Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 74:8

Τους παραγγέλλει δε ο λόγος να μην αυξάνουν με την αλαζονεία την ανομία, ούτε να κινούν τη γλώσσα τους εναντίον του Θεού. Διότι ούτε από την ανατολή, ούτε από τη δύση, ούτε από τα έρημα όρη. Μέσα από αυτά δηλώνει ολόκληρο τον κόσμο της οικουμένης· «έξοδο» εννοεί την ανατολή, από την οποία ανατέλλει ο ήλιος, και «δυσμάς» την εσπέρα· «έρημα όρη» δε, τα βόρεια και τα νότια· διότι αυτά λόγω της υπερβολής του ψύχους και του καύσωνα είναι ακατοίκητα. Μην παρανομείτε λοιπόν, λέει, διότι κανείς σε ολόκληρη την οικουμένη δεν θα μπορούσε να διαφύγει της προσοχής του Θεού λέγοντας κάτι βλάσφημο εναντίον Του. Αυτόν ταπεινώνει, και αυτόν υψώνει. Όντας, λέει, αγαθός Κριτής, ταπεινώνει μεν τους ασεβείς, υψώνει δε τους ταπεινούς στην καρδιά. Πρέπει δε να εκληφθούν αυτά και για τους δύο λαούς, των Ιουδαίων εννοώ και εκείνον που προέρχεται από τα έθνη· διότι ο ένας έχει ταπεινωθεί εξαιτίας της αλαζονείας, ενώ ο άλλος υψώνεται εξαιτίας της ταπεινοφροσύνης. (Corderius.) Διότι Αυτός εγκαθιδρύει βασιλείς και τους καθαιρεί, εγείρει από το χώμα τον φτωχό και από την κοπριά ανυψώνει τον πένητα. Αλλά και αφού ταπείνωσε εκείνους που προέρχονταν από την περιτομή, ύψωσε εκείνους που προέρχονταν από τα έθνη.

Α. Το να πολιτεύεται κανείς και να ζει κατά Θεόν, και να έχει καύχημά του τον Θεό, δεν θα έλεγες, φίλε μου, ότι ταιριάζει απόλυτα στους αγίους; Β. Βεβαιότατα. Α. Εμπρός λοιπόν, πες μου τούτο. Β. Ποιο; Α. Δεν είναι αλήθεια ότι «κάθε καλή δόση και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται από άνωθεν, καταβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων», και πως ο λόγος της σοφίας είναι το πιο πολύτιμο από όλα; Β. Συμφωνώ· διότι έτσι λέει η Ιερή Γραφή. Α. Δες λοιπόν ότι ο Υιός είναι ο διανομέας και χορηγός –και μάλιστα εξουσιαστικά– των αγαθών που έρχονται σε εμάς άνωθεν και από τον Πατέρα· διότι ο Παύλος είπε: «Στον καθένα από εμάς δόθηκε η χάρη σύμφωνα με το μέτρο της δωρεάς του Χριστού». Και εξάλλου κάπου αλλού, όταν ο Θεός μιλούσε στον ιερότατο Μωυσή είπε: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο, και ποιος έκανε τον βαρύκοο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό; Δεν τα έκανα εγώ, ο Κύριος και Θεός; Και τώρα πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου»· ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μιλούσε πάλι κάπου στους αγίους αποστόλους λέγοντας: «Βάλτε λοιπόν στις καρδιές σας να μην προμελετάτε τι θα απολογηθείτε· διότι εγώ θα σας δώσω στόμα και σοφία, στην οποία δεν θα μπορέσουν να αντισταθούν ούτε να αντιμιλήσουν όλοι οι αντίπαλοί σας». Και ενώ ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει ότι ο Θεός είναι κριτής, έχοντας σταθερή την πεποίθηση ότι σε Αυτόν ανήκει η εξουσία να διανέμει στον καθένα τις αμοιβές για όσα πράττει και να δικαιώνει όσους Εκείνος επιλέγει («Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;»)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ'. Ότι κανένα από τα θεοπρεπή αξιώματα ή πλεονεκτήματα δεν υπάρχει στον Υιό κατά μετοχήν ή επίκτητα. <Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό.> Εισάγει και άλλο ένα θεοπρεπές και εξαίσιο στοιχείο, πείθοντας με πολλά επιχειρήματα ότι είναι Θεός κατά φύση και αληθινά. Διότι σε ποιον άλλον θα ταίριαζε να κρίνει την οικουμένη παρά μόνο στον Θεό που είναι πάνω από όλους, τον οποίον ακριβώς προσκαλούν προς τούτο οι Θείες Γραφές λέγοντας, άλλοτε μεν «Ανάστα, ο Θεός, κρίνε την γη», και άλλοτε πάλι «Διότι ο Θεός είναι κριτής, αυτόν τον ταπεινώνει και εκείνον τον υψώνει». Λέει βέβαια ότι η κρίση έχει δοθεί στον ίδιο από τον Πατέρα, όχι επειδή ο ίδιος στερείται αυτής της εξουσίας, αλλά κατά θεία οικονομία ως άνθρωπος, διδάσκοντας ότι είναι πιο πρέπον να αποδίδονται τα πάντα στη θεία φύση, στην οποία και ο ίδιος ανήκει, και καθόσον μεν είναι Λόγος και Θεός, κατέχει από την ίδια του τη φύση την εξουσία επί πάντων· καθόσον δε έγινε άνθρωπος, προς τον οποίον έχει ειπωθεί κάπου «Τι άραγε έχεις που δεν το έλαβες;», ομολογεί πρεπόντως ότι την έχει δεχθεί.

