί που επιτελούν αυτήν την τελετή του Δία –ο οποίος σήμερα είναι δαίμονας, ενώ παλαιότερα υπήρξε γόης– ο οποίος μάταια θεωρήθηκε από κάποιους ως θεός. Διότι όλες οι αιρέσεις, αφού συγκέντρωσαν για τον εαυτό τους την πλάνη από τους ελληνικούς μύθους, την μετέβαλαν, μετατρέποντάς την σε άλλη, χειρότερη νοηματική εκδοχή. Διότι οι ποιητές εισάγουν τον μύθο ότι ο Δίας κατάπιε την ίδια του την κόρη, τη Μήτιδα.

Εμείς όμως, αφού διανύσαμε μακρύ και τραχύ δρόμο και επικίνδυνους τόπους, και αφού με δυσκολία, απέναντι σε αυτήν εδώ την αμφίσβαινα και το ολέθριο θηρίο, την κεγχρίτιδα, η οποία είναι ποικιλμένη με πολλά ομοιώματα προς εξαπάτηση όσων τη βλέπουν, και έχει κρυμμένη από κάτω την κεντρώδη και ιοβόλο πηγή της που επιτίθεται από παντού * διότι, επειδή όταν βρίσκεται με τους Έλληνες [ειδωλολάτρες] είναι Έλληνας, προσκυνώντας τον ήλιο και τη σελήνη και τα άστρα και τους δαίμονες, * ο άνθρωπος αυτός, αγαπητοί, τυγχάνει τέτοιος και η αίρεσή του διδάσκει τις δοξασίες των Ελλήνων, * γνωρίζει τις πρακτικές των μάγων και κυλίεται μέσα σε αυτές, επαινεί τους αστρονόμους, περιεργαζόμενος τα έργα τους, και μόνο για το όνομα του Χριστού καυχάται στα λόγια, όπως ακριβώς και η ίδια η κεγχρίτιδα κρύβει μεν το δηλητήριό της, αλλά εξαπατά μέσω της ποικιλίας της, βρισκόμενη ανάμεσα σε πολλές ύλες και αφομοιώνοντας τον εαυτό της με το περιβάλλον της· με τη δύναμη όμως του Θεού, με το ξύλο της αληθείας και με το αίμα του Χριστού και το σώμα το προερχόμενο από τη Μαρία, το οποίο αληθινά γεννήθηκε, και με την ανάσταση των νεκρών και την ομολογία της μίας ενότητας, αφού συντρίψαμε το κεφάλι του δράκοντα επάνω στα ύδατα, και αφού στρέψαμε προς τα πίσω αυτήν την πολυκέφαλη αίρεση και συνθλίψαμε το κεφάλι της, ας παραμένουμε ευγνώμονες προς τον Θεό, και ας σπεύσουμε να προχωρήσουμε στις επόμενες αιρέσεις, επικαλούμενοι τον Θεό ως βοηθό στην αδυναμία μας, ώστε, αφού φέρουμε εις πέρας τα όσα υποσχεθήκαμε εν Θεώ, να ευχαριστήσουμε τέλεια τον Θεό. — — —

Έπειτα, μου φαίνεται ότι υπονοεί τους Αιγυπτίους και τον Φαραώ λέγοντας: «Συ συνέτριψας τις κεφαλές των δρακόντων πάνω στο νερό· συ συνέθλασας τις κεφαλές του δράκοντος»· υπονοώντας ως δράκοντα μεν τον Φαραώ, ως κεφαλές δε αυτού τους άρχοντες που βρίσκονταν υπό την εξουσία του· ή ονομάζοντας δράκοντες τους Αιγυπτίους, και κεφαλές τους τους τριστάτες και τους ηγέτες τους. Όσο για το «Τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων», θα μπορούσε να πει κανείς ότι τα νεκρά τους σώματα, αφού ξεβράστηκαν από τη θάλασσα, έγιναν βορά στα πετεινά του ουρανού. Αντί δε του «στους Αιθίοπες», ο μεν Ακύλας το ερμήνευσε «σε αυτούς που θα εξέλθουν», ο δε Θεοδοτίων «στον έσχατο», και η πέμπτη έκδοση «σε αυτόν που εξήλθε». Αφού λοιπόν ο λόγος μνημόνευσε αυτούς που καταποντίστηκαν στην Ερυθρά Θάλασσα, στη συνέχεια φέρνει στη μνήμη και όσα συνέβησαν μετά από αυτά, λέγοντας: «Συ διέρρηξας πηγές και χειμάρρους».

