Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 73:6

Γι' αυτό, προχωρώντας λέει: «Έως πότε, Κύριε, θα ονειδίζει ο εχθρός;». Η δε επανάληψη κατά την ονομασία των σημείων αποτελεί έκφραση απορίας για το πώς ο θείος ναός παραδόθηκε στα χέρια των πολεμίων. «Όπως σε δάσος με δέντρα, με τσεκούρια έκοψαν τις θύρες της», κ.λπ. Στα προκείμενα περιγράφει την καταστροφή τόσο της πόλης όσο και του θείου ναού.

Αν και είναι εντελώς απρεπές το γεγονός ότι κάποιοι από τους επισκόπους μετέβαλαν στάση επειδή κυριεύθηκαν από φόβο εξαιτίας αυτών, είναι ωστόσο ακόμη πιο απρεπές και ίδιον εκείνων που δεν έχουν εμπιστοσύνη σε όσα πίστεψαν, το να ασκούν βία και να εξαναγκάζουν όσους δεν το επιθυμούν. Έτσι, από τη μία πλευρά ο διάβολος, επειδή δεν κατέχει τίποτα το αληθινό, επιτίθεται «με πέλεκυ και λαξευτήριο» και συντρίβει τις θύρες εκείνων που δεν τον αποδέχονται. Ο δε Σωτήρας είναι τόσο πράος, ώστε αφενός να διδάσκει «όποιος θέλει ας έρθει οπίσω μου» και «όποιος θέλει να είναι μαθητής μου», και αφετέρου, όταν έρχεται προς τον καθένα, δεν ασκεί βία, αλλά μάλλον κρούει τη θύρα και λέγει: «άνοιξέ μου, αδελφή μου νύμφη». Και όταν μεν του ανοίγουν, εισέρχεται, όταν όμως διστάζουν και δεν θέλουν, εκείνος αναχωρεί. Διότι η αλήθεια δεν διακηρύσσεται με ξίφη ή με βέλη, ούτε μέσω στρατιωτών, αλλά με την πειθώ και τη συμβουλή. Ποια πειθώ, λοιπόν, μπορεί να υπάρξει εκεί όπου κυριαρχεί ο φόβος του βασιλέως; Ή ποια συμβουλή υπάρχει, όταν αυτός που φέρνει αντίρρηση έχει ως κατάληξη την εξορία και τον θάνατο; Και ο μεν Δαβίδ, αν και ήταν βασιλιάς και είχε τον εχθρό στα χέρια του, ενώ οι στρατιώτες ήθελαν να τον σκοτώσουν, δεν τους εμπόδισε κάνοντας χρήση της εξουσίας του, αλλά, όπως λέει η Γραφή, «έπεισε ο Δαβίδ τους άνδρες του με λόγια και δεν τους άφησε να εγερθούν και να θανατώσουν τον Σαούλ». Αυτός όμως, στερούμενος πειστικών επιχειρημάτων, εξαναγκάζει τους πάντες με την εξουσία του, ώστε να αποδειχθεί σε όλους ότι το φρόνημά τους δεν είναι κατά Θεόν, αλλά ανθρώπινο, και ότι εκείνοι που ασπάζονται τα δόγματα του Αρείου «δεν έχουν αληθινά βασιλιά, παρά μόνον τον Καίσαρα».

Βʹ. Ο δεύτερος διδάσκει υπό ποιες περιστάσεις ελέχθησαν όσα αναφέρονται στον πρώτο, θρηνώντας για την έσχατη πολιορκία της Ιερουσαλήμ, την οποία υπέστη κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, και υποδεικνύοντας την επίθεση εκείνων που πολιόρκησαν τον τόπο. Αυτό ακριβώς παριστά λέγοντας: «Γιατί, Θεέ, απέρριψες έως τέλους; Οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της νομής σου;». Στα οποία στη συνέχεια προσθέτει: «Σαν μέσα σε δάσος με δέντρα, έκοψαν με τσεκούρια τις πύλες της όλοι μαζί, με πέλεκυ και με σμίλη την κατέστρεψαν. Παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριό σου»· στα οποία πάλι προσθέτει: «Τα σημεία μας δεν τα είδαμε· δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και εμάς δεν θα μας γνωρίσει πια». Διότι το να λέει ότι δεν υπάρχουν πλέον προφήτες κατά την εν λόγω πολιορκία, αποτελούσε σημείο της έσχατης πτώσης τους. Και αυτά ακολουθούν με απόλυτη συνοχή τις προρρήσεις περί του Χριστού που ελέχθησαν προηγουμένως. Επειδή δηλαδή δεν τον αποδέχθηκαν όταν ήλθε, αναγκαίως προαναγγέλλει την οργή που τους επήλθε μετά από όσα τόλμησαν εναντίον του.

