Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 73:18

Και ότι οι πολύθεοι ονομάζονται άθεοι, άκουσε τον απόστολο που γράφει προς τους Εφεσίους: «Εσείς άλλοτε τα έθνη, επειδή ήσασταν εκείνον τον καιρό χωρίς Χριστό, αποξενωμένοι από την πολιτεία του Ισραήλ, μη έχοντας ελπίδα και όντας άθεοι στον κόσμο». Και πώς είναι άθεοι οι Εφέσιοι; Από εδώ είδωλα, από εκεί αγάλματα, εκεί η νεωκόρος Άρτεμις, εκεί ο Δημήτριος ο αργυροκόπος που κατασκεύαζε αργυρούς ναούς της Αρτέμιδος· τόσο μεγάλο πλήθος θεών, και πώς οι Εφέσιοι είναι άθεοι; Αλλά γι' αυτό ακριβώς είναι άθεοι, επειδή, αφού ανέδειξαν πολλούς θεούς, εξέπεσαν από τον ένα. «Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Διαφθάρηκαν». Από τον πρώτο άφρονα η αφροσύνη πέρασε στους μαθητές του. Πρώτος άφρων είναι ο διάβολος, ο πρώτος σπορέας της αφροσύνης, ο πρώτος κήρυκας της πολυθεΐας: «Θα είστε σαν θεοί». Αυτός όμως που μιλά για πολλούς θεούς αρνήθηκε τον ένα. Άφρων είναι και ο λαός των Ιουδαίων —«Και λαός άφρων παρόξυνε το όνομα του Κυρίου»— λέγοντας για τον Χριστό: «Δεν είναι Θεός. Αυτός, αν ήταν προφήτης, θα γνώριζε ποια και τι λογής είναι η γυναίκα που τον αγγίζει, ότι είναι αμαρτωλή». Και αυτοί που δεν έλεγαν καν ότι είναι προφήτης, πώς θα μπορούσαν να τον πουν Θεό; «Κανείς δεν μπορεί να συγχωρεί αμαρτίες παρά μόνο ένας, ο Θεός», το οποίο σημαίνει: Εσύ δεν είσαι Θεός. Ο Χριστός όμως είπε: «Τι διαλογίζεστε στις καρδιές σας; Είπε ο άφρων», και τι είπε; «Ότι στην καρδιά του δεν υπάρχει Θεός». Διότι είναι παντού, αλλά στην καρδιά του άφρονος δεν υπάρχει.

Θυμήσου τούτο, Κύριε, ο εχθρός σε ονείδισε. Αφού ο λαός επικαλέστηκε τον Θεό για να δείξει οίκτο μέσω της κτίσεως, Τον επικαλείται πάλι για οίκτο με διαφορετικό τρόπο. Αυτός δε ο τρόπος είναι η υπεροψία του εχθρού. Και άφρων λαός παρόξυνε το όνομά Σου. Δες πάλι έναν άλλον τρόπο προκλήσεως του οίκτου, το γεγονός δηλαδή ότι οι εχθροί παρόξυναν το όνομά Του.

Εχθρός ονείδισε τον Κύριο, και άφρων λαός παρόξυνε το όνομά σου. Μην παραδώσεις στα θηρία ψυχή που σε δοξολογεί. Τα έργα της ανέκφραστης δύναμής σου είναι βεβαίως τέτοια, όπως ακριβώς έχουν φανερωθεί. Σε ικετεύουμε, λοιπόν, να τα θυμηθείς αυτά και στη δική μας περίπτωση. Επειδή και τώρα οι εχθροί και οι πολέμιοι δεν χλευάζουν εμάς, που δεχθήκαμε τον πόλεμο και πέσαμε στα χέρια τους, αλλά εσένα, τον Θεό μας· και ένας άφρων λαός, που δεν γνωρίζει εσένα τον Θεό, αλλά καυχάται για τους δαίμονες και την πολυθεϊστική πλάνη, δεν παρόξυνε εμάς, αλλά εσένα και το όνομά σου. Γι' αυτό παρακαλούμε και ικετεύουμε να μην παραδώσεις έρμαια στα άγρια θηρία τις ψυχές όσων σε ομολογούν, ούτε να μας λησμονήσεις εντελώς, για να μην γίνουμε βορά των θηρίων που από τη φύση τους καταβροχθίζουν ψυχές· τέτοιες είναι οι αντίπαλες δυνάμεις, που επιβουλεύονται και πολεμούν τις ανθρώπινες ψυχές. Αλλά, στρέψε το βλέμμα σου στη διαθήκη σου και θυμήσου τη συμφωνία σου, με την οποία ευδόκησες να σώσεις το ανθρώπινο γένος, δωρίζοντάς του μια καινή διαθήκη μέσω του Χριστού σου. Διότι, ακόμη κι αν ορισμένοι έχουν σκοτιστεί υπερβολικά στη διάνοια και έχουν γεμίσει με οίκους ανομιών, μη αποδεχόμενοι τον Χριστό σου, εσύ όμως ως φιλάνθρωπος Θεός μην αποστραφείς τις ικεσίες των φτωχών σου.

