Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 74:6

Έλιωσε η γη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν. Κρίνοντας δίκαια, λέει, έλιωσες τη γη, δηλαδή την Ιερουσαλήμ, και όλους όσους κατοικούν σε αυτήν. Αυτό όμως μπορεί να κατανοηθεί με δύο τρόπους: και με καλή έννοια, ότι η λέξη «έλιωσε» χρησιμοποιείται αντί του «υποχώρησε ως προς την πονηρία»· και με κακή έννοια, για να δηλώσει την τιμωρία που επήλθε εναντίον τους. Εγώ στερέωσα τους στύλους της. Στύλοι της Ιερουσαλήμ είναι οι άγιοι απόστολοι, σύμφωνα με το ρητό: «Στύλος και εδραίωμα της αλήθειας». [Λέει ο Απόστολος: Και αφού γνώρισαν τη χάρη που μου δόθηκε, ο Ιάκωβος και ο Κηφάς και ο Ιωάννης, οι οποίοι θεωρούνταν ότι είναι στύλοι.] Είπα στους παράνομους: Μην παρανομείτε. Από το σημείο αυτό παρουσιάζεται το πρόσωπο των αποστόλων να προτρέπει τους ανθρώπους να παύσουν την ασέβεια. [Ταπεινώνει δε τον ιουδαϊκό λαό εξαιτίας της υπερηφάνειάς του· και υψώνει εκείνον που προέρχεται από τα έθνη εξαιτίας της ταπεινοφροσύνης του.] Μην υψώνετε ψηλά το κέρας σας. Διότι και τα κερασφόρα ζώα υπερηφανεύονται πάρα πολύ για τα κέρατά τους.

Εάν, λοιπόν, είστε μαθητές των Ευαγγελίων, μην ομιλείτε αδικία κατά του Θεού, αλλά να ακολουθείτε τα γεγραμμένα και τα γενόμενα. Εάν, όμως, επιθυμείτε να λέγετε άλλα αντίθετα προς τα γεγραμμένα, γιατί διαμάχεστε με εμάς, οι οποίοι είμαστε πεπεισμένοι ούτε να ακούμε ούτε να λέμε οτιδήποτε αντίθετο προς τα γεγραμμένα; Εφόσον ο Κύριος λέγει ότι: «Εάν εσείς παραμείνετε στον λόγο μου, θα είστε πραγματικά ελεύθεροι».

Επειδή, λοιπόν, έχω διαπράξει κάποια αμαρτία, λαμβάνω ανάλογα με ό,τι μου αξίζει. Μην κατηγορείτε, επομένως, τον Θεό για αδικία· διότι ο Θεός είναι δίκαιος κριτής. Ούτε να σκέπτεστε τόσο ταπεινά για τον Θεό, ώστε να νομίζετε ότι στερείται δυνάμεως για να επιφέρει την εκδίκηση· διότι βεβαίως είναι και ισχυρός. Ποια είναι, λοιπόν, η αιτία που δεν επιβάλλεται ταχέως η τιμωρία σε όσους αμαρτάνουν;

Και πολλά από όσα έχουν λεχθεί σχετικά με την ένωση με τον άνθρωπο, τα ανάγουν στο δόγμα περί της θεότητας εκείνοι που προσεγγίζουν τα γραμμένα χωρίς θεολογική παιδεία, όπως είναι και αυτό που διαδίδεται από αυτούς. Διότι πρέπει να γνωρίζουμε καλά ότι, όπως ακριβώς εκείνος που δεν ομολογεί το κοινό της ουσίας εκπίπτει στην πολυθεΐα, έτσι και εκείνος που δεν αποδίδει το ιδιαίτερο των υποστάσεων παρασύρεται στον Ιουδαϊσμό. Διότι πρέπει η διάνοιά μας, αφού πρώτα τρόπον τινά στηριχθεί σε κάποιο υποκείμενο και αποτυπώσει καθαρά τα χαρακτηριστικά του, να οδηγηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο στην κατανόηση του ζητουμένου. Διότι, εάν δεν κατανοήσουμε την πατρότητα και δεν αναλογιστούμε εκείνον στον οποίο έχει καθοριστεί αυτό το ιδίωμα, πώς είναι δυνατόν να αποδεχθούμε την έννοια του Θεού Πατέρα; Διότι δεν αρκεί απλώς να απαριθμούμε διαφορές προσώπων, αλλά πρέπει να ομολογούμε ότι το κάθε πρόσωπο υπάρχει με αληθινή υπόσταση. Επειδή την ανυπόστατη επινόηση των προσώπων ούτε ο Σαβέλλιος την απέρριψε, υποστηρίζοντας ότι ο ίδιος ο Θεός, όντας ένας ως προς το υποκείμενο, μεταμορφώνεται σύμφωνα με τις εκάστοτε παρουσιαζόμενες ανάγκες, και εκφράζεται άλλοτε ως Πατέρας, άλλοτε ως Υιός και άλλοτε ως Άγιο Πνεύμα. Αυτήν την πλάνη, που έχει κατασβεστεί από παλιά, την ανανεώνουν τώρα οι εφευρέτες αυτής της ανώνυμης αίρεσης, οι οποίοι αθετούν τις υποστάσεις και απαρνούνται το όνομα του Υιού του Θεού. Και αυτούς, εάν δεν σταματήσουν να λαλούν αδικία εναντίον του Θεού, πρέπει να τους θρηνούμε μαζί με τους αρνησίχριστους.

Θεωρήστε, λοιπόν, τα παθήματά μας ως δικά σας, ως γνήσιοι μαθητές του Κυρίου. Δεν πολεμούμαστε για χρήματα, ούτε για δόξα, ούτε για τίποτε άλλο από τα πρόσκαιρα, αλλά στεκόμαστε αγωνιζόμενοι για το κοινό κτήμα, τον πατρικό θησαυρό της υγιούς πίστεως. Συμπονέστε μας, ω φιλάδελφοι, διότι ανάμεσά μας έχουν μεν κλείσει τα στόματα των ευσεβών, έχει όμως ανοίξει κάθε θρασεία και βλάσφημη γλώσσα εκείνων που λαλούν αδικία κατά του Θεού.