Ήταν βέβαια φυσικό, επειδή ήταν Εβραίοι και είχαν διαπαιδαγωγηθεί με τα ιερά γράμματα, να μην αγνοούν εντελώς ότι ο Θεός θα είναι ο κριτής της οικουμένης, αφού και μεταξύ τους συχνά ψαλλόταν: «Ανάστα, ο Θεός, κρίνε την γη». Και πάλι: «Ότι ο Θεός κριτής εστιν». Επειδή λοιπόν γνώριζε ότι τα ανόητα πλήθη των Ιουδαίων δυσανασχετούσαν με αυτά, τους απομακρύνει από τον ίδιο συνηθισμένο θυμό, λέγοντας με τρόπο πιο ανθρώπινο: «Δεν μπορώ εγώ να κάνω από μόνος μου τίποτε· όπως ακούω, κρίνω». Όπως λοιπόν μπορεί να πει κανείς εκ πρώτης όψεως, περιπαίζει τον νου των Ιουδαίων· διότι το σχήμα του λόγου δημιουργεί την εντύπωση κάποιας αδυναμίας και όχι εντελώς ελεύθερης εξουσίας, όμως τα πράγματα δεν έχουν έτσι στην πραγματικότητα, επειδή ο Υιός, όντας ίσος σε όλα με τον Πατέρα, έχει εκ φύσεως την ίδια ενέργεια και εξουσία σε όλα. Λέει δε ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτε από τον εαυτό Του, και ότι κρίνει έτσι, όπως ακούει, δείχνοντας με άλλον πάλι τρόπο τον εαυτό Του ομόγνωμο και ισοδύναμο με τον Θεό και Πατέρα. Διότι ούτε ο Πατέρας θα μπορούσε να νοηθεί ενεργός σε κάτι από τα όντα χωρίς τον Υιό, μόνος του και από μόνος του, αφού έχει Αυτόν ως ισχύ και δύναμη· γι' αυτό ακριβώς «τα πάντα δι' αυτού έγιναν, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα»· ούτε πάλι θα επιτελέσει κάτι από μόνος Του ο Υιός, χωρίς να είναι μαζί Του ο Πατέρας. Γι' αυτό ακριβώς και λέει: «Δεν κάνω τίποτε από μόνος μου· αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα».

Είναι, επομένως, ύψιστος σε δόξα και ενσταλάζει τον φόβο Του σε αυτούς που Τον γνωρίζουν, και αυτό αποτελεί σωτηρία της ψυχής.] [<Ας δοξολογήσουν όλοι το όνομά σου.> Οι τιμές, λέει, των βασιλέων αγαπούν να έχουν τη δύναμη να κρίνουν και να νομοθετούν. Διότι, ασφαλώς, στην τιμή του βασιλιά επακόλουθο είναι το να πρέπει να κρίνει και να νομοθετεί. Ήδη ο Θεός του σύμπαντος είναι κριτής και νομοθέτης. Διότι είναι γραμμένο: «Επειδή ο Θεός είναι κριτής.» Και πάλι: «Ένας είναι ο νομοθέτης και κριτής.» Και, «Η τιμή του βασιλιά αγαπά την κρίση.» Ανήκει δε και στον Υιό η δύναμη να κρίνει και να νομοθετεί. Και πράγματι είπε σε εμάς: «Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό, ώστε όλοι να τιμούν τον Υιό, όπως τιμούν τον Πατέρα.»] <Ας δοξολογήσουν το μεγάλο σου όνομα.> (B f. 396 b, H f. 450) Διότι μεγάλο και υψηλό είναι το όνομα της θεότητας, δηλαδή η δόξα. Διότι ο Δημιουργός των όλων δεν είναι όμοιος με κανένα από τα κτίσματα, αλλά μάλλον υπερέχει των πάντων με ασύγκριτη ανωτερότητα.