Διότι δεν ήταν ο Μωυσής, λέει, εκείνος που χτύπησε με το ραβδί την πέτρα και έβγαλε από αυτήν πηγές και χειμάρρους· αλλά ήσουν Εσύ, ο Θεός, που επιτέλεσες αυτά τα παράδοξα μέσω του Μωυσή. Και εκείνο που ακολουθεί στο «Εσύ εξέρανες ποταμούς Ηθάμ», θα μπορούσε να αναφέρεται στον Ιορδάνη, τον οποίο, αφού αποξηράνθηκε, διέσχισαν πεζοί οι υιοί του Ισραήλ μετά τον θάνατο του Μωυσή, υπό την ηγεσία του Ιησού. Ο τρόπος έκφρασης μάλιστα είναι περιληπτικός, αφού διατυπώνεται στον πληθυντικό αντί για τον ενικό αριθμό. Όσο για το «Ηθάμ», ο μεν Ακύλας το ερμήνευσε ως «στερεούς ποταμούς», ο δε Σύμμαχος ως «αρχαίους». Και αυτά μεν ας ειπωθούν όσον αφορά την κατά λέξη έννοια. Τροπικώς (αλληγορικώς), όμως, αν κάποιος προσεγγίσει αυτά τα χωρία, θα τα αναγάγει σε αφανείς και αόρατες δυνάμεις, λέγοντας ότι αυτές είναι οι δράκοντες που ονομάζονται εδώ· και ότι με τη θάλασσα, τροπικά, εννοείται το κατοικητήριό τους, ενώ με τον πολυκέφαλο δράκοντα υποδηλώνεται ο ίδιος ο άρχοντας των πονηρών πνευμάτων, για τον οποίο θα μπορούσε να πει κάποιος ότι έχει γραφτεί το: «Εσύ συνέτριψας τις κεφαλές του δράκοντα, τον έδωσες ως τροφή στους λαούς, στους Αιθίοπες». Αυτός δε που ερμηνεύει έτσι θα αναζητήσει, σύμφωνα με τους κανόνες της αλληγορίας, και κάποιους Αιθίοπες, υποστηρίζοντας ότι είναι εκείνοι που έχουν τις ψυχές τους σκοτεινιασμένες (μαυρισμένες)· για τους οποίους θα πει ότι τρώνε τον προαναφερθέντα δράκοντα, κατ' αναλογία προς εκείνους που τρώνε τις σάρκες του σωτήριου Λόγου· και ακολουθώντας αυτή τη λογική, θα προσπαθήσει να αποδώσει τροπικώς και τις πηγές που αναβλύζουν σε χειμάρρους και τους ποταμούς που αποξηραίνονται.

Και επειδή ακριβώς ένας άλλος προφήτης δίδαξε ότι αυτός ο τραυματισμένος δράκοντας διατρίβει στη θάλασσα, λέγοντας: «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη. Εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα. Αυτός ο δράκοντας που έπλασες για να τον εμπαίζεις»· πρόσεξε μήπως και ο παρών λόγος αινίχθηκε αυτήν ακριβώς τη θάλασσα, λέγοντας: «Εσύ δεσπόζεις στη δύναμη της θάλασσας, και εσύ καταπραΰνεις τον σάλο των κυμάτων της»· με αυτά, λοιπόν, συνέδεσε το, «Εσύ ταπείνωσας τον υπερήφανο σαν τραυματία· με τον βραχίονα της δύναμής σου σκόρπισες τους εχθρούς σου». Διότι φαίνεται να ονομάζει θάλασσα τον τόπο των αντικείμενων δυνάμεων, δηλαδή των δαιμόνων και των πονηρών πνευμάτων. Γι' αυτό και επισύναψε στον λόγο περί της θάλασσας τα όσα αφορούν τον τραυματία και τους εχθρούς του Θεού, υποδηλώνοντας ξεκάθαρα τις αντικείμενες δυνάμεις και τον άρχοντά τους. Και σε άλλον ψαλμό, εξάλλου, έχει ειπωθεί: «Εσύ συνέτριψες τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο νερό. Εσύ συνέτριψες το κεφάλι του δράκοντα, τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων»· και στον Ιώβ: «Θα σύρεις τον δράκοντα με το αγκίστρι, θα περάσεις θηλιά γύρω από τη μύτη του, και με κρίκο θα τρυπήσεις το χείλος του».

