Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 74:4

Έλιωσε η γη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν. Κρίνοντας δίκαια, λέει, έλιωσες τη γη, δηλαδή την Ιερουσαλήμ, και όλους όσους κατοικούν σε αυτήν. Αυτό όμως μπορεί να κατανοηθεί με δύο τρόπους: και με καλή έννοια, ότι η λέξη «έλιωσε» χρησιμοποιείται αντί του «υποχώρησε ως προς την πονηρία»· και με κακή έννοια, για να δηλώσει την τιμωρία που επήλθε εναντίον τους. Εγώ στερέωσα τους στύλους της. Στύλοι της Ιερουσαλήμ είναι οι άγιοι απόστολοι, σύμφωνα με το ρητό: «Στύλος και εδραίωμα της αλήθειας». [Λέει ο Απόστολος: Και αφού γνώρισαν τη χάρη που μου δόθηκε, ο Ιάκωβος και ο Κηφάς και ο Ιωάννης, οι οποίοι θεωρούνταν ότι είναι στύλοι.] Είπα στους παράνομους: Μην παρανομείτε. Από το σημείο αυτό παρουσιάζεται το πρόσωπο των αποστόλων να προτρέπει τους ανθρώπους να παύσουν την ασέβεια. [Ταπεινώνει δε τον ιουδαϊκό λαό εξαιτίας της υπερηφάνειάς του· και υψώνει εκείνον που προέρχεται από τα έθνη εξαιτίας της ταπεινοφροσύνης του.] Μην υψώνετε ψηλά το κέρας σας. Διότι και τα κερασφόρα ζώα υπερηφανεύονται πάρα πολύ για τα κέρατά τους.

Εάν πάλι υποθέσεις ότι κάποιο άλλο σώμα, βαρύτερο από τη γη, την εμποδίζει να μετακινηθεί προς τα κάτω, θα πρέπει να σκεφτείς ότι και εκείνο έχει ανάγκη από κάτι παρόμοιο που θα το συγκρατεί και δεν θα το αφήνει να πέσει. Και αν μπορέσουμε, πλάθοντας κάτι με τη φαντασία μας, να το υποθέσουμε για εκείνο, ο νους μας θα αναζητήσει και πάλι το δικό του στήριγμα, και έτσι θα καταπέσουμε στο άπειρο, επινοώντας διαρκώς νέα θεμέλια για εκείνα που κάθε φορά ανακαλύπτουμε. Και όσο περισσότερο προχωρούμε με τη λογική, τόσο μεγαλύτερη αναγκαζόμαστε να εισαγάγουμε τη στηρικτική δύναμη, η οποία θα μπορεί να αντιστέκεται συνολικά σε ολόκληρο το υπερκείμενο βάρος. Γι' αυτό, βάλε όρια στη διάνοιά σου, μήπως τυχόν ελέγξει την περιέργειά σου ο λόγος του Ιώβ, καθώς θα περιεργάζεσαι τα ακατάληπτα, και ερωτηθείς και εσύ από αυτόν: «Πάνω σε τι έχουν στερεωθεί οι κρίκοι της;». Αλλά και αν κάποτε ακούσεις στους Ψαλμούς: «Εγώ στερέωσα τους στύλους της», να θεωρήσεις ότι ονομάζει στύλους τη συνεκτική της δύναμη. Διότι το «Πάνω σε θάλασσες την εθεμελίωσε», τι άλλο φανερώνει, παρά το ότι η φύση του νερού έχει περιχυθεί από παντού στη γη; Πώς λοιπόν το νερό, ενώ είναι ρευστό και από τη φύση του ρέπει προς τα κάτω, παραμένει μετέωρο και δεν απορρέει πουθενά; Εσύ όμως δεν συλλογίζεσαι ότι την ίδια ή και ακόμη μεγαλύτερη απορία προκαλεί στη λογική το γεγονός ότι η γη κρέμεται από μόνη της, ενώ είναι βαρύτερη ως προς τη φύση της.

