Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 73:21

«Επίβλεψον στη διαθήκη σου». Άλλος ένας, πάλι, τρόπος επίκλησης των οικτιρμών· διότι από το γεγονός ότι Εκείνος φάνηκε αγαθός απέναντί τους συνάπτοντας διαθήκη μαζί τους, από αυτό ακριβώς προσελκύουν το έλεος. «Διότι οι σκοτισμένοι της γης γέμισαν από οίκους ανομιών». Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Αν και πολλοί οίκοι έχουν καταστεί πλήρεις σκότους εξαιτίας των ανομιών που διαπράχθηκαν από αυτούς εναντίον σου, Κύριε· ας μην αποστραφεί όμως όλος ο λαός, ούτε να παραδοθεί στην αισχύνη. Διότι μερικοί είχαν μέσα τους ελπίδα σωτηρίας, οι οποίοι και σώθηκαν δια των αποστόλων, και μάλιστα δια του Πέτρου κατά τις πρώτες δημόσιες ομιλίες του, έτσι ώστε να ανέλθουν σε τρεις χιλιάδες και πέντε χιλιάδες και σε μυριάδες. [Ο πτωχός και ο πένης θα αινέσουν το όνομά σου.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΞΒʹ. Εφόσον η Γραφή συγκαταλέγει την πτωχεία και την πενία στα αξιέπαινα, όπως στο «Μακάριοι οι πτωχοί», και στο «Την επιθυμία των πενήτων εισάκουσε ο Κύριος», και πάλι: «Πτωχός και πένης θα αινέσουν το όνομά σου», ποια είναι η διαφορά μεταξύ πτωχείας και πενίας; Και πώς λέει την αλήθεια ο Δαβίδ όταν λέει: «Εγώ όμως είμαι πτωχός και πένης;» ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ενθυμούμενος τον Απόστολο που λέει για τον Κύριο ότι για εμάς πτώχευσε, ενώ ήταν πλούσιος, θεωρώ ότι πτωχός μεν είναι εκείνος που από τον πλούτο περιέπεσε στην ένδεια· πένης δε είναι εκείνος που εξ αρχής βρισκόταν σε ένδεια και διαχειρίστηκε την κατάσταση αυτή κατά τρόπο ευάρεστο στον Κύριο. Ο δε Δαβίδ ομολογεί ότι είναι πτωχός και πένης, ίσως λέγοντας τούτο στο πρόσωπο του Κυρίου, ο οποίος ονομάζεται πτωχός σύμφωνα με το «ο οποίος για εμάς πτώχευσε, ενώ ήταν πλούσιος»· και πένης, επειδή κατά σάρκα δεν υπήρξε γιος κάποιου πλουσίου, αλλά ενός τέκτονα. Ίσως όμως και επειδή γνώριζε, όπως ο Ιώβ, να μην αποταμιεύει ως θησαυρό τα αγαθά του, ούτε να προσηλώνεται στον πλούτο σαν να ήταν δικός του, αλλά να τα διαχειρίζεται (οικονομεί) όλα σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου.

Αλλά θα πει κάποιος: Από πού λοιπόν θα ελεηθούν στο εξής οι φτωχοί, που έχουν συνηθίσει να συντηρούνται λίγο-λίγο από τα δικά μας μέτρια αγαθά; Ας μάθει όμως ένας τέτοιος άνθρωπος να μην ονειδίζει τον Θεό με την πρόφαση της δικής του φιλαργυρίας· διότι ο Θεός δεν θα υστερήσει στο να προνοεί για το δικό Του κτίσμα, όπως κάνει από την αρχή. Διότι ούτε πριν παρακινηθεί ο ένας ή ο άλλος στην ελεημοσύνη, στερούνταν οι φτωχοί τροφής ή σκεπασμάτων. Είναι καλό λοιπόν, με την ίδια την επίγνωση και με αγαθή διακονία, να απορρίψει κανείς το παράλογο καύχημα του πλούτου, μισώντας τις δικές του επιθυμίες, πράγμα που σημαίνει να μισήσει την ίδια του την ψυχή, ώστε, μη χαιρόμενοι πλέον για τη διασπορά των χρημάτων, να εκμηδενίσουμε βαθύτατα την ψυχή μας, σαν να μην εργαζόμαστε κανένα από τα καλά. Διότι, όσο καιρό έχουμε αφθονία χρημάτων, χαιρόμαστε μεγάλως, εάν βέβαια υπάρχει μέσα μας η ενέργεια του αγαθού, για τον διασκορπισμό τους, υπηρετώντας με ιλαρότητα το θείο πρόσταγμα. Όταν όμως τα εξαντλήσουμε όλα, άπειρη λύπη και ταπείνωση εισέρχεται μέσα μας, επειδή νιώθουμε ότι δεν πράττουμε τίποτα άξιο της δικαιοσύνης. Γι' αυτό, λοιπόν, επιστρέφει η ψυχή στον εαυτό της με πολλή ταπείνωση, ώστε, αυτό που δεν μπορεί να αποκτά καθημερινά μέσω της ελεημοσύνης, να το εξασφαλίζει για τον εαυτό της από την επίπονη προσευχή, την υπομονή και την ταπεινοφροσύνη. Διότι, λέει η Γραφή, πτωχός και πένης θα αινέσουν το όνομά σου, Κύριε.