Ο Σωτήρας και Κύριός μας, όμως, «κενώνοντας τον εαυτό του και λαμβάνοντας μορφή δούλου, και όντας κατά το σχήμα όμοιος με άνθρωπο», παρέχοντας στους μαθητές του να δουν ένα δείγμα της θείας δύναμής του που παρέμενε κρυφή από τους πολλούς, έχει καταγραφεί ότι περπάτησε πάνω στα θαλάσσια κύματα και επιτίμησε την τρικυμία και τους ανέμους, όταν και όσοι τον έβλεπαν εξεπλήσσοντο λέγοντας: «Ποιος είναι άραγε αυτός, που και οι άνεμοι και η θάλασσα τον υπακούν;» Αυτό, όμως, αποτελούσε και σύμβολο κάποιου άλλου, μεγαλύτερου γεγονότος, αν νοήσουμε μια άλλη θάλασσα, στην οποία λέγεται ότι υπάρχει κάποιος δράκοντας, ο οποίος έχει «πλαστεί για να εμπαίζεται από τους αγγέλους» του Θεού. Πάνω σε αυτήν περπάτησε ο Σωτήρας και Κύριός μας και λέγεται ότι συνέτριψε το κεφάλι του δράκοντα που βρισκόταν εκεί, καθώς και των υπόλοιπων κατώτερων δρακόντων, σύμφωνα με το: «εσύ συνέθλασες τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο ύδωρ», και «εσύ συνέθλασες τα κεφάλια του δράκοντα», εννοώντας σαφώς μια άλλη θάλασσα, για την οποία ο ίδιος λέει πάλι σε ψαλμό: «ήλθα στα βάθη της θάλασσας», και προς τον Ιώβ, εξιστορώντας τα σχετικά με τον εαυτό του: «Ήλθες στην πηγή της θάλασσας και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου; Ανοίγουν από φόβο μπροστά σου οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, δείλιασαν;» Εύλογα, λοιπόν, και κατά τον επίγειο βίο μας, αφού βάδισε πάνω στη θάλασσα και επιτίμησε τους ανέμους και την τρικυμία, επιτελεί τα σύμβολα των πιο απόρρητων μυστηρίων. 〈Από τον Ησαΐα〉. «

ΙΓ΄. Ποιος από όσους διηγούνται τα θεία, θα τα υμνήσει και θα τα διηγηθεί επάξια; Ποιος θα εξαγγείλει τις δυναστείες του Κυρίου και θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις Του; Ποια φωνή ή ποια δύναμη του λόγου θα μπορέσει να εξισωθεί με το θαύμα; Ποιος συνέτριψε το όπλο, και τη ρομφαία, και τον πόλεμο; Ποιος συνέθλιψε τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο ύδωρ; Ποιος τον έδωσε ως τροφή στους λαούς, στους οποίους και τον παρέδωσε; Ποιος μετέτρεψε την καταιγίδα σε αύρα; Ποιος είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, φιμώσου» και «Μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου»; Και μάλιστα τα συνέτριψε, χωρίς να τα αφήσει να υψωθούν και να αναβράσουν για πολύ; Ποιος μας δώρισε την εξουσία να πατάμε πάνω σε όφεις και σκορπιούς, οι οποίοι δεν παραμονεύουν πλέον κρυφά τη φτέρνα, όπως όριζε η αρχέγονη καταδίκη, αλλά ορθώνονται φανερά και υψώνουν το κεφάλι τους, το οποίο καταδικάστηκαν να καταπατείται; Ποιος είναι Εκείνος που ενήργησε κρίση και απροσδόκητη δικαιοσύνη; Ποιος είναι Εκείνος που δεν άφησε εντελώς τη ράβδο των αμαρτωλών —άραγε πρέπει να τολμήσουμε να το πούμε αυτό;— πάνω στον κλήρο των δικαίων; Ή, για να πούμε κάτι πιο μετριοπαθές από αυτό, πάνω στον κλήρο εκείνων που Τον γνωρίζουν;