Απολύτως λοιπόν, ω Παλλάδιε· διότι ο ιερέας είναι τύπος και εκμαγείο του Χριστού. Επειδή ο Εμμανουήλ ονομάστηκε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, απόστολος και αρχιερέας της ομολογίας μας σύμφωνα με τις Γραφές, ο οποίος εισήλθε στα Άγια των αγίων μία για πάντα, όχι με αίμα τράγων και μόσχων, αλλά με το δικό του αίμα, εξασφαλίζοντας αιώνια λύτρωση. Και με μία προσφορά τελειοποίησε στο διηνεκές αυτούς που αγιάζονται, σύμφωνα με τις Γραφές. Παρατήρησε δε, αν θέλεις, και με άλλον τρόπο τον ιερουργό να στεφανώνεται με τη δόξα του Χριστού· διότι ο ίδιος το διακήρυξε ρητά σε εμάς λέγοντας: «Επειδή ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, ώστε όλοι να τιμούν τον Υιό, καθώς τιμούν τον Πατέρα»· και μάλιστα μέσω της φωνής αγίου: «Ένας είναι ο νομοθέτης και κριτής», όπως βρίσκεται καταγεγραμμένο στις Ιερές Γραφές, ενώ και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει ότι «ο Θεός είναι κριτής».

Και τι λέω ακόμη; Μίσησες τα επουράνια και αγάπησες τα επίγεια, και κατηγορείς ακόμη τον μοναχικό βίο; Δεν γνωρίζεις ότι είναι γραμμένο: θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλους όσοι λαλούν το ψεύδος; Και πάλι: μην μιλάτε άδικα εναντίον του Θεού, διότι ο Θεός είναι κριτής.

«Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω την κατάλληλη ευκαιρία, εγώ θα κρίνω με ευθύτητα». Το νόημα των λεγομένων αποδεικνύει ότι τα παραπάνω αποτελούν λόγια του Θεού. Διότι το «Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα», και πάλι το «Εγώ στερέωσα τους στύλους της», εννοώντας προφανώς της γης, και στη συνέχεια το «Και θα συντρίψω όλα τα κέρατα των αμαρτωλών», σε ποιον θα ταίριαζε να τα λέει παρά στον Θεό; Εάν λοιπόν αυτά λέγονται εκ προσώπου του Θεού, πώς κάποιος άλλος, γνωρίζοντας τον Θεό, αναφωνεί απευθυνόμενος προς Αυτόν λέγοντας: «Θα διηγηθώ τα θαυμάσιά σου, όταν βρω την κατάλληλη ευκαιρία», και προσθέτει: «Διότι ο Θεός είναι κριτής»· και πάλι: «Διότι στο χέρι του Κυρίου υπάρχει ποτήρι με άκρατο οίνο»;

Διότι ούτε από την ανατολή, ούτε από τη δύση, ούτε από έρημα βουνά, επειδή ο Θεός είναι κριτής. Και αυτά, λέγει, τα διακήρυξα μέσω των αποστόλων μου σε όλους τους ανθρώπους, για να θυμούνται την κρίση του Θεού και να παύσουν κάθε παρανομία, έχοντας την πεποίθηση ότι δεν απέχει κάπου μακριά ο κριτής των πάντων· αντιθέτως, τα πάντα πληροί και παντού είναι παρών. Γι' αυτό αρμόζει, εφόσον ζούμε μπροστά στα μάτια Του, να διάγουμε τον βίο μας με προσοχή. Διότι δεν απέχει μακριά, ώστε να νομίσει κανείς ότι έχει μετοικήσει κάπου μακριά, είτε στην ίδια την ανατολή, είτε στα δυτικά μέρη, είτε κάπου σε ερήμους και βουνά. Όντας παρών ανάμεσα στα πάντα, είναι κριτής των όλων. Και έργο της κρίσης Του είναι να απονέμει στον καθένα σύμφωνα με την αξία του, και τον μεν να ταπεινώνει, τον δε να υψώνει· να ταπεινώνει δηλαδή τους υπερήφανους και εκείνους που υψώνουν το κέρας τους ψηλά· και να υψώνει τους ταπεινούς, σύμφωνα με το ρητό: «Ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη».