Αν και οφείλουμε να προσκολλώμαστε σταθερά και να αγαπούμε την αδιάβλητη διδασκαλία των αγίων Πατέρων, γιατί πρέπει να χαιρόμαστε με τα αλλότρια και να μετέχουμε σε ένα τόσο άγριο φρόνημα; Διότι άγριο φρόνημα είναι αυτό που καταφέρεται εναντίον της δόξας του Υιού και «λαλεί αδικία κατά του Θεού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Διότι φρονούσαν, νομίζω, και μάλιστα πολύ σωστά εκείνοι οι διαπρεπείς άνδρες, οι οποίοι έγιναν πιστοί και δοκιμότατοι οικονόμοι των μυστηρίων του Σωτήρα μας, ότι το αγέννητο δεν είναι σε καμία περίπτωση η ουσία του Θεού και Πατέρα, αλλά είναι μόνο μια λέξη που σημαίνει σε όσους την ακούν το ότι δεν έχει γεννηθεί. Αυτό ακριβώς λέμε ότι ενυπάρχει στον λόγο περί της υποστάσεως του Θεού και Πατέρα, ότι δεν είναι καθαυτό η ουσία του Θεού. Διότι μπορούν όσοι θέλουν να παρατηρήσουν εξετάζοντας πως, από όλα όσα υπάρχουν ή ακόμα και από όσα υπάρχουν μόνο στη φαντασία μας και απλώς πλάθουν το σχήμα της ύπαρξης, άλλα μεν βρίσκονται σαν σε δικές τους έδρες και έχουν λάβει ως κλήρο το να είναι αυτό που είναι ενυπόστατα, ενώ άλλα δεν έχουν καθόλου τέτοια ιδιότητα, αλλά είναι μάλλον ανίδρυτα, και δεν στηρίζονται σε δικές τους φύσεις, αλλά περιφέρονται γύρω από τις ουσίες των όντων, και επειδή έχουν τη δυνατότητα να συμβαίνουν στο τάδε ή, ας πούμε, στο δείνα πράγμα, σχεδόν φαίνεται να συνυφίστανται με εκείνα που τα έχουν, και οικειοποιούνται ψευδώς την ξένη φύση σαν να ήταν δική τους. Β: Τι εννοείς; Α:

Και πώς; Αν κάποιος ήθελε να μάθει, θα το διασαφηνίσει το νόημα των όσων προκείνται. Διότι αμέσως είπε: «Εκείνους δε που απειθούν θα τους καταστρέψω, και θα αφαιρέσω όλους τους ανόμους από εσένα, και όλους τους υπερήφανους θα τους ταπεινώσω.» Διότι καταστράφηκε το παλαιό πλήθος του Ισραήλ, επειδή ασέβησε προς τον Χριστό και αρνήθηκε τον Λυτρωτή. Και έχουν εξαλειφθεί όλοι οι υπερήφανοι και όσοι ζούσαν ανόμως, δηλαδή αυτοί που ανέλαβαν να ηγεμονεύουν στη Συναγωγή των Ιουδαίων, οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι. Πώς άλλωστε δεν θα ήταν άνομοι και αλαζόνες, αυτοί που δεν ενδιαφέρθηκαν ούτε στο ελάχιστο για τον σεβασμό προς τον νόμο, αλλά υψώνουν το κέρας τους ψηλά, και μιλούν με αδικία εναντίον του Θεού; Διότι είπαν: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον.» Και έχουν εκπέσει από το να καθοδηγούν τους λαούς, εφόσον αναδείχθηκαν οι άγιοι απόστολοι, για τους οποίους λέει: «Θα τοποθετήσω τους κριτές σου όπως προηγουμένως, και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής.» Και οι θεσπέσιοι μαθητές δεν στάθηκαν σε τίποτα κατώτεροι από τους παλαιότερους αγίους, τους οποίους ονομάζει κριτές, και αποκαλεί συμβούλους. Διότι έκαναν και τα δύο: επέπλητταν όσους αμάρταναν ως κριτές, και συμβούλευαν όσους είχαν ασθενήσει πνευματικά, δίνοντάς τους όσα ήταν χρήσιμα για την πνευματική τους υγεία.

«Διότι είπε: Με τη δύναμή μου θα ενεργήσω, και με τη σοφία της συνέσεώς μου, θα καταργήσω τα σύνορα των εθνών, και θα λεηλατήσω τη δύναμή τους· και θα συγκλονίσω κατοικημένες πόλεις, και με το χέρι μου θα καταλάβω ολόκληρη την οικουμένη σαν φωλιά πουλιών, και θα την πάρω όπως μαζεύει κανείς εγκαταλελειμμένα αυγά· και δεν υπάρχει κανείς που θα μου ξεφύγει, ή που θα μου φέρει αντίρρηση». Λέει, λοιπόν, ότι ο Ασσύριος, που έχει τόσο υπερφίαλα φρονήματα, δεν θα μείνει έξω από την κοινή μοίρα. Διότι ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και από όσους νοσούν από την αλαζονεία απαιτεί πάντοτε να δώσουν λόγο για τα αδικήματά της, και τους καθιστά οικτρούς και καταβεβλημένους, για να μάθουν να μην υψώνουν ψηλά το κέρας τους, σύμφωνα με τα γεγραμμένα· αλλά μάλλον να αποκτούν επίγνωση της δικής τους φύσης και αδυναμίας. Διότι, όταν, λέει, συντελέσει ο Κύριος όλα όσα κάνει στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, δηλαδή όταν φτάσει στο τέλος της η οργή Του εναντίον τους, τότε θα επιφέρει το χέρι Του, και την τιμωρητική ράβδο, στον υπερήφανο νου, στον άρχοντα των Ασσυρίων.

Λέει δε ότι θα συντριβούν όσοι είναι αλαζόνες εξαιτίας της ύβρεώς τους. Διότι πράγματι έγιναν υψηλόφρονες λόγω της ύβρεώς τους, όχι μόνο επειδή σκότωσαν αγίους προφήτες και έλεγαν απερίφραστα σε εκείνους που τους έδιναν τις άριστες συμβουλές: «Άλλα να μας λέτε, και να μας αναγγέλλετε κάποια άλλη πλάνη», αλλά και επειδή ακόνισαν τη γλώσσα τους εναντίον του ίδιου του Χριστού, και υψώνοντας το κέρας τους ψηλά, μίλησαν με αδικία εναντίον του Θεού, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Αλλά αυτοί θα ταπεινωθούν, λέει, και θα πέσουν από μαχαίρι.