Επειδή, λοιπόν, όλη η δύναμη της κακίας αναδύθηκε από την πονηρή ρίζα και αυξήθηκε ποικιλοτρόπως στις προαιρέσεις αυτών που σε κάθε γενιά διακρίνονταν για την κακία τους, φουντώνοντας ανεξέλεγκτα, τότε, καθώς λέει προς τους Αθηναίους ο Παύλος, ο Θεός, παραβλέποντας τους χρόνους της άγνοιας, έρχεται κατά τις έσχατες ημέρες, όταν δεν υπήρχε κανείς που να κατανοεί και να εκζητεί τον Θεό, όταν όλοι παρεξέκλιναν και μαζί εξαχρειώθηκαν, όταν τα πάντα συγκλείστηκαν στην αμαρτία, όταν πλεόνασε η ανομία, όταν ο ζόφος της κακίας αυξήθηκε στο ακρότατο μέτρο, —τότε φανερώθηκε η χάρη, τότε ανέτειλε η ακτίδα του αληθινού φωτός, τότε εμφανίστηκε ο ήλιος της δικαιοσύνης σε εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, τότε συνέθλιψε τα πολλά κεφάλια του δράκοντα, πατώντας τα με το πόδι Του μέσω της ανθρώπινης σάρκας, συντρίβοντάς τα στη γη και καταπατώντας τα.

Εσύ «σύντριψες τις κεφαλές του δράκοντα», εκείνου που μέσα από το χάσμα της παρακοής άρπαξε με τον λαιμό του τον άνθρωπο. Εσύ άνοιξες τον δρόμο της ανάστασης για εμάς, συντρίβοντας τις πύλες του Άδη και «καταργώντας αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου».

Εσύ συνέτριψες: Των δαιμόνων στο βάπτισμα (στο ύδωρ του βαπτίσματος)· διότι εκεί αποκόπηκαν. Εσύ συνέτριψες τις κεφαλές: Του διαβόλου· διότι όντας πολυκέφαλος ως πονηρός <νοητός> και με πολλά τεχνάσματα, αλλά [και] αυτές αποκόπηκαν στο βάπτισμα. Έδωσες αυτόν: Στα έθνη ως ταπεινά· διότι Αιθίοπες ερμηνεύονται οι ταπεινοί. Διότι τα έθνη, αφού πίστεψαν, τον κατέφαγαν, δηλαδή τον κατέστρεψαν. Εσύ διέρρηξες: Δηλαδή διέκοψες τις πηγές της αμαρτίας και τους ποταμούς, τους οποίους δημιούργησε ο χειμώνας της ειδωλολατρικής πλάνης. Εσύ ξέρανες: Εσύ, λέει, ξέρανες τους ποταμούς του αίματος των θυσιών· διότι Ηθάμ ερμηνεύεται αίμα· ερμηνεύεται όμως και βάτος, που είναι η ακανθώδης ύλη των ειδώλων. Δική σου είναι η ημέρα: Η ημέρα της αναστάσεως και η νύχτα του πάθους· διότι και τα δύο τα παρήγαγες με τη θέλησή σου. Εσύ κατήρτισες: Αναφέρεται στα <γεγονότα> κατά τη διάρκεια του πάθους· το φως και το σκοτάδι και πάλι τον ήλιο που λάμπει. Εσύ εποίησας: Την άνοιξη και το θέρος και το φθινόπωρο και τον χειμώνα· διότι αυτά καθορίστηκαν από τον Θεό. Αυτά δε νοούνται με εσχατολογική προοπτική (για τα μεταγενέστερα). Θέρος και έαρ: Δηλαδή εσύ τα όρισες αυτά· διότι θέρος είναι η συντέλεια, και έαρ αποκαλεί τον μέλλοντα αιώνα ως φωτεινό, ως χαρμόσυνο, ως καλοκαιρία μετά από βαρύ χειμώνα. Μνήσθητι: Ενθυμούμενος την ημέρα εκείνη, σπλαχνίσου όλη την κτίση και το ανθρώπινο γένος. Ο εχθρός ονείδισε: Ο διάβολος, μέσω των Ιουδαίων, τον Χριστό.

