Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 73:3

Σήκωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειας αυτών μέχρι τέλους. Εναντίον εκείνων που εκστράτευσαν κατά του θείου ναού. Και καυχήθηκαν αυτοί που σε μισούν στο μέσο της εορτής σου. Επειδή κατά την εορτή του Πάσχα κίνησαν πόλεμο εναντίον του Κυρίου, για τον λόγο αυτό παραδόθηκαν στους εχθρούς την ίδια ακριβώς εποχή. Διότι, ενώ κατά το Πάσχα είχαν συγκεντρωθεί όλοι οι Ιουδαίοι σύμφωνα με τον νόμο, η πολιορκία συνέβη δικαίως τον ίδιο καιρό κατά τον οποίο προσήλωσαν τον Σωτήρα στον σταυρό.

Το όρος Σιών, αυτό στο οποίο κατασκήνωσες. Σήκωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους· πόσα κακά διέπραξε ο εχθρός μέσα στα άγια! Το ποια ήταν η ράβδος, ή, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, τι ακριβώς ήταν το προαναφερθέν σκήπτρο, το διασαφηνίζει λέγοντας: Το όρος Σιών, αυτό στο οποίο κατασκήνωσες. Διότι ήταν βασιλικό όρος και σκήπτρο βασιλείας, στο οποίο είχε κατασκευαστεί ο ναός και ο οίκος της κατοικίας του Θεού. Γι' αυτό η Σιών ονομαζόταν πιστή μητρόπολη, και η Ιερουσαλήμ πόλη του Θεού, φέροντας την εικόνα της επουράνιας, για την οποία ο θείος Απόστολος, διδάσκοντας, έλεγε: Προσελθήκατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ. Αφού είπε αυτό, στη συνέχεια προφητεύει τα όσα πρόκειται να συμβούν στον τόπο, προαναγγέλλοντας, όπως συνηθίζει, τα μελλοντικά γεγονότα σαν να έχουν ήδη παρέλθει. Λέει λοιπόν: Και καυχήθηκαν εκείνοι που σε μισούν στο μέσο της εορτής σου· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, Βρυχήθηκαν οι εχθροί σου στο μέσο της σύναξής σου. Έθεσαν τα δικά τους σημεία ως σημεία, και δεν κατάλαβαν, ωσάν ψηλά προς την έξοδο· το οποίο μετέφρασε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: Έθεσαν τα δικά τους σημεία φανερά γνωστά ψηλά στην είσοδο. Αλλά και αντί του, Σαν σε δάσος με δέντρα, με τσεκούρια έκοψαν τις θύρες της όλες μαζί, με πέλεκυ και με λαξευτήριο την γκρέμισαν, πάλι ο Σύμμαχος [αποδίδει]: Ανάμεσα σε ξύλινα εξαρτήματα, με τα τσεκούρια τους κατέρριψαν ταυτόχρονα και τις πύλες της με μοχλούς και δίκρανα.

Ποια δε ήταν τα σημεία των εχθρών, τα οποία τοποθέτησαν επιδεικτικά μπροστά από τις εισόδους, αν όχι τα πολεμικά όργανα, όπως πέλεκεις και αξίνες, καθώς και παρόμοια δόρατα και όπλα; Είναι δε πιθανό να υποδηλώνονται με αυτά και οι σημαίες που φέρονταν μπροστά από τα στρατόπεδα. Αλλά και λέει: «Κατέκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου, και βεβήλωσαν μέχρι εδάφους το σκήνωμα του ονόματός σου». Με αυτό ερμηνεύει το νόημα του προλεχθέντος. Διότι, επειδή προηγουμένως είχε λεχθεί: «Αυτό το όρος Σιών, στο οποίο κατασκήνωσες», το πώς κατασκήνωσε σε αυτό το διασαφηνίζει τώρα λέγοντας: «Το σκήνωμα του ονόματός σου». Διότι ο τόπος ήταν σκήνωμα όχι του ίδιου του Θεού, αλλά του ονόματός Του. Εκλιπαρεί δε για το καθένα, προσθέτοντας: «Στο μέσο, λέει, της εορτής σου (για) το αγιαστήριό σου και το σκήνωμα του ονόματός σου». Διότι τέτοια λόγια ήταν ικετευτικά και ικανά να εγείρουν εκδίκηση για τα όσα τολμήθηκαν, προς την οποία παροτρύνει στη συνέχεια λέγοντας: «Σήκωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους»· κατά δε τον Σύμμαχο: «Το ύψωμα», λέει, «των ποδιών σου αφανίστηκε ολοκληρωτικά». Και ύψωμα των ποδιών Του ήταν ο ευκτήριος ναός. Εύλογα λοιπόν καυχήθηκαν εκείνοι που μισούν τον Θεό στο μέσο της εορτής Του.