Εχθρός ονείδισε τον Κύριο, και άφρων λαός παρόξυνε το όνομά σου. Μην παραδώσεις στα θηρία ψυχή που σε δοξολογεί. Τα έργα της ανέκφραστης δύναμής σου είναι βεβαίως τέτοια, όπως ακριβώς έχουν φανερωθεί. Σε ικετεύουμε, λοιπόν, να τα θυμηθείς αυτά και στη δική μας περίπτωση. Επειδή και τώρα οι εχθροί και οι πολέμιοι δεν χλευάζουν εμάς, που δεχθήκαμε τον πόλεμο και πέσαμε στα χέρια τους, αλλά εσένα, τον Θεό μας· και ένας άφρων λαός, που δεν γνωρίζει εσένα τον Θεό, αλλά καυχάται για τους δαίμονες και την πολυθεϊστική πλάνη, δεν παρόξυνε εμάς, αλλά εσένα και το όνομά σου. Γι' αυτό παρακαλούμε και ικετεύουμε να μην παραδώσεις έρμαια στα άγρια θηρία τις ψυχές όσων σε ομολογούν, ούτε να μας λησμονήσεις εντελώς, για να μην γίνουμε βορά των θηρίων που από τη φύση τους καταβροχθίζουν ψυχές· τέτοιες είναι οι αντίπαλες δυνάμεις, που επιβουλεύονται και πολεμούν τις ανθρώπινες ψυχές. Αλλά, στρέψε το βλέμμα σου στη διαθήκη σου και θυμήσου τη συμφωνία σου, με την οποία ευδόκησες να σώσεις το ανθρώπινο γένος, δωρίζοντάς του μια καινή διαθήκη μέσω του Χριστού σου. Διότι, ακόμη κι αν ορισμένοι έχουν σκοτιστεί υπερβολικά στη διάνοια και έχουν γεμίσει με οίκους ανομιών, μη αποδεχόμενοι τον Χριστό σου, εσύ όμως ως φιλάνθρωπος Θεός μην αποστραφείς τις ικεσίες των φτωχών σου.