Διότι είναι πλέον αδύναμη και δεν έχει ισχύ. Επομένως, ας λέμε και εμείς στους παρανομούντες να μην παρανομούν, και στους αμαρτωλούς να μην υψώνουν κέρας, ούτε βεβαίως να το υψώνουν με τρόπο ανόσιο, και να λαλούν αδικία εναντίον του Θεού που κρατεί τα σύμπαντα. <Καλλιέργει τη γη σου· διότι πλοία δεν έρχονται πλέον από την Καρχηδόνα. Το δε χέρι σου δεν θα έχει πλέον ισχύ στη θάλασσα, εσύ που εξόργιζες βασιλείς.> Μεταθέτει, λέγει, τις ασχολίες από τα εμπορικά επιτηδεύματα στις γεωργικές εργασίες. Διότι δεν θα ασχοληθείς ξανά με τα τόσο προσφιλή σου εμπόρια, ούτε θα έρθουν από την Καρχηδόνα αυτοί που συγκεντρώνουν για σένα αμέτρητο πλούτο, και υποτάσσονται στο χέρι σου, δηλαδή στη δύναμή σου. Διότι δεν θα έχεις πλέον καμία απολύτως δύναμη, αν και υπήρξες πολύ ισχυρή στη θάλασσα, δηλαδή είχες γίνει ισχυρότατη εναντίον κάθε νησιού και πόλης που βρισκόταν κοντά στη θάλασσα, εσύ που εξόργισες πάρα πολλούς βασιλείς. Διότι φοβερή ήταν, όπως είπα, κατά τα αρχαία χρόνια η Τύρος και στους πιο μακρινούς και στους γείτονες και στους ηγέτες των εθνών. <Αλλά ο Κύριος των δυνάμεων έδωσε εντολή για τη Χαναάν (δηλαδή, για τη γη των αλλοφύλων), ώστε να καταστραφεί η ισχύς της.> Διότι επήλθαν τα δεινά του πολέμου μέσω της ωμότητας των Ασσυρίων, όχι βέβαια μόνο στην Τύρο, αλλά και σε άλλα έθνη, στους Μωαβίτες και στους Ιδουμαίους, και σε κάποιους άλλους.

Επειδή δε κάποιοι από αυτούς που βασίλευσαν στην Ιουδαία κάλεσαν σε βοήθεια το χέρι των Αιγυπτίων, αν και το έκαναν αυτό ανάρμοστα, νόμισε και τώρα ο Ασσύριος ότι ο Εζεκίας δεν έχει εμπιστευθεί στον Θεό, αλλά σε κάποιους άλλους, και μάλλον σε αυτούς που κατέχουν τη γη των Αιγυπτίων. Γι' αυτόν τον λόγο την ονομάζει καλαμένια ράβδο. Διότι, λέει, η ελπίδα σε αυτούς είναι κατά κάποιον τρόπο σαθρή και πάντοτε εύθραυστη, και περισσότερο βλάπτει παρά μπορεί να ωφελήσει αυτούς που τη χρησιμοποιούν. Όπως ακριβώς συμβαίνει με μια καλαμένια ράβδο, πάνω στην οποία, αν κάποιος στηριχθεί, οπωσδήποτε θα τη συντρίψει, και αυτή με τη σειρά της θα βλάψει εκείνον που πήρε θάρρος στηριζόμενος πάνω της. <Εάν δε λέτε: Στον Κύριο τον Θεό μας έχουμε εναποθέσει την ελπίδα μας, τώρα αναμετρηθείτε με τον κύριό μου, τον βασιλιά των Ασσυρίων, και θα σας δώσω δύο χιλιάδες άλογα, εάν θα μπορέσετε να βρείτε αναβάτες για αυτά. Και πώς μπορείτε να αποκρούσετε το πρόσωπο έστω και ενός τοπάρχη;> Αθυροστομεί πάλι, και υψώνει το κέρας του στα ύψη, και λαλεί αδικία εναντίον του Θεού. Διότι, λέει, εάν πράγματι έχετε εμπιστευθεί σε Αυτόν, αναμετρηθείτε με τον κύριό μου, δηλαδή, εξοπλιστείτε και σταθείτε για μάχη.

Ζύγια δόλου μέσα στα πουγκιά τους έχουν και οι εφευρέτες των ανόσιων δογμάτων, εκείνοι που «διαστρέφουν όλα τα ορθά» και υποκλέπτουν τον νου των πιο απλοϊκών με απάτες και δόλους, και πλουτίζουν βέβαια επειδή θηρεύουν πολλούς· όμως, καθώς συγκεντρώνουν για τον εαυτό τους έναν τέτοιο πλούτο γεμάτο ασέβεια, μιλούν, ομολογουμένως, χωρίς να λένε τίποτα το αληθινό, παρά μόνο κίβδηλα και ψευδή, τα οποία είναι σαν να έχουν επικαλυφθεί με τις κομψότητες της απάτης. Υψώνουν επίσης και τη γλώσσα τους τέτοιοι άνθρωποι, «λαλώντας αδικία κατά του Θεού», σύμφωνα με το γεγραμμένο, και «εκστομίζοντας τα υπέρογκα λόγια της ματαιότητας», για τους οποίους είναι επακόλουθο να ειπωθεί: «Άκουσε φυλή, και τι θα στολίσει την πόλη; Μήπως το πυρ ή ο οίκος των ανόμων που θησαυρίζει θησαυρούς ανομίας, και η αδικία μαζί με την ύβρη;» Διότι το πυρ της κολάσεως δεν θα είναι για αυτούς προς στολισμό, αλλά προς καταδίκη. Και επειδή έγιναν οίκοι που θησαυρίζουν ανομία, θα καταστούν αντικείμενο κατάρας και καταδίκης, και θα περιπέσουν σε κάθε κακό. <Και εγώ θα αρχίσω να σε πατάσσω και θα σε αφανίσω εξαιτίας των αμαρτιών σου. Εσύ θα τρως και δεν θα χορταίνεις, και θα σε εξορίσω μέσα στον ίδιο σου τον εαυτό, και θα καταδιωχθείς και δεν θα διασωθείς, και όσοι τυχόν διασωθούν θα παραδοθούν στη ρομφαία· εσύ θα σπείρεις και δεν θα θερίσεις, εσύ θα εκθλίψεις ελιά και δεν θα αλειφθείς με έλαιο, και οίνο θα φτιάξετε και δεν θα πιείτε, και θα αφανιστούν τα προστάγματα του λαού μου.>

Επομένως, σαν λαμπάδα σε ανθρώπους που βαδίζουν στο σκοτάδι αναδείχθηκε σε εμάς ο Χριστός, απαλλάσσοντάς μας δια της ευαγγελικής παιδείας από εκείνη την αρχαία ομίχλη, την οποία ο εχθρός των πάντων, αφού την εισήγαγε στις διάνοιές μας, δεν μας επέτρεπε να ατενίσουμε τον κατά φύση και αληθινό Θεό, ούτε καν να διακρίνουμε την οδό της ευσέβειας και της ζωής. Το φέγγος, λοιπόν, που μας υπέδειξε ο Χριστός, θα είναι σαν φως, δηλαδή όχι αμυδρό ούτε ασθενικό, όπως βέβαια εκείνο δια του Μωυσή· διότι ο νόμος δόθηκε μέσα από αινίγματα και σκιές· αλλά σαν φως καθαρό και απαλλαγμένο από ομίχλη, το οποίο εισδύει στον νου και στην καρδιά, και μας αστράφτει τη νοητή αυγή, εγκαθιδρύοντας μέσα μας την ακτίνα της ανόθευτης γνώσης. «Κέρατα βρίσκονται στα χέρια του». Το κέρας λαμβάνεται πάντοτε στις θεόπνευστες Γραφές είτε με την έννοια της βασιλείας και της δύναμης, είτε με την έννοια της υπεροψίας. Και αυτό διδάσκει ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Είπα στους παράνομους, μην παρανομείτε, και στους αμαρτωλούς, μην υψώνετε κέρας· μην υψώνετε στα ύψη το κέρας σας, και μη λαλείτε αδικία εναντίον του Θεού». Διότι κάποιοι, εκστομίζοντας «υπέρογκα λόγια ματαιότητας», σύμφωνα με ό,τι έχει γραφτεί, λαλούν αδικία εναντίον του Θεού, παραχαράσσοντας την ορθότητα των δογμάτων γι' Αυτόν, ή εξυβρίζοντας με οποιονδήποτε άλλο τρόπο.

