Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 75:12

«Διότι η σκέψη του ανθρώπου θα σε ομολογήσει». Θα παραστούμε ενώπιον εκείνου του φοβερού βήματος, και θα μας ζητηθούν ευθύνες όχι μόνο για όσα πράξαμε, αλλά και για όσα διαλογιστήκαμε. «Και το υπόλειμμα της σκέψης θα σε εορτάσει». Υπόλειμμα σκέψης είναι ο κεκαθαρμένος λογισμός, κατά το «υπόλειμμα κατ' εκλογήν της χάριτος». Επειδή λοιπόν, λέγει, εάν εκείνον τον καιρό ο λογισμός βρεθεί καθαρός, τότε ακριβώς θα συμμετάσχει και στη δική σου εορτή. [«Διότι η σκέψη του ανθρώπου θα σε ομολογήσει». Διότι κάθε γλώσσα, και κάθε λογισμός και σκέψη θα εξομολογηθεί στον Κύριο κατά τον καιρό της κρίσεως, όταν και τα κρυπτά θα αποκαλυφθούν.] «Τάξτε και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό σας.»

Διότι τον εγνώρισαν και οι Αιγύπτιοι. Και αφού τον επιγνώρισαν, προσφέρουν θυσίες, κάνουν τάματα και φέρνουν εις πέρας όσα έχουν υποσχεθεί. Διότι αυτό είναι εκείνο που ψάλλεται δια της φωνής του Δαβίδ: «Τάξατε και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό μας». Δες λοιπόν την καινοτομία των πραγμάτων. Διότι εκείνοι που παλαιότερα συνήθιζαν να προσφέρουν θυσίες στα δαιμόνια, εκείνοι που προσέφεραν λατρεία στον Σατανά και του αφιέρωναν ευχαριστήρια δώρα, και μάλιστα εκπλήρωναν με επιμέλεια τάματα, δηλαδή υποσχέσεις· τώρα που ο νους τους φωτίστηκε δια του Χριστού και έχουν λαμπρυνθεί με τα δόγματα της αλήθειας, απομακρύνονται μεν από την παλαιά πλάνη, και αφού επιγνώρισαν άπαξ δια παντός τον δημιουργό των όλων και Κύριο, σε Αυτόν προσφέρουν τη λατρεία εν πνεύματι, εκπληρώνοντας πανάγνες ευχές και αναφέροντας θυσίες, όχι πλέον με αίματα και σφαγές άλογων ζώων· αλλά μάλλον πνευματικές, όπως είπα, και ευπρόσδεκτες επειδή είναι άμωμες. <Και θα πατάξει ο Κύριος τους Αιγυπτίους με μεγάλη πληγή, και θα τους θεραπεύσει με ίαση· και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο, και θα τους εισακούσει, και θα τους θεραπεύσει.> Όταν επισκέπτεται ο Θεός, κάποιες φορές πλήττει αυτούς που έπραξαν ανόσια, και επιβάλλει δίκαιες τιμωρίες για τις ύβρεις που διέπραξαν εναντίον Του, αλλά ωφελεί τα μέγιστα με αυτόν τον τρόπο. Διότι δεν επιφέρει τη μάστιγα νικώμενος από το πάθος, αλλά μάλλον για να τους μεταστρέψει προς το καλύτερο.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΕ΄. <Φωτίζεις εσύ θαυμαστά από όρη αιώνια.> (A f. 378 b, E f. 152 b) Και οι προφήτες και οι απόστολοι θα μπορούσαν να ονομαστούν όρη, εξαιτίας του ύψους της αρετής που υπάρχει σε αυτούς, και επειδή δεν υπάρχει σε αυτούς τίποτα το ταπεινό και το χαμερπές· αιώνια δε, διότι σώζεται και παραμένει στο διηνεκές ο λόγος του Θεού που κηρύχθηκε από αυτούς. Φωτιζόμαστε λοιπόν μέσω αυτών, δηλαδή καθοδηγούμαστε, διδασκόμαστε. <Εσύ είσαι φοβερός. —Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα προσφέρουν δώρα.> (E f. 1 53. Κυρίλλου, Διδύμου, Εφρ.) Το ότι είναι φοβερός υποδηλώνεται μέσα από όλα. —«Γύρω του» δε, ονομάζει τους αγίους που προσφέρουν τις αρετές.

Διότι αληθινά θα ζήσουμε και θα συμβασιλεύσουμε μαζί Του, αποφεύγοντας αφενός τον μολυσμό του σώματος και μισώντας, όπως λέει κάποιος από τους αγίους, τον σπιλωμένο από τη σάρκα χιτώνα· τιμώντας αφετέρου την αγαπητή στον Θεό εγκράτεια, προσφέροντας τον ενάρετο βίο σαν ένα δώρο στον Χριστό που πέθανε για εμάς. Έτσι και ο Ψαλμωδός έλεγε: «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω Του θα προσφέρουν δώρα». Ποιο λοιπόν θα είναι το δικό μας δώρο προς τον Κύριο, ή με ποιον τρόπο θα προσφερθεί, και πώς πάλι θα γίνει δεκτό, αξίζει να το ερευνήσουμε και να το μάθουμε αυτό από τη θεία Γραφή.

Διότι είναι γραμμένο: «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα προσφέρουν δώρα». Επομένως, τους διέταξε να αναχωρούν μαζί με τη σκηνή, και να βαδίζουν γύρω από αυτήν, και μάλιστα με τάξη, όχι με αυτήν που αρμόζει στις ηλικίες και προχωράει χωρίς σύγχυση από τους πρώτους στους τελευταίους, αλλά ενωμένους με αυτόν τον τρόπο, και κατά ομάδες, όπως ακριβώς γίνεται κατά την προσφορά των δώρων. Έχει δε γραφτεί ως εξής στο βιβλίο των Αριθμών: «Και μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή και τον Ααρών, λέγοντας: Κάθε άνθρωπος να στρατοπεδεύει σύμφωνα με το τάγμα του και σύμφωνα με τα λάβαρα των πατρικών τους οίκων· οι υιοί του Ισραήλ ας στρατοπεδεύσουν απέναντι από τον Κύριο, γύρω από τη σκηνή του μαρτυρίου θα στρατοπεδεύσουν οι υιοί του Ισραήλ». Έπειτα υποδεικνύει τον τόπο που έχει κατανεμηθεί στον καθένα· δηλαδή πού, πώς, και ποιοι είναι αυτοί που στρατοπεδεύουν.