Ο Κύριος ήταν εκ δεξιών του Μελχισεδέκ, γι' αυτό και συνέτριψε τους βασιλείς των εθνών, όπως η θεότητα ήταν εκ δεξιών του Χριστού, όταν συνέτριψε τα βασίλεια του άδη. Κρινεῖ (Θα κρίνει): Διότι κατά την έλευση του Χριστού τα έθνη διαχωρίστηκαν με την εκλογή της πίστεως και Εκείνος ολοκλήρωσε την πτώση των δαιμόνων. Συνθλάσει (Θα συνθλάσει): Τις κεφαλές των δαιμόνων, για τις οποίες έχει ειπωθεί: «εσύ συνέτριψας τις κεφαλές των δρακόντων», επειδή είναι πολλοί και βρίσκονται παντού (των δρακόντων πάνω στο νερό, πάρα πολλοί και παντού). Ἐκ χειμάρρου (Από τον χείμαρρο): Ο λόγος υπέδειξε ότι ο Κύριος, επειδή είχε κοπιάσει, ζητούσε νερό από τη Σαμαρείτιδα, καθώς από την οδοιπορία καθόταν στην πηγή. Ονομάζει δε «χείμαρρο», διότι πολλοί χείμαρροι αμαρτιών κατέκλυζαν τη γυναίκα. Διὰ τοῦτο (Γι' αυτό): Αναφέρεται στον άνθρωπο· διότι κεφαλή του ανδρός είναι ο Χριστός. Και τον ύψωσε πάνω στον σταυρό και τον ανέβασε στους ουρανούς.

«Μήπως η κύηση επέφερε φθορά, ή η σύλληψη σαρκική συνεύρεση; Μήπως η μήτρα γνώρισε νυμφίο ή η γαστέρα γεωργό; Μήπως το γάλα προήλθε από άνδρα; Μήπως τον μαστό της μητέρας σου τον ψηλάφισε κάποιος; Μήπως η παρθένος υπέπεσε στην κατάρα της Εύας;» Αλλά τι του απάντησε ο Λυτρωτής; «Άφες άρτι· διότι έτσι πρέπει σε εμάς να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη. Άφες άρτι», δηλαδή, γιατί αποκαλύπτεις πριν από την ώρα τους τα κρυμμένα; Γιατί φανερώνεις εκείνα που πρέπει προς το παρόν να κρύβονται μέχρι την κατάλληλη στιγμή; Γιατί θορυβείς την ακοή των Ιουδαίων; Γιατί τοξεύεις τα αυτιά του διαβόλου; Γιατί διώχνεις από τη γη τους δαίμονες πριν από τον σταυρό; Γιατί κάνεις δειλούς αυτούς που πρόκειται, έστω και παρά τη θέλησή τους, να διακονήσουν τη θυσία του σταυρού;» «Άφες άρτι». Γιατί ζημιώνεις τόσο πολύ τον εαυτό σου; Γιατί στερείς την ανθρώπινη φύση από ένα υπέρτατο αγαθό; Εάν δεν βαπτιστώ, πώς θα ακούσει τη φωνή; Εάν δεν ακούσει τη φωνή, πώς θα μάθει τη βουλή του Πατρός, πώς θα προσεγγίσει με θάρρος τα μυστήρια του Υιού, πώς θα ατενίσεις την έλευση του Πνεύματος, πώς θα δεις τον ουρανό να ανοίγει; Εάν δεν βαπτιστώ, ποιος θα αγιάσει το ύδωρ του βαπτίσματος, ποιος θα συντρίψει τις κεφαλές του δράκοντος, πώς θα λευκανθούν τα στοιχεία, πώς θα καθαρθεί η κτίση, πώς θα ξεπλυθούν τα ρυπωθέντα σκεύη του Αδάμ; «Άφες άρτι· διότι έτσι πρέπει σε εμάς να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη», την οποία ο νόμος παραγγέλλει, οι προφήτες κηρύττουν, η χάρις εισηγείται και το καινό κήρυγμα της βασιλείας επιζητεί.