Διότι στην αρχή λεγόταν: «Γιατί, Θεέ, απέρριψες μέχρι τέλους;»· έπειτα στη συνέχεια: «Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον των υπερηφανειών μέχρι τέλους»· και τρίτον: «Παροξύνει ο αντίπαλος το όνομά σου μέχρι τέλους»· και πάλι: «Γιατί αποστρέφεις το χέρι σου και τη δεξιά σου από το μέσο του κόλπου σου μέχρι τέλους;». Μέσω αυτών των χωρίων ο λόγος υποδηλώνει την τελευταία πολιορκία του τόπου. Ερωτώντας δε και λέγοντας: «Έως πότε, Θεέ, θα χλευάζει ο εχθρός;», επιθυμεί να πληροφορηθεί έως πότε θα συμβαίνουν αυτά, και ποιο θα είναι το όριο του χρόνου, και μέχρι πότε θα παροξύνει ο αντίπαλος το όνομά σου, και εάν θα συνεχίσει να το πράττει αυτό μέχρι τέλους.

«Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους, για όσα κακά διέπραξε ο εχθρός στο ιερό σου. Και καυχήθηκαν αυτοί που σε μισούν στο μέσο της εορτής σου. Έθεσαν τα δικά τους σημεία ως σημεία, και δεν γνώρισαν, σαν να βρίσκονταν στην επάνω είσοδο· όπως με τσεκούρια σε δάσος δέντρων, έκοψαν τις θύρες της· όλοι μαζί με πέλεκυ και σφυρί την κατέρριψαν. Κατέκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου· μέχρι το έδαφος βεβήλωσαν το σκήνωμα του ονόματός σου.» Αυτά μεν αναφέρει ο εβδομηκοστός τρίτος ψαλμός. Αλλά και ο εβδομηκοστός όγδοος, ο οποίος ανήκει επίσης στον Ασάφ, περιέχει τα εξής: «Θεέ, εισήλθαν έθνη στην κληρονομιά σου, μίαναν τον άγιο ναό σου, μετέτρεψαν την Ιερουσαλήμ σε οπωροφυλάκιο· έδωσαν τα νεκρά σώματα των δούλων σου ως τροφή στα πετεινά του ουρανού, τις σάρκες των οσίων σου στα θηρία της γης». Από αυτά, τα μεν πρώτα, εννοώ εκείνα από τον εβδομηκοστό τρίτο ψαλμό, ειπώθηκαν όταν ακόμη βασίλευε ο Δαβίδ, πριν κατασκευαστεί ο ναός από τον Σολομώντα· εκπληρώθηκαν δε όχι σε άλλη εποχή, παρά πρώτον μεν κατά την πολιορκία των Βαβυλωνίων, και δεύτερον κατά τον πόλεμο των Ρωμαίων εναντίον των Ιουδαίων.