Το όρος Σιών, αυτό στο οποίο κατασκήνωσες. Σήκωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους· πόσα κακά διέπραξε ο εχθρός μέσα στα άγια! Το ποια ήταν η ράβδος, ή, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, τι ακριβώς ήταν το προαναφερθέν σκήπτρο, το διασαφηνίζει λέγοντας: Το όρος Σιών, αυτό στο οποίο κατασκήνωσες. Διότι ήταν βασιλικό όρος και σκήπτρο βασιλείας, στο οποίο είχε κατασκευαστεί ο ναός και ο οίκος της κατοικίας του Θεού. Γι' αυτό η Σιών ονομαζόταν πιστή μητρόπολη, και η Ιερουσαλήμ πόλη του Θεού, φέροντας την εικόνα της επουράνιας, για την οποία ο θείος Απόστολος, διδάσκοντας, έλεγε: Προσελθήκατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ. Αφού είπε αυτό, στη συνέχεια προφητεύει τα όσα πρόκειται να συμβούν στον τόπο, προαναγγέλλοντας, όπως συνηθίζει, τα μελλοντικά γεγονότα σαν να έχουν ήδη παρέλθει. Λέει λοιπόν: Και καυχήθηκαν εκείνοι που σε μισούν στο μέσο της εορτής σου· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, Βρυχήθηκαν οι εχθροί σου στο μέσο της σύναξής σου. Έθεσαν τα δικά τους σημεία ως σημεία, και δεν κατάλαβαν, ωσάν ψηλά προς την έξοδο· το οποίο μετέφρασε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: Έθεσαν τα δικά τους σημεία φανερά γνωστά ψηλά στην είσοδο. Αλλά και αντί του, Σαν σε δάσος με δέντρα, με τσεκούρια έκοψαν τις θύρες της όλες μαζί, με πέλεκυ και με λαξευτήριο την γκρέμισαν, πάλι ο Σύμμαχος [αποδίδει]: Ανάμεσα σε ξύλινα εξαρτήματα, με τα τσεκούρια τους κατέρριψαν ταυτόχρονα και τις πύλες της με μοχλούς και δίκρανα.

Κλείνοντας λοιπόν τα μάτια του σώματος, απορούσα μέσα μου, χωρίς να βγάζω φωνή, ούτε να μιλώ σε άλλον, αλλά σκεπτόμενος εγώ ο ίδιος με τον εαυτό μου. Γι᾽ αυτό αντί του «Ταράχθηκα, και δεν μίλησα», και των όσων ακολουθούν, στη μετάφραση του Συμμάχου λέγεται: «Απορούσα, και δεν μίλησα». —Αναλογιζόμουν τις πρώτες ημέρες, τα χρόνια τα αιώνια θυμόμουν. Και τη νύχτα έλεγα τους ψαλμούς μου στην καρδιά μου, και ανερευνούσα το πνεύμα μου. Έχοντας αυτή την άγρυπνη διάθεση, και μένοντας ξύπνιος τις νύχτες, σκεπτόμουν τα προηγούμενα, για τα οποία είχε ειπωθεί: Σαν σε δάσος με δέντρα έκοψαν με τα τσεκούρια τις πύλες της ταυτόχρονα, με πέλεκυ και σμίλη την κατέρριψαν. Μέχρι το έδαφος βεβήλωσαν το σκήνωμα του ονόματός σου. Είπαν στην καρδιά τους όλες οι γενιές τους ταυτόχρονα: Ας καταπαύσουμε τις γιορτές του Θεού από τη γη. Τα σημεία μας δεν τα είδαμε, δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και δεν θα μας γνωρίζει πια. Για αυτά λοιπόν απορούσα, αν θα υπάρξει θεραπεία για όσους έχουν υποστεί αυτά τα κακά. Και ήταν φυσικό ο Ιδιθούν, αφού άκουσε την προφητεία του Ασάφ και τα συλλογίστηκε αυτά μέσα του, να απευθυνθεί γεμάτος απορία προς τον προφήτη ως προς δάσκαλο, να του θέσει ερώτηση, και προτείνοντας κάτι σαν επιχείρημα να πει: Τι συμβαίνει λοιπόν, ω προφήτη; Επειδή αυτά προφήτευσες, θέλω να γνωρίσω και να μάθω: Μήπως στους αιώνες θα μας απορρίψει ο Κύριος, και δεν πρόκειται πλέον να δείξει την εύνοιά του;