Ποιο είναι λοιπόν το νόημα του οράματος, όσο βέβαια μπορώ, θα προσπαθήσω να το εξηγήσω. Το κέρας πάντοτε στη θεόπνευστη Γραφή λαμβάνεται αφενός ως εικόνα και απεικόνιση ισχύος, δηλαδή βασιλείας· υποδηλώνει όμως πλείστες φορές και την υπεροψία, όπως όταν ο μακάριος Δαβίδ λέει σε κάποιους: «Είπα στους παράνομους μην παρανομείτε, και στους αμαρτωλούς μην υψώνετε κέρας· μην υψώνετε ψηλά το κέρας σας και μη λαλείτε αδικία κατά του Θεού». Ψάλλει δε κάπου και για τον Χριστό: «Το κέρας αυτού θα υψωθεί εν δόξη», δηλαδή, η βασιλεία, και η ισχύς και η εξουσία του να κυριαρχεί επί των πάντων.

Και, πράγματι, ο θεσπέσιος Παύλος προσφωνούσε όσους είχαν σωθεί και είχαν πιστέψει μέσω αυτού λέγοντας: «Μα την καύχηση για εσάς, αδελφοί, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού»· και πάλι τους ονόμαζε δικό του «στέφανο και χαρά». <Και αυτή θα είναι η πτώση των ίππων και των ημιόνων και των καμήλων και των όνων και όλων των κτηνών που βρίσκονται στα στρατόπεδα εκείνα, παρόμοια με αυτήν την πτώση.> Αφού όρισε ήδη τους τρόπους της τιμωρίας, τους οποίους εντελώς και εξάπαντος θα υποστούν κατά καιρούς όσοι έχουν εκστρατεύσει εναντίον της αγίας πόλεως, έχοντας γίνει διώκτες και υβριστές, βδελυροί και εριστικοί, και οι οποίοι λαλούν αδικία εναντίον του Θεού, και υψώνουν το κέρας, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού, προσθέτει χρησίμως ότι «Αυτή θα είναι η πτώση των ίππων και των ημιόνων και των καμήλων και των όνων και όλων των κτηνών». Μέσα δε από τα υποζύγια υποδηλώνει αυτούς που επιβαίνουν σε αυτά.

«Εάν λέγω την αλήθεια, γιατί εσείς δεν με πιστεύετε;» Και όπου δεν υπήρχε καθόλου εύρεση αμαρτίας, εκεί οπωσδήποτε το μίσος των διωκτών είναι εντελώς αδικαιολόγητο. Το να θέλουν να φονεύσουν δεν έχει έδρα και βάση, δηλαδή αφορμή. <Μάταια ονείδισαν την ψυχή μου.> (B f. 114 b) Άραγε δεν ονείδιζαν την ψυχή του άδικα και μάταια, άλλοτε βεβαιώνοντας ότι είναι Σαμαρείτης και φιλοπότης, άλλοτε λέγοντας ότι έχει δαιμόνιο και ότι πλανά τα πλήθη, και μάλιστα ότι τελεί τα θεία σημεία μέσω του Βεελζεβούλ; Επομένως, ας καταδικαστούν οι Ιουδαίοι που θρασυστόμησαν εναντίον του χωρίς λόγο και μάταια, και που μίλησαν με αδικία κατά του Θεού, υψώνοντας ψηλά το κέρας τους, σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού. [<Ας έλθει σε αυτόν παγίδα την οποία δεν γνωρίζει.> Διότι την παγίδα που δεν γνώριζαν και που ποτέ δεν περίμεναν, τις συμφορές δηλαδή που επρόκειτο να τους συμβούν, αυτές ακριβώς τους κατέλαβαν. Επειδή εκδιώχθηκαν από το να καθοδηγούν τους λαούς, ή μάλλον καταστράφηκαν μαζί τους, γινόμενοι θήραμα των εχθρών αιχμαλωτίστηκαν και λεηλατήθηκαν, και ποιο άραγε από τα έσχατα κακά δεν τους συνέβη;] <Και η παγίδα που έκρυψαν, ας τους συλλάβει.> (B f. 115) Η παγίδα που έκρυψαν για τον Χριστό, αυτή τους συνέλαβε, και έπεσαν στην ίδια τους την παγίδα.

Ύψωναν μάλιστα και το κέρας, ισχυριζόμενοι ότι γνωρίζουν το θέλημα του Θεού όταν έλεγαν: «Εμείς γνωρίζουμε ότι ο Θεός έχει μιλήσει στον Μωυσή.» <Μην υψώνετε το κέρας σας, μη μιλάτε με αδικία εναντίον του Θεού.> (A f. 375 b, G f. 72, H f. 257 b, L f. 177) Αμαρτάνουν εξάλλου και μιλούν με αδικία εναντίον του Θεού όσοι από τα έθνη είναι ειδωλολάτρες. Υψώνουν δε το κέρας ψηλά και τεντώνουν με αλαζονεία τον αυχένα, εναντιωνόμενοι στον Θεό, εκείνοι που πολεμούν τα δόγματα της αλήθειας και έχουν συνηθίσει να ψευδολογούν, μη γνωρίζοντας ούτε τι λένε, ούτε για ποια πράγματα είναι κατηγορηματικοί. Διότι και τα κερασφόρα ζώα υπερηφανεύονται πάρα πολύ για τα κέρατά τους.