Γι' αυτό λέει: Ότι ούτε από τις εξόδους και από τις ανατολές του ηλίου, ούτε από τις δύσεις, ούτε από τα έρημα όρη· αντί αυτών ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: Διότι ούτε από την ανατολή, ούτε από τη δύση, ούτε από την έρημο των ορέων· αλλά ο Θεός που είναι κριτής, αυτόν μεν ταπεινώνει, εκείνον δε υψώνει. Και αυτό επίσης, λέει, είναι αναγκαίο να το γνωρίζουν όλοι οι άνθρωποι, ότι υπάρχει ποτήρι στο χέρι του Κυρίου με άκρατο οίνο, γεμάτο κέρασμα. Και το έκλινε από το ένα στο άλλο· όμως το κατακάθι του δεν άδειασε, θα το πιουν όλοι οι αμαρτωλοί της γης. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: Διότι υπάρχει ποτήρι στο χέρι του Κυρίου, και άκρατος οίνος που το γεμίζει και εκχέεται, ώστε να πίνουν από αυτό. Όμως τα κατακάθια του θα τα στραγγίξουν πίνοντας οι φαύλοι της γης. Και αυτά, λέει, τα δίδαξα σε όλους τους ανθρώπους, για να μην αγνοούν ότι περιμένει τους πάντες το ποτήρι, το οποίο κερνά στον καθένα ο κριτής των όλων. Θα το κατανοήσεις δε αυτό από όσα έχουν λεχθεί στις προφητείες σχετικά με το ποτήρι· έχει γραφτεί λοιπόν στον Ιερεμία ως εξής: Είπε ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ προς εμένα: Πάρε το ποτήρι του άκρατου οίνου από το χέρι μου, και με αυτό θα ποτίσεις όλα τα έθνη, στα οποία εγώ σε αποστέλλω. Και θα πιουν και θα εμέσουν, και θα παραφρονήσουν εξαιτίας της ρομφαίας, την οποία εγώ θα αποστείλω ανάμεσά τους.

«Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· ψαλμός στον Ασάφ, ωδή». Ο λόγος απευθύνεται προς τη συναγωγή· διότι το όνομα Ασάφ ερμηνεύεται ως «συναγωγή». Διότι, λέει, δεν καταστράφηκαν ολοκληρωτικά (μέχρι τέλους)· επειδή από αυτούς προήλθαν οι απόστολοι και πολλοί άλλοι. «Θα εξομολογηθούμε». Οι πιστοί δοξολογούν τον Θεό για όλα τα θαυμάσια που έκανε σε αυτούς. «Και θα επικαλεστούμε». Διότι οι δίκαιοι πάντοτε σπεύδουν να προσθέσουν στην αίνεση. «Θα διηγηθώ». Ο προφήτης, εκ μέρους του ανθρώπου, ευχαριστεί τον Θεό. «Όταν λάβω τον καιρό». Ο Θεός λέει: όταν φτάσει ο καιρός της δίκης, τότε η κρίση μου θα είναι ευθεία (δίκαιη). «Έλιωσε η γη». Από τον φόβο της δόξας Του, όταν θα εγερθεί για να κρίνει τη νοητή γη. «Εγώ στερέωσα». Εννοεί τους αποστόλους· διότι η Γραφή τούς παρουσιάζει ως στύλους, οι οποίοι στο μέσον ουρανού και γης βαστάζουν και μεταφέρουν τη χάρη του κηρύγματος· και είναι άρρηκτοι. «Είπα στους παράνομους». Διότι οι απόστολοι έδωσαν τέλος στην ανομία σε όλη τη γη μέσω του κηρύγματος. «Και σε αυτούς που αμαρτάνουν». Επειδή δίδαξαν τους πάντες να ταπεινοφρονούν και να μην υπερηφανεύονται για τη δύναμη του πλούτου· διότι η λέξη «κέρας» ερμηνεύεται ως δύναμη. «Μην υψώνετε». Δηλαδή, μην αποθρασύνεστε με την ισχύ σας εναντίον του Θεού. «Μη μιλάτε». Βλασφημώντας από αλαζονεία τον Χριστό. «Διότι ούτε από τις εξόδους». Διότι ούτε από την ανατολή ούτε από τη δύση ούτε από τα όρη έρχεται η κρίση, αλλά μόνο από τον Θεό, καθώς Εκείνος κρίνει δίκαια. «Διότι ο Θεός». Επειδή Αυτός είναι ο μόνος κριτής των πάντων.

