Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 73:2

Θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή. Μέσω του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ. Λύτρωσες με ράβδο την κληρονομιά σου. Συνδέεται νοηματικά το εξής: Θυμήσου την κληρονομιά σου, την οποία λύτρωσες με ράβδο· δηλαδή την κληρονομιά που έχει προετοιμαστεί για να γίνει βασίλειο, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί σε αυτούς: Θα είστε για εμένα, ανάμεσα από όλα τα έθνη, γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα. Αυτό είναι το όρος Σιών στο οποίο κατασκήνωσες. Ειπώθηκε αυτό επειδή ο Θεός φανερωνόταν μέσα στον θείο ναό.

Αυτό φανέρωνε και το Άγιο Πνεύμα στους ψαλμούς λέγοντας: «Εσύ κατ' αρχάς, Κύριε, θεμελίωσες τη γη»· και πάλι: «Θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή». Είναι δε φανερό ότι αυτό που γίνεται κατ' αρχάς έχει αρχή στη δημιουργία του, και ότι ο Θεός απέκτησε τη συναγωγή από κάποια αρχή. Το ότι δε η φράση «Εν αρχή εποίησεν», εξαιτίας του ρήματος «εποίησεν», σημαίνει «άρχισε να δημιουργεί», το δηλώνει ο ίδιος ο Μωυσής μετά την ολοκλήρωση της δημιουργίας των πάντων, λέγοντας: «Και ευλόγησε ο Θεός την έβδομη ημέρα και την αγίασε, διότι σε αυτήν αναπαύθηκε από όλα τα έργα του, τα οποία άρχισε ο Θεός να δημιουργεί». Επομένως, τα μεν κτίσματα άρχισαν να γίνονται· ο δε Λόγος του Θεού, μη έχοντας αρχή της υπάρξεώς του, εύλογα δεν άρχισε να υπάρχει, ούτε άρχισε να γίνεται, αλλά υπήρχε πάντοτε. Και τα μεν έργα έχουν αρχή κατά τη δημιουργία τους, και η αρχή προηγείται αυτών που γίνονται· ο δε Λόγος, μην ανήκοντας σε αυτά που γίνονται, καθίσταται μάλλον ο ίδιος δημιουργός εκείνων που έχουν αρχή. Και των μεν γενητών η ύπαρξη μετράται με το γίγνεσθαι, και από κάποια αρχή αρχίζει ο Θεός να τα δημιουργεί αυτά διά του Λόγου, ώστε να καθίσταται γνωστό γι' αυτά ότι δεν υπήρχαν πριν γίνουν· ο δε Λόγος δεν αντλεί την ύπαρξή του από άλλη αρχή, αλλά από τον Πατέρα, ο οποίος ακόμη και σύμφωνα με εκείνους είναι άναρχος, ώστε να υπάρχει και ο ίδιος ανάρχως μέσα στον Πατέρα, όντας γέννημα και όχι κτίσμα του.

Βεβαίως, όσον αφορά την κτίση, ο Μωυσής δεν είπε: «εν αρχή εγέννησεν» ούτε «εν αρχή ην», αλλά «εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην»· ούτε ο Δαβίδ έψαλε: «τα χέρια σου» με γέννησαν, αλλά «με εποίησαν», χρησιμοποιώντας παντού για τα κτίσματα το ρήμα «εποίησεν»· για τον Υιό, όμως, ισχύει το αντίθετο· διότι δεν είπε «εποίησα», αλλά «εγέννησα» και «με γεννά» και «εξηρεύξατο η καρδία μου λόγον αγαθόν»· και για μεν την κτίση αναφέρει «εν αρχή εποίησεν», για δε τον Υιό «εν αρχή ην ο Λόγος». Η διαφορά έγκειται στο ότι τα μεν κτίσματα έχουν δημιουργηθεί υποκείμενα σε χρονική αρχή, και η φράση «εν αρχή εποίησεν» που λέγεται για αυτά υποδηλώνει ότι η ύπαρξή τους έχει διαστηματική (χρονική) αρχή. Διότι είναι το ίδιο με το να πει κανείς πάλι για αυτά «απ' αρχής εποίησεν», όπως ακριβώς δίδαξε ο Κύριος, γνωρίζοντας αυτό που ο ίδιος δημιούργησε, όταν αποστόμωνε τους Φαρισαίους λέγοντας: «απ' αρχής δε ο κτίσας αυτούς άρσεν και θήλυ εποίησεν αυτούς». Επειδή τα γενητά όντα έγιναν και κτίστηκαν ξεκινώντας από κάποια αρχή, πριν από την οποία δεν υπήρχαν. Αυτό υπέδειξε και το Άγιο Πνεύμα στους Ψαλμούς λέγοντας: «και συ κατ' αρχάς, Κύριε, την γην εθεμελίωσας»· και πάλι: «μνήσθητι της συναγωγής σου, ης εκτήσω απ' αρχής». Είναι λοιπόν φανερό ότι αυτό που γίνεται «κατ' αρχάς» έχει μια αρχή δημιουργίας, και ότι ο Θεός απέκτησε τη συναγωγή ξεκινώντας από κάποια χρονική αρχή.