Την ονομασία «στερέωμα» συνηθίζει η Γραφή να την αποδίδει σε όσα υπερβάλλουν σε ισχύ· όπως όταν λέγει, «Κύριος στερέωμά μου και καταφυγή μου»· και, «Εγώ εστερέωσα τους στύλους της»· και το, «Αινείτε αυτόν εν στερεώματι δυνάμεως αυτού». Διότι οι θύραθεν ονομάζουν στερεό σώμα εκείνο που είναι τρόπον τινά συμπαγές και πλήρες, το οποίο αναφέρεται σε αντιδιαστολή προς το μαθηματικό. Και μαθηματικό μεν είναι εκείνο που έχει την ύπαρξή του μόνο στις διαστάσεις, δηλαδή στο πλάτος, στο βάθος και στο ύψος· στερεό δε είναι εκείνο που, εκτός από τις διαστάσεις, διαθέτει και την υλική αντίσταση. Στη Γραφή, όμως, συνηθίζεται να ονομάζεται στερέωμα το ισχυρό και ανυποχώρητο, καθώς πολλές φορές χρησιμοποιεί αυτή τη λέξη και για τον πολύ συμπυκνωμένο αέρα· όπως όταν λέγει: «Ο στερεών βροντήν». Διότι η Γραφή ονόμασε στερέωση της βροντής τη στερεότητα και την αντίσταση του αέρα που εγκλωβίζεται στις κοιλότητες των νεφών, και ο οποίος, εξαιτίας του ότι εκρήγνυται βίαια, δημιουργεί τους κρότους κατά τις βροντές. Έτσι, λοιπόν, και τώρα θεωρούμε ότι η λέξη αυτή έχει χρησιμοποιηθεί για κάποια στερεά φύση, η οποία επαρκεί για να συγκρατεί το ολισθηρό και ευδιάλυτο στοιχείο του ύδατος.

Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός κάλεσε σε ενδοξότατη αποστολή τους μαθητές του πριν από όλους τους άλλους, και στερέωσε ολόκληρη τη γη που σχεδόν σειόταν και έπεφτε, αναδεικνύοντας ως Θεός τα στηρίγματά της και εκείνους που είχαν τη δύναμη να την υποβαστάξουν. Γι' αυτό άλλωστε είπε και μέσω της φωνής του Ψαλμωδού, τόσο για τη γη όσο και για τους αποστόλους, ότι «εγώ στερέωσα τους στύλους της». Διότι ως στύλοι και εδραίωμα της αλήθειας αναδείχθηκαν οι μακάριοι μαθητές, τους οποίους βέβαια λέει ότι απέστειλε, όπως ακριβώς απέστειλε τον ίδιο ο Πατέρας, δείχνοντας συγχρόνως και το αξίωμα της αποστολής και την ασύγκριτη δόξα της εξουσίας που τους δόθηκε, ενώ ταυτόχρονα, όπως είναι φυσικό, υποδείκνυε και την οδό των αποστολικών έργων. Διότι, εάν ο ίδιος έκρινε ότι έτσι έπρεπε να αποστείλει τους δικούς του μαθητές, όπως ακριβώς δηλαδή απέστειλε αυτόν ο Πατέρας, πώς δεν είναι αναγκαίο να δουν εκείνοι που επρόκειτο να γίνουν μιμητές των ίδιων έργων, για ποιο ακριβώς έργο απέστειλε τον Υιό ο Πατέρας;

Διότι είναι γραμμένο ότι «Οι ισχυροί της γης, οι οποίοι ανήκουν στον Θεό, υψώθηκαν υπερβολικά.» Είπε δε κάπου ο Χριστός και μέσω της φωνής του Δαβίδ, σχετικά με τη γη και τους αγίους αποστόλους: «Εγώ στερέωσα τους στύλους της.» Διότι στερεώθηκαν οι άγιοι μαθητές που συγκρατούν τη γη, αφού ενδύθηκαν τη δύναμη εξ ύψους, δηλαδή τη χάρη μέσω του Αγίου Πνεύματος.

«Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω την κατάλληλη ευκαιρία, εγώ θα κρίνω με ευθύτητα». Το νόημα των λεγομένων αποδεικνύει ότι τα παραπάνω αποτελούν λόγια του Θεού. Διότι το «Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα», και πάλι το «Εγώ στερέωσα τους στύλους της», εννοώντας προφανώς της γης, και στη συνέχεια το «Και θα συντρίψω όλα τα κέρατα των αμαρτωλών», σε ποιον θα ταίριαζε να τα λέει παρά στον Θεό; Εάν λοιπόν αυτά λέγονται εκ προσώπου του Θεού, πώς κάποιος άλλος, γνωρίζοντας τον Θεό, αναφωνεί απευθυνόμενος προς Αυτόν λέγοντας: «Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω την κατάλληλη ευκαιρία», και προσθέτει: «Διότι ο Θεός είναι κριτής»· και πάλι: «Διότι στο χέρι του Κυρίου υπάρχει ποτήρι με άκρατο οίνο»;

Και ο Παύλος αναφέρει ότι το Ευαγγέλιο κηρύττεται πρώτα στον Ιουδαίο και έπειτα στον Έλληνα, λέγοντας: Διότι δεν επαισχύνομαι το Ευαγγέλιο· επειδή είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία για καθέναν που πιστεύει, πρώτα για τον Ιουδαίο και έπειτα για τον Έλληνα. Διότι μέσω αυτού αποκαλύπτεται η δικαιοσύνη του Θεού. Σε ακολουθία προς αυτά δηλώνει εδώ το: Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα. Έπειτα προσθέτει: Έλειωσε η γη και όλοι όσοι την κατοικούν· εγώ στερέωσα τους στύλους της. Κατά δε τον Σύμμαχο λέει: Θα συσταθεί η γη μαζί με τους κατοίκους της· εγώ εδραίωσα τους στύλους της. Και αυτά έχουν ειπωθεί σε συμφωνία με όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως. Διότι η γη που πολιορκήθηκε και παραδόθηκε στη φωτιά, για την οποία λέγονταν τα εξής: —Σαν να κόβουν με τσεκούρια ξύλα στο δάσος, κατέκοψαν όλες μαζί τις θύρες της, με πέλεκυ και με σμίλη την γκρέμισαν. Παρέδωσαν στη φωτιά το αγιαστήριό σου, βεβήλωσαν καταγής το σκήνωμα του ονόματός σου· —αφού υπέστη αυτά τα δεινά, έλειωσε, και όλοι οι κάτοικοί της εξαιτίας των ασεβειών τους υπέφεραν τέτοια πάθη.

«Αλλά ενώ αυτοί καταστρέφονται, εγώ», λέει, «στερέωσα τους στύλους της». Ποιους άλλους θα μπορούσες να υποδείξεις ως τέτοιους, παρά τους ιερούς αποστόλους και όλους τους μαθητές και ευαγγελιστές του Σωτήρος μας; Διότι, αφού προήλθαν από αυτήν ακριβώς τη γη, έγιναν στύλοι και εδραίωμα της Εκκλησίας. Γι' αυτό και ο Παύλος ονόμαζε τους κορυφαίους των αποστόλων στύλους, λέγοντας: «Ο Ιάκωβος, ο Κηφάς και ο Ιωάννης, οι οποίοι θεωρούνται ότι είναι στύλοι».

Είπα στους παράνομους: Μην παρανομείτε, και σε όσους αμαρτάνουν: Μην υψώνετε κέρας. Τους μεν στύλους της αγίας και καθολικής Εκκλησίας εγώ, λέει ο Θεός, τους στερέωσα· διότι τους εξέλεξα από την αποδοθείσα γη, η οποία έλιωσε μαζί με αυτούς που την κατοικούσαν· στους δε υπόλοιπους διαμαρτυρήθηκα, διατάζοντας και προτρέποντάς τους να μην παρανομούν. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: Είπα, λέει, σε όσους στασιάζουν: Μη στασιάζετε· και στους παράνομους: Μην υψώνετε κέρας. Μην υψώνετε ψηλά το κέρας σας, λαλώντας ανομία με σκληρό τράχηλο. Αυτά είναι δυνατόν να λέγονται προς το άλλο τάγμα, εκείνο που προέρχεται από την περιτομή, δηλαδή αυτούς που στασίασαν κατά του Σωτήρα και επάρθηκαν εναντίον του· εξαιτίας των οποίων έλιωσε η γη τους και όλοι όσοι την κατοικούν. Εξάλλου, και στα έθνη όλης της οικουμένης μέσω του κηρύγματος των αποστόλων δόθηκε η μαρτυρία να μην παρανομούν, και σε όσους αμαρτάνουν να μην υψώνουν το κέρας της αμαρτίας, ούτε να επαίρονται και να αποθρασύνονται, ούτε να λαλούν αδικία κατά του Θεού· πράγμα το οποίο έπρατταν πρωτύτερα, ακολουθώντας την πολυθεϊστική πλάνη και αγνοώντας τον Θεό των όλων.