«τούτον ταπεινοί» Στην κρίση ταπεινώνει τους αμαρτωλούς, επειδή δεν μετανόησαν, και υψώνει τους δικαίους, επειδή έζησαν ενάρετα. Κατανόησέ το δε αυτό ως ταπείνωση του διαβόλου και ανύψωση του ανθρώπου. «ότι ποτήριον» Λέει για τον διάβολο ότι ήταν γεμάτος από τη δόξα του Θεού, και «κεράσματος» επειδή είχε αναμειχθεί με την αρχαγγελική αξία, δηλαδή ήταν ενωμένος με αυτήν. «και έκλινεν» Εξαιτίας της υπερηφάνειας και της αλαζονείας μεταβλήθηκε από αρχάγγελος σε διάβολο. «πλην ο τρυγίας» Διότι το κατακάθι του παρέμεινε ως κάτι άχρηστο, το οποίο μέχρι σήμερα ανατρέπει τους πάντες. «και πίονται πάντες» Όσοι ακολουθούν (ή ακολούθησαν) το θέλημά του· διότι αυτοί πίνουν τη δική του αλαζονεία. Επειδή για αυτόν έχει γραφτεί: «αλίμονο σε εκείνον που ποτίζει (σε όσους ποτίζουν) τον πλησίον του (τους) με θολερή ανατροπή». «εγώ δε αγαλλιάσομαι» Ο πιστός και κατά Θεόν άνθρωπος αγαλλιάζεται εν τω Θεώ και ψάλλει στον Θεό· διότι ως Ιακώβ νοείται ο Χριστός. «και πάντα τα κέρατα» Εννοεί τη δύναμη των δαιμόνων· διότι το κέρας νοείται ως ισχύς. Διότι οι δαίμονες έχασαν κάθε ισχύ [από την παρουσία του Χριστού]. «και υψωθήσεται» Η δύναμη του Χριστού, που είναι ο σταυρός. Διότι ο σταυρός είναι το ακαταμάχητο κέρας των δικαίων.

Επιτρέπει δε και να διηγούμαστε τα δικά του θαυμάσια, όσα περιέχονται στις θεόπνευστες Γραφές. «Όταν λάβω τον κατάλληλο καιρό». Ως καιρό εννοεί τον μέλλοντα αιώνα. Διότι τώρα η κρίση μας δεν έχει τον καιρό της, επειδή πολλοί αμαρτωλοί και πολλοί δίκαιοι μεταβάλλονται στο αντίθετο. «Ότι ούτε από εξόδων». Προέρχεται από τη δοκιμασία και την κρίση του Θεού, λέει, ο οποίος υψώνει και ταπεινώνει όποιον θέλει· διότι ο Κύριος καθιστά φτωχό και πλούσιο, ταπεινώνει και ανυψώνει, και μάλιστα όχι παράλογα· αλλά δοκιμάζοντας άλλους μεν μέσω του πλούτου, άλλους δε μέσω της φτώχειας.

ΡΟΒʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΥΣ. Η κρίση, όπως νομίζω, είναι μεν άκρατη, αναμειγνύεται όμως σύμφωνα με την ποιότητα, την ποσότητα και το μέγεθος των αμαρτημάτων. Διότι σε αυτόν κυρίως τον σκοπό αποβλέπει αυτό που έχει ειπωθεί από τον Υμνωδό: ότι «Ποτήρι υπάρχει στο χέρι του Κυρίου, γεμάτο με άκρατο κρασί που έχει αναμειχθεί, και από αυτό θα πιουν όλοι οι αμαρτωλοί της γης». Το ότι δε το ποτήρι εδώ αναφέρεται στην τιμωρία, έχει ειπωθεί και στον Ιερεμία: «Λάβε το ποτήρι του θυμού, και θα ποτίσεις όλα τα έθνη, και πρώτη την Ιερουσαλήμ». Διότι αυτούς που ισχυρίζονται ότι ο Υμνωδός προφήτευσε για το μυστικό ποτήριο, τους διαψεύδουν και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες, και όσοι τυγχάνουν αμέτοχοι σε αυτό. Αλλά τους διαψεύδει, και μάλιστα κατά κύριο λόγο, και ο ίδιος ο Ιεροψάλτης, λέγοντας πριν από αυτά τα λόγια: ότι «Ο Θεός είναι κριτής, αυτόν ταπεινώνει, και εκείνον υψώνει».

