Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 73:9

Τα σημεία μας δεν τα είδαμε. Εκείνοι μεν παρότρυναν ο ένας τον άλλον για να καταπαύσουν τις εορτές του Κυρίου που ακόμη τελούνταν, και μάλιστα προσέθεσαν στα λόγια τους και τα έργα· εμείς δε, καθ' ον χρόνο συνέβαιναν αυτά, δεν γίναμε θεατές των σημείων εκείνων, των οποίων πολλές φορές σε προηγούμενους πολέμους υπήρξαμε αυτόπτες μάρτυρες. Αυτά δε τα σημεία αποτελούσαν την αρωγή απέναντι στα δεινά που μας περισφίγγουν.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή δεν γίναμε θεατές αυτών, λέμε: «Γιατί, Θεέ, μας απέρριψες ολοκληρωτικά; Δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και δεν θα μας γνωρίζει πια». Και αυτό κατεξοχήν μας κάνει να απελπιζόμαστε για τη σωτηρία μας, το ότι δηλαδή δεν βλέπουμε πλέον στο έθνος κανέναν προφήτη, ο οποίος να μπορεί να εκλιπαρήσει τον Θεό υπέρ ημών.

Βʹ. Ο δεύτερος διδάσκει υπό ποιες περιστάσεις ελέχθησαν όσα αναφέρονται στον πρώτο, θρηνώντας για την έσχατη πολιορκία της Ιερουσαλήμ, την οποία υπέστη κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, και υποδεικνύοντας την επίθεση εκείνων που πολιόρκησαν τον τόπο. Αυτό ακριβώς παριστά λέγοντας: «Γιατί, Θεέ, απέρριψες έως τέλους; Οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της νομής σου;». Στα οποία στη συνέχεια προσθέτει: «Σαν μέσα σε δάσος με δέντρα, έκοψαν με τσεκούρια τις πύλες της όλοι μαζί, με πέλεκυ και με σμίλη την κατέστρεψαν. Παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριό σου»· στα οποία πάλι προσθέτει: «Τα σημεία μας δεν τα είδαμε· δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και εμάς δεν θα μας γνωρίσει πια». Διότι το να λέει ότι δεν υπάρχουν πλέον προφήτες κατά την εν λόγω πολιορκία, αποτελούσε σημείο της έσχατης πτώσης τους. Και αυτά ακολουθούν με απόλυτη συνοχή τις προρρήσεις περί του Χριστού που ελέχθησαν προηγουμένως. Επειδή δηλαδή δεν τον αποδέχθηκαν όταν ήλθε, αναγκαίως προαναγγέλλει την οργή που τους επήλθε μετά από όσα τόλμησαν εναντίον του.

Διότι το τέλος της ολοκληρωτικής τους πτώσης δεν επήλθε σε καμία άλλη στιγμή, παρά μόνο όταν ο Σωτήρας και Κύριός μας εξέδωσε εναντίον τους την απόφαση λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Ακολούθως προς αυτά, και ο ιερός Απόστολος, γράφοντας για αυτούς μετά την έκβαση των γεγονότων, έλεγε: «Έφθασε δε επάνω τους η οργή μέχρι τέλους». Και λεπτομερώς τα όσα συνέβησαν στη συνέχεια στον τόπο αυτόν κατά την πολιορκία των Ρωμαίων τα παρουσιάζει ο παρών προφήτης, αναφέροντας τα εξής: «Σαν σε δάσος δέντρων έκοψαν με τσεκούρια τις πύλες της –είναι προφανές ότι αναφέρεται στην Ιερουσαλήμ– και συθέμελα, με πέλεκυ και σμίλη την γκρέμισαν. Παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριό σου, βεβήλωσαν μέχρι το έδαφος το σκήνωμα του ονόματός σου». Εάν δε ισχυριστεί κανείς ότι αυτά συνέβησαν και κατά την εποχή των Βαβυλωνίων, πρέπει να προσέξει τα επόμενα εδάφια, με τα οποία αναφέρεται: «Τα σημεία μας δεν τα είδαμε, δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και εμάς δεν θα μας αναγνωρίσει πια». Διότι σημεία του ότι ο Θεός επιβλέπει και επισκοπεί το έθνος των Ιουδαίων αποτελούσε η παροχή προφητών σε αυτούς· επειδή ακόμη και όταν έπρατταν κακά, εγκαθιστούσε σε αυτούς τους προφήτες ως ιατρούς και σωτήρες.