Ανάστα, ο Θεός, δίκασε τη δίκη σου, θυμήσου τους ονειδισμούς εναντίον σου, οι οποίοι προέρχονται από τον άφρονα όλη την ημέρα. Μην ξεχάσεις τη φωνή των εχθρών σου· η υπερηφάνεια εκείνων που σε μισούν ανεβαίνει διαρκώς. Επειδή δεν αδικηθήκαμε εμείς, αλλά εσύ· διότι εσένα ονείδισε ο εχθρός, και λαός άφρων προκάλεσε το όνομά σου· για τον λόγο αυτόν ανάστηθι, ο Θεός, και δίκασε τη δίκη σου. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: Στάσου, Θεέ, γίνε πρόμαχος της μάχης σου και θυμήσου τον ονειδισμό σου από τον άφρονα καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας. Μην ξεχάσεις τη φωνή των πολεμίων σου, δηλαδή εκείνων που σε αντιμάχονται, η οποία ανεβαίνει αδιαλείπτως.

Εσύ συνέτριψες: Των δαιμόνων στο βάπτισμα (στο ύδωρ του βαπτίσματος)· διότι εκεί αποκόπηκαν. Εσύ συνέτριψες τις κεφαλές: Του διαβόλου· διότι όντας πολυκέφαλος ως πονηρός <νοητός> και με πολλά τεχνάσματα, αλλά [και] αυτές αποκόπηκαν στο βάπτισμα. Έδωσες αυτόν: Στα έθνη ως ταπεινά· διότι Αιθίοπες ερμηνεύονται οι ταπεινοί. Διότι τα έθνη, αφού πίστεψαν, τον κατέφαγαν, δηλαδή τον κατέστρεψαν. Εσύ διέρρηξες: Δηλαδή διέκοψες τις πηγές της αμαρτίας και τους ποταμούς, τους οποίους δημιούργησε ο χειμώνας της ειδωλολατρικής πλάνης. Εσύ ξέρανες: Εσύ, λέει, ξέρανες τους ποταμούς του αίματος των θυσιών· διότι Ηθάμ ερμηνεύεται αίμα· ερμηνεύεται όμως και βάτος, που είναι η ακανθώδης ύλη των ειδώλων. Δική σου είναι η ημέρα: Η ημέρα της αναστάσεως και η νύχτα του πάθους· διότι και τα δύο τα παρήγαγες με τη θέλησή σου. Εσύ κατήρτισες: Αναφέρεται στα <γεγονότα> κατά τη διάρκεια του πάθους· το φως και το σκοτάδι και πάλι τον ήλιο που λάμπει. Εσύ εποίησας: Την άνοιξη και το θέρος και το φθινόπωρο και τον χειμώνα· διότι αυτά καθορίστηκαν από τον Θεό. Αυτά δε νοούνται με εσχατολογική προοπτική (για τα μεταγενέστερα). Θέρος και έαρ: Δηλαδή εσύ τα όρισες αυτά· διότι θέρος είναι η συντέλεια, και έαρ αποκαλεί τον μέλλοντα αιώνα ως φωτεινό, ως χαρμόσυνο, ως καλοκαιρία μετά από βαρύ χειμώνα. Μνήσθητι: Ενθυμούμενος την ημέρα εκείνη, σπλαχνίσου όλη την κτίση και το ανθρώπινο γένος. Ο εχθρός ονείδισε: Ο διάβολος, μέσω των Ιουδαίων, τον Χριστό.