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Κ. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. —Περί των κριμάτων του Θεού· και ότι δεν πρέπει να δυσανασχετούμε για το γεγονός ότι οι μεν δίκαιοι κακοπαθούν, ενώ οι άδικοι ευημερούν. «Είπε ο Κύριος προς τον Ιώβ: Μην αθετείς την κρίση μου· ή μήπως νομίζεις ότι σε έχω μεταχειριστεί διαφορετικά, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;» «Γιατί οι ασεβείς ζουν, και γερνούν μέσα στον πλούτο; Οι απόγονοί τους είναι σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής τους, και τα παιδιά τους βρίσκονται μπροστά στα μάτια τους· τα σπίτια τους ευημερούν και φόβος δεν υπάρχει πουθενά· ούτε μάστιγα του Κυρίου υπάρχει πάνω τους. Παραμένουν δε σαν αιώνια πρόβατα, και τα παιδιά τους παίζουν, παίρνοντας το ψαλτήρι και την κιθάρα. Ολοκλήρωσαν τη ζωή τους μέσα στα αγαθά.» «Η δικαιοσύνη σου είναι σαν τα όρη του Θεού, τα κρίματά σου άβυσσος απέραντη.» «Μη φθονείς εκείνον που ευοδώνεται στον δρόμο του, τον άνθρωπο που διαπράττει παρανομία. Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται, και να υψώνει το ανάστημά του σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού δεν υπήρχε πια.» «Παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου· διότι ζήλεψα», και τα λοιπά. —«Ιδού, αυτοί είναι οι αμαρτωλοί, και αυτοί που ευημερούν παντοτινά.» «Ο Θεός είναι κριτής· τούτον τον ταπεινώνει, και εκείνον τον υψώνει.» «Ας μη ζηλεύει η καρδιά σου τους αμαρτωλούς, αλλά να βρίσκεσαι στον φόβο του Κυρίου όλη την ημέρα.» «Ο πλούτος των ασεβών αποταμιεύεται για τους δικαίους.» «

Ερώτηση: Και πού, λέγει, στερέωσε τους στύλους της; Της γης, δηλαδή. Μήπως υπάρχει άλλη γη από κάτω της; Απόκριση: Στύλοι της γης είναι η πρόνοια του Κτίστη και η θέλησή Του. Διότι ούτε πάνω σε στύλους ούτε πάνω στα ύδατα, αλλά και η γη και οι άβυσσοι, με τη δύναμη του Κτίστη, έχουν τα θεμέλιά τους πάνω στο τίποτα. Όπως ακριβώς και τον ουρανό, που δεν στηρίζεται σε καμία απολύτως βάση, «ο Δημιουργός τον εξέτεινε σαν δέρμα» με ασφάλεια. «Είπα στους παρανομούντες: Μην παρανομείτε, και στους αμαρτάνοντες: Μην υψώνετε κέρατο». Διότι, ακόμη και αν είστε βασιλείς και περίβλεπτοι, η αμαρτία σας καθιστά ταπεινωμένους. «Μην υψώνετε ψηλά το κέρατό σας», εφόσον είστε χωμάτινοι, «ούτε να λέτε άδικα λόγια κατά του Θεού», νομίζοντας ότι Αυτός είναι περιγραπτός. «Διότι ούτε από τις ανατολές ούτε από τις δύσεις ούτε από τα έρημα όρη» έχει την αρχή Του. «Διότι είναι κριτής», χωρίς να έχει ποτέ αρχή ούτε τέλος. «Αυτόν τον ταπεινώνει και εκείνον τον υψώνει». Να φοβάστε όλοι. «Διότι ποτήρι υπάρχει στο χέρι του Κυρίου, γεμάτο με άκρατο οίνο, καλά αναμεμειγμένο» για όσους Τον αγαπούν «και γέρνει από αυτό σε τούτο», όχι από το ένα σε άλλο διαφορετικό, αλλά γέρνοντας πάντοτε το ίδιο προς το ίδιο, και ποτίζοντας με τον άκρατο οίνο του ελέους Του τους δικαίους Του. «Όμως το κατακάθι του δεν έχει αδειάσει» επιπλέον, αλλά «θα το πιουν όλοι οι αμαρτωλοί της γης», καθώς είναι θολό και γεμάτο κατακάθια, επειδή έχουν μολυνθεί από το αίσχος της αμαρτίας. «

