Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 74:2

Θα σε δοξολογήσουμε, Θεέ... Θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου. Να διηγηθεί τα θαυμάσια του Θεού υπόσχεται ο αποστολικός χορός, έχοντας απαλλαγεί από τους διώκτες. Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα. Αυτά τα λέει ο Σωτήρας, ανταποκρινόμενος στην υπόσχεσή τους.

Εγώ δε θα αγαλλιώ εις τον αιώνα, θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ. Επειδή, λέει, όταν μεταλάβω το ποτήριο της ζωής, ευφροσύνη θα μου δοθεί από αυτό. Και όλα τα κέρατα των αμαρτωλών θα τα συντρίψω. Εάν, με την ταπείνωση των αμαρτωλών υψώνεται το κέρας, είναι προφανές ότι και με την ανύψωση των αγίων, θα συντριβούν τα κέρατα των αμαρτωλών. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι αμαρτωλοί αν όχι οι πονηροί δαίμονες που αντιτίθενται στους ανθρώπους του Θεού; Και θα υψωθεί το κέρας του δικαίου. Ως κέρας, βέβαια, εννοεί τη βασιλεία, δηλαδή την εξουσία. Όταν λοιπόν, λέει, λάβουν την ισχύ οι δίκαιοι, αφού δηλαδή αφανιστούν οι πονηρές δυνάμεις, τότε ακριβώς θα φανερωθούν και τα θαυμάσια του Θεού. Γι' αυτό και αρχίζοντας τον ψαλμό έλεγε: Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω τον κατάλληλο καιρό.

Γ΄. Ο τρίτος ψαλμός του Ασάφ παραπέμπει στο τέλος εκείνον που έχει ασχοληθεί με τους προηγούμενους, και τον προτρέπει να μη διαφθείρει. Επιγράφει δε επιπλέον, ότι είναι και ψαλμός και ωδή· επειδή περιέχει την ευχαριστία εκείνων που έχουν πιστέψει στον Χριστό. Και παρουσιάζει τη δικαιοκρισία του Θεού διδάσκοντας πώς Εκείνος όρισε ημέρα κρίσεως, κατά την οποία θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Και ούτε όσοι κακουχούνται κατά τον παρόντα βίο θα εκπέσουν από τη μέλλουσα ελπίδα παρά τω Θεώ, ούτε όσοι κατά τον τωρινό καιρό επάρθηκαν και αλαζονεύτηκαν εναντίον του Χριστού θα παραμείνουν ατιμώρητοι στη μετέπειτα ζωή. Γι' αυτό, εκ προσώπου μεν των αποστόλων, των μαθητών και των ευαγγελιστών του Σωτήρα μας αναφωνεί το: «Θα σε δοξολογήσουμε, Θεέ, και θα επικαλεσθούμε το όνομά σου»· ενώ για εκείνους που τόλμησαν να δράσουν εναντίον του Σωτήρα μας, προχωρώντας παρακάτω προσθέτει το: «Είπα στους παράνομους: Μην παρανομείτε, και στους αμαρτωλούς: Μην υψώνετε κέρας».

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΜΗ ΔΙΑΦΘΕΙΡΗΣ, ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΑΣΑΦ. 74ος. Θα σε δοξολογήσουμε, Θεέ, θα σε δοξολογήσουμε, και θα επικαλεστούμε το όνομά σου. Αντί του «Εις το τέλος, μη διαφθείρης», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε: «Επινίκιος ψαλμός του Ασάφ περί αφθαρσίας». Επομένως, ο λόγος αφορά την αφθαρσία που επιφυλάσσεται στους δικαίους, για τους οποίους έχουν αποθησαυριστεί και τα βραβεία της νίκης. Γι' αυτό και ονομάζεται επινίκιος· μας παραπέμπει δε και στο τέλος, για το οποίο αναφέρει ο Απόστολος: «Έπειτα θα έρθει το τέλος, όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα, όταν καταργήσει κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη».