«Έτσι θα ξεχωρίσετε και εσείς από όλες τις προσφορές προς τον Κύριο, από όλα τα δέκατά σας, όσα τυχόν λάβετε από τους γιους του Ισραήλ· και από αυτά θα δώσετε ως προσφορά στον Κύριο, στον ιερέα Ααρών, από όλα τα δώρα σας θα ξεχωρίσετε προσφορά για τον Κύριο, ή από όλες τις απαρχές το αγιασμένο μέρος τους. Και θα πεις προς αυτούς: Όταν θα αφαιρείτε την απαρχή από αυτά, θα λογίζεται στους Λευίτες ως γέννημα από το αλώνι και ως γέννημα από το πατητήρι· και θα το τρώτε σε κάθε τόπο, εσείς, οι γιοι σας και οι οίκοι σας, διότι αυτό είναι ο μισθός σας για τις υπηρεσίες σας στη σκηνή του μαρτυρίου· και δεν θα φορτωθείτε αμαρτία εξαιτίας αυτού, όταν θα έχετε αφαιρέσει την απαρχή του· και τα άγια των γιων του Ισραήλ δεν θα τα βεβηλώσετε, για να μην πεθάνετε». Βλέπεις το μυστήριο του Χριστού, το οποίο βρίσκεται ακόμη μέσα σε σκιές και προλάμπει μέσα από τύπους; Διότι αυτός που λαμβάνει τα δέκατα, έχει ο ίδιος δώσει δέκατο, σύμφωνα με τον λόγο του μακαρίου Παύλου. Αλλά τότε μεν ο τύπος βρισκόταν στο πρόσωπο του Μελχισεδέκ, ενώ στους καιρούς του Μωυσή, διατηρήθηκε και πάλι στο πρόσωπο του Ααρών, ο οποίος φανέρωνε στο πρόσωπό του τον ιερέα των ιερέων Χριστό, τον ηγούμενο και προεστώτα της άγιας σκηνής, δηλαδή της Εκκλησίας, τον Άγιο των αγίων και Θεό των θεών, στον οποίο οφείλεται από εμάς κάθε καρποφορία. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του, θα προσφέρουν δώρα».

«Διότι», λέγει, «εάν κάνεις ένα τάμα στον Κύριο, μην καθυστερήσεις να το εκπληρώσεις· είναι προτιμότερο να μην τάξεις, παρά να τάξεις και να μην εκπληρώσεις». Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Τάξτε και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό σας». Τιμωρούνταν άλλωστε και τα παιδιά του Ηλεί, επειδή έκλεβαν κρυφά ορισμένα από τα ιερά πράγματα και σφετερίζονταν τα του Θεού. Ποια λοιπόν θα μπορούσε να είναι η άφεση και γι' αυτό το σφάλμα; Ή πώς θα μπορούσε κάποιος να ελευθερώσει το πόδι του από την ενοχή και να απαλλαγεί; Πρώτον μεν, εάν έκανε την αποζημίωση μεγαλύτερη από εκείνα που είχαν αφαιρεθεί· διότι θα προσθέσει το ένα πέμπτο, λέγει, και έπειτα θα προσφέρει ως θυσία έναν κριό που έχει αγοράσει. Αυτό το πράγμα θα μπορούσε να αποτελεί τύπο του Χριστού, τον οποίο οι άρχοντες των Ιουδαίων εξαγόρασαν κατά κάποιον τρόπο με τριάντα δηνάρια, τα οποία κατέβαλαν στον προδότη μαθητή. Επομένως, δια του Χριστού παρέχεται η άφεση και για τα σφάλματα έναντι του Θεού. Το ότι δε ο Ίδιος θα μπορούσε να απαλλάξει και από τα αδικήματα εις βάρος των ανθρώπων, είναι εύκολο να το κατανοήσουν όσοι έχουν διαβάσει τον αμέσως επόμενο και παρακείμενο νόμο. Αυτός έχει ως εξής: «Και μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή, λέγοντας: Εάν κάποια ψυχή αμαρτήσει και περιφρονήσει εντελώς τις εντολές του Κυρίου, και πει ψέματα στον πλησίον της σχετικά με κάτι που της εμπιστεύτηκαν, ή σχετικά με κάποια συνεργασία, ή με αρπαγή, ή εάν αδίκησε σε κάτι τον πλησίον, ή βρήκε κάτι που είχε χαθεί και πει ψέματα γι' αυτό, και ορκιστεί άδικα για οποιοδήποτε από όλα αυτά που μπορεί να κάνει ο άνθρωπος ώστε να αμαρτήσει με αυτά».

Τότε ζητείται από τον καθένα η ομολογία της πίστεως και η σύνταξη του βαπτίσματος· δηλαδή η πίστη να είναι αμόλυντη από κάθε αίρεση, η σφραγίδα άθραυστη και ο χιτώνας αμόλυντος, σύμφωνα με το γεγραμμένο: ότι όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα προσφέρουν δώρα στον φοβερό Βασιλέα. Διότι όλοι όσοι πολιτογραφήθηκαν στην αγία Εκκλησία θα λογοδοτήσουν ανάλογα με την προσωπική τους δύναμη· διότι οι δυνατοί θα εξεταστούν αυστηρά, σύμφωνα με το γεγραμμένο: ότι σε όποιον δόθηκε πολύ, θα ζητηθεί πολλά από αυτόν· και με όποιο μέτρο μετράει ο καθένας, με το ίδιο θα αντιμετρηθεί σε αυτόν. Όμως, είτε κάποιος είναι μεγάλος είτε μικρός, όλοι εξίσου ομολογήσαμε την πίστη και λάβαμε την αγία σφραγίδα. Όλοι ομοίως αποταχθήκαμε τον Διάβολο, φυσώντας εναντίον του, και όλοι ομοίως συνταχθήκαμε με τον Χριστό, προσκυνώντας Τον, εφόσον βέβαια έχετε κατανοήσει τη δύναμη του μυστηρίου της κολυμβήθρας και της αποταγής του αλλοτρίου. Διότι και η αποταγή, την οποία καλούμαστε να κάνουμε κατά το άγιο βάπτισμα, φαίνεται μεν μικρή όταν λέγεται, αλλά όταν κατανοηθεί είναι πάρα πολύ μεγάλη· και όποιος καταφέρει να την φυλάξει, θα είναι τρισμακάριος· διότι με λίγα λόγια αποτασσόμαστε κάθε ονομαζόμενο κακό, το οποίο μισεί ο Θεός. Όχι ένα ή δύο ή δέκα, αλλά αποτασσόμαστε κάθε ονομαζόμενο κακό, το οποίο μισεί ο Θεός. Όπως για παράδειγμα λέω· αποτάσσομαι, λέει, τον Σατανά και όλα τα έργα του. Ποια έργα; Άκουσε!