Έτσι λοιπόν, κατά την πρώτη πολιορκία είχαν τον μεγάλο προφήτη του Θεού Ιερεμία και τον Βαρούχ· αλλά και μία γυναίκα με το όνομα Ολδά προφήτευε κατά τους ίδιους χρόνους· και μέσα στην ίδια τη χώρα των Βαβυλωνίων ήταν μαζί τους ο Ιεζεκιήλ και ο Δανιήλ, επίσημοι και επιφανείς προφήτες· και μετά την επιστροφή από εκεί, κατά τα χρόνια του Κύρου και του Δαρείου, ήταν γνωστοί οι προφήτες Ζαχαρίας και Αγγαίος. Πώς λοιπόν ήταν δυνατόν να εφαρμόζεται στους τότε χρόνους η παρούσα προφητεία που αναφέρει: «Τα σημεία μας δεν τα είδαμε, και δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και δεν θα μας γνωρίζει πια»;

Είπαν μέσα στην καρδιά τους όλες οι γενιές τους μαζί: Ας καταργήσουμε τις εορτές του Θεού από τη γη. Όλα τα προαναφερθέντα, λέει, τα διέπραξαν οι εχθροί σου με ασεβή σκοπό· διότι και το αγιαστήριό σου πυρπόλησαν, και το σκήνωμα του ονόματός σου βεβήλωσαν, και όλα τα υπόλοιπα αποτόλμησαν. Και τούτο όχι επειδή επιβουλεύονταν ανθρώπους, ούτε επειδή είχαν σκοπό να πολιορκήσουν κάποιον τόπο· αλλά επειδή πολεμούσαν εσένα, τον Θεό, και διανοούνταν να καταλύσουν τις εορτές σου. Αυτά δε, έστω κι αν δεν τα έλεγαν με το στόμα, τα συλλογίζονταν στις καρδιές τους και στις σκέψεις τους. Αλλά τότε μεν οι εχθροί του Θεού, έχοντας αυτούς τους λογισμούς, κατέστρεφαν τον τόπο που παλαιόθεν ήταν αφιερωμένος στον Θεό· ο μέγας όμως και δυνατός Θεός, αντί για εκείνον τον ένα τόπο, ίδρυσε εκκλησίες σε όλα τα έθνη, από τις ανατολές του ηλίου μέχρι τις δυσμάς, σε όλη την οικουμένη. Και οι εχθροί και πολέμιοί σου, λέει, έθεσαν τα δικά τους σύμβολα σε ψηλούς και περίοπτους τόπους, ακριβώς δίπλα στις εισόδους του ιερού· ώστε όλοι οι διερχόμενοι να βλέπουν τα νικητήριά τους τρόπαια. Εμείς, όμως, εκ μέρους των οποίων αναπέμπεται αυτή η ικετήρια προσευχή, (λέμε): Τα δικά μας σημεία δεν τα είδαμε. Και πώς δεν είδαμε τα σημεία μας; Διότι δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και κανείς δεν θα μας αναγνωρίζει πια.