Εγώ, λοιπόν, θα αναγγέλλω εις τον αιώνα, θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ. Όλα όσα προαναφέρθηκαν τα είπα στους παρανομούντες, και τα διεμήνυσα σε όλους δίνοντας τη μαρτυρία μου. Εγώ, λοιπόν, που προηγουμένως είπα: «Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω τον κατάλληλο καιρό»· και πάλι λέγοντας: «Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα»· και ξανά λέγοντας: «Εγώ στερέωσα τους στύλους της»· αφού κήρυξα και προειδοποίησα με μαρτυρία τους αμαρτωλούς για τα προλεχθέντα, και αφού δίδαξα τον λόγο περί της κρίσεως σε όλους, τι θα πράξω; Εις τον αιώνα θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ. Διότι αναγνωρίζω ως Πατέρα μου Εκείνον που έγινε Θεός του θεοφιλούς, και σε Εκείνον θα ψάλλω, και σε Εκείνον θα αναγγείλω τα δικά μου κατορθώματα. Έπειτα, αφού λάβω κατ' αυτόν τον τρόπο από τον Πατέρα την εξουσία να κρίνω, θα συντρίψω όλα τα κέρατα των αμαρτωλών· μολονότι τους επέτρεψα να επαίρονται κατά τον καιρό που έπρεπε να χρησιμοποιηθεί η ανοχή, η μακροθυμία και η χρηστότητα· πλην όμως, στο τέλος, θα συντρίψω τα κέρατά τους που υψώθηκαν υπερήφανα εναντίον του Θεού· και αντιθέτως, θα υψώσω τα κέρατα του δικαίου, επειδή ήταν ταπεινωμένα.

«Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· ψαλμός στον Ασάφ, ωδή». Ο λόγος απευθύνεται προς τη συναγωγή· διότι το όνομα Ασάφ ερμηνεύεται ως «συναγωγή». Διότι, λέει, δεν καταστράφηκαν ολοκληρωτικά (μέχρι τέλους)· επειδή από αυτούς προήλθαν οι απόστολοι και πολλοί άλλοι. «Θα εξομολογηθούμε». Οι πιστοί δοξολογούν τον Θεό για όλα τα θαυμάσια που έκανε σε αυτούς. «Και θα επικαλεστούμε». Διότι οι δίκαιοι πάντοτε σπεύδουν να προσθέσουν στην αίνεση. «Θα διηγηθώ». Ο προφήτης, εκ μέρους του ανθρώπου, ευχαριστεί τον Θεό. «Όταν λάβω τον καιρό». Ο Θεός λέει: όταν φτάσει ο καιρός της δίκης, τότε η κρίση μου θα είναι ευθεία (δίκαιη). «Έλιωσε η γη». Από τον φόβο της δόξας Του, όταν θα εγερθεί για να κρίνει τη νοητή γη. «Εγώ στερέωσα». Εννοεί τους αποστόλους· διότι η Γραφή τούς παρουσιάζει ως στύλους, οι οποίοι στο μέσον ουρανού και γης βαστάζουν και μεταφέρουν τη χάρη του κηρύγματος· και είναι άρρηκτοι. «Είπα στους παράνομους». Διότι οι απόστολοι έδωσαν τέλος στην ανομία σε όλη τη γη μέσω του κηρύγματος. «Και σε αυτούς που αμαρτάνουν». Επειδή δίδαξαν τους πάντες να ταπεινοφρονούν και να μην υπερηφανεύονται για τη δύναμη του πλούτου· διότι η λέξη «κέρας» ερμηνεύεται ως δύναμη. «Μην υψώνετε». Δηλαδή, μην αποθρασύνεστε με την ισχύ σας εναντίον του Θεού. «Μη μιλάτε». Βλασφημώντας από αλαζονεία τον Χριστό. «Διότι ούτε από τις εξόδους». Διότι ούτε από την ανατολή ούτε από τη δύση ούτε από τα όρη έρχεται η κρίση, αλλά μόνο από τον Θεό, καθώς Εκείνος κρίνει δίκαια. «Διότι ο Θεός». Επειδή Αυτός είναι ο μόνος κριτής των πάντων.