Έως πότε, λέει, θα τους ανέχεσαι δείχνοντας μακροθυμία; «Γιατί αποστρέφεις το χέρι σου και το δεξί σου χέρι μέσα από τον κόλπο σου μέχρι τέλους;» Δηλαδή, γιατί δεν το απλώνεις εναντίον των ασεβών; Εγκόλπιο δε χέρι του Πατρός είναι ο Υιός, ο οποίος ονομάζεται χέρι, επειδή δι' αυτού έγιναν τα πάντα, ορατά και αόρατα. Γι' αυτό ονομάζεται δεξί χέρι και σοφία του Θεού, χαρακτήρας και εικόνα και απαύγασμα, υποδηλώνοντας έτσι σαφώς την ομοφυΐα με τον Πατέρα. «Ο δε Θεός είναι βασιλιάς μας προ των αιώνων, ο οποίος κατεργάστηκε τη σωτηρία στο μέσο της γης». Μη θεωρείς, λέει, ως απλό άνθρωπο αυτόν που έπαθε εκούσια στο μέσο της γης και σε όλη τη γη κατεργάστηκε τη σωτηρία, αλλά γνώριζε ότι είναι ο Θεός μας και ο προαιώνιος βασιλιάς. Του οποίου και τα σύμβολα της θεότητας αναφέρει ολοφάνερα: «Εσύ», λέει, «στερέωσες με τη δύναμή σου τη θάλασσα» «τοποθετώντας σε αυτήν κλείθρα και πύλες», «εσύ συνέτριψας τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο νερό» βαπτιζόμενος, «εσύ τσάκισας το κεφάλι του δράκοντα» και αποστάτη εχθρού. «Τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων», δηλαδή στα αποκλεισμένα μιαρά έθνη στα Ινδάλια, τα οποία με κάποια πρόνοια του Θεού υπέταξε ο βασιλιάς Αλέξανδρος στα ονομαζόμενα Ινδάλια, τα ουρανομήκη όρη. Αυτοί τρώνε δράκοντες και φίδια και μύγες και κάθε τι ακάθαρτο, ως μιαρά έθνη. Είναι δε, όπως λένε, εβδομήντα βασιλιάδες μαζί με τους λαούς τους.

Αλλά αυτοί μεν, σαν εκείνον που πυρπόλησε τον ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο, ας χαθούν άφαντοι και άγνωστοι, χωρίς να αξιώνονται ούτε της παραμικρής αναφοράς από εμάς, έως ότου παρέλθει η ανομία και ο Θεός σπλαχνιστεί τους δούλους του. Διότι δεν συμβαίνει, δεν συμβαίνει ο Θεός μας να λησμονεί ως το τέλος, ούτε να συγκρατεί τους οικτιρμούς του μέσα στην οργή του, ούτε να μην ευδοκεί πλέον. Απεναντίας, ενώ πατάσσει, θεραπεύει, και ενώ θανατώνει, επιστρέφει και ζωοποιεί. Ακόμη και αν αποστείλει δόντια θηρίων μαζί με τον θυμό εκείνων που σέρνονται πάνω στη γη, εντούτοις συνθλίβει και τα δόντια των λεόντων και συντρίβει το κεφάλι του δράκοντα. Ακόμη και αν τσακίσει σαν καλάμι, εντούτοις επιτιμά και τα θηρία του καλαμιώνα. Ακόμη και αν άλλοι ελπίζουν σε άρματα και άλλοι σε ίππους, εντούτοις ο ίππος είναι ψευδής ελπίδα για σωτηρία, ούτε ευαρεστείται στη σωματική δύναμη του ανθρώπου. Αν δείχνει στον ίδιο του τον λαό σκληρά δοκιμασίες και του κερνάει οίνο κατάνυξης, εντούτοις ετοιμάζει και τράπεζα απέναντι σε εκείνους που τον θλίβουν, και προσφέρει ποτήρι ευφροσύνης που μεθά σαν το πιο δυνατό κρασί.