Ερώτηση πε΄. Τι σημαίνει: «Αυτό το όρος Σιών, στο οποίο κατοίκησες;» Απόκριση: Η Θεία Γραφή ερμηνεύει τη λέξη όρος με πολλούς τρόπους. Αφενός μεν, όρος Σιών είναι ο τόπος της Ιερουσαλήμ, στον οποίο κατοίκησε ο Κύριός μας και Θεός Ιησούς Χριστός, όταν σαρκώθηκε πάνω στη γη. Αφετέρου δε, όρος ονομάζει κυρίως την Υπεραγία Θεοτόκο, όπως όταν λέει: «Το όρος όπου ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει· διότι ο Κύριος θα κατασκηνώσει σε αυτό παντοτινά·» και αλλού: «Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν, και ο Άγιος από όρος κατάσκιο και δασώδες.» Ονομάζεται δε όρος η Αγία Θεοτόκος, επειδή, όπως ακριβώς όσοι περπατούν στον κάμπο και φλέγονται από το καύμα, όταν πλησιάζουν στο όρος, δροσίζονται κάτω από τη σκιά των δέντρων του όρους ή και ανακουφίζονται από τον καύσωνα της φλόγας μέσω του νερού, με παρόμοιο τρόπο λειτούργησε για τους ανθρώπους και η Αγνή Παρθένος· με τη δροσιά της κυοφορίας της αναζωογόνησε τις ψυχές των ανθρώπων που καταφλέγονταν από την αμαρτία, και τους περιέθαλψε με τη σκιά των πτερύγων του Υιού της. Όρος ονομάζονται επίσης και οι δαίμονες, εξαιτίας του όγκου της υπερηφάνειάς τους. «Αυτός που αγγίζει τα όρη και καπνίζουν»· δηλαδή, Εκείνος που πλησιάζει τους δαίμονες, και σαν καπνός διαλύονται και εξαφανίζονται.

Διότι και αυτή ήταν «όρος», όπως δηλώνει η Γραφή που λέει: «Το όρος Σιών αυτό, στο οποίο κατασκήνωσες», και ο Απόστολος: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών», ή οπωσδήποτε αυτή που προηγουμένως ονομάστηκε «καρδιά της Ιερουσαλήμ». Και μήπως άραγε τώρα ο αποστολικός χορός, ο οποίος επιλέχθηκε από τον προηγούμενο λαό της περιτομής, υποδηλώνεται με αυτόν τον τρόπο; Διότι αυτή είναι η Σιών και η Ιερουσαλήμ, η οποία έχει αποδεχθεί «το σωτήριο του Θεού», ούσα και αυτή ανυψωμένη και παρομοιασμένη με το όρος του Θεού, τον Μονογενή Του Λόγο, στην οποία δίνει την προσταγή, αφού ανεβεί σε «όρος υψηλό», να ευαγγελίζεται τον σωτήριο λόγο. Και πράγματι, ο ευαγγελικός χορός και οι άγιες ψυχές, που είναι ανυψωμένες με το φρόνημα της αρετής και ονομάζονται Σιών και Ιερουσαλήμ, λαμβάνουν την εντολή να ανέλθουν στο υψηλό όρος της θεότητας του Μονογενούς του Θεού, και από εκεί ψηλά να ευαγγελίζονται και να κηρύττουν σε όλους τους ανθρώπους την επί γης παρουσία του Χριστού του Θεού. Έπειτα, επειδή ήταν φυσικό να εναντιωθούν πολλοί σε αυτούς, αναγκαστικά προσθέτει: «Υψώστε, μη φοβάστε».

«Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς έρημος». Διότι το «Πόσες φορές θέλησα», δηλώνει τη μακροθυμία που τους παραχωρήθηκε για μακρύ χρονικό διάστημα· το δε «και δεν θελήσατε», παρασταίνει την τελική τους αποβολή, όταν εξάφθηκε η οργή Του εναντίον εκείνων που παλαιότερα υπήρξαν πρόβατα της βοσκής Του. Στη συνέχεια, ο λόγος προβάλλει ικεσία, λέγοντας: «Θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες εξαρχής». Και πάρα πολύ εύστοχα μνημόνευσε τη συναγωγή, λέγοντας ότι αυτή υπήρξε το πρώτο κτήμα του Θεού· επειδή γνώριζε και την Εκκλησία, η οποία δεν υφίστατο εξαρχής, αλλά συγκροτήθηκε αργότερα, μετά την έκπτωση εκείνης, από όλα τα έθνη.

«Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο». Αυτές ήταν οι αιτίες για τις οποίες απορρίφθηκε η προηγούμενη συναγωγή. Στη συνέχεια δε, προσθέτει με ικετευτικό τρόπο: «Ελύτρωσες τη ράβδο της κληρονομίας σου»· διότι εσύ, λέει, λύτρωσες αυτήν τη συναγωγή, καταξιώνοντάς την να ονομαστεί δική σου μερίδα και ράβδος της κληρονομίας σου· διότι, όταν ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη, μερίδα του Κυρίου έγινε ο λαός του, ο Ιακώβ, και σχοίνισμα της κληρονομίας του ο Ισραήλ.

Θυμήσου, λοιπόν, αυτή τη δική σου κληρονομιά. Αντί δε της φράσεως, «ράβδον κληρονομίας σου», ο Ακύλας μετέφρασε «σκήπτρον κληρονομίας»· ο δε Σύμμαχος, «σκήπτρον κληρουχίας σου»· καθώς ο λόγος διδάσκει ότι όλοι μεν οι άνθρωποι ανήκουν στον Θεό, αλλά ο ξεχωρισμένος λαός του έχει καταστεί σαν το βασιλικό του σκήπτρο.

Το όρος Σιών, αυτό στο οποίο κατασκήνωσες. Σήκωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους· πόσα κακά διέπραξε ο εχθρός μέσα στα άγια! Το ποια ήταν η ράβδος, ή, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, τι ακριβώς ήταν το προαναφερθέν σκήπτρο, το διασαφηνίζει λέγοντας: Το όρος Σιών, αυτό στο οποίο κατασκήνωσες. Διότι ήταν βασιλικό όρος και σκήπτρο βασιλείας, στο οποίο είχε κατασκευαστεί ο ναός και ο οίκος της κατοικίας του Θεού. Γι' αυτό η Σιών ονομαζόταν πιστή μητρόπολη, και η Ιερουσαλήμ πόλη του Θεού, φέροντας την εικόνα της επουράνιας, για την οποία ο θείος Απόστολος, διδάσκοντας, έλεγε: Προσελθήκατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ. Αφού είπε αυτό, στη συνέχεια προφητεύει τα όσα πρόκειται να συμβούν στον τόπο, προαναγγέλλοντας, όπως συνηθίζει, τα μελλοντικά γεγονότα σαν να έχουν ήδη παρέλθει. Λέει λοιπόν: Και καυχήθηκαν εκείνοι που σε μισούν στο μέσο της εορτής σου· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, Βρυχήθηκαν οι εχθροί σου στο μέσο της σύναξής σου. Έθεσαν τα δικά τους σημεία ως σημεία, και δεν κατάλαβαν, ωσάν ψηλά προς την έξοδο· το οποίο μετέφρασε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: Έθεσαν τα δικά τους σημεία φανερά γνωστά ψηλά στην είσοδο. Αλλά και αντί του, Σαν σε δάσος με δέντρα, με τσεκούρια έκοψαν τις θύρες της όλες μαζί, με πέλεκυ και με λαξευτήριο την γκρέμισαν, πάλι ο Σύμμαχος [αποδίδει]: Ανάμεσα σε ξύλινα εξαρτήματα, με τα τσεκούρια τους κατέρριψαν ταυτόχρονα και τις πύλες της με μοχλούς και δίκρανα.