Θα προσθέσω δε από τον ίδιο και εκείνα από άλλον θρήνο και άλλη ωδή: Όσα κακά διέπραξε ο εχθρός στο ιερό σου, και καυχήθηκαν εκείνοι που σε μισούν στο μέσον της εορτής σου. Διότι, πώς δεν καυχήθηκαν; Και πώς δεν μόλυναν τον άγιο ναό σου με ποικιλότροπες συμφορές και με κάθε είδους κακά;

Και θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή, την οποία περιέσωσες με τα πάθη του μονογενούς σου Λόγου, την οποία αξίωσες της μεγάλης σου διαθήκης, την οποία και είλκυσες στους ουρανούς με το καινό μυστήριο και με τον αρραβώνα του Πνεύματος. Και υπενθυμίζοντας όσα πονηρά διέπραξαν οι εχθροί εναντίον των αγίων σου και πώς καυχήθηκαν εις βάρος των εορτών σου, λέγαμε: «Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους». Επικαλούμασταν τη ρομφαία και τις αιγυπτιακές μάστιγες, και Τον παρακαλούσαμε να εκδικάσει τη δική Του υπόθεση, και Τον προτρέπαμε να εγερθεί επιτέλους εναντίον των ασεβών, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Έως πότε θα ταπεινώνουν τον λαό σου και θα κακοποιούν την κληρονομία σου, και ομοίως θα φθέγγονται αλλά και θα πράττουν την ανομία;». Και προσθέταμε μάλιστα και εκείνες τις γοερές φωνές, που είναι ακόμη πιο ταιριαστές με αυτά: «Μας κατέστησες αντικείμενο αντιλογίας και ύβρεως στους γείτονές μας, παροιμία στα έθνη και περίγελο σε όλους τους ανθρώπους». Και κάναμε λόγο για κάποια άμπελο, η οποία μεταφυτεύτηκε από την Αίγυπτο της σκοτεινής αθεΐας και αυξήθηκε στο κάλλος και το μέγεθος της πίστεως, κι έπειτα της αφαιρέθηκε ο φραγμός, δηλαδή η επιστασία του Θεού που μας φρουρούσε έως τότε, και αφέθηκε εκτεθειμένη σε όλους τους πονηρούς δυνάστες που διέρχονται, και λεηλατήθηκε από τον άγριο χοίρο, τον Πονηρό, που έχει την κακία ως αποκλειστικό του γνώρισμα και είναι γεμάτος από τον βόρβορο της φαυλότητας.

Συνέσεως τω Ασάφ. Εδώ η προφητεία υποδηλώνει πώς αμάρτησε η συναγωγή των Ιουδαίων και πώς σήκωσαν τα χέρια τους κατά του Θεού, και πόσα δεινά την ακολούθησαν όταν πολιορκήθηκε από τους εχθρούς. Ίνα τι απώσω. Αυτή είναι η φωνή της αιματοβαμμένης συναγωγής. Ωργίσθη. Επειδή παρανόμησε [ο λαός], αυξήθηκε η οργή του Θεού εναντίον τους. Μνήσθητι. Θυμήσου, λέει, Κύριε, ότι εμείς είμαστε ο πρωτότοκος λαός σου και παραδοθήκαμε στα χέρια άνομων εχθρών. Ελυτρώσω. Διότι η συναγωγή, ενώ ήταν εκλεκτή ράβδος, τώρα απορρίφθηκε εξαιτίας της απιστίας της. Όρος Σιών. Διότι στον ναό, λέει, κατοικούσε η δόξα σου, και πώς τώρα μολύνθηκε; Έπαρον τας χείρας. Των δαιμόνων και των εχθρών του Χριστού. Όσα επονηρεύσατο. Όσα κατεργάστηκε με πονηρία ο διάβολος εναντίον του Χριστού [έχοντας δράσει πονηρά και] έχοντας εξοπλιστεί. Και ενεκαυχήσαντο. Διότι εκεί όπου τελούνταν οι εορτές και το σάββατο σύμφωνα με τον νόμο, παραδόθηκε στις φλόγες και βεβηλώθηκε. Έθεντο τα σημεία. Διότι όλα τα σημεία που επιτέλεσε ο Θεός [μας] ανάμεσά τους, τα θεώρησαν ως μηδέν, μη έχοντας αναγνωρίσει τη δύναμή τους. Ως εις την έξοδον. Όπως ακριβώς κατά την έξοδο πολλών λαών μέσα σε πυκνό δάσος κόβονται τα δέντρα, έτσι και οι εχθροί κατέκοψαν τις θύρες του ναού και τις καταπάτησαν. Τας θύρας αυτής. Διότι δεν κατέστρεψαν μόνο τις θύρες [του ναού], αλλά και τη στέγη (τη στεφάνη) και τους τοίχους. Ενεπύρισαν. Διότι έκαψαν και τον τόπο και την τράπεζα των άρτων της προθέσεως και τα Χερουβίμ και καθετί που ήταν άγιο για αυτούς.

