Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 74:3

Θα σε δοξολογήσουμε, Θεέ... Θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου. Να διηγηθεί τα θαυμάσια του Θεού υπόσχεται ο αποστολικός χορός, έχοντας απαλλαγεί από τους διώκτες. Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα. Αυτά τα λέει ο Σωτήρας, ανταποκρινόμενος στην υπόσχεσή τους.

Εγώ δε θα αγαλλιώ εις τον αιώνα, θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ. Επειδή, λέει, όταν μεταλάβω το ποτήριο της ζωής, ευφροσύνη θα μου δοθεί από αυτό. Και όλα τα κέρατα των αμαρτωλών θα τα συντρίψω. Εάν, με την ταπείνωση των αμαρτωλών υψώνεται το κέρας, είναι προφανές ότι και με την ανύψωση των αγίων, θα συντριβούν τα κέρατα των αμαρτωλών. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι αμαρτωλοί αν όχι οι πονηροί δαίμονες που αντιτίθενται στους ανθρώπους του Θεού; Και θα υψωθεί το κέρας του δικαίου. Ως κέρας, βέβαια, εννοεί τη βασιλεία, δηλαδή την εξουσία. Όταν λοιπόν, λέει, λάβουν την ισχύ οι δίκαιοι, αφού δηλαδή αφανιστούν οι πονηρές δυνάμεις, τότε ακριβώς θα φανερωθούν και τα θαυμάσια του Θεού. Γι' αυτό και αρχίζοντας τον ψαλμό έλεγε: Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω τον κατάλληλο καιρό.

«Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω την κατάλληλη ευκαιρία, εγώ θα κρίνω με ευθύτητα». Το νόημα των λεγομένων αποδεικνύει ότι τα παραπάνω αποτελούν λόγια του Θεού. Διότι το «Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα», και πάλι το «Εγώ στερέωσα τους στύλους της», εννοώντας προφανώς της γης, και στη συνέχεια το «Και θα συντρίψω όλα τα κέρατα των αμαρτωλών», σε ποιον θα ταίριαζε να τα λέει παρά στον Θεό; Εάν λοιπόν αυτά λέγονται εκ προσώπου του Θεού, πώς κάποιος άλλος, γνωρίζοντας τον Θεό, αναφωνεί απευθυνόμενος προς Αυτόν λέγοντας: «Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω την κατάλληλη ευκαιρία», και προσθέτει: «Διότι ο Θεός είναι κριτής»· και πάλι: «Διότι στο χέρι του Κυρίου υπάρχει ποτήρι με άκρατο οίνο»;

Πώς όμως, επιπλέον όλων αυτών, προσθέτει: «Εγώ δε θα αναγγέλλω εις τον αιώνα, θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ, και θα συντρίψω όλα τα κέρατα των αμαρτωλών»; Πρόσεξε, λοιπόν, μήπως δι' αυτών ο μονογενής Λόγος του Θεού διδάσκει τις δικές του ενέργειες, ενώ αναπτύσσει τη θεολογία περί του Πατρός. Λέει, λοιπόν: «Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν λάβω καιρό». Ο μεν Ακύλας λέει: «Όταν λάβω συνταγές»· ο δε Σύμμαχος: «Όταν λάβω τη συναγωγή». Και μου φαίνεται ότι έχει λεχθεί εύστοχα το «Όταν λάβω συνταγές» ή «τη συναγωγή».

Διότι υπόσχεται, όταν λάβει τον κατάλληλο καιρό, να διηγηθεί όλα τα θαυμάσια του Πατέρα στην Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, την οποία ο ίδιος ο Πατέρας τού είχε υποσχεθεί λέγοντας: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Όταν λοιπόν λάβω, λέει, αυτήν τη συμφωνία, και όταν φτάσει αυτός ο καιρός, τότε ανάμεσα σε αυτούς ακριβώς που επιστρέφουν από τα έθνη θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου. Στα οποία προσθέτει: «Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα». Διότι είναι έργο δικαιοσύνης και ευθύτητας το να μην αποδέχεται κανείς μόνο τους Ιουδαίους, ούτε μόνο το γένος του Αβραάμ σύμφωνα με την κλήση του Μωυσή, αλλά να κάνει την εκλογή αυτών που σώζονται από όλα τα έθνη. Γι' αυτόν τον λόγο, έχει καταγραφεί στις Πράξεις ότι ο Πέτρος είπε: «Αληθινά κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος, όποιος τον φοβάται του είναι δεκτός».