«και άφρων λαός» Ο λαός των Ιουδαίων λέγοντας: εμείς δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα. «μη παραδώσεις» Την ψυχή του λαού [που προέρχεται από τα έθνη] μην την εγκαταλείψεις στους δαίμονες, ώστε να υποτάσσεται σε αυτούς. «των ψυχών» Διότι τα έθνη ήταν φτωχά από θεοσέβεια, γι' αυτό ο Θεός κατέστησε τα έθνη λαό περιούσιο, ευάρεστο σε Αυτόν. «επίβλεψον» Κοίταξε τον λαό σου, προς τους οποίους συνήψες τη διαθήκη σου εξαιτίας των πατέρων τους· πώς, λησμονώντας την, την αθέτησαν. «ότι επληρώθησαν» Σκοτίστηκαν τα παιδιά των αιρετικών και των Ελλήνων (ειδωλολατρών) και δημιούργησαν για τον εαυτό τους άνομες εκκλησίες. «μην αποστραφεί» Ο λόγος είναι μεταφορικός· ας αποστραφεί, λέει, ο διάβολος, ταπεινωμένος και κατροπιασμένος, για όσα μηχανεύτηκε. «φτωχός» Ο Χριστός· διότι και τα δύο τα ανέλαβε εκουσίως [ο Σωτήρας]· επειδή Αυτός δοξάζει το όνομα του Πατέρα αληθινά· εδόξασα, λέει, και πάλι θα δοξάσω. «Ανάστα, ο Θεός» Αναφέρεται μεν στη δική του ανάσταση, μέσω της οποίας καταδικάστηκαν οι Ιουδαίοι· αναφέρεται δε και στη μέλλουσα παγκόσμια κρίση. «θυμήσου» Διότι τότε θα θυμηθεί ο Θεός [τον λαό] των Ιουδαίων, πώς με αφροσύνη χλεύαζαν τον Χριστό πάνω στον σταυρό την ημέρα του πάθους. «μην ξεχάσεις» Τότε, [λέει,] όταν πρόκειται να αποδώσεις στον καθένα [σύμφωνα με τα έργα του], τότε θυμήσου αυτούς που σε δοξολογούν και όρισε σε αυτούς τον μισθό, ως ελεήμων.

Και για τους ασθενείς λέει: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε»· και για τους αμαρτωλούς λέει: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας»· και για τους νεκρούς που αναστήθηκαν: «Θα αναστηθούν οι νεκροί»· και για τις ψυχές που κατέχονταν στα δεσμά: «Και σε όσους κάθονται στο σκοτάδι, φως ανέτειλε για εσάς». Και για τον Καϊάφα και τον Ηρώδη λέει: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Αβραάμ»· και για τον Ιούδα: «Εκείνος που έτρωγε τους άρτους μου μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό»· και για τη συναγωγή των Ιουδαίων και των αρχιερέων: «Ο Κύριος θα έλθει σε κρίση με τους πρεσβυτέρους του λαού»· και για τον σταυρό: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του»· και για τον ληστή εκ δεξιών: «Η δεξιά του Κυρίου εποίησε δύναμη»· και για τον τάφο: «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο»· και για το αγκάθινο στεφάνι: «Η άμπελός μου αντί για σταφύλια βλάστησε αγκάθια»· και για τον πειρασμό του από τον Πονηρό: «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο»· και για την ονομασία του ως Υιού ανθρώπου: «Και επί τον Υιό τον οποίο ενίσχυσες για τον εαυτό σου»· και για την ταφή του: «Και θα δώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του»· και για την ανάσταση του Κυρίου: «Εξεγέρσου, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και για την ανάληψή του: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό»· και για την άνω καθέδρα: «Κάθου εκ δεξιών μου». Και γιατί λέω τόσα πολλά; Διότι όλες τις προφητείες που ψάλλονται για τη χάρη του Χριστού, ούτε οι ρήτορες δεν μπορούν να τις εξαγγείλουν.