Αυτή η έρημος, η άνυδρη, η χήρα και απροστάτευτη, 〈της οποίας τις πύλες έκοψαν με τσεκούρια σαν σε δάσος με δέντρα, την οποία ταυτόχρονα συνέτριψαν με πέλεκυ και λαξευτήρι, της οποίας〉 αφού κατέστρεψαν και τα βιβλία 〈παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριο του Θεού, βεβήλωσαν ως το έδαφος το σκήνωμα του ονόματός〉 Του, την οποία τρύγησαν 〈όλοι όσοι περνούσαν από τον δρόμο〉 αφού πρώτα κατέρριψαν τους φραγμούς της, την οποία 〈λυμάνθηκε το αγριογούρουνο του δάσους και κατέβοσκε το άγριο θηρίο〉, με την παράδοξη δύναμη του Χριστού τώρα, όταν ο Ίδιος το θέλησε, έγινε 〈σαν τον κρίνο〉· επειδή και 〈τότε με δικό Του〉 νεύμα, σαν από προνοητικό πατέρα, παιδαγωγούνταν· διότι 〈όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται〉.

«Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους, για όσα κακά διέπραξε ο εχθρός στο ιερό σου. Και καυχήθηκαν αυτοί που σε μισούν στο μέσο της εορτής σου. Έθεσαν τα δικά τους σημεία ως σημεία, και δεν γνώρισαν, σαν να βρίσκονταν στην επάνω είσοδο· όπως με τσεκούρια σε δάσος δέντρων, έκοψαν τις θύρες της· όλοι μαζί με πέλεκυ και σφυρί την κατέρριψαν. Κατέκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου· μέχρι το έδαφος βεβήλωσαν το σκήνωμα του ονόματός σου.» Αυτά μεν αναφέρει ο εβδομηκοστός τρίτος ψαλμός. Αλλά και ο εβδομηκοστός όγδοος, ο οποίος ανήκει επίσης στον Ασάφ, περιέχει τα εξής: «Θεέ, εισήλθαν έθνη στην κληρονομιά σου, μίαναν τον άγιο ναό σου, μετέτρεψαν την Ιερουσαλήμ σε οπωροφυλάκιο· έδωσαν τα νεκρά σώματα των δούλων σου ως τροφή στα πετεινά του ουρανού, τις σάρκες των οσίων σου στα θηρία της γης». Από αυτά, τα μεν πρώτα, εννοώ εκείνα από τον εβδομηκοστό τρίτο ψαλμό, ειπώθηκαν όταν ακόμη βασίλευε ο Δαβίδ, πριν κατασκευαστεί ο ναός από τον Σολομώντα· εκπληρώθηκαν δε όχι σε άλλη εποχή, παρά πρώτον μεν κατά την πολιορκία των Βαβυλωνίων, και δεύτερον κατά τον πόλεμο των Ρωμαίων εναντίον των Ιουδαίων.

