Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
17 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριόν σου, εἰς τὴν γῆν ἐβεβήλωσαν τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–17 από 17
Ὑλοτομικοῖς καὶ τεκτονικοῖς ὀργάνοις χρώμενοι, καὶ τοὺς περιβόλους κατέλυον, καὶ τῶν οἰκιῶν τὰς θύρας συνέκοπτον, τὰ εὖ καὶ καλῶς ἠσκημένα ὡς δρυμὸν διαφθείροντες. Ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριόν σου, κ.τ.λ.
Χρησιμοποιώντας υλοτομικά και τεκτονικά εργαλεία, γκρέμιζαν τους περιβόλους και κατέκοβαν τις θύρες των οικιών, καταστρέφοντας τα καλά και περίτεχνα έργα σαν να ήταν δάσος. Έκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου, κ.τ.λ.
Λεπτομέρειες
Ἕως πότε, ὁ Θεὸς, ὀνειδιεῖ ὁ ἐχθρός; Πληρώσας τὴν διαγραφὴν τῆς ἁλώσεως ἀπὸ τοῦ προσώπου τῶν ἐχθρῶν, εἰς ἔλεος ἐκκαλεῖται τὸν Θεὸν, καὶ θέαν, πῶς τὰ γινόμενα πάντα εἰς ὕβριν τοῦ Θεοῦ· τῷ τε εἰπεῖν· Ἐν μέσῳ τῆς ἑορτῆς σου, καὶ τὸ, Ἁγιαστήριόν σου, καὶ τὸ, Σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου, καὶ, Τὰς ἑορτὰς τοῦ Κυρίου, καὶ Τὸ ὄνομά σου εἰς τέλος.
«Έως πότε, Θεέ, θα ονειδίζει ο εχθρός;». Αφού ολοκλήρωσε την περιγραφή της άλωσης από το πρόσωπο των εχθρών, επικαλείται τον Θεό για έλεος και επίβλεψη στο πώς όλα όσα συμβαίνουν αποτελούν ύβρη κατά του Θεού· και τούτο με το να λέγει: «Εν μέσω της εορτής σου», και το, «Το αγιαστήριό σου», και το, «Το σκήνωμα του ονόματός σου», και, «Τις εορτές του Κυρίου», καθώς και «Το όνομά σου εις τέλος».
Λεπτομέρειες
Βʹ. Ὁ δεύτερος ἐπὶ ποίαις περιστάσεσιν τὰ ἐν τῷ πρώτῳ λέλεκτο διδάσκει, ἀποδυρόμενος τῆς Ἱερουσαλὴμ τὴν ἐσχάτην πολιορκίαν, ἣν πέπονθεν ἐπὶ τῶν Ῥωμαϊκῶν χρόνων, σημαίνων τε τὴν ἐπανάστασιν τῶν τὸν τόπον πολιορκησάντων· ὃ δὴ παρίστησι φήσας· Ἵνα τί, ὁ Θεὸς, ἀπώσω εἰς τέλος, ὠργίσθη ὁ θυμός σου ἐπὶ πρόβατα νομῆς σου; Οἷς ἑξῆς ἐπιλέγει· Ὡς ἐν δρυμῷ ξύλων ἀξίναις ἐξέκοψαν τὰς θύρας αὐτῆς ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἐν πέλυκι καὶ λαξευτηρίῳ κατέῤῥαξαν αὐτήν. Ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριόν σου· οἷς αὖθις ἐπιλέγει· Τὰ σημεῖα ἡμῶν οὐκ εἴδομεν· οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης, καὶ ἡμᾶς οὐ γνώσεται ἔτι· τῷ γὰρ φάσκειν μηκέτι προφήτας γεγονέναι κατὰ τὴν δηλουμένην πολιορκίαν σημεῖον ἦν τῆς ὑστάτης αὐτῶν ἀποπτώσεως. Ἕπεται δὲ ταῦτα σφόδρα ἀκολούθως ταῖς διὰ τῶν ἔμπροσθεν περὶ τοῦ Χριστοῦ λεχθείσαις προῤῥήσεσιν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐλθόντα αὐτὸν μὴ παρεδέξαντο, ἀναγκαίως τὴν ἐπελθοῦσαν αὐτοῖς ὀργὴν μετὰ τὰ κατ᾽ αὐτοῦ τολμηθέντα αὐτοῖς θεσπίζει.
Βʹ. Ο δεύτερος διδάσκει υπό ποιες περιστάσεις ελέχθησαν όσα αναφέρονται στον πρώτο, θρηνώντας για την έσχατη πολιορκία της Ιερουσαλήμ, την οποία υπέστη κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, και υποδεικνύοντας την επίθεση εκείνων που πολιόρκησαν τον τόπο. Αυτό ακριβώς παριστά λέγοντας: «Γιατί, Θεέ, απέρριψες έως τέλους; Οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της νομής σου;». Στα οποία στη συνέχεια προσθέτει: «Σαν μέσα σε δάσος με δέντρα, έκοψαν με τσεκούρια τις πύλες της όλοι μαζί, με πέλεκυ και με σμίλη την κατέστρεψαν. Παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριό σου»· στα οποία πάλι προσθέτει: «Τα σημεία μας δεν τα είδαμε· δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και εμάς δεν θα μας γνωρίσει πια». Διότι το να λέει ότι δεν υπάρχουν πλέον προφήτες κατά την εν λόγω πολιορκία, αποτελούσε σημείο της έσχατης πτώσης τους. Και αυτά ακολουθούν με απόλυτη συνοχή τις προρρήσεις περί του Χριστού που ελέχθησαν προηγουμένως. Επειδή δηλαδή δεν τον αποδέχθηκαν όταν ήλθε, αναγκαίως προαναγγέλλει την οργή που τους επήλθε μετά από όσα τόλμησαν εναντίον του.
Λεπτομέρειες
Τέλος γὰρ αὐτοῖς παντελοῦς ἀποπτώσεως οὐδ᾽ ἄλλοτε γέγονεν, ἢ ὅτε ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν τὴν κατ᾽ αὐτῶν ἐξηνέγκατο ἀπόφασιν εἰπών· Ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. Οἷς ἀκολούθως καὶ ὁ ἱερὸς Ἀπόστολος μετὰ τὴν τῶν πραγμάτων ἔκβασιν γράφων περὶ αὐτῶν ἔλεγεν· Ἔφθασε δὲ ἐπ᾽ αὐτοὺς ἡ ὀργὴ εἰς τέλος. Καὶ κατὰ μέρος δὲ τὰ ἑξῆς συμβάντα τῷ τόπῳ ἐπὶ τῆς τῶν Ῥωμαίων πολιορκίας παρίστησιν ὁ παρὼν προφήτης, ἐν οἷς φησιν· Ὡς ἐν δρυμῷ ξύλων ἀξίναις ἔκοψαν τὰς θύρας αὐτῆς, δῆλον δ᾽ ὅτι τῆς Ἱερουσαλὴμ, ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἐν πέλυκι καὶ λαξευτηρίῳ κατέῤῥαξαν αὐτήν. Ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριόν σου, εἰς τὴν γῆν ἐβεβήλωσαν τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου. Εἰ δὲ λέγοι τις ταῦτα καὶ ἐπὶ τῶν χρόνων τῶν Βαβυλωνίων γεγονέναι, προσεκτέον τοῖς ἑξῆς, δι᾽ ὧν εἴρηται· Τὰ σημεῖα ἡμῶν οὐκ εἴδομεν, οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης, καὶ ἡμᾶς οὐ γνώσεται ἔτι. Σημεῖα γὰρ ἦν τοῦ τὸν Θεὸν ἐφορᾷν καὶ ἐπισκοπεῖν τὸ Ἰουδαίων ἔθνος τὸ παρέχειν αὐτοῖς προφήτας· ἐπεὶ καὶ ὅτε κακῶς ἔπραττον, ὥσπερ ἰατροὺς καὶ σωτῆρας αὐτοῖς τοὺς προφήτας ἐφίστη.