Πες μας, σε παρακαλούμε στο όνομα του Κυρίου, για τη δική μας ωφέλεια. Τότε, φιλόχριστοι, ερευνάται στον καθένα η σφραγίδα του Χριστιανισμού, την οποία έλαβε ο καθένας στην αγία Εκκλησία μέσω του βαπτίσματος, και απαιτείται από τον καθένα η πίστη να είναι αμίαντη και αμιγής από κάθε αίρεση, και η σφραγίδα άθραυστη και ο χιτώνας αμόλυντος, σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα στον εβδομηκοστό πέμπτο ψαλμό, ότι όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα προσφέρουν δώρα στον φοβερό Βασιλέα· και πάλι αλλού προστάζονται: προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή.

Κάντε ευχές και αποδώστε τις στον Κύριο τον Θεό, όλοι όσοι βρίσκεστε γύρω του· σε αυτόν που είναι φοβερός και αφαιρεί τα πνεύματα των αρχόντων, σε αυτόν που είναι φοβερός στους βασιλιάδες της γης. Έχοντας ολοκληρώσει τον λόγο περί της κρίσεως του Θεού, προτρεπτικά λοιπόν προστάζει όλους εμάς να προσευχόμαστε και να αποδίδουμε τις ευχές μας στον Κύριο τον Θεό μας· και εφόσον υπάρχει ακόμη καιρός στην παρούσα ζωή, μας προτρέπει να το πράττουμε αυτό απαραιτήτως.

Συνηθίζει δε να ονομάζει τις υποσχέσεις ευχές· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Εάν κάνεις μια ευχή, μην καθυστερήσεις να την εκπληρώσεις· είναι προτιμότερο να μην ευχηθείς, παρά να ευχηθείς και να μην εκπληρώσεις». Ο καθένας μας, λοιπόν, ας εκπληρώνει την προσωπική του πρόθεση και τη δική του υπόσχεση σαν ευχή, ενθυμούμενος αυτόν που είπε: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως και απόδωσε στον Κύριο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεως, και θα σε ελευθερώσω, και θα με δοξάσεις». Τώρα, λοιπόν, λέει, κάντε ευχές και εκπληρώστε τις. Διότι θα έρθει καιρός κατά τον οποίο όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα φέρουν δώρα. Επειδή, κατά τον καιρό της βασιλείας του, οι βασιλείς της Θαρσίς και των νησιών θα προσφέρουν δώρα, οι βασιλείς των Αράβων και της Σαβά θα προσκομίσουν δώρα, και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης. Τότε, λοιπόν, ενώ θα κάθεται στον θρόνο της δόξας του, θα τον προσκυνήσουν όλοι με δώρα· δηλαδή, με τους καρπούς που φέρει μαζί του ο καθένας. Γι' αυτό, εφόσον υπάρχει ακόμη καιρός, προτρέπει από τώρα να κάνουμε ευχές και να τις εκπληρώνουμε· ώστε, αφού αποταμιεύσουμε τους θησαυρούς μας, να τους προσκομίσουμε σε αυτόν στην κατάλληλη ώρα, γινόμενοι άξιοι μεταξύ εκείνων που περικυκλώνουν τον θρόνο του. Διότι όλοι γύρω του θα του προσφέρουν δώρα, επειδή είναι φοβερός σε αυτούς που δεν τον πλησιάζουν και δεν προσφέρουν τα δώρα. Γι' αυτό προστίθεται η φράση: «Στον φοβερό, που αφαιρεί τα πνεύματα των αρχόντων, που είναι φοβερός στους βασιλείς της γης».

Γι' αυτό λέει ο προφήτης: «Τις ευχές μου θα αποδώσω σε σένα, αυτές που πρόφεραν τα χείλη μου», και, «Κάντε ευχές και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό μας». Και σε πολλά χωρία της Γραφής μπορεί να βρει κανείς αυτή τη σημασία της ευχής, ώστε να κατανοήσουμε ότι η μεν ευχή είναι, όπως έχει ειπωθεί, υπόσχεση ευχαριστήριας προσφοράς· η δε προσευχή δηλώνει την προσέλευση στον Θεό, η οποία γίνεται μετά την εκπλήρωση της υπόσχεσης. Μας διδάσκει, λοιπόν, ο λόγος να μη ζητάμε πρώτα κάτι από τον Θεό, προτού του προσφέρουμε κάτι από τα ευάρεστα· διότι πρέπει πρώτα να κάνει κανείς ευχή και έπειτα να προσευχηθεί, όπως ακριβώς αν έλεγε κάποιος ότι η σπορά προηγείται της καρποφορίας. Επομένως, πρέπει εμείς πρώτα να ρίξουμε τα σπέρματα της ευχής, και έτσι, αφού αυξηθεί η σπορά, να θερίσουμε τους καρπούς, λαμβάνοντας τη χάρη μέσω της προσευχής. Επειδή, λοιπόν, η δέηση δεν πρόκειται να έχει παρρησία αν η προσέλευση δεν βασιστεί σε κάποια προηγηθείσα ευχή και προσφορά, κατ' ανάγκην η ευχή θα προηγηθεί της προσευχής. Θεωρώντας, επομένως, ότι αυτό έχει ήδη κατορθωθεί, λέει ο Κύριος προς τους μαθητές: «Όταν προσεύχεστε, να λέτε: Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς».