Συνέσεως τω Ασάφ. Εδώ η προφητεία υποδηλώνει πώς αμάρτησε η συναγωγή των Ιουδαίων και πώς σήκωσαν τα χέρια τους κατά του Θεού, και πόσα δεινά την ακολούθησαν όταν πολιορκήθηκε από τους εχθρούς. Ίνα τι απώσω. Αυτή είναι η φωνή της αιματοβαμμένης συναγωγής. Ωργίσθη. Επειδή παρανόμησε [ο λαός], αυξήθηκε η οργή του Θεού εναντίον τους. Μνήσθητι. Θυμήσου, λέει, Κύριε, ότι εμείς είμαστε ο πρωτότοκος λαός σου και παραδοθήκαμε στα χέρια άνομων εχθρών. Ελυτρώσω. Διότι η συναγωγή, ενώ ήταν εκλεκτή ράβδος, τώρα απορρίφθηκε εξαιτίας της απιστίας της. Όρος Σιών. Διότι στον ναό, λέει, κατοικούσε η δόξα σου, και πώς τώρα μολύνθηκε; Έπαρον τας χείρας. Των δαιμόνων και των εχθρών του Χριστού. Όσα επονηρεύσατο. Όσα κατεργάστηκε με πονηρία ο διάβολος εναντίον του Χριστού [έχοντας δράσει πονηρά και] έχοντας εξοπλιστεί. Και ενεκαυχήσαντο. Διότι εκεί όπου τελούνταν οι εορτές και το σάββατο σύμφωνα με τον νόμο, παραδόθηκε στις φλόγες και βεβηλώθηκε. Έθεντο τα σημεία. Διότι όλα τα σημεία που επιτέλεσε ο Θεός [μας] ανάμεσά τους, τα θεώρησαν ως μηδέν, μη έχοντας αναγνωρίσει τη δύναμή τους. Ως εις την έξοδον. Όπως ακριβώς κατά την έξοδο πολλών λαών μέσα σε πυκνό δάσος κόβονται τα δέντρα, έτσι και οι εχθροί κατέκοψαν τις θύρες του ναού και τις καταπάτησαν. Τας θύρας αυτής. Διότι δεν κατέστρεψαν μόνο τις θύρες [του ναού], αλλά και τη στέγη (τη στεφάνη) και τους τοίχους. Ενεπύρισαν. Διότι έκαψαν και τον τόπο και την τράπεζα των άρτων της προθέσεως και τα Χερουβίμ και καθετί που ήταν άγιο για αυτούς.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΓ'. «Όπως σε δάσος δέντρων.» Ως αξίνες πρέπει να νοήσεις τις βλάσφημες γλώσσες των Ιουδαίων, και τις ίδιες ως πέλεκυ και λαξευτήρι· και δεν είναι καθόλου παράξενο, διότι αλλού τις ονόμασε κοφτερό μαχαίρι. Αυτές λοιπόν, λέει, απέκοψαν και κατέρριψαν τις θύρες της, δηλαδή τις εισόδους της πίστεως στον Χριστό.

Όπως, λέει, κάποιος ασύνετος που δεν γνωρίζει τη δική του αυτάρκεια, έτσι και αυτοί που τον σημείωναν με ασύνετο τρόπο δεν τον γνώρισαν. Προς αυτούς έλεγε και ο Χριστός: «Υποκριτές, το πρόσωπο του ουρανού και της γης ξέρετε να το διακρίνετε· τους καιρούς όμως των σημείων δεν τους γνωρίζετε». «Σαν σε δάσος με δέντρα έκοψαν με τσεκούρια τις θύρες της, όλοι μαζί με πέλεκυ και σμίλη την κατέρριψαν», δηλαδή διεσκόρπισαν τη συναγωγή σου και την κληρονομιά σου· και κατέρριψαν οι τυραννίες των εικονομάχων, σαν με πέλεκυ και σμίλη, τις θύρες, δηλαδή τις θείες εικόνες, μέσω των οποίων αναγόμαστε στο πρωτότυπο, τις γκρέμισαν στο έδαφος εκείνοι οι μιαροί. «Έκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου, βεβήλωσαν ως το έδαφος το σκήνωμα του ονόματός σου». Αυτό ακριβώς έπραξε τόσο ο Λέων, που φέρει όνομα θηρίου, όσο και ο Κοπρώνυμος γιος του. «Είπαν μέσα στην καρδιά τους» μαζί με τους ομοφρονούντές τους: «Ελάτε να καταργήσουμε όλες τις εορτές του Θεού από τη γη», δηλαδή τις εικόνες τους, «τα σημεία τους δεν τα είδαμε, δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και δεν θα μας γνωρίσει πια». Ω της ανοησίας σας, παράνομοι. Έστω ότι «δεν υπάρχει προφήτης», όπως λέτε, «για να σας γνωρίσει». Τι λοιπόν; Ούτε Θεός υπάρχει που σας βλέπει, του οποίου τις εορτές και τα σημεία αγωνίζεστε να καταργήσετε από τη γη; «Έως πότε, Θεέ, θα σε ονειδίζει ο εχθρός και θα παροξύνει ο αντίπαλος το όνομά σου μέχρι τέλους;»