Διότι παλαιότερα, σε κάθε εποχή και κατά γενεές και κατά τις διαδοχές των πατέρων μας, οι προφήτες συμπαραστέκονταν σε αυτούς όταν πολιορκούνταν και οδηγούνταν στην αιχμαλωσία· πράγμα που αποτελούσε το μέγιστο δείγμα και σημάδι του ότι δεν ήταν στερημένοι της θείας επιστασίας. Η παντεπόπτης πρόνοια, λοιπόν, εγκαθιστούσε τους προφήτες ως ιατρούς για τον τότε λαό στις έσχατες συμφορές· και αυτά ήταν τα σημεία του Θεού. Τώρα όμως, καθώς αυτά συμβαίνουν σε εμάς, όταν τα όσα προφητεύθηκαν εκπληρώνονται με έργα, «Τα σημεία μας δεν τα είδαμε· γι' αυτό δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και δεν θα μας γνωρίσει πια». Διότι, αν οι προφήτες έλειπαν για μικρό χρονικό διάστημα και έπειτα εμφανίζονταν πάλι, δεν θα λεγόταν: «και δεν θα μας γνωρίσει πια»· τώρα όμως, επειδή μετά από όσα τόλμησαν αυτοί εναντίον του Σωτήρος, όταν επήλθαν οι Ρωμαίοι και ερήμωσαν τον τόπο εκ θεμελίων, πουθενά δεν παρευρίσκονταν προφήτες κοντά στους πολιορκούμενους· αλλά ούτε και στα μετέπειτα χρόνια υπήρξαν, ούτε επρόκειτο στο εξής ποτέ να αναδειχθούν· θαυμαστά η προφητεία, αφού είπε, «Δεν υπάρχει πλέον προφήτης», πρόσθεσε, «και δεν θα μας γνωρίσει πια». Διότι αυτό ούτε στην εποχή των Βαβυλωνίων άρμοζε να λεχθεί, ούτε στους παλαιότερους χρόνους.

Κλείνοντας λοιπόν τα μάτια του σώματος, απορούσα μέσα μου, χωρίς να βγάζω φωνή, ούτε να μιλώ σε άλλον, αλλά σκεπτόμενος εγώ ο ίδιος με τον εαυτό μου. Γι᾽ αυτό αντί του «Ταράχθηκα, και δεν μίλησα», και των όσων ακολουθούν, στη μετάφραση του Συμμάχου λέγεται: «Απορούσα, και δεν μίλησα». —Αναλογιζόμουν τις πρώτες ημέρες, τα χρόνια τα αιώνια θυμόμουν. Και τη νύχτα έλεγα τους ψαλμούς μου στην καρδιά μου, και ανερευνούσα το πνεύμα μου. Έχοντας αυτή την άγρυπνη διάθεση, και μένοντας ξύπνιος τις νύχτες, σκεπτόμουν τα προηγούμενα, για τα οποία είχε ειπωθεί: Σαν σε δάσος με δέντρα έκοψαν με τα τσεκούρια τις πύλες της ταυτόχρονα, με πέλεκυ και σμίλη την κατέρριψαν. Μέχρι το έδαφος βεβήλωσαν το σκήνωμα του ονόματός σου. Είπαν στην καρδιά τους όλες οι γενιές τους ταυτόχρονα: Ας καταπαύσουμε τις γιορτές του Θεού από τη γη. Τα σημεία μας δεν τα είδαμε, δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και δεν θα μας γνωρίζει πια. Για αυτά λοιπόν απορούσα, αν θα υπάρξει θεραπεία για όσους έχουν υποστεί αυτά τα κακά. Και ήταν φυσικό ο Ιδιθούν, αφού άκουσε την προφητεία του Ασάφ και τα συλλογίστηκε αυτά μέσα του, να απευθυνθεί γεμάτος απορία προς τον προφήτη ως προς δάσκαλο, να του θέσει ερώτηση, και προτείνοντας κάτι σαν επιχείρημα να πει: Τι συμβαίνει λοιπόν, ω προφήτη; Επειδή αυτά προφήτευσες, θέλω να γνωρίσω και να μάθω: Μήπως στους αιώνες θα μας απορρίψει ο Κύριος, και δεν πρόκειται πλέον να δείξει την εύνοιά του;