Ψαλμός 73ος. Ψαλμός συνέσεως του Ασάφ. «Γιατί, Θεέ, μας απέρριψες εντελώς και οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της βοσκής σου; Θυμήσου τη συναγωγή σου, την οποία απέκτησες από την αρχή· λύτρωσες τη ράβδο της κληρονομιάς σου, το όρος Σιών, όπου κατασκήνωσες». Αυτά υποδηλώνουν τις διάφορες αιχμαλωσίες του λαού στην Παλαιά Διαθήκη, καθώς και τις ωμότητες των τυράννων στην Καινή Διαθήκη. Ζητώντας δε λύτρωση από αυτά ο προφήτης, λέει: «λύτρωσε με τη ράβδο την κληρονομιά σου», δηλαδή δείξε στους εχθρούς τη δύναμή σου υπέρ του λαού σου. «Σήκωσε το χέρι σου», δηλαδή ύψωσέ το «ενάντια στις υπερηφάνειές τους μέχρι τέλους» και κατάβαλέ τους για «όσα πονηρά έπραξε ο εχθρός μέσα στο ιερό σου. Και καυχήθηκαν αυτοί που σε μισούν στο μέσο της γιορτής σου».

Άραγε δεν είσαι εσύ άγριος κάπρος, που όχι μόνο καταπατάς τα μαργαριτάρια, αλλά και εισβάλλεις στον αμπελώνα του Χριστού και με τα χέρια και με τα πόδια και με τα δόντια προκαλείς καταστροφή με τη διαφθορά των δογμάτων; «Όσα κακά διέπραξε ο εχθρός στο άγιό σου», θα μπορούσα να πω και πάλι μαζί με τον Δαβίδ προς τον Θεό, συμπνίγοντας τον σίτο της ευσέβειας με τη σπορά των ζιζανίων. Ποιος άκουσε ποτέ να εκστομίζεται τέτοια φωνή; Ποιο σκολιό φίδι εμφύσησε τέτοιο τέχνασμα στην καρδιά σου, άνθρωπε, με το οποίο αποκόβεις μάταια το φιλόχριστο πλήρωμα από τους περιβόλους της Εκκλησίας σαν από άλλον παράδεισο, και αποκλείεις τον εαυτό σου από τη βασιλεία των ουρανών; Σε τι αποσκοπεί το αποτέλεσμά σου και πού αποβλέπουν αυτά τα πονηρά μηχανήματα και αυτοί οι νόθοι λογισμοί και οι παραποιημένοι λόγοι σου που νοθεύουν την ευσέβεια; Πόσο εύκολα κατανοητό είναι το σχέδιό σου, έστω κι αν έχει σκηνοθετηθεί στο σκοτάδι.

Ω, ποιος Ιερεμίας να θρηνήσει για τα δικά μας, ή ποιος χρόνος θα παρασύρει στο ρεύμα της λήθης όσα μας έμελλε και να δούμε και να πάθουμε; Αλώσεις πόλεων, ερημώσεις ναών, βεβηλώσεις πανάγιων σκευών, οιμωγές ανδρών, ολολυγμούς γυναικών, λεηλασίες, μεταναστεύσεις και όλα τα άλλα που κάνουν τον θάνατο πολύ πιο προτιμότερο από τη ζωή. Είδες, Κύριε, μην παρασιωπήσεις. Πάρε όπλο και ασπίδα και σήκω για να μας βοηθήσεις και μην μας απορρίψεις μέχρι τέλους. Σήκωσε τα χέρια σου ενάντια στην υπερηφάνειά τους, και με τον τρόπο που ερήμωσαν εμάς, έτσι ερήμωσε και αυτούς.