Διότι το τέλος της ολοκληρωτικής τους πτώσης δεν επήλθε σε καμία άλλη στιγμή, παρά μόνο όταν ο Σωτήρας και Κύριός μας εξέδωσε εναντίον τους την απόφαση λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Ακολούθως προς αυτά, και ο ιερός Απόστολος, γράφοντας για αυτούς μετά την έκβαση των γεγονότων, έλεγε: «Έφθασε δε επάνω τους η οργή μέχρι τέλους». Και λεπτομερώς τα όσα συνέβησαν στη συνέχεια στον τόπο αυτόν κατά την πολιορκία των Ρωμαίων τα παρουσιάζει ο παρών προφήτης, αναφέροντας τα εξής: «Σαν σε δάσος δέντρων έκοψαν με τσεκούρια τις πύλες της –είναι προφανές ότι αναφέρεται στην Ιερουσαλήμ– και συθέμελα, με πέλεκυ και σμίλη την γκρέμισαν. Παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριό σου, βεβήλωσαν μέχρι το έδαφος το σκήνωμα του ονόματός σου». Εάν δε ισχυριστεί κανείς ότι αυτά συνέβησαν και κατά την εποχή των Βαβυλωνίων, πρέπει να προσέξει τα επόμενα εδάφια, με τα οποία αναφέρεται: «Τα σημεία μας δεν τα είδαμε, δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και εμάς δεν θα μας αναγνωρίσει πια». Διότι σημεία του ότι ο Θεός επιβλέπει και επισκοπεί το έθνος των Ιουδαίων αποτελούσε η παροχή προφητών σε αυτούς· επειδή ακόμη και όταν έπρατταν κακά, εγκαθιστούσε σε αυτούς τους προφήτες ως ιατρούς και σωτήρες.
Λεπτομέρειες
Σημεῖα δὲ τῶν πολεμίων τίνα ἦν, ἅπερ ἐπισήμως πρὸ τῶν εἰσόδων ἔθηκαν, ἢ τὰ πολεμικὰ ὄργανα, καὶ πελέκεις καὶ ἀξίναι καὶ τοιαῦτα δόρατά τε καὶ ὅπλα; Εἰκὸς δὲ καὶ τὰς σημαίας τὰς πρὸ τῶν στρατοπέδων φερομένας διὰ τούτων δηλοῦσθαι. Ἀλλὰ καὶ Ἐνεπύρισαν, φησὶ, ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριόν σου, καὶ εἰς τὴν γῆν ἐβεβήλωσαν τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου. Ἐν ᾧ διερμηνεύει τὴν διάνοιαν τοῦ ἀνωτέρω λελεγμένου. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἴρητο· Ὄρος Σιὼν τοῦτο ὃ κατεσκήνωσας ἐν αὐτῷ· ὅπως κατεσκήνωσεν ἐν αὐτῷ διασαφεῖ νῦν φήσας· Τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου· Σκήνωμα γὰρ ἦν ὁ τόπος οὐκ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ· Δυσωπεῖ δὲ ἐφ᾽ ἑκάστῳ, προστιθείς· Ἐν μέσῳ γὰρ, φησὶ, τῆς ἑορτῆς σου τὸ ἁγιαστήριόν σου καὶ τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου. Τὰ γὰρ τοιαῦτα δυσωπητικὰ ἦν καὶ ἐγερτικὰ ἐπὶ ἐκδίκησιν τῶν τετολμημένων, ἐφ᾽ ἣν παρορμᾷ ἑξῆς λέγων· Ἔπαρον τὰς χεῖράς σου ἐπὶ τὰς ὑπερηφανίας αὐτῶν εἰς τέλος· κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον· Τὸ ὕψωμα, φησὶ, τῶν ποδῶν σου ἠφανίσθη εἰς νῖκος. Ὕψωμα δὲ τῶν ποδῶν αὐτοῦ ὁ νεὼς ἦν ὁ εὐκτήριος. Ἐνεκαυχήσαντο οἱ μισοῦντες τὴν Θεὸν ἐν μέσῳ τῆς ἑορτῆς αὐτοῦ εἰκότως.
Ποια δε ήταν τα σημεία των εχθρών, τα οποία τοποθέτησαν επιδεικτικά μπροστά από τις εισόδους, αν όχι τα πολεμικά όργανα, όπως πέλεκεις και αξίνες, καθώς και παρόμοια δόρατα και όπλα; Είναι δε πιθανό να υποδηλώνονται με αυτά και οι σημαίες που φέρονταν μπροστά από τα στρατόπεδα. Αλλά και λέει: «Κατέκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου, και βεβήλωσαν μέχρι εδάφους το σκήνωμα του ονόματός σου». Με αυτό ερμηνεύει το νόημα του προλεχθέντος. Διότι, επειδή προηγουμένως είχε λεχθεί: «Αυτό το όρος Σιών, στο οποίο κατασκήνωσες», το πώς κατασκήνωσε σε αυτό το διασαφηνίζει τώρα λέγοντας: «Το σκήνωμα του ονόματός σου». Διότι ο τόπος ήταν σκήνωμα όχι του ίδιου του Θεού, αλλά του ονόματός Του. Εκλιπαρεί δε για το καθένα, προσθέτοντας: «Στο μέσο, λέει, της εορτής σου (για) το αγιαστήριό σου και το σκήνωμα του ονόματός σου». Διότι τέτοια λόγια ήταν ικετευτικά και ικανά να εγείρουν εκδίκηση για τα όσα τολμήθηκαν, προς την οποία παροτρύνει στη συνέχεια λέγοντας: «Σήκωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους»· κατά δε τον Σύμμαχο: «Το ύψωμα», λέει, «των ποδιών σου αφανίστηκε ολοκληρωτικά». Και ύψωμα των ποδιών Του ήταν ο ευκτήριος ναός. Εύλογα λοιπόν καυχήθηκαν εκείνοι που μισούν τον Θεό στο μέσο της εορτής Του.
Λεπτομέρειες
Εἶπαν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν αἱ συγγένειαι αὐτῶν ἐπὶ τὸ αὐτό· Καταπαύσωμεν τὰς ἑορτὰς τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τῆς γῆς. Τὰ προλεχθέντα πάντα δυσσεβεῖ σκοπῷ, φησὶ, διεπράξαντο οἱ ἐχθροί σου· τό τε γὰρ ἁγιαστήριόν σου ἐνεπύρισαν, καὶ τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου ἐβεβήλωσαν, καὶ τὰ λοιπὰ πάντα τετολμήκασιν· οὐκ ἀνθρώποις ἐπιβουλεύοντες, οὐδὲ τόπον πολιορκεῖν προθέμενοι· σοὶ δὲ τῷ Θεῷ πολεμοῦντες, καὶ τὰς ἑορτάς σου καταλῦσαι διανοούμενοι. Ταῦτα δὲ, εἰ καὶ μὴ στόματι ἐλάλουν, ἀλλὰ ταῖς καρδίαις αὐτῶν καὶ ταῖς ἐνθυμήσεσι ἐλογίζοντο. Ἀλλὰ τότε μὲν οἱ ἐχθροὶ τοῦ Θεοῦ ταῦτα λογιζόμενοι τὸν πάλαι τῷ Θεῷ ἀφωρισμένον τόπον καθῄρουν· ὁ δὲ μέγας καὶ δυνατὸς Θεὸς ἀνθ᾽ ἑνὸς ἐκείνου τὰς ἀπ᾽ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν καθ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἐκκλησίας ἐν πᾶσι συνίστη τοῖς ἔθνεσι. Καὶ οἱ μὲν ἐχθροί σου, φησὶ, καὶ πολέμιοι τὰ ἑαυτῶν σημεῖα ἔθηκαν ἐν ὑψηλῷ καὶ ἐπισήμοις τόποις, παρ᾽ αὐτὰς τὰς εἰσόδους τοῦ ἱεροῦ· ὡς ἂν πάντες οἱ διιόντες ὁρῷεν αὐτῶν τὰ νικητήρια· ἡμεῖς δὲ, ὧν ἐκ προσώπου ἱκετήριος εὐχὴ ἀναπέμπεται, Τὰ σημεῖα ἡμῶν οὐκ εἴδομεν. Πῶς δὲ οὐκ εἴδομεν ἡμῶν τὰ σημεῖα, ἀλλ᾽ ἐπεὶ οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης, καὶ ἡμᾶς οὐ γνώσεται ἔτι;
Είπαν μέσα στην καρδιά τους όλες οι γενιές τους μαζί: Ας καταργήσουμε τις εορτές του Θεού από τη γη. Όλα τα προαναφερθέντα, λέει, τα διέπραξαν οι εχθροί σου με ασεβή σκοπό· διότι και το αγιαστήριό σου πυρπόλησαν, και το σκήνωμα του ονόματός σου βεβήλωσαν, και όλα τα υπόλοιπα αποτόλμησαν. Και τούτο όχι επειδή επιβουλεύονταν ανθρώπους, ούτε επειδή είχαν σκοπό να πολιορκήσουν κάποιον τόπο· αλλά επειδή πολεμούσαν εσένα, τον Θεό, και διανοούνταν να καταλύσουν τις εορτές σου. Αυτά δε, έστω κι αν δεν τα έλεγαν με το στόμα, τα συλλογίζονταν στις καρδιές τους και στις σκέψεις τους. Αλλά τότε μεν οι εχθροί του Θεού, έχοντας αυτούς τους λογισμούς, κατέστρεφαν τον τόπο που παλαιόθεν ήταν αφιερωμένος στον Θεό· ο μέγας όμως και δυνατός Θεός, αντί για εκείνον τον ένα τόπο, ίδρυσε εκκλησίες σε όλα τα έθνη, από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς, σε όλη την οικουμένη. Και οι εχθροί και πολέμιοί σου, λέει, έθεσαν τα δικά τους σύμβολα σε ψηλούς και περίοπτους τόπους, ακριβώς δίπλα στις εισόδους του ιερού· ώστε όλοι οι διερχόμενοι να βλέπουν τα νικητήριά τους τρόπαια. Εμείς, όμως, εκ μέρους των οποίων αναπέμπεται αυτή η ικετήρια προσευχή, (λέμε): Τα δικά μας σημεία δεν τα είδαμε. Και πώς δεν είδαμε τα σημεία μας; Διότι δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και κανείς δεν θα μας αναγνωρίζει πια.