Περί της γης και όσων προέρχονται από αυτήν Η γη είναι ένα από τα τέσσερα στοιχεία, ξηρό και ψυχρό, βαρύ και ακίνητο, το οποίο παρήχθη από τον Θεό από το μη ον στο είναι κατά την πρώτη ημέρα. Διότι λέει: «Στην αρχή εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη». Κανείς άνθρωπος δεν μπόρεσε να εξηγήσει ποιο είναι το έρεισμα και η βάση της. Διότι άλλοι μεν λένε ότι εδράζεται και είναι στερεωμένη πάνω στα ύδατα, όπως λέει ο θείος Δαβίδ: «Σε Αυτόν που στερέωσε τη γη πάνω στα ύδατα», άλλοι δε πάνω στον αέρα. Κάποιος άλλος πάλι λέει: «Αυτός που εδραίωσε τη γη πάνω στο τίποτα». Και πάλι ο θεηγόρος Δαβίδ, μιλώντας εκ μέρους του Δημιουργού, λέει: «Εγώ», λέει, «στερέωσα τους στύλους της», ονομάζοντας στύλους τη συνεκτική της δύναμη. Το δε ρητό «την εθεμελίωσε πάνω σε θάλασσες» δηλώνει ότι η φύση του ύδατος περιβάλλει από παντού τη γη. Είτε, λοιπόν, δεχτούμε ότι εδράζεται πάνω στον εαυτό της, είτε πάνω στον αέρα, είτε πάνω στα ύδατα, είτε πάνω στο τίποτα, δεν πρέπει να απομακρυνόμαστε από την ευσεβή έννοια, αλλά να ομολογούμε ότι τα πάντα μαζί συγκρατούνται και συνέχονται από τη δύναμη του Κτίστη.

Ψαλμός 74ος. Εις το τέλος· μη διαφθείρης· ψαλμός ωδής στον Ασάφ. «Θα σε δοξολογήσουμε, Θεέ, θα σε δοξολογήσουμε και θα επικαλεστούμε το όνομά σου». Την ολόκαρδη προς τον Θεό ευχαριστία φανερώνει η επανάληψη. «Θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου» έχοντας τη μορφή του δούλου, και «όταν έρθει ο κατάλληλος καιρός» της δευτέρας παρουσίας μου «εγώ θα κρίνω με δικαιοσύνη» σε όλη την οικουμένη. «Έλιωσε η γη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν». Έλιωσε, δηλαδή, επειδή πυρπολήθηκε από την αμαρτία· «εγώ όμως στερέωσα τους στύλους της», εγώ ο Λόγος του Θεού, έστω και αν δεν φαίνεται έτσι στους αθέους.

Ο Πιλάτος, εκπληρώνοντας τη βουλή τους, μαστίγωσε εσένα τον πράο. Πάνω στα νώτα σου έτσι κατέφερε πλήγματα, εσύ όμως, βασανίζοντας τη δική του πλευρά, έδειξες τη δύναμή σου. Διότι η γυναίκα του τότε το φανέρωνε, φωνάζοντας: «Τον Κριτή σου κρίνεις, για να αγάλλεται ο Αδάμ». Μαστιγώσεις υπομένει ο Λυτρωτής, δέσμιος ήταν ο ελευθερωτής, γυμνωμένος και απλωμένος πάνω σε στύλο εκείνος που προηγουμένως μιλούσε στον Μωυσή και τον Ααρών μέσα από τον στύλο της νεφέλης. Εκείνος που στερέωσε τους στύλους της γης, όπως είπε ο Δαβίδ, δένεται σε στύλο. Εκείνος που έδειξε στον λαό τον δρόμο στην έρημο -διότι ως πύρινος στύλος εμφανιζόταν μπροστά τους- προσδέθηκε σε στύλο, η Πέτρα πάνω σε στύλο, και λαξεύεται για χάρη μου η Εκκλησία, για να αγάλλεται ο Αδάμ.