Ποια δε ήταν τα σημεία των εχθρών, τα οποία τοποθέτησαν επιδεικτικά μπροστά από τις εισόδους, αν όχι τα πολεμικά όργανα, όπως πέλεκεις και αξίνες, καθώς και παρόμοια δόρατα και όπλα; Είναι δε πιθανό να υποδηλώνονται με αυτά και οι σημαίες που φέρονταν μπροστά από τα στρατόπεδα. Αλλά και λέει: «Κατέκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου, και βεβήλωσαν μέχρι εδάφους το σκήνωμα του ονόματός σου». Με αυτό ερμηνεύει το νόημα του προλεχθέντος. Διότι, επειδή προηγουμένως είχε λεχθεί: «Αυτό το όρος Σιών, στο οποίο κατασκήνωσες», το πώς κατασκήνωσε σε αυτό το διασαφηνίζει τώρα λέγοντας: «Το σκήνωμα του ονόματός σου». Διότι ο τόπος ήταν σκήνωμα όχι του ίδιου του Θεού, αλλά του ονόματός Του. Εκλιπαρεί δε για το καθένα, προσθέτοντας: «Στο μέσο, λέει, της εορτής σου (για) το αγιαστήριό σου και το σκήνωμα του ονόματός σου». Διότι τέτοια λόγια ήταν ικετευτικά και ικανά να εγείρουν εκδίκηση για τα όσα τολμήθηκαν, προς την οποία παροτρύνει στη συνέχεια λέγοντας: «Σήκωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους»· κατά δε τον Σύμμαχο: «Το ύψωμα», λέει, «των ποδιών σου αφανίστηκε ολοκληρωτικά». Και ύψωμα των ποδιών Του ήταν ο ευκτήριος ναός. Εύλογα λοιπόν καυχήθηκαν εκείνοι που μισούν τον Θεό στο μέσο της εορτής Του.

«Εσύ όμως, Κύριε, ελέησέ με και ανάστησέ με, και εγώ θα τους το ανταποδώσω. Από αυτό γνώρισα ότι βρήκες ευαρέσκεια σε εμένα, διότι δεν θα χαρεί ο εχθρός μου εις βάρος μου. Εμένα, εξαιτίας της ακακίας μου, με αντιλήφθηκες και με στερέωσες ενώπιόν σου στον αιώνα.» Επειδή κάποιοι έχουν υποθέσει ότι το βιβλίο των Ψαλμών περιέχει μόνο ύμνους προς τον Θεό και θεολογικές ωδές, και όχι προγνώσεις ούτε προφητείες μελλοντικών γεγονότων, πρέπει πρώτα να παρατηρηθεί τούτο: ότι δηλαδή μέσω αυτών προφητεύονται αμέτρητα πράγματα, τα οποία θα ήταν μακρύ έργο να συγκεντρώσουμε επί του παρόντος, αλλά αρκεί να χρησιμοποιήσουμε ως μαρτυρία του λόγου δύο ψαλμούς που φέρουν την επιγραφή του Ασάφ, αλλά ειπώθηκαν κατά τους χρόνους του Δαβίδ. Διότι εκείνη την εποχή, ο Ασάφ, ο οποίος ήταν ένας από τους ιεροψάλτες, όπως αναφέρεται στο βιβλίο των Παραλειπομένων, εκφώνησε μέσω του θείου Πνεύματος τους ψαλμούς που φέρουν το όνομά του. Τι λοιπόν περιέχουν οι ψαλμοί, παρά προφητείες για την πολιορκία της βασιλικής πόλης του ιουδαϊκού έθνους, η οποία συνέβη περίπου πεντακόσια χρόνια μετά την προφητεία; Λέει λοιπόν ο εβδομηκοστός τρίτος ψαλμός, που έχει την επιγραφή «συνέσεως τω Ασάφ»: «Γιατί, Θεέ, μας απέρριψες έως τέλους; Οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της νομής σου; Θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες εξαρχής· λύτρωσες τη ράβδο της κληρονομίας σου, τούτο το όρος Σιών στο οποίο κατασκήνωσες».