Λεπτομέρειες
Καὶ ὁ Παῦλος δὲ Ἰουδαίῳ τε πρῶτον καὶ Ἕλληνι τὸ Εὐαγγέλιον κηρύττεσθαί φησι λέγων· Οὐ γὰρ ἐπαισχύνομαι τὸ Εὐαγγέλιον· δύναμις γὰρ Θεοῦ ἐστιν εἰς σωτηρίαν παντὶ τῷ πιστεύοντι, Ἰουδαίῳ τε πρῶτον καὶ Ἕλληνι. Δικαιοσύνη γὰρ Θεοῦ ἐν αὐτῷ ἀποκαλύπτεται. Οἷς ἀκολούθως ἐνταῦθα φάσκει τό· Ἐγὼ εὐθύτητας κρινῶ. Εἶτ᾽ ἐπιλέγει· Ἐτάκη ἡ γῆ καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες αὐτήν· ἐγὼ ἐστερέωσα τοὺς στύλους αὐτῆς. Κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον, Συσταθήσεται, φησὶν, ἡ γῆ σὺν τοῖς κατοικοῦσιν αὐτήν· ἐγὼ ἥδρασα τοὺς στύλους αὐτῆς. Ταῦτα δὲ τοῖς ἐν τῷ πρὸ τούτου λελεγμένοις εἴρηται συμφώνως. Ἡ γὰρ πολιορκηθεῖσα γῆ καὶ πυρὶ παραδοθεῖσα, περὶ ἧς ἐλέγετο· —Ὡς ἐν δρυμῷ ξύλων ἀξίναις ἔκοψαν τὰς θύρας αὐτῆς ἐπὶ τὸ αὐτὸ, ἐν πέλυκι καὶ λαξευτηρίῳ κατέῤῥαξαν αὐτήν. ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριόν σου, εἰς τὴν γῆν ἐβεβήλωσαν τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου· —ταῦτα παθοῦσα ἐτάκη, καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες αὐτὴν διὰ τὰς ἀσεβείας αὐτῶν τοιαῦτα πεπόνθασι.
Και ο Παύλος αναφέρει ότι το Ευαγγέλιο κηρύττεται πρώτα στον Ιουδαίο και έπειτα στον Έλληνα, λέγοντας: Διότι δεν επαισχύνομαι το Ευαγγέλιο· επειδή είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία για καθέναν που πιστεύει, πρώτα για τον Ιουδαίο και έπειτα για τον Έλληνα. Διότι μέσω αυτού αποκαλύπτεται η δικαιοσύνη του Θεού. Σε ακολουθία προς αυτά δηλώνει εδώ το: Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα. Έπειτα προσθέτει: Έλειωσε η γη και όλοι όσοι την κατοικούν· εγώ στερέωσα τους στύλους της. Κατά δε τον Σύμμαχο λέει: Θα συσταθεί η γη μαζί με τους κατοίκους της· εγώ εδραίωσα τους στύλους της. Και αυτά έχουν ειπωθεί σε συμφωνία με όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως. Διότι η γη που πολιορκήθηκε και παραδόθηκε στη φωτιά, για την οποία λέγονταν τα εξής: —Σαν να κόβουν με τσεκούρια ξύλα στο δάσος, κατέκοψαν όλες μαζί τις θύρες της, με πέλεκυ και με σμίλη την γκρέμισαν. Παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριό σου, βεβήλωσαν καταγής το σκήνωμα του ονόματός σου· —αφού υπέστη αυτά τα δεινά, έλειωσε, και όλοι οι κάτοικοί της εξαιτίας των ασεβειών τους υπέφεραν τέτοια πάθη.
Λεπτομέρειες
Μύων οὖν τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ σώματος, πρὸς ἐμαυτὸν διηπόρουν, οὐ φωνῇ φθεγγόμενος, οὐδὲ πρὸς ἕτερον λαλῶν, αὐτὸς δὲ πρὸς ἐμαυτὸν ἐννοῶν. Διὸ ἀντὶ τοῦ, Ἐταράχθην, καὶ οὐκ ἐλάλησα, καὶ τῶν ἑξῆς, παρὰ τῷ Συμμάχῳ εἴρηται· Διηπόρουν, καὶ οὐκ ἐλάλησα. —Ἀνελογιζόμην τὰς ἡμέρας τὰς πρώτας, τὰ ἔτη τὰ ἀπ᾽ αἰῶνος ἀνεμιμνησκόμην. Ἀλλὰ ψαλμούς μου νυκτὸς πρὸς τὴν καρδίαν μου διελάλουν· καὶ ἀνὴρ συνὼν τὸ πνεῦμά μου. Οὕτως ἐπαγρύπνως διακείμενος, καὶ τὰς νύκτας διαγρηγορῶν, ἐφρόντιζον περὶ τῶν ἔμπροσθεν δι᾽ ὧν εἴρητο· Ὡς ἐν δρυμῷ ξύλων ἀξίναις ἔκοψαν τὰς θύρας αὐτῆς ἐπὶ τὸ αὐτὸ, πέλυκι καὶ λαξευτηρίῳ κατέῤῥαξαν αὐτήν. Εἰς τὴν γῆν ἐβεβήλωσαν τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου. Εἶπαν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν αἱ συγγένειαι αὐτῶν ἐπὶ τὸ αὐτό· Καταπαύσωμεν τὰς ἑορτὰς τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τῆς γῆς. Τὰ σημεῖα ἡμῶν οὐκ εἴδομεν, οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης, καὶ ἡμᾶς οὐ γνώσεται ἔτι. Ἐπὶ τούτοις οὖν διηπόρουν, εἰ θεραπεία ἔσται τοῖς ταῦτα πεπονθόσι τὰ κακά. Καὶ εἰκός γε ἦν τὸν Ἰδιθοὺμ ἐπακούσαντα τῆς τοῦ Ἀσὰφ προφητείας, καὶ ταῦτα πρὸς ἑαυτὸν λογισάμενον, ἐπαπορῆσαι πρὸς τὸν προφήτην ὡς πρὸς διδάσκαλον, ἐρώτησίν τε αὐτῷ προσαγαγεῖν, καὶ ὥσπερ τινὰ προτείνοντα πρότασιν φάναι· Τί οὖν, ὦ προφῆτα; ἐπειδὴ ταῦτα προεφήτευσας, βούλομαι γνῶναι καὶ μαθεῖν, Μὴ εἰς τοὺς αἰῶνας ἀπώσεται Κύριος, καὶ οὐ προσθήσει τοῦ εὐδοκῆσαι ἔτι;
Κλείνοντας λοιπόν τα μάτια του σώματος, απορούσα μέσα μου, χωρίς να βγάζω φωνή, ούτε να μιλώ σε άλλον, αλλά σκεπτόμενος εγώ ο ίδιος με τον εαυτό μου. Γι᾽ αυτό αντί του «Ταράχθηκα, και δεν μίλησα», και των όσων ακολουθούν, στη μετάφραση του Συμμάχου λέγεται: «Απορούσα, και δεν μίλησα». —Αναλογιζόμουν τις πρώτες ημέρες, τα χρόνια τα αιώνια θυμόμουν. Και τη νύχτα έλεγα τους ψαλμούς μου στην καρδιά μου, και ανερευνούσα το πνεύμα μου. Έχοντας αυτή την άγρυπνη διάθεση, και μένοντας ξύπνιος τις νύχτες, σκεπτόμουν τα προηγούμενα, για τα οποία είχε ειπωθεί: Σαν σε δάσος με δέντρα έκοψαν με τα τσεκούρια τις πύλες της ταυτόχρονα, με πέλεκυ και σμίλη την κατέρριψαν. Μέχρι το έδαφος βεβήλωσαν το σκήνωμα του ονόματός σου. Είπαν στην καρδιά τους όλες οι γενιές τους ταυτόχρονα: Ας καταπαύσουμε τις γιορτές του Θεού από τη γη. Τα σημεία μας δεν τα είδαμε, δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και δεν θα μας γνωρίζει πια. Για αυτά λοιπόν απορούσα, αν θα υπάρξει θεραπεία για όσους έχουν υποστεί αυτά τα κακά. Και ήταν φυσικό ο Ιδιθούν, αφού άκουσε την προφητεία του Ασάφ και τα συλλογίστηκε αυτά μέσα του, να απευθυνθεί γεμάτος απορία προς τον προφήτη ως προς δάσκαλο, να του θέσει ερώτηση, και προτείνοντας κάτι σαν επιχείρημα να πει: Τι συμβαίνει λοιπόν, ω προφήτη; Επειδή αυτά προφήτευσες, θέλω να γνωρίσω και να μάθω: Μήπως στους αιώνες θα μας απορρίψει ο Κύριος, και δεν πρόκειται πλέον να δείξει την εύνοιά του;