Διότι ο θάνατος ήταν διπλός, και των ψυχών και των σωμάτων· και μάλιστα απομάκρυνε τον φύλακα και φρούραρχο της βασιλείας του, λέγοντας: Απομακρύνσου από εμένα, Ιησού βασιλιά· δεν επιθυμούμε να γνωρίζουμε τις οδούς σου. Και τη σεβάσμια εικόνα του που βρισκόταν στη Χαλκή Πύλη, την πετροβολούσαν και της πετούσαν κοπριές και λάσπες, φτύνοντας στο πρόσωπό του, και την συνέτριψαν ρίχνοντάς την στο έδαφος. Οι Ιουδαίοι βέβαια κάποτε τον λιθοβόλησαν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, αλλά αυτός πέρασε ανάμεσά τους και αναχώρησε· αυτοί όμως έπραξαν χειρότερα από εκείνους. Όντως «ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο, και λαός άφρων παρόξυνε το όνομά του.» Διότι και ο ίδιος ο Κύριος, κρατώντας στα χέρια του την εικόνα του Καίσαρα Τιβερίου και λέγοντας: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;», δεν την ύβρισε, αλλά απέδωσε τα οφειλόμενα στον Καίσαρα και πλήρωσε τον φόρο. Ω λαέ άνομε, μωρέ και ασύνετε, εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Αλλά πόσα πάσχει και τώρα ο Λόγος, βλασφημούμενος από τους ασεβείς, και εντούτοις ανέχεται την ύβρη· διότι είναι μακρόθυμος· ενώ από τους ευσεβείς δοξάζεται, και παρατείνει τα της μακροθυμίας του, δίνοντας στους μεν ίσως καιρό για μετάνοια, και δοκιμάζοντας τον δικό μας πόθο, εάν δεν αποκάμνουμε στις θλίψεις και στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας.

Ο Θεός όμως, ως προνοητής των πάντων, ούτε αυτούς παραβλέπει, αλλά και σε εκείνους αποστέλλει την κατάλληλη τροφή, ένα πλήθος πουλιών μέσω κάποιας νεφέλης, και τους δράκοντες που αρπάζονται από τους αγγέλους εκεί τους απορρίπτει, λέει. «Εσύ διέρρηξες πηγές και χειμάρρους» από τα σπλάχνα της γης· «εσύ ξέρανες τους ποταμούς του Ηθάμ» γύρω από την Ιερουσαλήμ, ώστε να μην μπορούν τα έθνη να τους πολιορκούν εύκολα. «Δική σου είναι η ημέρα και δική σου είναι η νύχτα», εσένα που διαχώρισες «ανάμεσα στο φως και ανάμεσα στο σκοτάδι»· «εσύ δημιούργησες το φως και τον ήλιο» για να καταυγάζουν τηλαυγώς τον επίγειο κόσμο. «Εσύ έκανες όλα τα ωραία της γης», γλαφυρά λιβάδια και καθετί καλό· «το θέρος και την άνοιξη, εσύ τα έπλασες. Θυμήσου αυτήν» την κτίση σου. «Ο εχθρός ονείδισε τον Κύριο, και ένας άφρων λαός παρόξυνε το όνομά σου», εσένα που έπραξες αυτά τα ρηθέντα μεγάλα και θαυμαστά. Διότι, αφού απαρίθμησε τα σύμβολα της θεότητας του Χριστού, στη συνέχεια μεταβαίνει στα ανθρώπινα και ταπεινά, λέγοντας: «Μην παραδώσεις στα θηρία μια ψυχή που σε δοξολογεί· μην ξεχάσεις μέχρι τέλους τις ψυχές των πενήτων σου· επίβλεψε στη διαθήκη σου, διότι οι σκοτισμένοι της γης γέμισαν από οίκους ανομιών». Ως θηρία, σκοτισμένους και οίκους παρανομίας υπονόησε τους Ιουδαίους. «