Δ'. Επομένως, αφού θέσουμε εκ των προτέρων το παράδειγμα ως έναν αισθητό τύπο για τις θεωρητικές αναζητήσεις, ας υψωθούμε προς αυτό που υπερέχει ασυγκρίτως, και όσο το δυνατόν καλύτερα, στο μέτρο του εφικτού, προσεγγίζοντας το ίδιο το κάλλος της θείας φύσεως, ας κατανοήσουμε ότι ο μεν ανθρώπινος λόγος, και βεβαίως η μορφή που τυχόν θα μπορούσε να νοηθεί ότι ενυπάρχει στα σώματα, στερούνται αυτόνομης υπάρξεως και σε καμία περίπτωση δεν υφίστανται ιδιαιτέρως και αυτοτελώς· αντίθετα, το θείο και υπερκόσμιο γέννημα, δηλαδή ο Υιός, υφίσταται, έχοντας γεννηθεί υποστατικώς από τον Πατέρα, ο Οποίος υφίσταται αγεννήτως. Ας μην ταράζει όμως κανέναν η διαφορά των λέξεων. Διότι δεν θα αποδεχτούμε βεβαίως τις επιπόλαιες σκέψεις ορισμένων, οι οποίοι μιλούν από την καρδιά τους και όχι από το στόμα του Κυρίου, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Σε αυτούς ταιριάζει να αναφωνήσουμε και να πούμε: «Συνέλθετε, εσείς που μεθάτε από το δικό σας κρασί». Ή μάλλον, για να πούμε την αλήθεια, μη γνωρίζοντας ούτε καν τον εαυτό τους, υψώνουν υπερήφανα το κέρας τους «και μιλούν με αδικία κατά του Θεού», όπως ψάλλει σε εμάς και ο ίδιος ο θείος Δαβίδ. Διότι, συνδέοντας χωρίς σύνεση τα εφευρήματα των ανθρώπινων εννοιών και «υφαίνοντας ιστό αράχνης» με κάποιους αδύναμους συλλογισμούς, σύμφωνα με τη Γραφή, λεηλατούν ανόσια τις ψυχές των πιο απλοϊκών ανθρώπων, παρασύροντάς τες στην πλάνη και ρίχνοντάς τες στους λάκκους της απώλειας.

Αυτό, λοιπόν, θα τρομοκρατήσει όλους τους εχθρούς, και μάλιστα πολύ εύκολα. Αυτό θα αποδείξει ότι εκείνοι που υψώνουν με αλαζονεία το κέρας τους στο ύψος και μιλούν με αδικία εναντίον του Θεού, είναι οικτροί, καταβεβλημένοι και ασύνετοι, και μάλλον ότι έχουν γλώσσα γεμάτη από κάθε ασέβεια, ώστε να λέγεται γι' αυτούς: «Δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους, και το στόμα τους είναι γεμάτο κατάρα και πικρία.» Ας χρησιμοποιήσουμε, λοιπόν, εναντίον τους τις σάλπιγγες, δηλαδή τα ιερά και αμώμητα κηρύγματα της αλήθειας. Αλλά βέβαια, εάν προσφέρουμε τις πνευματικές θυσίες στον Θεό και Σωτήρα των πάντων, ας αναπέμψουμε επινίκιους ύμνους σε Εκείνον που για χάρη μας έγινε σαν κι εμάς, και συγκατατέθηκε λαμβάνοντας τη μορφή δούλου.

Διότι ο μεν νόμος έσωζε έναν μόνο οίκο, αυτόν του Ισραήλ. Ο Χριστός όμως δεν έπραξε έτσι, αλλά εξαγόρασε για τον Θεό και Πατέρα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, ολόκληρο τον κόσμο μέσω της πίστεως σε Αυτόν και με το ίδιο Του το αίμα. Γι' αυτό λοιπόν λέει: «Δεν φοβηθήκατε να καταλαλήσετε εναντίον του θεράποντά μου Μωυσή;» Διότι τέτοιο είναι εκείνο που από παλιά ελέχθη μέσω του προφήτη προς τους ανόσιους Φαρισαίους εξαιτίας των φλυαριών και της αθυροστομίας τους κατά του Χριστού: «Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, γιοι άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης. Με ποιον εμπαίξατε; Και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας; Και εναντίον ποιου ελευθερώσατε τη γλώσσα σας;» Διότι πράγματι, οι Φαρισαίοι, έχοντας αφήσει χαλαρά τα χαλινάρια στη θεομάχο τους γλώσσα, διέδιδαν κατά κάποιον τρόπο ταχύτατα τη δυσφήμιση κατά του Χριστού, και, φουσκωμένοι από υπέρμετρη αλαζονεία, ξεστομίζουν λόγια αυθάδειας. Γι' αυτά πονώντας βαθύτατα και ο Μελωδός, λέει: «Είπα στους παράνομους: Μην παρανομείτε, και στους αμαρτωλούς: Μην υψώνετε κέρας, μην υψώνετε ψηλά το κέρας σας, και μη μιλάτε με αδικία κατά του Θεού.»

Διότι παρανομούσαν πράγματι κατακρίνοντας ασεβώς Εκείνον που ελάχιστα έπρεπε, και θα μπορούσε κανείς να τους συλλάβει να υψώνουν με αλαζονεία το κέρας τους, καθώς δεν παραχωρούσαν μόνο στον Χριστό τη γνώση του θελήματος του Πατρός, αλλά ισχυρίζονταν ότι μάλλον και οι ίδιοι το γνωρίζουν αυτό, λέγοντας, όπως ήδη έχει προειπωθεί: «Εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός», δείχνοντας έτσι σπουδή στο να απειθούν. Και τότε απομακρύνθηκε η νεφέλη από τη Σκηνή του Μαρτυρίου. Η δε Μαριάμ παρουσιάστηκε αμέσως λεπρή, και όχι απλώς λεπρή, αλλά λευκή σαν το χιόνι. Διότι, αγανακτώντας και νιώθοντας πικρία για τις ύβρεις κατά του Χριστού και τα ανόσια τολμήματα των Ιουδαίων, η θεία και άχραντη φύση κατά κάποιον τρόπο πέταξε ψηλά και αναχώρησε από τη Συναγωγή, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Χριστό: «Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου». Διότι, αφού κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε στύλο νεφέλης, σαν νεφέλη πάλι αποχωρεί, σύμφωνα με τον συμβολισμό του γράμματος. Επειδή δε αποχωρίστηκε ευλόγως από τη Συναγωγή των Ιουδαίων, αυτή αποδείχθηκε αμέσως ακάθαρτη· και ακάθαρτη όχι απλώς, αλλά φτάνοντας στην έσχατη ακρότητα του πάθους.