Επομένως, ας μην σε παρακινεί ο φόβος εξαιτίας της ασθένειας που απειλεί με θάνατο, επειδή καθιστά αναμενόμενη την αποβίωση, αλλά ο φόβος των όσων απειλούν μετά θάνατον εκείνους που ζουν με ραθυμία, καθώς και ο πόθος των αγαθών που έχουν υποσχεθεί στους ενάρετους. Αυτά ας σε παρακινούν προς την ανάληψη του θεάρεστου βίου και των υποσχέσεων και των συμβόλων που συνδέονται με αυτόν, όταν μάλλον είσαι ασθενής και έχεις τη δύναμη όχι μόνο να υποσχεθείς αλλά και να εκπληρώσεις, σύμφωνα με την προτροπή στους Ψαλμούς: «Κάντε τάματα και αποδώστε τα στον Κύριο τον Θεό μας».

Και δεν τους χώριζε μόνο το διαφορετικό τους ήθος και ο τρόπος, αλλά και το είδος της προσευχής· διότι και αυτό είναι διπλό. Διότι η προσευχή δεν είναι μόνο θέμα ικεσίας, αλλά και ευχαριστίας. Και άλλος μεν από εκείνους που πρόκειται να προσευχηθούν ανεβαίνει στον ναό του Θεού για να δοξάσει και να ευχαριστήσει τον Θεό για όσα έλαβε από Αυτόν, ενώ ο άλλος για να ζητήσει όσα δεν έλαβε ακόμη, μεταξύ των οποίων, ιδίως για εμάς που αμαρτάνουμε κάθε ώρα, είναι και η άφεση των αμαρτιών. Διότι η υπόσχεση αυτών που εμείς προσφέρουμε με ευσέβεια στον Θεό δεν έχει την ονομασία προσευχή, αλλά ευχή. Και αυτό το φανέρωσε εκείνος που είπε: «Κάντε ευχές και εκπληρώστε τες στον Κύριο τον Θεό μας», και εκείνος που λέει: «Καλύτερα να μην κάνεις ευχή παρά να κάνεις και να μην την εκπληρώσεις».

«και εγκατάλειμμα»: Δηλαδή, ότι ποτέ η ενθύμηση του κατά Θεόν ανθρώπου δεν απομακρύνθηκε από τον Θεό, και γι' αυτόν τον λόγο αξιώνονται εκείνης της χαράς. «εύξασθε»: Διότι καθένας, λέει, που θα κάνει μια ευχή στον Θεό, οφείλει να την εκπληρώσει χωρίς καμία αναβολή. «πάντες οι κύκλω»: Διότι ο καθένας τότε προσφέρει στον Θεό τα καλά έργα και την πίστη που κατόρθωσε. «τω φοβερώ»: Στον φοβερό Θεό, ο οποίος έχει την εξουσία να αφαιρεί τις ψυχές των βασιλέων (και των αρχόντων). «φοβερώ»: Διότι ποιος βασιλιάς ή ποιος δυνάστης από αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη εξισώνεται με τον Θεό;

ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟ: Ευχηθείτε και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό μας. Οι μεν δάσκαλοι αυτού του κόσμου καθοδηγούν τα παιδιά προς τη γνώση των γραμμάτων· οι δάσκαλοι όμως της Εκκλησίας εκπαιδεύουν τους μαθητές προς την τελείωση των πνευματικών κατορθωμάτων. Και είναι δυνατόν, αγαπητοί, να κατανοήσουμε με ακρίβεια, από όσα μόλις μας αναγνώστηκαν στον ψαλμό, την απόλυτη αλήθεια αυτών των λόγων. Διότι τι έλεγε προ ολίγου ο προφήτης του Πνεύματος, ο μεγαλογράφος Δαβίδ; Ευχηθείτε και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό μας. Όπως για παράδειγμα η μακαρία Ιουδήθ, όταν κάποτε ο Βαβυλώνιος Ολοφέρνης είχε περικυκλώσει την Ιερουσαλήμ με το στρατόπεδό του και είχε αποκόψει όλες τις πηγές νερού που τροφοδοτούσαν την πόλη, με αποτέλεσμα οι Εβραίοι να πεθαίνουν από τη δίψα και να είναι έτοιμοι να παραδώσουν και τον εαυτό τους και την πόλη σε εκείνον που τους επέβαλε αυτή τη στενοχώρια· τότε λοιπόν, παρενέβη η μακαρία εκείνη με γενναίο φρόνημα και ακλόνητη θέληση, και εμπόδισε την παράδοση της πόλης. Εγείροντας τον εαυτό της για να αγωνιστεί και να πολεμήσει εναντίον ενός τόσο τεράστιου στρατοπέδου, επιθυμώντας να εκδικήσει το γένος της και να διασώσει την πόλη, έχοντας απόλυτη πίστη στον Θεό και προσφέροντας τον εαυτό της με τη σωματική της ρώμη στον πόλεμο ενάντια στους εχθρούς, έλεγε στους ιερείς και σε όλους τους πιστούς ανθρώπους: Ευχηθείτε και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό μας.

Βλέπεις πόσο μεγάλο αγαθό είναι να προσεύχεται κανείς και να αποδίδει τις υποσχέσεις του στον Κύριο τον Θεό μας; Ο δε βασιλιάς Εζεκίας, όντας πιστός άνθρωπος, και στηριζόμενος περισσότερο στην πίστη και την προσευχή παρά στα όπλα και τη στρατιωτική δύναμη, κατήγαγε ανέλπιστες νίκες κατά των εχθρών. Για παράδειγμα, όταν ο Σεναχειρείμ επιτέθηκε με μεγάλο πλήθος βαρβάρων, συντάραξε την Ιερουσαλήμ και χλεύαζε τον Θεό και τους ανθρώπους που πίστευαν σε Αυτόν, στέλνοντας γραπτές ύβρεις στον Εζεκία εναντίον του Θεού, ο Εζεκίας, αφού έλαβε την επιστολή και τη διάβασε ενώπιον του Θεού, προσευχήθηκε και απέδωσε τα οφειλόμενα στον Κύριο τον Θεό μας· γι' αυτό και αμέσως ελευθερώθηκε από τον κίνδυνο που τον περιέβαλλε. Τόσο άμεσα και θαυμαστά έλαβε τη βοήθεια από τον Θεό. Διότι ένας άγγελος, κατεβαίνοντας από τους ουρανούς μέσα στη νύχτα οπλισμένος με ξίφος, εξόντωσε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες από τους αλλοφύλους, χωρίς κανείς από αυτούς να έχει τη δύναμη να αντισταθεί στην ορμή του δεξιού του χεριού, προκειμένου να συνετιστούν τα έθνη των αλλοφύλων και να μην ακονίζουν πλέον βλάσφημη γλώσσα εναντίον του Θεού. Τόσο μεγάλο αγαθό είναι, αγαπητοί, το να προσευχόμαστε και να αποδίδουμε τις υποσχέσεις μας στον Κύριο τον Θεό μας.