Λεπτομέρειες
καὶ τοιαύτη μὲν ἡ τελεία καὶ κεκαθαρμένη ψυχή, ἀρχῆθεν οὕτω γεγενημένη, οἵα τὸν οὐράνιον λόγον ἀγαλματοφορεῖν· ἀλλὰ γὰρ φθόνῳ καὶ ζήλῳ τοῦ φιλοπονήρου δαίμονος φιλοπαθὴς καὶ φιλοπόνηρος ἐξ αὐτεξουσίου αἱρέσεως γενομένη, ὑπαναχωρήσαντος αὐτῆς τοῦ θείου ὡς ἂν ἔρημος προστάτου, εὐάλωτος καὶ εἰς ἐπιβουλὴν εὐχερὴς τοῖς ἐκ μακροῦ διαφθονουμένοις ἀπελήλεγκται, ταῖς τε τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν καὶ νοητῶν πολεμίων ἑλεπόλεσι καὶ μηχαναῖς καταβληθεῖσα, πτῶμα ἐξαίσιον καταπέπτωκεν, ὡς ὅσον οὐδ᾽ ἐπὶ λίθῳ λίθον τῆς ἀρετῆς ἑστῶτα ἐν αὐτῇ διαμεῖναι, ὅλην δὲ δι᾽ ὅλου χαμαὶ κεῖσθαι νεκράν, τῶν περὶ θεοῦ φυσικῶν ἐννοιῶν πάμπαν ἀπεστερημένην. πεπτωκυῖαν δῆτα αὐτὴν ἐκείνην τὴν κατ᾽ εἰκόνα θεοῦ κατασκευασθεῖσαν ἐλυμήνατο οὐχ ὗς οὗτος ὁ ἐκ δρυμοῦ τοῦ παρ᾽ ἡμῖν ὁρατοῦ, ἀλλά τις φθοροποιὸς δαίμων καὶ θῆρες ἄγριοι νοητοί, οἳ καὶ τοῖς πάθεσιν οἷα πεπυρακτωμένοις τῆς σφῶν κακίας βέλεσιν αὐτὴν ἐξυφάψαντες, 〈ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ〉 θεῖον ὄντως 〈ἁγιαστήριον τοῦ θεοῦ εἰς τὴν γῆν τε ἐβεβήλωσαν τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματος〉 αὐτοῦ, εἶτα πολλῷ τῷ προσχώματι τὴν ἀθλίαν κατορύξαντες, εἰς ἀνέλπιστον πάσης περιέτρεψαν σωτηρίας· ἀλλ᾽ ὅ γε κηδεμὼν αὐτῆς λόγος ὁ θεοφεγγὴς καὶ σωτήριος τὴν κατ᾽ ἀξίαν δίκην τῶν ἁμαρτημάτων ὑποσχοῦσαν αὖθις ἐξ ὑπαρχῆς ἀνελάμβανεν, πατρὸς παναγάθου φιλανθρωπίᾳ πειθόμενος.
Και τέτοια μεν είναι η τέλεια και κεκαθαρμένη ψυχή, η οποία εξαρχής δημιουργήθηκε έτσι, ώστε να φέρει ως εικόνα της τον ουράνιο Λόγο· αλλά επειδή από τον φθόνο και τη ζηλοτυπία του φιλοπόνηρου δαίμονα, έγινε φιλοπαθής και φιλοπόνηρη με τη δική της αυτεξούσια επιλογή, όταν αποσύρθηκε από αυτήν η θεία χάρη ώστε να μείνει έρημη από προστάτη, αποδείχθηκε ευάλωτη και εύκολη στις επιβουλές εκείνων που από καιρό την φθονούσαν. Και αφού καταβλήθηκε από τις πολιορκητικές και καταστροφικές μηχανές των αόρατων εχθρών και των νοητών πολεμίων, έπεσε με πτώση φοβερή, έτσι ώστε να μην απομείνει σε αυτήν όρθιος λίθος επί λίθου από την αρετή, αλλά να κείτεται νεκρή ολόκληρη και ολοκληρωτικά στο έδαφος, στερημένη εντελώς από τις φυσικές έννοιες περί του Θεού. Όταν λοιπόν έπεσε αυτή, η οποία είχε πλαστεί κατ' εικόνα του Θεού, δεν την κατέστρεψε αυτός ο αγριόχοιρος από το ορατό σε εμάς δάσος, αλλά κάποιος φθοροποιός δαίμονας και άγρια νοητά θηρία, τα οποία, αφού την πυρπόλησαν με τα πάθη σαν με πυρωμένα βέλη της κακίας τους, έκαψαν στη φωτιά το όντως θείο αγιαστήριο του Θεού και βεβήλωσαν μέχρι εδάφους το σκήνωμα του ονόματός Του. Έπειτα, αφού έθαψαν την άθλια ψυχή κάτω από άφθονο χώμα, την οδήγησαν σε κατάσταση εντελώς απελπιστική για κάθε σωτηρία· ωστόσο ο κηδεμόνας της, ο θεοφεγγής και σωτήριος Λόγος, αφού εκείνη υπέστη τη δίκαιη τιμωρία για τα αμαρτήματά της, την ανέλαβε και πάλι εξαρχής, υπακούοντας στη φιλανθρωπία του πανάγαθου Πατέρα.
Λεπτομέρειες
ἔπαρον τὰς χεῖράς σου ἐπὶ τὰς ὑπερηφανίας αὐτῶν εἰς τέλος, ὅσα ἐπονηρεύσατο ὁ ἐχθρὸς ἐν τοῖς ἁγίοις σου. καὶ ἐνεκαυχήσαντο οἱ μισοῦντές σε ἐν μέσῳ τῆς ἑορτῆς σου. ἔθεντο τὰ σημεῖα αὐτῶν σημεῖα, καὶ οὐκ ἔγνωσαν, ὡς εἰς τὴν εἴσοδον ὑπεράνω· ὡς ἐν δρυμῷ ξύλων ἀξίναις ἐξέκοψαν τὰς θύρας αὐτῆς· ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν πελέκει καὶ λαξευτηρίῳ κατέρραξαν αὐτήν. ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριόν σου· εἰς τὴν γῆν ἐβεβήλωσαν τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου.» ταῦτα μὲν ὁ ἑβδομηκοστὸς τρίτος ψαλμός. καὶ ὁ ἑβδομηκοστὸς δὲ ὄγδοος, τοῦ Ἀσὰφ καὶ αὐτὸς τυγχάνων, τάδε περιέχει· «ὁ θεός, εἰσήλθοσαν ἔθνη εἰς τὴν κληρονομίαν σου, ἐμίαναν τὸν ναὸν τὸν ἅγιόν σου, ἔθεντο Ἱερουσαλὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον· ἔθεντο τὰ θνησιμαῖα τῶν δούλων σου βρώματα τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, τὰς σάρκας τῶν ὁσίων σου τοῖς θηρίοις τῆς γῆς». τούτων δὲ τὰ μὲν πρῶτα, λέγω δὲ τὰ ἀπὸ τοῦ ἑβδομηκοστοῦ τρίτου ψαλμοῦ, εἴρητο βασιλεύοντος ἔτι τοῦ Δαβίδ, πρὸ τοῦ τὸν ναὸν ὑπὸ Σολομῶνος κατασκευασθῆναι· τέλους δὲ ἔτυχεν οὐκ ἄλλοτε ἢ πρῶτον μὲν ἐπὶ τῆς Βαβυλωνίων πολιορκίας, δεύτερον δὲ ἐπὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ πρὸς Ἰουδαίους πολέμου.
«Ύψωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους, για όσα κακά διέπραξε ο εχθρός στο ιερό σου. Και καυχήθηκαν αυτοί που σε μισούν στο μέσο της εορτής σου. Έθεσαν τα δικά τους σημεία ως σημεία, και δεν γνώρισαν, σαν να βρίσκονταν στην επάνω είσοδο· όπως με τσεκούρια σε δάσος δέντρων, έκοψαν τις θύρες της· όλοι μαζί με πέλεκυ και σφυρί την κατέρριψαν. Κατέκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου· μέχρι το έδαφος βεβήλωσαν το σκήνωμα του ονόματός σου.» Αυτά μεν αναφέρει ο εβδομηκοστός τρίτος ψαλμός. Αλλά και ο εβδομηκοστός όγδοος, ο οποίος ανήκει επίσης στον Ασάφ, περιέχει τα εξής: «Θεέ, εισήλθαν έθνη στην κληρονομιά σου, μίαναν τον άγιο ναό σου, μετέτρεψαν την Ιερουσαλήμ σε οπωροφυλάκιο· έδωσαν τα νεκρά σώματα των δούλων σου ως τροφή στα πετεινά του ουρανού, τις σάρκες των οσίων σου στα θηρία της γης». Από αυτά, τα μεν πρώτα, εννοώ εκείνα από τον εβδομηκοστό τρίτο ψαλμό, ειπώθηκαν όταν ακόμη βασίλευε ο Δαβίδ, πριν κατασκευαστεί ο ναός από τον Σολομώντα· εκπληρώθηκαν δε όχι σε άλλη εποχή, παρά πρώτον μεν κατά την πολιορκία των Βαβυλωνίων, και δεύτερον κατά τον πόλεμο των Ρωμαίων εναντίον των Ιουδαίων.
Λεπτομέρειες
Ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἔδει προκεῖσθαι πᾶσιν ὀφθαλμοῖς τὸν ἔμψυχον τοῦτον τοῦ παμβασιλέως θάλαμον, ὡς καὶ τὰ λόγια συμμαρτυρεῖ τὸν Θεὸν λέγοντα φῶς οἰκεῖν ἀπρόσιτον, ταὐτὸ δ’ εἰπεῖν ἀθέατον· ἐπεὶ τοίνυν οὐκ ἔδει θεατὴν ὅλως ἔχειν τὴν τοῦ βίου ἀγωγὴν τὸ σκήνωμα, ὃ κατεσκήνωσεν ἐπὶ γῆς ὁ Ὕψιστος, διὰ τοῦτο τὰ τῶν ἁγίων ἅγια, τὸ σκήνωμα τοῦ θείου ὀνόματος, ὡς ὁ Δαβίδ φησιν, εἰς ἐνδιαίτημα ἐκ βρέφους εὐθὺς ἐφεῖται τῇ μητροπαρθένῳ. Ποῦ γὰρ καὶ πρεπωδέστερον τὴν ὄντως ἁγίαν τῶν ἁγίων κατοικεῖν; Ποῦ δ’ ἀλλαχοῦ κρεῖττον τὴν ὄντως τοῦ Θεοῦ πήγνυσθαι σκηνήν; Πῶς δ’ οὐκ ἂν δεόντως ἐπ’ αὐτῆς τῆς τυπικῆς ἡ ἀληθὴς ἐπιτέθειται σκηνή; σκηνή, ἐν ᾗ κατεσκήνωσεν ὁ παντὸς τοῦ ὄντος ὑπεριδρυμένος, ὁ ἀληθινὸς βασιλεύς, ὁ τῶν βασιλευόντων δεσπότης, ὁ τὴν θαυμαστὴν καὶ ποικίλην ἐναψάμενος ἁλουργίδα κτιστῇ καὶ ἀκτίστῳ συνεξυφασμένην φύσει· σκηνὴ οὐ μετάλλων φανότησι λαμπρυνομένη, ἀλλὰ λογικῶν χαρίτων γέμουσα· σκηνὴ οὐκ ἀσωμάτων τύπους ἢ σωματικῶν ἐμπεριέχουσα τύπων ἀπαρχάς, ἀλλ’ ἐν ἑαυτῇ φέρουσα νοερᾶς καθαρότητος ὑπερφυεῖς καὶ ἀπορρήτους ἀστραπάς, τὴν θεοειδῆ γνώμην, τὴν θεοτερπῆ τῆς παρθενίας αἴγλην, τὰς θεοπρεπεῖς συμπάντων ἀγαθῶν ἀγλαΐας, καὶ ἵν’ ἔτι συνελὼν εἴπω, τὸν ὄντως Θεοῦ τόπον τοῦ πάντα συνέχοντος;
Επειδή λοιπόν δεν έπρεπε να εκτίθεται σε όλα τα μάτια αυτός ο έμψυχος θάλαμος του παμβασιλέως, καθώς και τα λόγια της Γραφής μαρτυρούν λέγοντας ότι ο Θεός κατοικεί σε φως απρόσιτο, δηλαδή αθέατο· επειδή λοιπόν δεν έπρεπε να είναι καθόλου ορατή η διαγωγή του βίου του σκηνώματος αυτού, το οποίο κατασκήνωσε επί της γης ο Ύψιστος, για τον λόγο αυτό τα Άγια των Αγίων, το σκήνωμα του θείου ονόματος, όπως λέει ο Δαβίδ, παραχωρείται ευθύς από βρεφική ηλικία ως κατοικία στη μητροπάρθενο. Διότι πού θα ήταν πιο πρέπον να κατοικεί η όντως Αγία των Αγίων; Και πού αλλού θα ήταν καλύτερο να στηθεί η όντως σκηνή του Θεού; Πώς να μην τοποθετηθεί δικαιολογημένα η αληθινή σκηνή πάνω στην ίδια την τυπική σκηνή; Σκηνή, στην οποία κατασκήνωσε Εκείνος που βρίσκεται υπεράνω παντός όντος, ο αληθινός βασιλιάς, ο δεσπότης όσων βασιλεύουν, Αυτός που ενδύθηκε τη θαυμαστή και ποικίλη αλουργίδα, η οποία είναι συνυφασμένη από την κτιστή και την άκτιστη φύση· σκηνή που δεν λαμπρύνεται από τη λάμψη μετάλλων, αλλά είναι γεμάτη από λογικά χαρίσματα· σκηνή που δεν εμπεριέχει τύπους ασώματων όντων ή απαρχές σωματικών τύπων, αλλά που φέρει μέσα της τις υπερφυείς και απόρρητες αστραπές της νοερής καθαρότητας, τη θεοειδή γνώμη, τη θεοτερπή αίγλη της παρθενίας, τις θεοπρεπείς λαμπρότητες όλων των αγαθών και, για να μιλήσω πιο συνοπτικά, τον όντως τόπο του Θεού που συνέχει τα πάντα;
Λεπτομέρειες