Διότι, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο παρών λόγος, αφού είπε ότι θα συντριβούν τα κέρατα, πρόσθεσε το «Θα υψωθούν τα κέρατα του δικαίου»· και αυτό είναι το συμπέρασμα της παρούσας προφητείας. Γι' αυτό και ονομάστηκε ταυτόχρονα ψαλμός και ωδή. Κάνει δε την αρχή εκ μέρους των δικαίων λέγοντας: «Θα σου εξομολογηθούμε, Θεέ, θα σου εξομολογηθούμε, και θα επικαλεστούμε το όνομά σου». Διότι μόνο σε αυτούς αρμόζει η ευχαριστήρια εξομολόγηση, σύμφωνα με την οποία και ο Σωτήρας εξομολογούνταν στα Ευαγγέλια προς τον Πατέρα λέγοντας: «Εξομολογούμαι σε εσένα, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης». Πρώτα, λοιπόν, εξομολογούνται, και έπειτα επικαλούνται το όνομά του, ώστε, μέσω μιας τέτοιας επίκλησης, να επιτύχουν τη σωτηρία από τον Θεό, σύμφωνα με το λόγιο που αναφέρει: «Και καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου θα σωθεί». Μπορεί δε ο λόγος να αποτελεί διδασκαλία περί εξομολογήσεως εκείνων που στο προηγούμενο τμήμα θρήνησαν για την πτώση της Ιερουσαλήμ και για την έσχατη πολιορκία της. Διότι εκείνοι που είπαν προηγουμένως: «Γιατί, Θεέ, μας απέρριψες οριστικά; Γιατί οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της νομής σου;» και τα εξής, διδάσκονται τώρα να εξομολογούνται στον Θεό και να επικαλούνται το όνομά του.

Επειδή είναι διττός ο τρόπος της εξομολογήσεως, αναγκαίως ειπώθηκε για δεύτερη φορά στο παρόν χωρίο το «Θα εξομολογηθούμε σε εσένα»· διότι το μεν πρώτο, όπως είναι φυσικό, δηλώνει την εξομολόγηση για τις αμαρτίες, ενώ το επόμενο δηλώνει την ευχαριστία για τις ευεργεσίες που έχουν δεχθεί εκείνοι που εξομολογήθηκαν αρχικά.

«Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω την κατάλληλη ευκαιρία, εγώ θα κρίνω με ευθύτητα». Το νόημα των λεγομένων αποδεικνύει ότι τα παραπάνω αποτελούν λόγια του Θεού. Διότι το «Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα», και πάλι το «Εγώ στερέωσα τους στύλους της», εννοώντας προφανώς της γης, και στη συνέχεια το «Και θα συντρίψω όλα τα κέρατα των αμαρτωλών», σε ποιον θα ταίριαζε να τα λέει παρά στον Θεό; Εάν λοιπόν αυτά λέγονται εκ προσώπου του Θεού, πώς κάποιος άλλος, γνωρίζοντας τον Θεό, αναφωνεί απευθυνόμενος προς Αυτόν λέγοντας: «Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω την κατάλληλη ευκαιρία», και προσθέτει: «Διότι ο Θεός είναι κριτής»· και πάλι: «Διότι στο χέρι του Κυρίου υπάρχει ποτήρι με άκρατο οίνο»;

Πώς όμως, επιπλέον όλων αυτών, προσθέτει: «Εγώ δε θα αναγγέλλω εις τον αιώνα, θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ, και θα συντρίψω όλα τα κέρατα των αμαρτωλών»; Πρόσεξε, λοιπόν, μήπως δι' αυτών ο μονογενής Λόγος του Θεού διδάσκει τις δικές του ενέργειες, ενώ αναπτύσσει τη θεολογία περί του Πατρός. Λέει, λοιπόν: «Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν λάβω καιρό». Ο μεν Ακύλας λέει: «Όταν λάβω συνταγές»· ο δε Σύμμαχος: «Όταν λάβω τη συναγωγή». Και μου φαίνεται ότι έχει λεχθεί εύστοχα το «Όταν λάβω συνταγές» ή «τη συναγωγή».

Εγώ, λοιπόν, θα αναγγέλλω εις τον αιώνα, θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ. Όλα όσα προαναφέρθηκαν τα είπα στους παρανομούντες, και τα διεμήνυσα σε όλους δίνοντας τη μαρτυρία μου. Εγώ, λοιπόν, που προηγουμένως είπα: «Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω τον κατάλληλο καιρό»· και πάλι λέγοντας: «Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα»· και ξανά λέγοντας: «Εγώ στερέωσα τους στύλους της»· αφού κήρυξα και προειδοποίησα με μαρτυρία τους αμαρτωλούς για τα προλεχθέντα, και αφού δίδαξα τον λόγο περί της κρίσεως σε όλους, τι θα πράξω; Εις τον αιώνα θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ. Διότι αναγνωρίζω ως Πατέρα μου Εκείνον που έγινε Θεός του θεοφιλούς, και σε Εκείνον θα ψάλλω, και σε Εκείνον θα αναγγείλω τα δικά μου κατορθώματα. Έπειτα, αφού λάβω κατ' αυτόν τον τρόπο από τον Πατέρα την εξουσία να κρίνω, θα συντρίψω όλα τα κέρατα των αμαρτωλών· μολονότι τους επέτρεψα να επαίρονται κατά τον καιρό που έπρεπε να χρησιμοποιηθεί η ανοχή, η μακροθυμία και η χρηστότητα· πλην όμως, στο τέλος, θα συντρίψω τα κέρατά τους που υψώθηκαν υπερήφανα εναντίον του Θεού· και αντιθέτως, θα υψώσω τα κέρατα του δικαίου, επειδή ήταν ταπεινωμένα.

«Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· ψαλμός στον Ασάφ, ωδή». Ο λόγος απευθύνεται προς τη συναγωγή· διότι το όνομα Ασάφ ερμηνεύεται ως «συναγωγή». Διότι, λέει, δεν καταστράφηκαν ολοκληρωτικά (μέχρι τέλους)· επειδή από αυτούς προήλθαν οι απόστολοι και πολλοί άλλοι. «Θα εξομολογηθούμε». Οι πιστοί δοξολογούν τον Θεό για όλα τα θαυμάσια που έκανε σε αυτούς. «Και θα επικαλεστούμε». Διότι οι δίκαιοι πάντοτε σπεύδουν να προσθέσουν στην αίνεση. «Θα διηγηθώ». Ο προφήτης, εκ μέρους του ανθρώπου, ευχαριστεί τον Θεό. «Όταν λάβω τον καιρό». Ο Θεός λέει: όταν φτάσει ο καιρός της δίκης, τότε η κρίση μου θα είναι ευθεία (δίκαιη). «Έλιωσε η γη». Από τον φόβο της δόξας Του, όταν θα εγερθεί για να κρίνει τη νοητή γη. «Εγώ στερέωσα». Εννοεί τους αποστόλους· διότι η Γραφή τούς παρουσιάζει ως στύλους, οι οποίοι στο μέσον ουρανού και γης βαστάζουν και μεταφέρουν τη χάρη του κηρύγματος· και είναι άρρηκτοι. «Είπα στους παράνομους». Διότι οι απόστολοι έδωσαν τέλος στην ανομία σε όλη τη γη μέσω του κηρύγματος. «Και σε αυτούς που αμαρτάνουν». Επειδή δίδαξαν τους πάντες να ταπεινοφρονούν και να μην υπερηφανεύονται για τη δύναμη του πλούτου· διότι η λέξη «κέρας» ερμηνεύεται ως δύναμη. «Μην υψώνετε». Δηλαδή, μην αποθρασύνεστε με την ισχύ σας εναντίον του Θεού. «Μη μιλάτε». Βλασφημώντας από αλαζονεία τον Χριστό. «Διότι ούτε από τις εξόδους». Διότι ούτε από την ανατολή ούτε από τη δύση ούτε από τα όρη έρχεται η κρίση, αλλά μόνο από τον Θεό, καθώς Εκείνος κρίνει δίκαια. «Διότι ο Θεός». Επειδή Αυτός είναι ο μόνος κριτής των πάντων.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΔ'. «Θα εξομολογηθούμε σε εσένα, Θεέ.» Πρόσεξε σαφώς ότι το μεν να εξομολογούνται είναι έργο πολλών, το δε να διηγείται κάποιος τα θαυμάσιά σου, του Θεού, ήταν έργο ενός από τους πολλούς, ο οποίος εξομολογείται και επικαλείται τον Θεό· γι' αυτό τα πρώτα διατυπώνονται σε πληθυντικό πρόσωπο. Όμως, και εμείς που πρόκειται να προσφέρουμε διπλή εξομολόγηση στον Θεό, έχουμε ανάγκη να τον επικαλεστούμε: τη μία με τα λόγια και την άλλη με τα έργα. Με τα λόγια κατά την προσευχή, και με τα έργα απομακρυνόμενοι από εκείνα για τα οποία λέμε ότι εξομολογούμαστε και μετανοούμε. Διότι με αυτόν τον τρόπο ο Θεός δέχεται την επίκλησή μας, ως ανθρώπων που έχουν καθαρθεί.

Ψαλμός 74ος. Εις το τέλος· μη διαφθείρης· ψαλμός ωδής στον Ασάφ. «Θα σε δοξολογήσουμε, Θεέ, θα σε δοξολογήσουμε και θα επικαλεστούμε το όνομά σου». Την ολόκαρδη προς τον Θεό ευχαριστία φανερώνει η επανάληψη. «Θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου» έχοντας τη μορφή του δούλου, και «όταν έρθει ο κατάλληλος καιρός» της δευτέρας παρουσίας μου «εγώ θα κρίνω με δικαιοσύνη» σε όλη την οικουμένη. «Έλιωσε η γη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν». Έλιωσε, δηλαδή, επειδή πυρπολήθηκε από την αμαρτία· «εγώ όμως στερέωσα τους στύλους της», εγώ ο Λόγος του Θεού, έστω και αν δεν φαίνεται έτσι στους αθέους.