«Εἰς τὴν γῆν»: Και αφού έριξαν το ίδιο το βιβλίο του νόμου στη γη, το καταπάτησαν με περιφρόνηση. «Εἶπαν ἐν τῇ καρδίᾳ»: Όλοι οι ξένοι προς τον νόμο και εχθροί, σκεπτόμενοι ομόφωνα σαν να ήταν συγγενείς, έλαβαν την απόφαση μέσα στην καρδιά τους να εξαφανίσουν το αγίασμά τους. «Δεῦτε»: Τις ιουδαϊκές εορτές· διότι τις κατέπαυσαν οι εχθροί, με την παραχώρηση του Θεού, επειδή δεν τελούνταν με θεοσέβεια. «Τὰ σημεῖα»: Οι Ιουδαίοι λένε: Κανένα από τα συνήθη σημεία, τα οποία έκανε [ο Θεός] σε εμάς, δεν είδαμε. «Οὐκ ἔστιν ἔτι»: Διότι εξέλιπαν, λέει, <τα έθνη> και οι προφήτες, και εμείς λησμονηθήκαμε από τον Θεό. «Ἕως πότε»: Διότι μετά την ερήμωση της Ιερουσαλήμ γνώρισαν τον Θεό και όλοι προσέπιπταν στον Θεό (βρίσκονταν σε μετάνοια). «Παροξυνεῖ»: Ονειδίζουν, λέει, οι εχθροί τον Θεό. «Ἵνα τί ἀποστρέφεις»: Λέει ο λαός των Εβραίων: Απέσυρες από εμάς το χέρι σου και μας εγκατέλειψες εντελώς, και μας κυρίευσαν οι εχθροί μας. «Ὁ δὲ βασιλεύς»: Των εθνών· διότι ο Θεός προγνώριζε την επιστροφή τους. «Εἰργάσατο»: Εννοεί τον σταυρό, επειδή μπήχτηκε στο μέσο της γης· και μέσω αυτού προήλθε η σωτηρία στο γένος των ανθρώπων. «Σὺ ἐκραταίωσας»: Και την αισθητή μεν ως μεγάλη, αλλά κυρίως αυτήν του βαπτίσματος ως ισχυρή και κραταιά. Διότι αυτή κατακλύζει την αμαρτία [και τους δαίμονες].

Όπως, λέει, κάποιος ασύνετος που δεν γνωρίζει τη δική του αυτάρκεια, έτσι και αυτοί που τον σημείωναν με ασύνετο τρόπο δεν τον γνώρισαν. Προς αυτούς έλεγε και ο Χριστός: «Υποκριτές, το πρόσωπο του ουρανού και της γης ξέρετε να το διακρίνετε· τους καιρούς όμως των σημείων δεν τους γνωρίζετε». «Σαν σε δάσος με δέντρα έκοψαν με τσεκούρια τις θύρες της, όλοι μαζί με πέλεκυ και σμίλη την κατέρριψαν», δηλαδή διεσκόρπισαν τη συναγωγή σου και την κληρονομιά σου· και κατέρριψαν οι τυραννίες των εικονομάχων, σαν με πέλεκυ και σμίλη, τις θύρες, δηλαδή τις θείες εικόνες, μέσω των οποίων αναγόμαστε στο πρωτότυπο, τις γκρέμισαν στο έδαφος εκείνοι οι μιαροί. «Έκαψαν με φωτιά το αγιαστήριό σου, βεβήλωσαν ως το έδαφος το σκήνωμα του ονόματός σου». Αυτό ακριβώς έπραξε τόσο ο Λέων, που φέρει όνομα θηρίου, όσο και ο Κοπρώνυμος γιος του. «Είπαν μέσα στην καρδιά τους» μαζί με τους ομοφρονούντές τους: «Ελάτε να καταργήσουμε όλες τις εορτές του Θεού από τη γη», δηλαδή τις εικόνες τους, «τα σημεία τους δεν τα είδαμε, δεν υπάρχει πλέον προφήτης, και δεν θα μας γνωρίσει πια». Ω της ανοησίας σας, παράνομοι. Έστω ότι «δεν υπάρχει προφήτης», όπως λέτε, «για να σας γνωρίσει». Τι λοιπόν; Ούτε Θεός υπάρχει που σας βλέπει, του οποίου τις εορτές και τα σημεία αγωνίζεστε να καταργήσετε από τη γη; «Έως πότε, Θεέ, θα σε ονειδίζει ο εχθρός και θα παροξύνει ο αντίπαλος το όνομά σου μέχρι τέλους;»