Ο πάνσοφος Δαβίδ, στα χρόνια του Σαούλ, του βασιλιά του Ισραήλ, όταν οι αλλόφυλοι στρατοπέδευσαν εναντίον του γένους των Ισραηλιτών και προέβαλαν για μονομαχία έναν άνδρα που ήταν γίγαντας στη σωματική ρώμη και ξεπερνούσε τον γίγαντα στην αλαζονεία του φρονήματος, λέγοντας μεγάλα λόγια και εκτοξεύοντας μεγάλες απειλές· το όνομα αυτού ήταν Γολιάθ. Όταν οι γιοι των Εβραίων είδαν το μέγεθός του, πιέστηκαν από δειλία και κυριεύθηκαν από πολύ φόβο, αποφεύγοντας την πολεμική σύγκρουση. Γνωρίζοντας όμως ο ευφυής Δαβίδ ότι καθόλου δεν συμβάλλει στη νίκη ο όγκος του σώματος, ούτε η παράταξη όπλων και ίππων (διότι δεν σώζεται ο βασιλιάς από τη μεγάλη του δύναμη, και ο γίγαντας δεν θα σωθεί με το πλήθος της ισχύος του· ψευδής ελπίδα σωτηρίας είναι το άλογο, και με το πλήθος της δύναμής του δεν πρόκειται να σώσει κανέναν), πήρε πέντε λίθους, σύμβολο της Πεντατεύχου που τους είχε δοθεί από τον Θεό. Και αυτός, ο μικρός, ο νεότερος, ο περιφρονημένος από τους δικούς του και από τους αλλοφύλους, χτυπώντας τον με μία βολή λίθου στο μέτωπο, έριξε με το στόμα στη γη τον υπερήφανο γίγαντα. Και είναι άξιο διερεύνησης, αγαπητοί, πώς ο Γολιάθ, ενώ δέχθηκε το χτύπημα στο μέτωπο, δεν έπεσε προς τα πίσω, αλλά σωριάστηκε με το πρόσωπο. Είναι φανερό, βέβαια, πως πρέπει να κατανοήσουμε ότι πίσω από τον θεομάχο στεκόταν άγγελος, ο οποίος τον γκρέμισε με το πρόσωπο. Τόσο αγαθό πράγμα είναι να προσευχόμαστε και να εκπληρώνουμε τις υποσχέσεις μας στον Κύριο τον Θεό μας.

Τότε ο Μωυσής τι τους λέει; «Μη φοβάστε και μη δειλιάζετε· προσευχηθείτε και αποδώστε τα οφειλόμενα στον Κύριο τον Θεό μας, και θα δείτε τη βοήθεια που θα σας δοθεί από τον Θεό. Ο Κύριος θα πολεμήσει υπέρ ημών, και εσείς να μείνετε σιωπηλοί». Όταν λοιπόν αναπέμφθηκε τέτοια προσευχή προς τον Θεό, αμέσως η υγρή θάλασσα μετατράπηκε σε ξηρά και τους εξυπηρέτησε ανεμπόδιστα. Και μπορούσε κανείς να δει, αγαπητοί, ένα θαυμαστό θέαμα: τη θάλασσα που κάποτε άφριζε και βοούσε, να σχίζεται τότε στα δύο, και ένα υδάτινο τείχος, κυανό και σκοτεινό, να υψώνεται αρραγές σαν φράχτης εκατέρωθεν του Ισραήλ. Και το νερό αιωρούνταν κρεμάμενο για τόσο πολύ χρόνο, μέχρις ότου ο Ισραήλ, σαν άνθρωπος που πορεύεται ήρεμα και με κανονικό βήμα, διέσχισε το πλάτος της θάλασσας. Και αυτοί μεν έτρεχαν χαρούμενοι σαν να περνούσαν μέσα από χλοερή πεδιάδα, ενώ οι εχθροί τους οι Αιγύπτιοι καταποντίζονταν στον βυθό σαν μολύβι. Τόσο αγαθό είναι το να προσευχόμαστε και να αποδίδουμε τα οφειλόμενα στον Κύριο τον Θεό μας. Διότι, μήπως δεν βρέθηκαν σε ανάγκη από νερό και άρτο μέσα στην έρημο; Και πώς θα ήταν δυνατόν να μη στερηθούν τον άρτο και το νερό στην έρημο, όπου βέβαια δεν υπήρχε καλλιεργήσιμη γη, ούτε αμπέλι, ούτε δέντρο, ούτε χορτάρι, ούτε σπόρος, ούτε θερισμός;