Και ο Παύλος αναφέρει ότι το Ευαγγέλιο κηρύττεται πρώτα στον Ιουδαίο και έπειτα στον Έλληνα, λέγοντας: Διότι δεν επαισχύνομαι το Ευαγγέλιο· επειδή είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία για καθέναν που πιστεύει, πρώτα για τον Ιουδαίο και έπειτα για τον Έλληνα. Διότι μέσω αυτού αποκαλύπτεται η δικαιοσύνη του Θεού. Σε ακολουθία προς αυτά δηλώνει εδώ το: Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα. Έπειτα προσθέτει: Έλειωσε η γη και όλοι όσοι την κατοικούν· εγώ στερέωσα τους στύλους της. Κατά δε τον Σύμμαχο λέει: Θα συσταθεί η γη μαζί με τους κατοίκους της· εγώ εδραίωσα τους στύλους της. Και αυτά έχουν ειπωθεί σε συμφωνία με όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως. Διότι η γη που πολιορκήθηκε και παραδόθηκε στη φωτιά, για την οποία λέγονταν τα εξής: —Σαν να κόβουν με τσεκούρια ξύλα στο δάσος, κατέκοψαν όλες μαζί τις θύρες της, με πέλεκυ και με σμίλη την γκρέμισαν. Παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριό σου, βεβήλωσαν καταγής το σκήνωμα του ονόματός σου· —αφού υπέστη αυτά τα δεινά, έλειωσε, και όλοι οι κάτοικοί της εξαιτίας των ασεβειών τους υπέφεραν τέτοια πάθη.

Εγώ, λοιπόν, θα αναγγέλλω εις τον αιώνα, θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ. Όλα όσα προαναφέρθηκαν τα είπα στους παρανομούντες, και τα διεμήνυσα σε όλους δίνοντας τη μαρτυρία μου. Εγώ, λοιπόν, που προηγουμένως είπα: «Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω τον κατάλληλο καιρό»· και πάλι λέγοντας: «Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα»· και ξανά λέγοντας: «Εγώ στερέωσα τους στύλους της»· αφού κήρυξα και προειδοποίησα με μαρτυρία τους αμαρτωλούς για τα προλεχθέντα, και αφού δίδαξα τον λόγο περί της κρίσεως σε όλους, τι θα πράξω; Εις τον αιώνα θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ. Διότι αναγνωρίζω ως Πατέρα μου Εκείνον που έγινε Θεός του θεοφιλούς, και σε Εκείνον θα ψάλλω, και σε Εκείνον θα αναγγείλω τα δικά μου κατορθώματα. Έπειτα, αφού λάβω κατ' αυτόν τον τρόπο από τον Πατέρα την εξουσία να κρίνω, θα συντρίψω όλα τα κέρατα των αμαρτωλών· μολονότι τους επέτρεψα να επαίρονται κατά τον καιρό που έπρεπε να χρησιμοποιηθεί η ανοχή, η μακροθυμία και η χρηστότητα· πλην όμως, στο τέλος, θα συντρίψω τα κέρατά τους που υψώθηκαν υπερήφανα εναντίον του Θεού· και αντιθέτως, θα υψώσω τα κέρατα του δικαίου, επειδή ήταν ταπεινωμένα.

Δεν ανήκει στον καθένα, ω άνθρωποι, να φιλοσοφεί περί Θεού, δεν ανήκει στον καθένα· δεν είναι το πράγμα τόσο φθηνό και προσιτό σε όσους σέρνονται στη γη. Θα προσθέσω δε, ούτε πάντοτε, ούτε σε όλους, ούτε για τα πάντα, αλλά υπάρχει το πότε, και σε ποιους, και μέχρι ποιου σημείου. Δεν ανήκει σε όλους, διότι είναι έργο εκείνων που έχουν δοκιμαστεί και έχουν προχωρήσει στη θεωρία, και πριν από αυτά έχουν καθαρθεί, ή τουλάχιστον καθαίρονται, και στην ψυχή και στο σώμα. Διότι το να αγγίζει ο ακάθαρτος το καθαρό ίσως να μην είναι καν ασφαλές, όπως ακριβώς δεν είναι ασφαλής η ηλιακή ακτίνα για την ασθενική όραση. Και πότε; Όταν έχουμε ησυχία από την εξωτερική ιλύ και ταραχή, και το ηγεμονικό μας μέρος δεν συγχέεται από κακές και πλανεμένες εντυπώσεις, σαν εκείνους που αναμειγνύουν άσχημα γράμματα με τα κάλλη των όμορφων γραμμάτων, ή την ευωδία των μύρων με τον βόρβορο. Διότι πρέπει πράγματι να ησυχάσουμε για να γνωρίσουμε τον Θεό· και όταν βρούμε τον κατάλληλο καιρό, να κρίνουμε την ορθότητα της θεολογίας. Και σε ποιους; Σε εκείνους που αντιμετωπίζουν το ζήτημα με σοβαρότητα, και δεν το φλυαρούν ευχάριστα σαν να είναι κάτι από τα συνηθισμένα, έπειτα από τις ιπποδρομίες, τα θέατρα, τα τραγούδια, την κοιλιά και τις ηδονές κάτω από την κοιλιά· για τους οποίους ακόμη και αυτό αποτελεί μέρος της απόλαυσής τους, η κενολογία δηλαδή γύρω από αυτά και η κομψότητα των αντιλογιών. Ποια θέματα λοιπόν πρέπει να φιλοσοφούμε, και μέχρι ποιου σημείου;

«Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· ψαλμός στον Ασάφ, ωδή». Ο λόγος απευθύνεται προς τη συναγωγή· διότι το όνομα Ασάφ ερμηνεύεται ως «συναγωγή». Διότι, λέει, δεν καταστράφηκαν ολοκληρωτικά (μέχρι τέλους)· επειδή από αυτούς προήλθαν οι απόστολοι και πολλοί άλλοι. «Θα εξομολογηθούμε». Οι πιστοί δοξολογούν τον Θεό για όλα τα θαυμάσια που έκανε σε αυτούς. «Και θα επικαλεστούμε». Διότι οι δίκαιοι πάντοτε σπεύδουν να προσθέσουν στην αίνεση. «Θα διηγηθώ». Ο προφήτης, εκ μέρους του ανθρώπου, ευχαριστεί τον Θεό. «Όταν λάβω τον καιρό». Ο Θεός λέει: όταν φτάσει ο καιρός της δίκης, τότε η κρίση μου θα είναι ευθεία (δίκαιη). «Έλιωσε η γη». Από τον φόβο της δόξας Του, όταν θα εγερθεί για να κρίνει τη νοητή γη. «Εγώ στερέωσα». Εννοεί τους αποστόλους· διότι η Γραφή τούς παρουσιάζει ως στύλους, οι οποίοι στο μέσον ουρανού και γης βαστάζουν και μεταφέρουν τη χάρη του κηρύγματος· και είναι άρρηκτοι. «Είπα στους παράνομους». Διότι οι απόστολοι έδωσαν τέλος στην ανομία σε όλη τη γη μέσω του κηρύγματος. «Και σε αυτούς που αμαρτάνουν». Επειδή δίδαξαν τους πάντες να ταπεινοφρονούν και να μην υπερηφανεύονται για τη δύναμη του πλούτου· διότι η λέξη «κέρας» ερμηνεύεται ως δύναμη. «Μην υψώνετε». Δηλαδή, μην αποθρασύνεστε με την ισχύ σας εναντίον του Θεού. «Μη μιλάτε». Βλασφημώντας από αλαζονεία τον Χριστό. «Διότι ούτε από τις εξόδους». Διότι ούτε από την ανατολή ούτε από τη δύση ούτε από τα όρη έρχεται η κρίση, αλλά μόνο από τον Θεό, καθώς Εκείνος κρίνει δίκαια. «Διότι ο Θεός». Επειδή Αυτός είναι ο μόνος κριτής των πάντων.

Επιτρέπει δε και να διηγούμαστε τα δικά του θαυμάσια, όσα περιέχονται στις θεόπνευστες Γραφές. «Όταν λάβω τον κατάλληλο καιρό». Ως καιρό εννοεί τον μέλλοντα αιώνα. Διότι τώρα η κρίση μας δεν έχει τον καιρό της, επειδή πολλοί αμαρτωλοί και πολλοί δίκαιοι μεταβάλλονται στο αντίθετο. «Ότι ούτε από εξόδων». Προέρχεται από τη δοκιμασία και την κρίση του Θεού, λέει, ο οποίος υψώνει και ταπεινώνει όποιον θέλει· διότι ο Κύριος καθιστά φτωχό και πλούσιο, ταπεινώνει και ανυψώνει, και μάλιστα όχι παράλογα· αλλά δοκιμάζοντας άλλους μεν μέσω του πλούτου, άλλους δε μέσω της φτώχειας.

Ψαλμός 74ος. Εις το τέλος· μη διαφθείρης· ψαλμός ωδής στον Ασάφ. «Θα σε δοξολογήσουμε, Θεέ, θα σε δοξολογήσουμε και θα επικαλεστούμε το όνομά σου». Την ολόκαρδη προς τον Θεό ευχαριστία φανερώνει η επανάληψη. «Θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου» έχοντας τη μορφή του δούλου, και «όταν έρθει ο κατάλληλος καιρός» της δευτέρας παρουσίας μου «εγώ θα κρίνω με δικαιοσύνη» σε όλη την οικουμένη. «Έλιωσε η γη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν». Έλιωσε, δηλαδή, επειδή πυρπολήθηκε από την αμαρτία· «εγώ όμως στερέωσα τους στύλους της», εγώ ο Λόγος του Θεού, έστω και αν δεν φαίνεται έτσι στους αθέους.

Και τέλος, όταν βρεις τον χρόνο, εφόσον το επιζητείς, τότε να κρίνεις με ευθύτητα. Τώρα όμως να προσεύχεσαι για εμάς, ώστε να σωθούμε ψυχή τε και σώματι, διότι ομολογούμε ότι είμαστε οι πιο αμαρτωλοί από όλους τους ανθρώπους. Ο κύριος αρχιεπίσκοπος σε χαιρετά θερμότατα, έχοντας λάβει τον χαιρετισμό των λόγων σου, όπως και όλοι οι αδελφοί που βρίσκονται μαζί μας. Έρρωσο εν Κυρίω, αδελφέ.