Συνέσεως τῷ Ἀσάφ Ὧδε ἡ προφητεία σημαίνει, πῶς ἥμαρτεν ἡ συναγωγὴ τῶν Ἰουδαίων καὶ πῶς ἦραν τὰς χεῖρας κατὰ θεοῦ καὶ πόσα κακὰ αὐτὴν διεδέξαντο πολιορκουμένην ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν. Ἵνα τί ἀπώσω Αὕτη ἡ φωνὴ τῆς αἱμοφύρτου συναγωγῆς. ὠργίσθη Διὰ τὸ παρανομῆσαι [τὸν λαὸν] ηὐξύνθη ἡ ὀργὴ τοῦ θεοῦ ἐπ’ αὐτούς. μνήσθητι Μνήσθητι, φησί, κύριε, ὅτι πρωτότοκος λαός σου ἡμεῖς καὶ παρεδόθημεν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν ἀνόμων. ἐλυτρώσω Ὡς ῥάβδος γὰρ ἐκλεκτὴ οὖσα ἡ συναγωγή, νῦν ἀπεβλήθη διὰ ἀπιστίαν. ὄρος Σιών Ἐν γὰρ τῷ ναῷ, φησί, κατεσκήνου σου ἡ δόξα, καὶ πῶς νῦν ἐμιάνθη; ἔπαρον τὰς χεῖρας Τῶν δαιμόνων καὶ τῶν ἐχθρῶν τοῦ Χριστοῦ. ὅσα ἐπονηρεύσατο Κατὰ τοῦ Χριστοῦ ὁ διάβολος [πονηρευσάμενος καὶ] ὁπλισάμενος. καὶ ἐνεκαυχήσαντο Ὅπου γὰρ αἱ ἑορταὶ καὶ τὸ σάββατον κατὰ νόμον ἐτελεῖτο, ἐνεπυρίσθη καὶ ἐβεβηλώθη. ἔθεντο τὰ σημεῖα Πάντα γάρ, ὅσα ἐποίησεν ὁ θεὸς [ἡμῶν] σημεῖα, μετ’ αὐτῶν εἰς οὐδὲν ἔθεντο, μὴ γνόντες τὴν δύναμιν αὐτῶν. ὡς εἰς τὴν ἔξοδον Ὥσπερ γὰρ ἐν ἐξόδῳ λαῶν πολλῶν ἐν ὕλῃ πολλῇ κόπτονται τὰ ξύλα, οὕτως τὰς θύρας τοῦ ναοῦ κατέκοψαν οἱ πολέμιοι καὶ ἐγένοντο εἰς καταπάτημα. τὰς θύρας αὐτῆς Οὐ μόνον γὰρ τὰς θύρας [τοῦ ναοῦ], ἀλλὰ καὶ τὴν στέγην (στεφάνην) καὶ τοὺς τοίχους κατέστρεψαν. ἐνεπύρισαν Ἔκαυσαν γὰρ καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν τράπεζαν τῶν ἄρτων καὶ τὰ Χερουβὶμ καὶ πᾶν, εἴ τι ἦν αὐτοῖς ἅγιον.
Συνέσεως τω Ασάφ. Εδώ η προφητεία υποδηλώνει πώς αμάρτησε η συναγωγή των Ιουδαίων και πώς σήκωσαν τα χέρια τους κατά του Θεού, και πόσα δεινά την ακολούθησαν όταν πολιορκήθηκε από τους εχθρούς. Ίνα τι απώσω. Αυτή είναι η φωνή της αιματοβαμμένης συναγωγής. Ωργίσθη. Επειδή παρανόμησε [ο λαός], αυξήθηκε η οργή του Θεού εναντίον τους. Μνήσθητι. Θυμήσου, λέει, Κύριε, ότι εμείς είμαστε ο πρωτότοκος λαός σου και παραδοθήκαμε στα χέρια άνομων εχθρών. Ελυτρώσω. Διότι η συναγωγή, ενώ ήταν εκλεκτή ράβδος, τώρα απορρίφθηκε εξαιτίας της απιστίας της. Όρος Σιών. Διότι στον ναό, λέει, κατοικούσε η δόξα σου, και πώς τώρα μολύνθηκε; Έπαρον τας χείρας. Των δαιμόνων και των εχθρών του Χριστού. Όσα επονηρεύσατο. Όσα κατεργάστηκε με πονηρία ο διάβολος εναντίον του Χριστού [έχοντας δράσει πονηρά και] έχοντας εξοπλιστεί. Και ενεκαυχήσαντο. Διότι εκεί όπου τελούνταν οι εορτές και το σάββατο σύμφωνα με τον νόμο, παραδόθηκε στις φλόγες και βεβηλώθηκε. Έθεντο τα σημεία. Διότι όλα τα σημεία που επιτέλεσε ο Θεός [μας] ανάμεσά τους, τα θεώρησαν ως μηδέν, μη έχοντας αναγνωρίσει τη δύναμή τους. Ως εις την έξοδον. Όπως ακριβώς κατά την έξοδο πολλών λαών μέσα σε πυκνό δάσος κόβονται τα δέντρα, έτσι και οι εχθροί κατέκοψαν τις θύρες του ναού και τις καταπάτησαν. Τας θύρας αυτής. Διότι δεν κατέστρεψαν μόνο τις θύρες [του ναού], αλλά και τη στέγη (τη στεφάνη) και τους τοίχους. Ενεπύρισαν. Διότι έκαψαν και τον τόπο και την τράπεζα των άρτων της προθέσεως και τα Χερουβίμ και καθετί που ήταν άγιο για αυτούς.
Λεπτομέρειες
εἰς τὴν γῆν Καὶ αὐτὸ τὸ βιβλίον τοῦ νόμου ῥίψαντες εἰς τὴν γῆν, κατεπάτησαν ἐξουθενήσαντες. εἶπαν ἐν τῇ καρδίᾳ Πάντες οἱ ξένοι τοῦ νόμου καὶ ἐχθροί, ὥσπερ συγγένεια ὁμοφώνως λογισάμενοι, ἐν καρδίᾳ ἐπείθοντο ἐξαφανίσαι τὸ ἁγίασμα αὐτῶν. δεῦτε Τὰς ἰουδαικάς· κατέπαυσαν γὰρ αὐτὰς οἱ πολέμιοι, συγχωρήσαντος τοῦ θεοῦ, ὅτι οὐ μετὰ θεοσεβείας ἐγίνοντο. τὰ σημεῖα Οἱ Ἰουδαῖοι λέγουσιν· οὐδὲν τῶν ἐξ ἔθους σημείων, ὧν ἐποίει (ἐποίησε) μεθ’ ἡμῶν [ὁ θεός], εἴδομεν. οὐκ ἔστιν ἔτι Ἐξέλιπον γάρ, φησί, <τὰ ἔθνη> καὶ οἱ προφῆται καὶ ἡμεῖς ἐπελήσθημεν ἀπὸ τοῦ θεοῦ. ἕως πότε Μετὰ γὰρ τὴν ἐρήμωσιν τῆς Ἰερουσαλὴμ ἐπέγνωσαν τὸν θεὸν καὶ πάντες ἦσαν προσπίπτοντες τῷ θεῷ (ἦσαν ἐν μετανοίᾳ). παροξυνεῖ Ὀνειδίζουσι, φησί, οἱ ἐχθροὶ τὸν θεόν. ἵνα τί ἀποστρέφεις Φησὶν ὁ λαὸς τῶν Ἑβραίων· ἦρας ἀφ’ ἡμῶν τὴν χεῖρά σου καὶ ἀνῆκας ἡμᾶς εἰς τέλος καὶ ἐκυρίευσαν ἡμῶν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν. ὁ δὲ βασιλεύς Τῶν ἐθνῶν· προεγίνωσκε γὰρ ὁ θεὸς τὴν ἐπιστροφὴν αὐτῶν. εἰργάσατο Τὸν σταυρὸν λέγει, ἐπειδὴ ἐν μέσῳ τῆς γῆς ἐπάγη· δι’ αὐτοῦ δὲ ἡ σωτηρία τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων ἐγένετο. σὺ ἐκραταίωσας Καὶ τὴν αἰσθητὴν μὲν τὴν (ὡς) μεγάλην, ἀλλὰ γὰρ ὅμως τὴν τοῦ βαπτίσματος ὡς ἰσχυρὰν καὶ κραταιὰν οὖσαν. αὕτη γὰρ κατακλύζει τὴν ἁμαρτίαν [καὶ τοὺς δαίμονας].