Αν λοιπόν κάποιος επέλεγε να αντιπαρατεθεί σε αυτά πιο διεξοδικά, δεν θα ήταν καθόλου δύσκολο, παραθέτοντας τα λόγια της θεόπνευστης Γραφής, να αποκρούσει τη βλάβη που προέρχεται από την ανοησία τους. Όμως, αυτά τα οποία ελέγχονται τόσο ολοφάνερα ως ελαττωματικά και έχουν εξαιρετικά μεγάλη ασχήμια, θεωρώ πως είναι περιττό να τα αξιώνει κανείς έστω και με προσοχή. Β— Σωστά μιλάς. Α— Επομένως, ας προχωρήσουμε σε εκείνο που είναι συγγενές με το ήδη καταδικασμένο. Διότι κάποιοι παραχαράσσουν την ομορφιά της αλήθειας, σαν να κιβδηλεύουν κάποιο νόμισμα, «υψώνοντας ψηλά το κέρας και μιλώντας με αδικία κατά του Θεού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Φαντάζονται δηλαδή τον Μονογενή ως ανύπαρκτο και χωρίς δική του υπόσταση, και λένε οι ταλαίπωροι ότι δεν υπάρχει σε δική του, ανεξάρτητη υπόσταση, αλλά ότι προήλθε από τον Θεό απλώς ως ρήμα και ως προφορικός μόνο λόγος, και ότι κατοίκησε μέσα σε άνθρωπο, κατασκευάζοντας με αυτόν τον τρόπο τον Ιησού και υποστηρίζοντας ότι είναι μεν αγιότερος από τους αγίους, όχι όμως και Θεός. Επομένως, όπως έγραψε και ο μαθητής του Σωτήρα: «Ποιος είναι ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός; Αυτός είναι ο αντίχριστος, εκείνος που αρνείται τον Πατέρα και τον Υιό. Καθένας που αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα· εκείνος που ομολογεί τον Υιό, έχει και τον Πατέρα». Διότι και οι δύο αναγνωρίζονται ο ένας μέσω του άλλου, και ο καθένας βρίσκεται μέσα στον άλλο, τόσο από εμάς τους ίδιους όσο και από τους αγίους αγγέλους.

Για τον λόγο αυτό, ο σοφότατος Παύλος, το μέγα δοχείο της γνώσεως, ευαγγελιζόμενος σε εμάς τη μέλλουσα τρυφή των πρώτων δικαίων από τη δική του βεβαιότητα, λέγει τα εξής: Η βασιλεία των ουρανών δεν είναι βρώση και πόση, αλλά δικαιοσύνη και ειρήνη και χαρά εν Αγίω Πνεύματι, τα οποία αποτελούν τον καρπό της τέλειας αγάπης. Επομένως, εκείνοι που προκόβουν προς την τελειότητα μπορούν να γεύονται αυτήν διαρκώς εδώ στη γη, όμως κανείς δεν μπορεί να την αποκτήσει τέλεια, παρά μόνο όταν καταποθεί ολοκληρωτικά το θνητό από τη ζωή. {91.} Κάποιος από εκείνους που αγαπούν τον Κύριο με αχόρταγη διάθεση μου διηγήθηκε ότι, επειδή επιθύμησα να γνωρίσω συνειδητά την αγάπη του Θεού, ο Αγαθός Θεός μου το παραχώρησε αυτό με πολλή αίσθηση και βεβαιότητα, και τόσο πολύ, λέει, αισθάνθηκα αυτήν την ενέργεια, ώστε η ψυχή μου βιαζόταν τότε με ανεκλάλητη χαρά και αγάπη να βγει από το σώμα και να αναχωρήσει προς τον Κύριο, και να ξεχάσει, τρόπον τινά, τον τρόπο αυτής της πρόσκαιρης ζωής. Εκείνος δε που έχει αποκτήσει εμπειρία αυτής της αγάπης, ακόμη και αν υβριστεί ή ζημιωθεί μύριες φορές από κάποιον, διότι συμβαίνει να κατέχει ακόμη κάτι τέτοιο όποιος πρόκειται να υποστεί δοκιμασίες, δεν οργίζεται εναντίον του, αλλά παραμένει τρόπον τινά προσκολλημένος ακόμη και στην ψυχή εκείνου που τον ύβρισε ή τον ζημίωσε. Αναφλέγεται δε μόνο εναντίον εκείνων οι οποίοι είτε στρέφονται κατά των φτωχών, είτε, όπως λέει η Γραφή, λαλούν αδικία κατά του Θεού, είτε ζουν με οποιονδήποτε άλλον πονηρό τρόπο.

Και τι λέω ακόμη; Μίσησες τα επουράνια και αγάπησες τα επίγεια, και κατηγορείς ακόμη τον μοναχικό βίο; Δεν γνωρίζεις ότι είναι γραμμένο: θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλους όσοι λαλούν το ψεύδος; Και πάλι: μην μιλάτε άδικα εναντίον του Θεού, διότι ο Θεός είναι κριτής.

Αυτά για τον Μάρκελλο. 6. Αυτά, λοιπόν, και τα παρόμοια έγραψε ο Μάρκελλος μετά την παρερμηνεία των ρητών από τις Παροιμίες, μιλώντας με αδικία εναντίον του Θεού και υψώνοντας ψηλά το κέρας της αλαζονείας του. Φτάνοντας λοιπόν πέρα από τη μέση του βιβλίου του και παραθέτοντας και πάλι τα λόγια του Αστερίου που λένε: «Διότι άλλος είναι ο Πατέρας που γέννησε από τον εαυτό Του τον Μονογενή Λόγο και πρωτότοκο πάσης κτίσεως, μόνος μόνον, τέλειος τέλειον, βασιλιάς βασιλιά, Κύριος Κύριον, Θεός Θεόν, απαράλλακτη εικόνα της ουσίας, της βουλής, της δυνάμεως και της δόξης Του»—παραθέτοντας λοιπόν αυτά και δυσανασχετώντας με την «απαράλλακτη εικόνα», δηλαδή το ακριβές και σαφές αποτύπωμα της ουσίας του Θεού και των υπολοίπων, αποκαλώντας αυτήν την αντίληψη φαύλη, επισυνάπτει τη δυσαρέσκειά του, γράφοντας τα εξής: «Αυτά τα λόγια ελέγχουν σαφώς τη φαύλη άποψή του περί θεότητος. Διότι, πώς ο Κύριος και Θεός, ο οποίος γεννήθηκε, όπως ο ίδιος προηγουμένως ανέφερε, δύναται ακόμη να είναι εικόνα του Θεού; Διότι άλλο πράγμα είναι η εικόνα του Θεού και άλλο ο Θεός. Επομένως, εάν μεν είναι εικόνα, δεν είναι Κύριος ούτε Θεός, αλλά εικόνα Κυρίου και Θεού· εάν δε είναι όντως Κύριος και όντως Θεός, δεν δύναται πλέον ο Κύριος και Θεός να είναι εικόνα Κυρίου και Θεού». Και στη συνέχεια (προσθέτει): «Δεν θέλει, λοιπόν, να είναι αυτός τίποτα από όσα προείπε· διότι λέει ότι αυτός είναι εικόνα όλων αυτών.

«Μην υψώνετε ψηλά το κέρας σας, μη λαλείτε αδικία εναντίον του Θεού». Στη συνέχεια, από το ίδιο το πρόσωπο του Χριστού, προσθέτει το εξής: «Εγώ όμως θα αναγγέλλω αιώνια, θα ψάλλω στον Θεό του Ιακώβ. Και θα συντρίψω όλα τα κέρατα των αμαρτωλών, και θα υψωθούν τα κέρατα του δικαίου».