Και θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή, την οποία περιέσωσες με τα πάθη του μονογενούς σου Λόγου, την οποία αξίωσες της μεγάλης σου διαθήκης, την οποία και είλκυσες στους ουρανούς με το καινό μυστήριο και με τον αρραβώνα του Πνεύματος. Και υπενθυμίζοντας όσα πονηρά διέπραξαν οι εχθροί εναντίον των αγίων σου και πώς καυχήθηκαν εις βάρος των εορτών σου, λέγαμε: «Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους». Επικαλούμασταν τη ρομφαία και τις αιγυπτιακές μάστιγες, και Τον παρακαλούσαμε να εκδικάσει τη δική Του υπόθεση, και Τον προτρέπαμε να εγερθεί επιτέλους εναντίον των ασεβών, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Έως πότε θα ταπεινώνουν τον λαό σου και θα κακοποιούν την κληρονομία σου, και ομοίως θα φθέγγονται αλλά και θα πράττουν την ανομία;». Και προσθέταμε μάλιστα και εκείνες τις γοερές φωνές, που είναι ακόμη πιο ταιριαστές με αυτά: «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας και ύβρεως στους γείτονές μας, παροιμία στα έθνη και περίγελο σε όλους τους ανθρώπους». Και κάναμε λόγο για κάποια άμπελο, η οποία μεταφυτεύτηκε από την Αίγυπτο της σκοτεινής αθεΐας και αυξήθηκε στο κάλλος και το μέγεθος της πίστεως, κι έπειτα της αφαιρέθηκε ο φραγμός, δηλαδή η επιστασία του Θεού που μας φρουρούσε έως τότε, και αφέθηκε εκτεθειμένη σε όλους τους πονηρούς δυνάστες που διέρχονται, και λεηλατήθηκε από τον άγριο χοίρο, τον Πονηρό, που έχει την κακία ως αποκλειστικό του γνώρισμα και είναι γεμάτος από τον βόρβορο της φαυλότητας.

Συνέσεως τω Ασάφ. Εδώ η προφητεία υποδηλώνει πώς αμάρτησε η συναγωγή των Ιουδαίων και πώς σήκωσαν τα χέρια τους κατά του Θεού, και πόσα δεινά την ακολούθησαν όταν πολιορκήθηκε από τους εχθρούς. Ίνα τι απώσω. Αυτή είναι η φωνή της αιματοβαμμένης συναγωγής. Ωργίσθη. Επειδή παρανόμησε [ο λαός], αυξήθηκε η οργή του Θεού εναντίον τους. Μνήσθητι. Θυμήσου, λέει, Κύριε, ότι εμείς είμαστε ο πρωτότοκος λαός σου και παραδοθήκαμε στα χέρια άνομων εχθρών. Ελυτρώσω. Διότι η συναγωγή, ενώ ήταν εκλεκτή ράβδος, τώρα απορρίφθηκε εξαιτίας της απιστίας της. Όρος Σιών. Διότι στον ναό, λέει, κατοικούσε η δόξα σου, και πώς τώρα μολύνθηκε; Έπαρον τας χείρας. Των δαιμόνων και των εχθρών του Χριστού. Όσα επονηρεύσατο. Όσα κατεργάστηκε με πονηρία ο διάβολος εναντίον του Χριστού [έχοντας δράσει πονηρά και] έχοντας εξοπλιστεί. Και ενεκαυχήσαντο. Διότι εκεί όπου τελούνταν οι εορτές και το σάββατο σύμφωνα με τον νόμο, παραδόθηκε στις φλόγες και βεβηλώθηκε. Έθεντο τα σημεία. Διότι όλα τα σημεία που επιτέλεσε ο Θεός [μας] ανάμεσά τους, τα θεώρησαν ως μηδέν, μη έχοντας αναγνωρίσει τη δύναμή τους. Ως εις την έξοδον. Όπως ακριβώς κατά την έξοδο πολλών λαών μέσα σε πυκνό δάσος κόβονται τα δέντρα, έτσι και οι εχθροί κατέκοψαν τις θύρες του ναού και τις καταπάτησαν. Τας θύρας αυτής. Διότι δεν κατέστρεψαν μόνο τις θύρες [του ναού], αλλά και τη στέγη (τη στεφάνη) και τους τοίχους. Ενεπύρισαν. Διότι έκαψαν και τον τόπο και την τράπεζα των άρτων της προθέσεως και τα Χερουβίμ και καθετί που ήταν άγιο για αυτούς.