Διότι ο μεν ουρανός ανέβλυζε για αυτούς χιονόλευκο νερό, και ο αέρας τους προσέφερε ακούραστα καλοθρεμμένα ορτύκια. Και δεν θα μου φτάσει ο χρόνος της ημέρας για να διηγηθώ τις νίκες των πατέρων, των προφητών και των βασιλέων, οι οποίες επιτεύχθηκαν παρά πάσα ελπίδα μέσω της προσευχής, καθώς και τις αγαθές και ζωοφόρες εκβάσεις μέσα σε αρρώστιες, κινδύνους και άλλες δυσκολότερες περιστάσεις, οι οποίες επήλθαν μέσω της προσευχής. Τόσο μεγάλη σημασία έχει το να προσεύχεται κανείς και να αποδίδει στον Κύριο τον Θεό μας. Εάν κάποιος από εσάς βρίσκεται μπλεγμένος σε κάποια κατάσταση που στα μάτια των ανθρώπων φαντάζει απελπιστική, ή πιέζεται από κάποια ανάγκη ή κίνδυνο, ας θυμηθεί αυτή τη Γραφή: ας προσευχηθεί και ας αποδώσει στον Κύριο τον Θεό μας, και θα βρει το ζωοφόρο και μακάριο αποτέλεσμα της αγαθής διδασκαλίας. Εάν όμως κάποιος επιθυμεί, αγαπητοί, να εκλάβει διαφορετικά τον στίχο της Γραφής και να πει ότι το να εύχεται κανείς (εὔξασθαι) σημαίνει το να υπόσχεται (ἐπαγγείλασθαι), και κατ' αυτόν τον τρόπο ο λόγος θα είναι ωφέλιμος. Διότι πολλές φορές συναντήσαμε στη Γραφή τη λέξη «εὔχομαι» αντί της λέξης «υπόσχομαι»· όπως λέει η Σοφία: «Είναι προτιμότερο να μην κάνεις τάμα, παρά αφού τάξεις, να μην το εκπληρώσεις»· δηλαδή, είναι καλύτερα να μην υποσχεθείς στον Θεό, παρά να υποσχεθείς και να αποδειχθείς ψεύτης. Γι' αυτό παραγγέλλει: «Και μην αθετήσεις τον λόγο σου την ώρα της προσευχής σου». Έκανες τάμα πως, αν λάβεις πίσω την κόρη σου ή τον γιο σου υγιή από κάποια βαριά αρρώστια, θα τον αφιερώσεις στον Θεό; Μην αθετήσεις τον λόγο σου την ώρα της προσευχής σου.

Διότι εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει. Προσευχηθείτε και εσείς που φθονείτε, ώστε, αφού εξεμέσετε το δηλητήριο του δράκοντα, να υποδεχθείτε τον ουράνιο άρτο με καθαρή τη μαρτυρία της συνειδήσεως. Προσευχηθείτε και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό μας. Μεγάλη δύναμη έχει, αγαπητοί, η προσευχή, η οποία καθιστά δυνατά αυτά που για τους ανθρώπους είναι αδύνατα.

Η προσευχή ανασταίνει νεκρούς, φυγαδεύει δαίμονες, θεραπεύει νόσους, αποτρέπει θανάτους. Ω προσευχή, χορηγέ της ζωής, ταμείο της υγείας, ελπιδοφόρο άνθος. Προσευχηθείτε λοιπόν και εσείς, αγαπητοί, και αποδώστε τις ευχές σας στον Κύριο τον Θεό μας· διότι σε αυτόν πρέπει κάθε δόξα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γιατί είσαι προπετής στην υπόσχεσή σου, εφόσον δεν την επιβεβαιώνεις με έργα; Πρέπει, λοιπόν, και να δίνεις υποσχέσεις με περίσκεψη, και να αποδίδεις το χρέος της υπόσχεσης με ακρίβεια. Διότι είναι γραμμένο: «Κάντε τάματα και αποδώστε τα στον Κύριο τον Θεό σας». Να εμφανιστείς ενώπιόν Του με αγνή βιοτή· δηλαδή, με το σώμα, το πνεύμα και την ψυχή. Μην αφαιρέσεις τίποτα από την υπόσχεση, για να μην πάθεις ό,τι ο Ανανίας και η Σαπφείρα. Διότι εκείνοι, επειδή υπεξαίρεσαν μέρος από το αντίτιμο του κτήματος που είχαν υποσχεθεί, καταδικάστηκαν σε θάνατο· και εμείς οφείλουμε να τα φοβόμαστε αυτά.

Είναι δυνατόν να απαρνηθεί κανείς ένα αγαθό χάριν ενός μεγαλύτερου αγαθού, όπως εκείνος που απέφυγε το μαρτύριο όχι από δειλία, αλλά για την ωφέλεια εκείνων που θα σώζονταν και θα φωτίζονταν από αυτόν. Υπάρχει και εκείνος που παρέδωσε τον εαυτό του στην ατιμία για την τιμή των άλλων, και ενώ από πολλούς θεωρείται φιλήδονος, εντούτοις είναι «ως πλάνος και αληθής». Αν εκείνος που κατέχει λόγο πνευματικής ωφελείας και δεν τον μεταδίδει άφθονα δεν θα μείνει ατιμώρητος, πόσος νομίζεις, φίλε μου, είναι ο κίνδυνος για εκείνους που δύνανται διά της έμπρακτης συνδρομής να συμπαρασταθούν στους πάσχοντες, και δεν κοπιάζουν μαζί τους; Λύτρωσε, εσύ που λυτρώθηκες από τον Θεό, και σώσε, εσύ που σώθηκες, εκείνους που άγονται στον θάνατο, και, εξαγοράζοντας εκείνους που κατασφάζονται από τους δαίμονες, μη φεισθείς κόπου. Διότι αυτό αποτελεί για κάθε ύπαρξη που έχει τη δύναμη, το μέγιστο έπαθλο ενώπιον του Θεού, υπεράνω κάθε πράξης και θεωρίας των θνητών και των αθανάτων: αναδεικνύει τον εαυτό του συνεργό των ασωμάτων και νοερών δυνάμεων εκείνος που, με την καθαρότητα που του δωρήθηκε από τον Θεό, αποσμήχει τον ρύπο των άλλων, και προσφέρει στον Θεό άμωμα δώρα από εκείνα που ήταν μωμητά. Διότι αυτό και μόνο είναι πάντοτε το έργο των θείων λειτουργών. Διότι όλοι όσοι βρίσκονται γύρω Του θα φέρουν δώρα, δηλαδή ψυχές. Τίποτα δεν αποδεικνύει τόσο περίτρανα τη φιλανθρωπία και την αγαθότητα του Πλάστη μας προς εμάς, όσο το ότι εγκατέλειψε τα ενενήντα εννέα πρόβατα για να αναζητήσει το πλανηθέν.