«Εἰς τὴν γῆν»: Και αφού έριξαν το ίδιο το βιβλίο του νόμου στη γη, το καταπάτησαν με περιφρόνηση. «Εἶπαν ἐν τῇ καρδίᾳ»: Όλοι οι ξένοι προς τον νόμο και εχθροί, σκεπτόμενοι ομόφωνα σαν να ήταν συγγενείς, έλαβαν την απόφαση μέσα στην καρδιά τους να εξαφανίσουν το αγίασμά τους. «Δεῦτε»: Τις ιουδαϊκές εορτές· διότι τις κατέπαυσαν οι εχθροί, με την παραχώρηση του Θεού, επειδή δεν τελούνταν με θεοσέβεια. «Τὰ σημεῖα»: Οι Ιουδαίοι λένε: Κανένα από τα συνήθη σημεία, τα οποία έκανε [ο Θεός] σε εμάς, δεν είδαμε. «Οὐκ ἔστιν ἔτι»: Διότι εξέλιπαν, λέει, <τα έθνη> και οι προφήτες, και εμείς λησμονηθήκαμε από τον Θεό. «Ἕως πότε»: Διότι μετά την ερήμωση της Ιερουσαλήμ γνώρισαν τον Θεό και όλοι προσέπιπταν στον Θεό (βρίσκονταν σε μετάνοια). «Παροξυνεῖ»: Ονειδίζουν, λέει, οι εχθροί τον Θεό. «Ἵνα τί ἀποστρέφεις»: Λέει ο λαός των Εβραίων: Απέσυρες από εμάς το χέρι σου και μας εγκατέλειψες εντελώς, και μας κυρίευσαν οι εχθροί μας. «Ὁ δὲ βασιλεύς»: Των εθνών· διότι ο Θεός προγνώριζε την επιστροφή τους. «Εἰργάσατο»: Εννοεί τον σταυρό, επειδή μπήχτηκε στο μέσο της γης· και μέσω αυτού προήλθε η σωτηρία στο γένος των ανθρώπων. «Σὺ ἐκραταίωσας»: Και την αισθητή μεν ως μεγάλη, αλλά κυρίως αυτήν του βαπτίσματος ως ισχυρή και κραταιά. Διότι αυτή κατακλύζει την αμαρτία [και τους δαίμονες].
Λεπτομέρειες
Ὄνομα δὲ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ὡς αὐτὸς γνωρίζων τὸν Πατέρα, καὶ δι’ αὐτοῦ γνωριζόμενος. Τούτου τὸ σκήνωμα (φησὶ δὲ τὴν οἰκονομίαν) εἰς γῆν τοῖς πάθεσιν ἐβεβήλωσαν· ἐν οὐρανῷ γὰρ δεδοξασμένος καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τῶν παθημάτων ἔμεινεν. «Εἶπαν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν.» Ποίας δὲ ἑορτάς; δῆλον ὡς ἐκείνας, αἵτινες ἀπὸ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Σωτῆρος ἠλπίζοντο, οἷον ἀῤῥωστημάτων ἰάσεις, πλάνης ἀπαλλαγή, θεογνωσίας εἴσοδος.
Όνομα δε του Πατρός είναι ο Υιός, επειδή ο ίδιος κάνει γνωστό τον Πατέρα και μέσω αυτού γίνεται γνωστός. Το σκήνωμα αυτού (εννοεί δε την οικονομία) το βεβήλωσαν στη γη με τα πάθη· διότι στον ουρανό παρέμεινε δεδοξασμένος ακόμη και κατά τον καιρό των παθών. «Είπαν μέσα στην καρδιά τους.» Ποιες εορτές όμως; Είναι φανερό πως εννοεί εκείνες, οι οποίες αναμένονταν από την έλευση του Σωτήρος, όπως ιάσεις ασθενειών, απαλλαγή από την πλάνη, είσοδος στη θεογνωσία.
Λεπτομέρειες
Ὥσπερ, φησί, ἀσύνετός τις τὴν αὐτοῦ αὐτάρκειαν μὴ ἐπιστάμενος, οὕτω καὶ αὐτὸν ἀσυνέτως σημειούμενοι οὐκ ἔγνωσαν. Πρὸς οὓς καὶ ὁ Χριστὸς ἔλεγεν· «Ὑποκριταί, τὸ πρόσωπον τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς οἴδατε δοκιμάζειν· τῶν δὲ σημείων τοὺς καιροὺς οὐ γινώσκετε». «Ὡς ἐν δρυμῷ ξύλων ἀξίναις ἐξέκοψαν τὰς θύρας αὐτῶν, ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν πελέκει καὶ λαξευτηρίῳ κατέρραξαν αὐτήν», δηλαδὴ τὴν συναγωγήν σου καὶ τὴν κληρονομίαν σου διεσκέδασαν· καὶ κατέρραξαν τῶν εἰκονομάχων αἱ τυραννίδες ἢ ἐν πελέκει καὶ λαξευτηρίῳ τὰς θύρας, ἤτοι, τὰς θείας εἰκόνας, δι’ ὧν εἰς τὸ πρωτότυπον ἐπαναγόμεθα, εἰς γῆν οἱ μιαροὶ ἐκεῖνοι κατέρραξαν. «Ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριόν σου, εἰς τὴν γῆν ἐβεβήλωσαν τὸ σκήνωμα τοῦ ὀνόματός σου». Τοῦτο καὶ ὁ θηριώνυμος Λέων καὶ ὁ Κοπρώνυμος αὐτοῦ υἱὸς ἔδρασεν ἀτεχνῶς. «Εἶπον ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν» μετὰ τῶν ὁμοφρόνων αὐτῶν· «Δεῦτε καὶ καταπαύσωμεν πάσας τὰς ἑορτὰς τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τῆς γῆς», ἤτοι, τὰς εἰκόνας αὐτῶν, «τὰ σημεῖα αὐτῶν οὐκ εἴδομεν, οὐκ ἔστιν ἔτι προφήτης, καὶ ἡμᾶς οὐ γνώσεται ἔτι». Ὢ τῆς ἀβελτηρίας ὑμῶν, παράνομοι. Ἔστω ὅτι «προφήτης οὐκ ἔστιν», ὡς φατέ, «γνώσων ὑμᾶς». Τί οὖν, οὐδὲ Θεὸς ἐστὶν ὑμᾶς καθορῶν, «οὗ τὰς ἑορτὰς καὶ τὰ σημεῖα καταπαῦσαι» ἀπὸ τῆς γῆς ἀγωνίζεσθε; «Ἕως πότε, ὁ Θεός, ὀνειδιεῖ ὁ ἐχθρὸς καὶ παροξυνεῖ ὁ ὑπεναντίος τὸ ὄνομά σου εἰς τέλος;»
Όπως, λέει, κάποιος ασύνετος που δεν γνωρίζει τη δική του αυτάρκεια, έτσι και αυτοί που τον σημείωναν με ασύνετο τρόπο δεν τον γνώρισαν. Προς αυτούς έλεγε και ο Χριστός: «Υποκριτές, το πρόσωπο του ουρανού και της γης ξέρετε να το διακρίνετε· τους καιρούς όμως των σημείων δεν τους γνωρίζετε». «Σαν σε δάσος με δέντρα έκοψαν με τσεκούρια τις θύρες της, όλοι μαζί με πέλεκυ και σμίλη την κατέρριψαν», δηλαδή διεσκόρπισαν τη συναγωγή σου και την κληρονομιά σου· και κατέρριψαν οι τυραννίες των εικονομάχων, σαν με πέλεκυ και σμίλη, τις θύρες, δηλαδή τις θείες εικόνες, μέσω των οποίων αναγόμαστε στο πρωτότυπο, τις γκρέμισαν στο έδαφος εκείνοι οι μιαροί. «Έκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου, βεβήλωσαν ως το έδαφος το σκήνωμα του ονόματός σου». Αυτό ακριβώς έπραξε τόσο ο Λέων, που φέρει όνομα θηρίου, όσο και ο Κοπρώνυμος γιος του. «Είπαν μέσα στην καρδιά τους» μαζί με τους ομοφρονούντές τους: «Ελάτε να καταργήσουμε όλες τις εορτές του Θεού από τη γη», δηλαδή τις εικόνες τους, «τα σημεία τους δεν τα είδαμε, δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και δεν θα μας γνωρίσει πια». Ω της ανοησίας σας, παράνομοι. Έστω ότι «δεν υπάρχει προφήτης», όπως λέτε, «για να σας γνωρίσει». Τι λοιπόν; Ούτε Θεός υπάρχει που σας βλέπει, του οποίου τις εορτές και τα σημεία αγωνίζεστε να καταργήσετε από τη γη; «Έως πότε, Θεέ, θα σε ονειδίζει ο εχθρός και θα παροξύνει ο αντίπαλος το όνομά σου μέχρι τέλους;»
Λεπτομέρειες
Ἀλλὰ περὶ τοῦδε μὲν ἱκανῶς, ὅτι μηδὲ καιρὸς ἐγκωμίων· τί δέ σοι ὦπται, ὦ μάκαρ, τὰ παρόντα; ἀλλ᾽ οὐχὶ μικροῦ δεῖν ἰουδαϊσμός, ἤτοι ἑλληνισμός; ἀφῃρέθη ὁ κόσμος τῆς ἐκκλησίας, ἡ ὄψις τῶν ἱερῶν ναῶν, πυρὶ παρεδόθη τὰ ἅγια· ἄλλο τι σχῆμα γνωρίζεται ἐν τῷ χριστιανισμῷ, εἴ γε χριστιανισμόν, ἀλλὰ μὴ ἰουδαϊσμὸν καλεῖν. εὔκαιρον καὶ νῦν λέγειν, Κύριε τοὺς προφήτας σου ἀπέκτειναν καὶ τὰ θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν. καί γε ἔκτειναν, καί γε κατέσκαψαν· τὸ γὰρ ξέειν καὶ ἐξορύσσειν τὴν ὄψιν αὐτῶν οὐχὶ κατασκάπτειν ἐστὶν ἐμφανῶς; ἄφελε ὄψιν ἀνθρώπου, καὶ οὐκέτι ἄνθρωπος, ἀλλά τι ἔκτρωμα, εἴγε καὶ ἔστι ζῆν. ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριόν σου. καὶ ταῦτα ἀληθῶς, πᾶσαν θείαν εἰκόνα ἐν πάσῃ ὕλῃ χαραχθεῖσαν ἐμπρήσαντες. ἀνέῳκται γλῶσσα βλάσφημος, τὸν Χριστὸν εἴδωλον λέγουσα, τὴν Θεοτόκον, πάντα ἅγιον. καὶ γὰρ τοῦ ἀρχετύπου τὴν κλῆσιν τὸ παράγωγον κέκτηται, ἐπειδὴ καὶ τὴν προσκύνησιν· διὰ τοῦτο καὶ πάντα τύπον σταυροῦ σταυρὸν λέγομεν καὶ προσκυνοῦντες τὸν ζωοποιὸν σταυρὸν προσπτυσσόμεθα.