Αλλά αυτά μεν έγιναν πολλά χρόνια αργότερα, όταν βασίλευε ο Θεοδόσιος ο Μικρός και ο Κύριλλος ο Μέγας κατεύθυνε τον θρόνο της Αλεξάνδρειας. Ήδη όμως από παλιά ο Θεός και Πατέρας είχε σπλαχνιστεί το ανθρώπινο γένος που φθειρόταν από την απάτη των δαιμόνων, και που σερνόταν ελεεινά στη γη πορευόμενο σε σκοτάδι του νου και λατρεύοντας την κτίση αντί για τον Κτίστη, και μέσω του Υιού είχε δώσει τον νόμο για βοήθεια, ο οποίος όμως δόθηκε μέσω της εντολής, ή μάλλον εξαιτίας της ανθρώπινης ροπής προς τα πάθη αποδείχθηκε αδύναμος, μη μπορώντας να σώσει εκείνους για τους οποίους είχε δοθεί μέσω αγγέλων και είχε θεσπιστεί με το χέρι του μεσίτη Μωυσή. Ήδη πάλι, μετά τον νόμο, έστειλε τον νομοθέτη Υιό, γεννημένο από γυναίκα και υποταγμένο στον νόμο, αυτόν που ανέτειλε γεννητώς από την πατρική Του φύση, και μέσω του οποίου δημιούργησε τα πάντα, αυτόν που συνεδρεύει αιώνια μαζί Του και συνδεσπόζει επί της μη αιώνιας κτίσης. Ήδη μάλιστα και ο ίδιος ο Δεσπότης Χριστός είχε τελέσει την οικονομία Του για εμάς, και είχε εκπληρώσει τον σκοπό της σωτήριας ενανθρώπησής Του, και γρήγορα είχε σκυλεύσει, οξέως δε είχε λεηλατήσει τον εχθρό, και είχε διασώσει το πρόβατο που προηγουμένως είχε χαθεί, και φέροντάς το στους δικούς Του ώμους το πρόσφερε στον Πατέρα, και χαιρόταν περισσότερο για αυτό παρά για τα ενενήντα εννέα που δεν είχαν χαθεί. Ήδη είχε εγκαινιάσει για εμάς την άνοδο στον ουρανό, και είχε ανοίξει την είσοδο στον παράδεισο, και είχε δώσει την ανάσταση από τον τάφο. Ήδη είχε πρυτανεύσει τη σωτηρία στο μέσο της γης, και είχε στερεώσει την κλυδωνιζόμενη θάλασσα, και είχε συντρίψει τα κεφάλια των δρακόντων μέσα σε αυτήν, και είχε πιάσει με αγκίστρι τον πολυκέφαλο δράκοντα. Ήδη είχε αποκαλύψει τη διαβολική απάτη, η οποία είναι και το προσωπείο της ένδυσής του, και είχε εισχωρήσει στις πτυχές του κρυφού θώρακά του, και είχε ανοίξει τις πύλες του προσώπου του, και μας είχε δώσει την εξουσία να πατάμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμή τους. Ήδη πάλι ο Χριστός είχε βάλει χαλινάρι στη μύτη του δράκοντα, και είχε δέσει κρίκο στους μυκτήρες του, και είχε τρυπήσει τα χείλη του με ψέλιο, και είχε συλλάβει αυτόν τον ίδιο τον αποστάτη και φυγάδα καθιστώντας τον αιώνιο δούλο, και τον είχε παραδώσει δεμένο σε εμάς, σαν στρουθίο σε παιδί, στον λαό που είναι νήπιο εν Χριστώ. Ήδη είχε πέσει ο εωσφόρος που ανέτελλε το πρωί, και είχε εκδιωχθεί από την κατοικία του μεταξύ των ανθρώπων, και είχε προσταχθεί να κατοικεί στην άβυσσο. Ήδη πλέον και το κήρυγμα των αποστόλων είχε φωτίσει την οικουμένη, και το δίχτυ των αλιέων είχε ζωγρήσει τον κόσμο, και το κοπίδι του σκυτοτόμου είχε αποκόψει την αναίσθητη πλάνη, και παντού διακηρυσσόταν το σεπτό Ευαγγέλιο, και κάθε σάρκα έβλεπε το σωτήριο του Θεού. Ήδη η βασιλεία του Θεού είχε αφαιρεθεί από τους Ιουδαίους και είχε δοθεί στα έθνη που προσφέρουν τον ώριμο καρπό της στον Θεό που την έδωσε, και ο Δεσποτικός αμπελώνας είχε ως αμπελοφύλακες τους εργάτες της ενδέκατης ώρας. Και το σπέρμα που έπεσε σε εύφορη γη αύξανε την καλή αύξηση και απέδιδε την καρποφορία στο εκατό και εξήντα και τριάντα στον Θεό που το έσπειρε. Και όλοι πουλούσαν όλα τα υπάρχοντά τους, και έπαιρναν αντί για όλα το πολύτιμο μαργαριτάρι, και τα πουλιά που πετούν ψηλά κατασκήνωναν στους κλάδους του μικρόσπορου σιναπιού.