«Αυτός που αποστέλλει τους ιερείς αιχμαλώτους και ανέτρεψε τους δυνάστες της γης. Αυτός που εκχέει περιφρόνηση στους άρχοντες, που ανακαλύπτει τα βαθιά κρυμμένα μέσα από το σκοτάδι.» «Το τόξο των δυνατών εξασθένησε, και οι ασθενείς περιεβλήθησαν με δύναμη. Ο Κύριος καθιστά φτωχούς και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει,» και τα λοιπά. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;» και τα λοιπά. «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα φέρουν δώρα,» και τα λοιπά. «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια.» «Είσαι δυνατός, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει,» και τα λοιπά. —«Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου;» —«Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου; ακουστά,» και τα λοιπά. —«Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό, και από την κοπριά,» και τα λοιπά. «Αυτός που επιτιμά τη θάλασσα και την ξηραίνει, και ερημώνει όλους τους ποταμούς.» «Ποιος μέτρησε με το χέρι το νερό, και τον ουρανό, και ολόκληρη τη γη με τη χούφτα; Ποιος έστησε τα όρη σε ζυγαριά και τις κοιλάδες στο ζύγι; Όλα τα έθνη λογίστηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν ταλάντευση της ζυγαριάς.»

Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, ο λόγος ονόμασε αυτή τη διδασκαλία «προσευχή», επειδή περιέχει το αίτημα για τα δώρα που δίνονται στους ανθρώπους από τον Θεό κατά χάρη. Διότι έτσι ακριβώς προσδιόρισαν οι θεόπνευστοι πατέρες μας την έννοια της προσευχής, λέγοντας ότι η προσευχή είναι το αίτημα για εκείνα τα οποία ο Θεός, όπως Του αρμόζει, από τη φύση Του δωρίζει στους ανθρώπους, όπως, αντίστοιχα, προσδιόρισαν και την «ευχή» ως υπόσχεση, δηλαδή εξαγγελία εκείνων των πραγμάτων που οι άνθρωποι, λατρεύοντας γνήσια τον Θεό, Του προσφέρουν. Μάλιστα, παρουσίασαν την Αγία Γραφή να επιβεβαιώνει με πολλούς τρόπους τα λεγόμενά τους, όπως το χωρίο «Τάξτε (κάντε ευχές) και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό μας» και το «Όσα ευχήθηκα, θα τα αποδώσω σε Σένα, τον Σωτήρα μου Κύριο», τα οποία έχουν ειπωθεί σχετικά με την ευχή. Και πάλι, σχετικά με την προσευχή, παρέθεσαν το «Και προσευχήθηκε η Άννα προς τον Κύριο λέγοντας: "Κύριε, Αδωναΐ, Ελωΐ Σαβαώθ, εάν πράγματι εισακούσεις τη δούλη σου και μου δώσεις καρπό κοιλίας"» και το «Προσευχήθηκε ο Εζεκίας, ο βασιλιάς του Ιούδα, και ο Ησαΐας ο γιος του Αμώς, ο προφήτης, προς τον Κύριο», καθώς και το «Όταν εσείς προσεύχεστε, να λέτε: "Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς"», το οποίο ειπώθηκε από τον Κύριο προς τους μαθητές Του. Έτσι, συνάγεται ότι η μεν ευχή είναι η τήρηση των εντολών, η οποία επικυρώνεται εμπράκτως σύμφωνα με την προαίρεση εκείνου που έδωσε την ευχή, ενώ η προσευχή είναι το αίτημα εκείνου που τις έχει τηρήσει για τη μεταμόρφωσή του προς τα προαναφερθέντα αγαθά· ή καλύτερα, η μεν ευχή είναι ο άθλος της αρετής, τον οποίο ο Θεός δέχεται με μεγάλη ευαρέσκεια όταν Του προσφέρεται, ενώ η προσευχή είναι το έπαθλο της αρετής, το οποίο ο Θεός με μεγάλη χαρά ανταποδίδει.

Διότι, όπου υπάρχει έγερση για εκδίκηση, τα πάντα διακατέχονται από ησυχία και τρόμο. «Για να σώσει όλους τους πράους της γης». Γι' αυτό «θα κρίνει, για να σώσει τους πράους» και να τους ξεχωρίσει από τους οργίλους και τους ασεβείς. «Διότι η σκέψη του ανθρώπου θα σε δοξολογήσει και το υπόλειμμα της σκέψης θα τελέσει εορτή προς εσένα». Διότι υπάρχει ευσεβής σκέψη και υπάρχει ασεβής σκέψη· εκ των οποίων, η μεν πρώτη είναι εορταστική και γεμάτη χάρη, η δε δεύτερη οδυνηρή και εχθρική· και τις δύο τις βλέπει καθαρά ο Θεός. «Ποιος είναι», λέει, «αυτός που κρύβει από εμένα τη βουλή του;» και τα εξής. «Κάντε τάματα και αποδώστε τα στον Κύριο τον Θεό», δηλαδή αυτά που υπόσχεστε μην αθετείτε να τα αποδώσετε στον Θεό. «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα προσφέρουν δώρα», δηλαδή, εκείνοι που αξιώθηκαν να πλησιάσουν τον Θεό, στον βαθμό που είναι εφικτό, θα προσφέρουν τα δώρα των αρετών τους. «Σε Αυτόν που είναι φοβερός και αφαιρεί το πνεύμα των αρχόντων», δηλαδή, που παίρνει τις ψυχές από το σώμα των βασιλέων και των τυράννων και γενικώς όλων ανεξαιρέτως· «ο οποίος είναι φοβερός απέναντι στους βασιλείς της γης». Διότι, ακόμα κι αν είναι φοβεροί οι βασιλείς της γης, είναι εντούτοις υπόλογοι στον επουράνιο Βασιλέα, ως θνητοί και αμαρτωλοί.

Ψαλμός ρμ΄. Ψαλμός του Δαβίδ. «Κύριε, έκραξα προς εσένα, εισάκουσέ με· πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου, όταν κράζω προς εσένα». Με τις λέξεις κραυγή και φωνή δηλώνει την ολόκαρδη ικεσία. «Ας κατευθυνθεί η προσευχή μου». Ευχή μεν είναι η υπόσχεση προς τον Θεό, σύμφωνα με το «τάξτε και αποδώστε», δηλαδή μην αθετήσετε τις υποσχέσεις σας· προσευχή δε, η δέηση προς τον Θεό, «σαν θυμίαμα ενώπιόν σου». Ο Θεός πρόσταξε τον Μωυσή, μετά την ολοκλήρωση της σκηνής του μαρτυρίου, να παρασκευάσει και σύνθετα θυμιάματα από μυροποιό, εξαίρετα και θαυμαστά, τα οποία όταν θυμιάτιζαν τη σκηνή και τα άγια σκεύη, ήταν ευπρόσδεκτα στον Θεό. Έτσι, λέει, όπως εκείνο το θυμίαμα, «ας κατευθυνθεί η προσευχή μου» καθαρή «ενώπιόν σου». «Η έπαρση των χεριών μου, θυσία εσπερινή».