Είπα στους παράνομους: Μην παρανομείτε, και σε όσους αμαρτάνουν: Μην υψώνετε κέρας. Τους μεν στύλους της αγίας και καθολικής Εκκλησίας εγώ, λέει ο Θεός, τους στερέωσα· διότι τους εξέλεξα από την αποδοθείσα γη, η οποία έλιωσε μαζί με αυτούς που την κατοικούσαν· στους δε υπόλοιπους διαμαρτυρήθηκα, διατάζοντας και προτρέποντάς τους να μην παρανομούν. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: Είπα, λέει, σε όσους στασιάζουν: Μη στασιάζετε· και στους παράνομους: Μην υψώνετε κέρας. Μην υψώνετε ψηλά το κέρας σας, λαλώντας ανομία με σκληρό τράχηλο. Αυτά είναι δυνατόν να λέγονται προς το άλλο τάγμα, εκείνο που προέρχεται από την περιτομή, δηλαδή αυτούς που στασίασαν κατά του Σωτήρα και επάρθηκαν εναντίον του· εξαιτίας των οποίων έλιωσε η γη τους και όλοι όσοι την κατοικούν. Εξάλλου, και στα έθνη όλης της οικουμένης μέσω του κηρύγματος των αποστόλων δόθηκε η μαρτυρία να μην παρανομούν, και σε όσους αμαρτάνουν να μην υψώνουν το κέρας της αμαρτίας, ούτε να επαίρονται και να αποθρασύνονται, ούτε να λαλούν αδικία κατά του Θεού· πράγμα το οποίο έπρατταν πρωτύτερα, ακολουθώντας την πολυθεϊστική πλάνη και αγνοώντας τον Θεό των όλων.

Διότι ούτε από την ανατολή, ούτε από τη δύση, ούτε από έρημα βουνά, επειδή ο Θεός είναι κριτής. Και αυτά, λέγει, τα διακήρυξα μέσω των αποστόλων μου σε όλους τους ανθρώπους, για να θυμούνται την κρίση του Θεού και να παύσουν κάθε παρανομία, έχοντας την πεποίθηση ότι δεν απέχει κάπου μακριά ο κριτής των πάντων· αντιθέτως, τα πάντα πληροί και παντού είναι παρών. Γι' αυτό αρμόζει, εφόσον ζούμε μπροστά στα μάτια Του, να διάγουμε τον βίο μας με προσοχή. Διότι δεν απέχει μακριά, ώστε να νομίσει κανείς ότι έχει μετοικήσει κάπου μακριά, είτε στην ίδια την ανατολή, είτε στα δυτικά μέρη, είτε κάπου σε ερήμους και βουνά. Όντας παρών ανάμεσα στα πάντα, είναι κριτής των όλων. Και έργο της κρίσης Του είναι να απονέμει στον καθένα σύμφωνα με την αξία του, και τον μεν να ταπεινώνει, τον δε να υψώνει· να ταπεινώνει δηλαδή τους υπερήφανους και εκείνους που υψώνουν το κέρας τους ψηλά· και να υψώνει τους ταπεινούς, σύμφωνα με το ρητό: «Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη».

Στο τέλος, με ύμνους, ψαλμός του Ασάφ, ωδή ΟΕ΄. Είναι γνωστός στην Ιουδαία ο Θεός, στον Ισραήλ είναι μεγάλο το όνομά του. Ο παρών ψαλμός συγκαταλέγεται σε εκείνους που αναπέμπονται για αγαθό σκοπό. Συμφωνεί δε με τον προηγούμενο, περιέχοντας τους λόγους περί της κρίσεως του Θεού. Αυτό ακριβώς φανερώνει λέγοντας στη συνέχεια: «Από τον ουρανό έκανες να ακουστεί η κρίση, η γη φοβήθηκε και ησύχασε, όταν σηκώθηκε για κρίση ο Θεός, για να σώσει όλους τους πράους της γης». Και σε εκείνον μεν λεγόταν προς τους παράνομους: «Μην υψώνετε το κέρας σας, και μην επαίρετε στο ύψος το κέρας σας»· ενώ στον παρόντα: «Ταράχθηκαν, λέει, οι ασύνετοι στην καρδιά· κοιμήθηκαν τον ύπνο τους, και δεν βρήκαν τίποτε όλοι οι άνδρες του πλούτου». Αυτοί δε ήταν εκείνοι που ύψωναν τα κέρατα. Διδάσκει δε μέσω αυτών ο λόγος ένα βαθύτατο δόγμα, ώστε να γνωρίσουμε ποιος άραγε είναι ο αληθινός Ισραήλ, και ποια είναι σύμφωνα με τον αληθινό λόγο η χώρα του που ονομάζεται Ιουδαία· ποια είναι η αληθινή Ιερουσαλήμ, και ποιο είναι το κατοικητήριο του Θεού. Αυτά τα οικονομά το προφητικό Πνεύμα με υπερβάλλουσα σοφία· αφενός παρέχοντας ευφροσύνη σε όσους ακούν με πιο ταπεινό και ιουδαϊκό τρόπο, μέσω της ομωνυμίας όσων δηλώνονται, αφετέρου διδάσκοντας στους θεωρητικούς τα μαθήματα των θείων δογμάτων.

Επομένως, εκείνον που ο Προφήτης ονόμασε Ύψιστο Θεό, αυτόν ο θείος Απόστολος λέει ότι είναι το Άγιο Πνεύμα. Εάν όμως αμφιβάλλεις, εξέτασε πάλι τα λεγόμενα: Διότι, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα: «Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με πείραξαν οι πατέρες σας». Εάν λοιπόν το Άγιο Πνεύμα λέει ότι: «Με πείραξαν οι πατέρες σας στην έρημο», και ο Προφήτης διαβεβαιώνει ότι αυτός που πειράχτηκε στην έρημο είναι ο Ύψιστος Θεός, τότε έκλεισαν τα στόματα των Πνευματομάχων, τα οποία λαλούν αδικία κατά του Θεού, εφόσον σαφώς τόσο ο Απόστολος όσο και ο Προφήτης μέσω αυτών των λόγων κηρύσσουν τη θεότητα του Πνεύματος. Διότι ο μεν (Προφήτης) είπε ότι, «Επείρασαν τον Ύψιστο Θεό», και απηύθυνε εκείνη τη ρήση προς τους Ισραηλίτες ως εκ μέρους του Θεού, ότι, «Στην έρημο με πείραξαν οι πατέρες σας»· ο δε μέγας Παύλος απέδωσε αυτά τα λόγια στο Άγιο Πνεύμα, ώστε μέσα από αυτά να αποδειχθεί ολοφάνερα ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο Ύψιστος Θεός. Άραγε βλέπουν οι εχθροί της δόξας του Πνεύματος την πύρινη γλώσσα των θείων λογίων που φωτίζει τα κρυμμένα, ή θα χλευάσουν σαν να είμαστε μεθυσμένοι από γλεύκος; Εγώ όμως, ακόμη και αν λένε τέτοια εναντίον μας, σας συμβουλεύω, αδελφοί, να μη φοβηθείτε τον ονειδισμό τέτοιων ανθρώπων, ούτε να καταβληθείτε από τις ύβρεις τους.

«Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· ψαλμός στον Ασάφ, ωδή». Ο λόγος απευθύνεται προς τη συναγωγή· διότι το όνομα Ασάφ ερμηνεύεται ως «συναγωγή». Διότι, λέει, δεν καταστράφηκαν ολοκληρωτικά (μέχρι τέλους)· επειδή από αυτούς προήλθαν οι απόστολοι και πολλοί άλλοι. «Θα εξομολογηθούμε». Οι πιστοί δοξολογούν τον Θεό για όλα τα θαυμάσια που έκανε σε αυτούς. «Και θα επικαλεστούμε». Διότι οι δίκαιοι πάντοτε σπεύδουν να προσθέσουν στην αίνεση. «Θα διηγηθώ». Ο προφήτης, εκ μέρους του ανθρώπου, ευχαριστεί τον Θεό. «Όταν λάβω τον καιρό». Ο Θεός λέει: όταν φτάσει ο καιρός της δίκης, τότε η κρίση μου θα είναι ευθεία (δίκαιη). «Έλιωσε η γη». Από τον φόβο της δόξας Του, όταν θα εγερθεί για να κρίνει τη νοητή γη. «Εγώ στερέωσα». Εννοεί τους αποστόλους· διότι η Γραφή τούς παρουσιάζει ως στύλους, οι οποίοι στο μέσον ουρανού και γης βαστάζουν και μεταφέρουν τη χάρη του κηρύγματος· και είναι άρρηκτοι. «Είπα στους παράνομους». Διότι οι απόστολοι έδωσαν τέλος στην ανομία σε όλη τη γη μέσω του κηρύγματος. «Και σε αυτούς που αμαρτάνουν». Επειδή δίδαξαν τους πάντες να ταπεινοφρονούν και να μην υπερηφανεύονται για τη δύναμη του πλούτου· διότι η λέξη «κέρας» ερμηνεύεται ως δύναμη. «Μην υψώνετε». Δηλαδή, μην αποθρασύνεστε με την ισχύ σας εναντίον του Θεού. «Μη μιλάτε». Βλασφημώντας από αλαζονεία τον Χριστό. «Διότι ούτε από τις εξόδους». Διότι ούτε από την ανατολή ούτε από τη δύση ούτε από τα όρη έρχεται η κρίση, αλλά μόνο από τον Θεό, καθώς Εκείνος κρίνει δίκαια. «Διότι ο Θεός». Επειδή Αυτός είναι ο μόνος κριτής των πάντων.

Είδες το απερίγραπτο ύψος του διδασκάλου, ο οποίος καθόταν στην Έφεσο και ατένιζε τα υπεράνω των ουρανών; Με το πνεύμα αποδήμησε στον άνω βυθό, και αφού αλίευσε τη θεολογία από τον κόλπο του Πατρός, έγραφε με το σώμα κάτω στη γη: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος». Ακούστε, οι πιστοί, και στηριχθείτε: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος»· ακούστε, οι φλύαροι αντιρρησίες, και ντραπείτε: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος». Μην αποθρασύνεστε πλέον, βλάσφημοι, μην πολεμάτε πλέον την Εκκλησία, αντίχριστοι· μην παρανομείτε πλέον, μην υψώνετε πλέον το κέρας σας. «Μην υψώνετε ψηλά το κέρας σας και μη λαλείτε αδικία κατά του Θεού», λέγοντας ότι «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε», και ότι «πριν γεννηθεί δεν υπήρχε», και ότι «δημιουργήθηκε από το μηδέν».

Ερώτηση: Και πού, λέγει, στερέωσε τους στύλους της; Της γης, δηλαδή. Μήπως υπάρχει άλλη γη από κάτω της; Απόκριση: Στύλοι της γης είναι η πρόνοια του Κτίστη και η θέλησή Του. Διότι ούτε πάνω σε στύλους ούτε πάνω στα ύδατα, αλλά και η γη και οι άβυσσοι, με τη δύναμη του Κτίστη, έχουν τα θεμέλιά τους πάνω στο τίποτα. Όπως ακριβώς και τον ουρανό, που δεν στηρίζεται σε καμία απολύτως βάση, «ο Δημιουργός τον εξέτεινε σαν δέρμα» με ασφάλεια. «Είπα στους παρανομούντες: Μην παρανομείτε, και στους αμαρτάνοντες: Μην υψώνετε κέρατο». Διότι, ακόμη και αν είστε βασιλείς και περίβλεπτοι, η αμαρτία σας καθιστά ταπεινωμένους. «Μην υψώνετε ψηλά το κέρατό σας», εφόσον είστε χωμάτινοι, «ούτε να λέτε άδικα λόγια κατά του Θεού», νομίζοντας ότι Αυτός είναι περιγραπτός. «Διότι ούτε από τις ανατολές ούτε από τις δύσεις ούτε από τα έρημα όρη» έχει την αρχή Του. «Διότι είναι κριτής», χωρίς να έχει ποτέ αρχή ούτε τέλος. «Αυτόν τον ταπεινώνει και εκείνον τον υψώνει». Να φοβάστε όλοι. «Διότι ποτήρι υπάρχει στο χέρι του Κυρίου, γεμάτο με άκρατο οίνο, καλά αναμεμειγμένο» για όσους Τον αγαπούν «και γέρνει από αυτό σε τούτο», όχι από το ένα σε άλλο διαφορετικό, αλλά γέρνοντας πάντοτε το ίδιο προς το ίδιο, και ποτίζοντας με τον άκρατο οίνο του ελέους Του τους δικαίους Του. «Όμως το κατακάθι του δεν έχει αδειάσει» επιπλέον, αλλά «θα το πιουν όλοι οι αμαρτωλοί της γης», καθώς είναι θολό και γεμάτο κατακάθια, επειδή έχουν μολυνθεί από το αίσχος της αμαρτίας. «

Διότι πάλι, καμία απολύτως διαφορά δεν υπάρχει σε αυτούς μεταξύ φωτός και σκότους, ούτε διάκριση ανάμεσα στο άγιο και το βέβηλο, ή στο καθαρό και το ακάθαρτο. Και έτσι θα επισύρουν την κατηγορία της ειδωλολατρίας, και πάλι σκοτίστηκε η διάνοιά τους και απομωράνθηκε η ψυχή τους. Αυτά είναι τα γνωρίσματα εκείνων που αφήνουν ανεξέλεγκτη τη γλώσσα τους εναντίον του Κτίστη, και εκστομίζουν αδικία εναντίον του Θεού, και αθετούν το μέγα μυστήριο της ευσέβειας.