Πρέπει λοιπόν να πάθουμε και εμείς όπως ο Χριστός, ώστε, αφού θυσιαστούμε ως προς τον χοϊκό άνθρωπο, να ζωοποιηθούμε ως προς τον επουράνιο. Διότι, εάν δεν φθαρεί φανερά το φρόνημα του χοϊκού ανθρώπου, δεν ανακαινίζεται ο κρυπτός άνθρωπος σύμφωνα με το πνευματικό φρόνημα, για το οποίο ο Απόστολος λέει: «να ανανεώνεστε στο πνεύμα του νου σας και να ντυθείτε τον καινό άνθρωπο, ο οποίος κτίστηκε σύμφωνα με τον Θεό», και πάλι: «όσο ο εξωτερικός άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται». Ποιος είναι ο εξωτερικός, παρά ίσως αυτός για τον οποίο ο Δαβίδ λέει: «αυτόν τον ταπεινώνει»; Ποιος είναι ο εσωτερικός, για τον οποίο ο ίδιος λέει: «αυτόν τον υψώνει»; Ομοίως και ο Απόστολος: «όταν ασθενώ» ως προς το φρόνημα της σάρκας, είμαι δυνατός ως προς «το φρόνημα του πνεύματος»· διότι η δύναμη του Κυρίου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια του χοϊκού ανθρώπου. Πρέπει όμως, όπως προείπα, από τώρα, όντας εμείς στη σάρκα, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αξιωθούμε την τέλεια ανάκληση του πνεύματος. Διότι, όταν προηγείται η κάθαρση, ακολουθεί και ο αγιασμός. Και σε άλλο σημείο λέει: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθές εγκαινίασε στα έγκατά μου» και τα εξής, και πάλι: «αυτόν που λυτρώνει τη ζωή σου από τη φθορά, αυτόν που σε στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς».

Και τι δεν θα μπορούσε να καταφέρει ένας πράκτορας που έχει την εξουσία να ταπεινώνει τον έναν και να ανυψώνει τον άλλον, και που έχει τόση επιρροή στην καρδιά του βασιλιά εξαιτίας της ζύμης των Φαρισαίων και της υποκρισίας, με την οποία έχει ζυμώσει ολόκληρο τον εαυτό του, αυτός που δεν έχει τίποτα το άζυμο της ειλικρίνειας και της αλήθειας; Μετά από όλα αυτά δεν απομακρύνθηκε ο θυμός του, όπως λέει ο άγιος Ησαΐας, αλλά το χέρι του παραμένει ψηλά, και αυτός ακόμη και τώρα σκέφτεται να ξαναστείλει τον Λάζαρο μαζί με κάποιους αποστάτες κατοίκους του χωριού, τους οποίους δίδαξε τι πρέπει να πουν, προσπαθώντας να καταστήσει τη διαταγή της χρηστότητας του βασιλιά σχετικά με το χωρίο άχρηστη για την εκκλησία, και τη δική σας υποστήριξη κενή και ανώφελη για εμάς. Μάλλον επιδιώκει να πείσει τον βασιλιά με τα ψέματα που λέει από μόνος του, να απορρίψει τις διαταγές για την ανταλλαγή και να θεωρήσει τον χρυσόβουλλο λόγο που εκδόθηκε για αυτές ως ιστό αράχνης. Και οργανώνει συνωμοσίες, σκάβει λάκκους και συζητά πώς να κρύψει παγίδα, λέγοντας, ποιος θα τον δει; Και γενικώς μας μεταχειρίζεται σαν να είμαστε κάποιοι ετερόδοξοι. Έπειτα, δεν είναι φοβερό εάν αυτός μείνει ακούραστος και αλύγιστος στην κακία, ενώ η δική σας αγαθότητα θα αποκάμει στο να πράττει το καλό, και θα φανεί ότι ο κοσμοκράτορας έχει μεγαλύτερη δύναμη από τον Παντοκράτορα; Εγώ τουλάχιστον έτσι νομίζω.