Αλλά περί αυτού αρκούν αυτά, διότι δεν είναι καν καιρός για εγκώμια. Πώς σου φαίνονται, ω μακάριε, τα παρόντα; Δεν είναι σχεδόν ιουδαϊσμός, ή μάλλον ελληνισμός; Αφαιρέθηκε ο διάκοσμος της εκκλησίας, η όψη των ιερών ναών, παραδόθηκαν στη φωτιά τα άγια. Κάποιο άλλο σχήμα αναγνωρίζεται στον χριστιανισμό, αν βέβαια πρέπει να τον ονομάζουμε χριστιανισμό και όχι ιουδαϊσμό. Είναι κατάλληλος καιρός και τώρα να πούμε: «Κύριε, τους προφήτες σου σκότωσαν και τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν». Και πράγματι σκότωσαν, και πράγματι κατέσκαψαν. Διότι το να αποξεούν και να εξορύσσουν την όψη τους δεν είναι ολοφάνερα κατασκαφή; Αφαίρεσε την όψη του ανθρώπου, και δεν είναι πλέον άνθρωπος, αλλά ένα έκτρωμα, αν βέβαια μπορεί και να ζήσει. «Έκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου». Και αυτό είναι αληθές, αφού έκαψαν κάθε θεία εικόνα που έχει χαραχθεί σε οποιοδήποτε υλικό. Έχει ανοίξει γλώσσα βλάσφημη, που αποκαλεί τον Χριστό είδωλο, τη Θεοτόκο, και κάθε άγιο. Διότι το παράγωγο έχει λάβει την ονομασία του αρχετύπου, επειδή δέχεται και την προσκύνηση. Γι' αυτόν τον λόγο και κάθε τύπο σταυρού τον ονομάζουμε σταυρό και προσκυνώντας τον ασπαζόμαστε τον ζωοποιό σταυρό.
Λεπτομέρειες
Τῷ Καματηρῷ κυρῷ Γρηγορίῳ Καιρός μοι τὸ προφητικὸν εἰπεῖν, ἀδελφὲ τιμιώτατε, οἴμοι ὅτι πῦρ κατέφαγε τὰ ὡραῖα τῆς οἰκουμένης. Τί γὰρ ὡραιότερον οἴκου θείου, τί δὲ τερπνότερον, τί δὲ τῶν ἀγαπητῶν τοῦ Θεοῦ σκηνωμάτων καὶ τοῦ τόπου τῆς δόξης αὐτοῦ εὐπρεπέστερον; Οἴμοι τῶν ἐμῶν ἁμαρτιῶν, αἳ τάχα ἐνεπύρισαν ἐν πυρὶ τὸ ἁγιαστήριον τοῦ Θεοῦ. Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων καὶ κλαύσομαι τό τε τῆς θυγατρὸς τοῦ λαοῦ μου σύντριμμα, τῆς πολίχνης ταύτης φημὶ τῆς ἐλεεινῆς, τῆς τοῦ Ἰωνᾶ κολοκύντης τῆς ἅμα καὶ φανείσης καὶ φθαρείσης, καὶ τὸ τῆς μητρὸς τοῦ λαοῦ μου, ὃ καὶ οἰκτρότερον τίθεμαι, τῆς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας; Τίς οὕτως ἀδαμαντίνη ψυχή, τίς οὕτως τὴν καρδίαν ἐσκλήρυται ὡς μὴ καταφλεγῆναι καὶ αὐτός, οὐ τῷ ὁράματι λέγω, ἀλλὰ καὶ ψιλῷ τῷ ἀκούσματι; Τί τοῦτο, Κύριε; Κρίματα γὰρ λαλήσω πρὸς σέ. Πῶς ἀπώσω ἡμᾶς καὶ καθεῖλες ἡμᾶς; Ἔδειξας οὐ τῷ λαῷ μόνον ἀλλὰ καὶ τοῖς ἱερεῦσι σκληρά· ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως καὶ ἀφῆκας τὸν οἶκόν σου ἔρημον καὶ κατέπαυσας ἦχον ᾠδῶν ἀπ’ αὐτοῦ καὶ ἔσται πᾶς ὃς διελεύσεται συριεῖ ἐπ’ αὐτῷ καὶ τὸ διάδημα τοῦ κάλλους καθύβρισας καὶ τὸν στέφανον τῆς δόξης καὶ ὑμνολογίας κατέσπασας.
Προς τον κύριο Γρηγόριο Καματηρό. Είναι καιρός να πω το προφητικό λόγιο, τιμιότατε αδελφέ, αλίμονο διότι φωτιά κατέφαγε τα ωραία της οικουμένης. Διότι, τι είναι ωραιότερο από τον θείο οίκο, τι πιο τερπνό, και τι πιο ευπρεπές από τα αγαπητά σκηνώματα του Θεού και τον τόπο της δόξας Του; Αλίμονο στις αμαρτίες μου, οι οποίες ίσως παρέδωσαν στις φλόγες το αγιαστήριο του Θεού. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω τόσο τη συντριβή της θυγατέρας του λαού μου, δηλαδή αυτής της ελεεινής πολίχνης, που σαν την κολοκυθιά του Ιωνά μόλις φάνηκε καταστράφηκε, όσο και το σύντριμμα της μητέρας του λαού μου, το οποίο θεωρώ και πιο οικτρό, δηλαδή της εκκλησίας του Θεού; Ποιος έχει τόσο αδαμάντινη ψυχή, ποιος έχει τόσο σκληρύνει την καρδιά του, ώστε να μην καταφλεχθεί και ο ίδιος, όχι λέω βλέποντάς το, αλλά και μόνο ακούγοντάς το; Τι είναι αυτό, Κύριε; Διότι περί κριμάτων θα σου μιλήσω. Πώς μας απέρριψες και μας κατέρριψες; Έδειξες όχι μόνο στον λαό αλλά και στους ιερείς σκληρά πράγματα· μας πότισες κρασί κατανύξεως και άφησες τον οίκο σου έρημο και σταμάτησες τον ήχο των ωδών από αυτόν, και καθένας που θα περνά θα τον περιπαίζει, και ταπείνωσες το διάδημα της ομορφιάς και κατέστρεψες το στεφάνι της δόξας και της υμνολογίας.
Λεπτομέρειες