Και ως ποιμένας να παραδίδει την ψυχή του υπέρ των προβάτων, ως κυβερνήτης να κατευθύνει τη νοητή ολκάδα προς τους άνω λιμένες, ως ιατρός να θεραπεύει τις σηπεδόνες των πολυχρόνιων αμαρτημάτων, ως οικοδόμος να οικοδομεί σταθερά τα δόγματα της ευσέβειας, ως τέκτονας να καλλωπίζει τα φθαρμένα λογικά ξύλα «με τον πνευματικό πέλεκυ και το λαξευτήριο», ως γεωργός να σπέρνει πλουσιοπάροχα τον λόγο της χάριτος, ως στρατιώτης να κατατροπώνει τους αντιπάλους της αλήθειας «με τη μάχαιρα του Πνεύματος», ως «μεσίτης Θεού και ανθρώπων» να συμφιλιώνει τους ανθρώπους με τον Θεό, μπαίνοντας εγγυητής για τους αμαρτωλούς και λυτρώνοντας τους αδύνατους από τα χέρια εκείνων που είναι ισχυρότεροί τους. Εφόσον λοιπόν τέτοιος ήταν αυτός ο θείος και μέγας ιεράρχης, τι άλλο είναι φυσικό να λένε για αυτόν τα πλήθη των πιστών, παρά βεβαίως τον λόγο του Παύλου, ότι «τέτοιος αρχιερέας μας ταίριαζε», ο οποίος δεν έχει καθημερινά ανάγκη από «βιωτικές μέριμνες», «όσιος, άκακος», διδακτικός, ποιμαντικός, άγρυπνος, κυβερνητικός, ιατρευτικός, οικοδομικός, τεκτονικός, γεωργικός, στρατοπεδαρχικός, μεσιτευτικός και συμφιλιωτής των ανθρώπων με τον Θεό;

Και έτσι έγινε· και ήχησε η σάλπιγγα και συγκεντρώθηκε όλη η σύναξη των χηρευόντων μαζί με τον τέκτονα Ιωσήφ. Αφού πήρε τα ραβδιά τους ο Ζαχαρίας, προσευχήθηκε και τα διένειμε, όμως σε κανένα δεν φάνηκε κάποιο σημάδι. Όταν όμως στο τέλος έδωσε το ραβδί και στον τέκτονα Ιωσήφ, ιδού, ένα περιστέρι πέταξε από την άκρη του ραβδιού του στο κεφάλι του, και κληρώθηκε ως μνήστορας της Παρθένου, δηλαδή φύλακας, ίσως και χωρίς τη θέλησή του. Διότι απέρριπτε αυτή τη μνηστεία για πολλούς λόγους· δεν τα κατάφερε όμως, και την παρέλαβε στο σπίτι του ως θείο θησαύρισμα ο θαυμαστός τέκτονας, μέχρις ότου ο αρχιτέκτονας όλων των δημιουργημάτων, μέσω αυτής, ανορθώσει τη φθαρμένη φύση μας «με πέλεκυ και λαξευτήριο» της άρρητης σοφίας και δυνάμεώς του.

Και όταν κατέλαβαν αυτούς τους χώρους, ο στρατός του αυτοκράτορα έστησε πάνω από τις αψίδες τα λάβαρα που απεικονίζουν τους αυτοκράτορες, ενώ οι πύλες του Αυγουστεώνα συντρίφτηκαν με πελέκια και λοστούς. Η στρατιωτική δύναμη της καίσαρισσας, μη μπορώντας πλέον να αντισταθεί, καθώς δεχόταν χτυπήματα στο κεφάλι από όσους βρίσκονταν πάνω στις αψίδες και υπέφερε τα πάνδεινα στις εκ του συστάδην συμπλοκές με τους στρατιώτες που είχαν εισβάλει στην αυλή, άρχισε σταδιακά να τρέπεται σε φυγή. Διέθετε μόνο μια μικρή βοήθεια από τη ρίψη λίθων και βελών από όσους τους υπερασπίζονταν από ψηλά, τόσο από τον ανδρώνα των Κατηχουμενείων, τον λεγόμενο Μάκρωνα, που βλέπει προς τον Αυγουστεώνα, όσο και από τον ίδιο τον Θωμαΐτη. Τελικά, πιεζόμενοι από εκείνους που τους έβαλλαν από παντού, οι υπερασπιστές του ναού εγκαταλείπουν την αυλή του Αυγουστεώνα και εισέρχονται στον πρόναο, όπου ο πρώτος και μέγιστος από τους αρχαγγέλους που παραστέκονται στον Θεό εικονίζεται με λεπτή ψηφιδωτή τέχνη να κρατά γυμνό ξίφος, τοποθετημένος ως φύλακας μπροστά από το ιερό. Μετά από αυτό, ούτε οι άνδρες του αυτοκράτορα μπορούσαν να προχωρήσουν βαθύτερα, υποπτευόμενοι τα στενά περάσματα του ναού, αλλά ούτε και οι άνδρες της καίσαρισσας, εξουθενωμένοι πια, έβγαιναν από εκεί για να δώσουν μάχη.