Διότι μέσα σε αυτήν την πηγή κατατροπώνει κανείς τον διάβολο. Επειδή και ο Κύριος σε αυτήν συνέθλιψε το κεφάλι του δράκοντα, τον οποίο και έδωσε ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων. Διότι με αυτόν τον δράκοντα δεν ευφραίνονται και δεν τρέφονται κάποιοι άλλοι, παρά μόνον όσοι είναι σκοτεινισμένοι και μαύροι στην ψυχή, και αμέτοχοι του θείου φωτός. Με αυτήν δε τη φύση μας συζεύχθηκαν πέντε άνδρες: οι διάφοροι νόμοι, οι οποίοι δόθηκαν σε αυτήν από τον Θεό, δηλαδή εκείνος που δόθηκε στον παράδεισο, εκείνος επί του Νώε, εκείνος επί του Αβραάμ, εκείνος επί του Μωυσή, και εκείνος δια των προφητών. Διότι ο Νώε μετά τον κατακλυσμό έλαβε κάποια εντολή, και ο Αβραάμ την εντολή της περιτομής.

Επιστολή του ιδίου προς τον σεβαστό Ιωάννη, τον γυναικάδελφο του βασιλιά. Ποιος θα μου έδινε άραγε τόση άνεση χρόνου για λόγους, πανσέβαστε προστάτη μου, όση είναι η επιθυμία μου, ώστε να προσαρμόσω τον λόγο μου στη δόξα του κατορθώματός σου; Και ποιος θα μου συγκροτούσε χορό ρητόρων, ώστε, αφού γίνω κορυφαίος τους, όπως ήμουν κάποτε, και έπειτα δίνοντάς τους το έναυσμα, να ολοκληρώσω μαζί τους τη λογική χορεία; Διότι εσύ αναδείχθηκες βοηθός στις μεγάλες θλίψεις που μας βρήκαν, από Εκείνον που σου απέστειλε βοήθεια από το άγιο κατοικητήριό Του και σε υπερασπίστηκε. Εσύ συνέτριψες τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο νερό· εσύ συνέθλασες το κεφάλι του δράκοντα, έστω κι αν τώρα σπαρταρά με την ουρά του και νομίζουν όσοι δεν κρίνουν ορθά πως παραμένει ζωντανός. Εμείς πάντως, έχοντας επανακτήσει τη ζωή από εσένα που έλαβες τη δύναμη να πατάς πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, περιγελάμε εκείνον που καυχήθηκε υπέρμετρα και είπε: με το χέρι μου θα κυριεύσω την οικουμένη, θα εξαλείψω τη θάλασσα και θα τους εξολοθρεύσω όλους σαν εγκαταλελειμμένα αυγά.