Θυγατέρα δε αυτής της Σιών ονομάζει τους πιστούς εν Κυρίω, εκείνους που μέσω της πίστεως διψούν και μέσω της τηρήσεως των εντολών του Ευαγγελίου ζητούν να βρουν τον Κύριο, ο οποίος είναι κρυμμένος μέσα τους, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα: «Αυτή είναι η γενεά εκείνων που ζητούν τον Κύριο, που ζητούν το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ». Και όταν το επιτύχουν αυτό, ονομάζονται θυγατέρα της προαναφερθείσας Ιερουσαλήμ, επειδή θεωρούν τον Θεό και αποβλέπουν στην πνευματική γνώση. Ο δε προφήτης, παρακαλώντας τον Θεό μέσω του Πνεύματος να αναδείξει μια τέτοια Σιών και Ιερουσαλήμ, λέει: «Θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή». Επομένως, μαζί με αυτήν τη μητέρα σου Σιών, «Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών· κήρυττε, θύγατερ Ιερουσαλήμ», βοώντας επουρανίως μαζί με τη μητέρα σου: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Και τι λέει το Ευαγγέλιο; «Όταν πλησίασαν στην Ιερουσαλήμ και ήλθαν στη Βηθφαγή». Διότι, για να τον γευθούν οι πιστοί, ερχόταν στο υπερώο, «προς το όρος των Ελαιών», το οποίο είναι η πιστή Εκκλησία που προέρχεται από τον λαό. «Τότε ο Ιησούς απέστειλε δύο από τους μαθητές» του, οι οποίοι είναι οι δύο χοροί των προφητών και των αποστόλων. Διότι, μαθητεύοντας τα έθνη, οι απόστολοι είχαν μαζί τους τα θεόπνευστα λόγια των προφητών, τα οποία μαρτυρούν για τον Χριστό, με τον τρόπο που τους είδε ο Ιεζεκιήλ, ο μέγας μεταξύ των προφητών: «Τροχός», λέει, «μέσα σε τροχό», που πετούσε και έτρεχε.

Ψαλμός 73ος. Ψαλμός συνέσεως του Ασάφ. «Γιατί, Θεέ, μας απέρριψες εντελώς και οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της βοσκής σου; Θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή· λύτρωσες τη ράβδο της κληρονομιάς σου, το όρος Σιών, όπου κατασκήνωσες». Αυτά υποδηλώνουν τις διάφορες αιχμαλωσίες του λαού στην Παλαιά Διαθήκη, καθώς και τις ωμότητες των τυράννων στην Καινή Διαθήκη. Ζητώντας δε λύτρωση από αυτά ο προφήτης, λέει: «λύτρωσε με τη ράβδο την κληρονομιά σου», δηλαδή δείξε στους εχθρούς τη δύναμή σου υπέρ του λαού σου. «Σήκωσε το χέρι σου», δηλαδή ύψωσέ το «ενάντια στις υπερηφάνειές τους μέχρι τέλους» και κατάβαλέ τους για «όσα πονηρά έπραξε ο εχθρός μέσα στο ιερό σου. Και καυχήθηκαν αυτοί που σε μισούν στο μέσο της γιορτής σου».