«και άφρων λαός» Ο λαός των Ιουδαίων λέγοντας: εμείς δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα. «μη παραδώσεις» Την ψυχή του λαού [που προέρχεται από τα έθνη] μην την εγκαταλείψεις στους δαίμονες, ώστε να υποτάσσεται σε αυτούς. «των ψυχών» Διότι τα έθνη ήταν φτωχά από θεοσέβεια, γι' αυτό ο Θεός κατέστησε τα έθνη λαό περιούσιο, ευάρεστο σε Αυτόν. «επίβλεψον» Κοίταξε τον λαό σου, προς τους οποίους συνήψες τη διαθήκη σου εξαιτίας των πατέρων τους· πώς, λησμονώντας την, την αθέτησαν. «ότι επληρώθησαν» Σκοτίστηκαν τα παιδιά των αιρετικών και των Ελλήνων (ειδωλολατρών) και δημιούργησαν για τον εαυτό τους άνομες εκκλησίες. «μην αποστραφεί» Ο λόγος είναι μεταφορικός· ας αποστραφεί, λέει, ο διάβολος, ταπεινωμένος και κατροπιασμένος, για όσα μηχανεύτηκε. «φτωχός» Ο Χριστός· διότι και τα δύο τα ανέλαβε εκουσίως [ο Σωτήρας]· επειδή Αυτός δοξάζει το όνομα του Πατέρα αληθινά· εδόξασα, λέει, και πάλι θα δοξάσω. «Ανάστα, ο Θεός» Αναφέρεται μεν στη δική του ανάσταση, μέσω της οποίας καταδικάστηκαν οι Ιουδαίοι· αναφέρεται δε και στη μέλλουσα παγκόσμια κρίση. «θυμήσου» Διότι τότε θα θυμηθεί ο Θεός [τον λαό] των Ιουδαίων, πώς με αφροσύνη χλεύαζαν τον Χριστό πάνω στον σταυρό την ημέρα του πάθους. «μην ξεχάσεις» Τότε, [λέει,] όταν πρόκειται να αποδώσεις στον καθένα [σύμφωνα με τα έργα του], τότε θυμήσου αυτούς που σε δοξολογούν και όρισε σε αυτούς τον μισθό, ως ελεήμων.

Ας μην αναχωρήσω ταπεινωμένος και ντροπιασμένος, αλλά αφού αποκτήσω εκείνα που ήλπισα· και έτσι θα απέλθω χαίροντας με πλήρη βεβαιότητα στην καρδιά μου. Ελέησέ με, Θεέ, σύμφωνα με το μέγα έλεός σου, διότι σε εσένα έχει εμπιστευθεί η ψυχή μου· ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής, εσύ που είσαι ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων.

«Ας μην αποστραφεί ταπεινωμένος και καταντροπιασμένος» αυτός που έχει εναποθέσει την ελπίδα του σε σένα· «ο φτωχός και ο πένης θα αινέσουν το όνομά σου»· ενώ τους πλουσίους οι μέριμνες του πλούτου συχνά τους κατευθύνουν προς τη λήθη του Θεού. «Ανάστα, Θεέ, δίκασε την υπόθεσή σου· και μην ξεχάσεις τη φωνή των ικετών σου· θυμήσου τον ονειδισμό που δέχεσαι από τον άφρονα λαό όλη την ημέρα». Διότι δικός σου είναι ο δικός μου ονειδισμός. «Η αλαζονεία αυτών που σε μισούν υψώθηκε διαπαντός», δηλαδή, προς το χειρότερο αυξάνεται η μανία των θεομίσητων.

Αφού, λοιπόν, τα σήκωσαν με άφθονη δοξολογία, φωταψία, ευωδία και ύμνους, αναχώρησαν για τη Βραγαληνίτζα. Ενώ δε απείχαν από την πόλη απόσταση περίπου είκοσι σταδίων, τους συναντά κάποιος άνδρας που είχε παραμορφωμένα πόδια, φωνάζοντας με δυνατή φωνή: «Ελεήστε με, άγιοι του Θεού, τον ταλαίπωρο, εμένα που εξαιτίας αυτής της σωματικής ασθένειας στερήθηκα τη δυνατότητα να συγκεντρωθώ μαζί με τους άλλους κοντά σας, αλλά που με τη διάνοια και την πίστη πάντοτε σας περιμένω και επικαλούμαι τη δύναμή σας. Εγώ, ο οποίος και τώρα, αψηφώντας την ασθένειά μου, πριν ακόμη έρθετε εσείς στην πόλη, ήρθα ζητώντας τη δική σας προστασία και βοήθεια. Αλλά αν μπορείτε να κάνετε κάτι, βοηθήστε με, δείχνοντας ευσπλαχνία σε εμένα. Γι' αυτό δέομαι και ικετεύω, εγώ που είμαι άξιος πολλών δακρύων, ας μη ντροπιαστώ, επειδή ήλπισα σε εσάς, ούτε ας επιστρέψω ταπεινωμένος και καταντροπιασμένος, ούτε ας στερηθώ την προσδοκία μου και τη δική σας επίσκεψη». Ενώ ο χωλός φώναζε αυτά με κλάματα, αμέσως η χάρις του Κυρίου ενήργησε το έργο της, και ο Κύριος, που είναι θαυμαστός στους αγίους Του, έδειξε τη δική Του δύναμη.