Τότε, παμμέγιστε αρχάγγελε του Θεού, μην με ξεχάσεις, σε ικετεύω, μην με αποχωρίσεις τον ανάξιο από εκείνη τη σύναξη, αν και είναι μεγάλο αυτό που ζητώ, ας μην με προσπεράσει η ταχύτατη πτήση σου, σε παρακαλώ. Χαίρε, ταξίαρχε, εσύ που στέκεσαι λειτουργικά γύρω από τον Θεό μαζί με τους συντρόφους σου και προσφέρεις στον Θεό ως δώρα τις καθαρμένες ψυχές των δικαίων· διότι, «όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του», λέει, «θα προσφέρουν δώρα»· στην κληρονομία των οποίων ικέτευσε, θεοπρόκριτε και παμμέγιστε, να γίνω και εγώ μέτοχος, έχοντας σε αυτό μέγιστο βοηθό και τον ολόλαμπρο σύντροφό σου, τον αξιεπαινέστατο πρόδρομο της νέας χάριτος, τον όντως θειότατο απόστολο και λαμπρότατο μυσταγωγό του παρθενικού μυστηρίου· εννοώ δηλαδή τον συνταξίαρχό σου και συμμέτοχο της δόξας, τον θειότατο και ολόλαμπρο Γαβριήλ, τον άριστο αρχιδιάκονο της σωτηρίας μας και ταυτόχρονα φλογερό και αληθέστατο μάρτυρά σου, ο οποίος μαρτυρεί: «δεν υπάρχει κανείς», λέει, «που να με βοηθά σε αυτά, παρά μόνο ο Μιχαήλ, ο άρχοντάς μας».

Και λοιπόν ας επαναφέρουμε τον λόγο πάλι στο προκείμενο θέμα. Διότι, επειδή ο λόγος υπέδειξε ότι ο θείος Δανιήλ σαφώς προανήγγειλε στην οπτασία του το απρόσιτο και ακατάληπτο της θεότητας του Χριστού, ενώ η Μαρία η Μαγδαληνή φανέρωσε το προσιτό της ανθρωπότητάς Του, και το ζήτημα που αναφέρθηκε παραπάνω έχει λυθεί με τη χάρη του Χριστού, εμπρός ας κατευθύνουμε πάλι τον λόγο προς τους θείους αγγέλους, προς τους καθαρούς νόες, προς τους θείους λειτουργούς, προς τους φύλακές μας. Διότι αυτοί είναι εκ φύσεως μεσίτες μεταξύ Θεού και ανθρώπων, και μεταφέρουν χαρμόσυνα από τον ουρανό στη γη αγαθές ειδήσεις από τον Θεό στους δίκαιους άνδρες, και από τη γη πάλι προς τον ουρανό εισάγουν λαμπροφορώντας τις ψυχές των δικαίων ως υπέρτατα δώρα στον πρύτανη Θεό. Διότι, όπως λέει, «όλοι οι άγγελοι που βρίσκονται γύρω Του θα προσφέρουν ως δώρα» τις ψυχές των δικαίων. Διότι μου φαίνεται πως όσα είναι τα πλήθη των ανθρώπων πάνω στη γη, τόσα είναι και τα στίφη των αγγέλων στον ουρανό. Και αυτό δεν είναι απλώς δικός μου στοχασμός, αλλά ακούω τη θεία Γραφή που λέει αφενός ότι «χίλιες χιλιάδες στέκονταν δίπλα Του, και μύριες μυριάδες Τον υπηρετούσαν» (διότι είναι επόμενο τα θεία στρατεύματα να είναι περισσότερα από το ποσό που αναφέρθηκε, αλλά επειδή, όπως νομίζω, δεν υπάρχει αρίθμηση πέρα από τις «χίλιες χιλιάδες» και τις «μύριες μυριάδες», μέχρι αυτούς εξέφρασε τον αριθμό των αγγέλων), και αφετέρου ότι «έστησε τα όρια των εθνών».

Αύξησε δε τον φόβο σε εμάς ο θεσπέσιος Μωυσής, ή μάλλον ο Κύριος που συνομιλούσε με τον Μωυσή, απαιτώντας την ίδια εισφορά και από τον πλούσιο και από τον φτωχό· και μην επιτρέποντας ούτε στον πλούσιο, που επιθυμεί να λυτρώσει την ψυχή του, να δώσει περισσότερα λύτρα, ούτε επιτρέποντας στον φτωχό να προσφέρει κάτι λιγότερο από αυτά. «Διότι», λέει, «καθένας που περνάει στην απογραφή, από είκοσι ετών και άνω, θα δώσει την εισφορά στον Κύριο· ο πλούσιος δεν θα προσθέσει, και ο φτωχός δεν θα δώσει λιγότερο από το μισό δίδραχμο, όταν δίνει την εισφορά στον Κύριο, για να γίνει εξιλασμός για τις ψυχές σας». Γι' αυτό και εμείς, αν και τυγχάνει να είμαστε φτωχότεροι και από τους πολύ φτωχούς στους λόγους, θελήσαμε να παραιτηθούμε από την εισφορά των λύτρων που τάξαμε με υποσχέσεις στον Θεό και στους μάρτυρες· αλλά από το να πράξουμε κάτι τέτοιο μάς απέτρεψε ένα άλλο λόγιο, το οποίο κατέγραψε ο Σολομών στον Εκκλησιαστή: «Όταν κάνεις ένα τάμα στον Θεό, μην καθυστερήσεις να το αποδώσεις· διότι δεν υπάρχει ευαρέσκεια στους άφρονες· εσύ λοιπόν, όσα τάξεις, απόδωσέ τα· είναι καλό να μην τάξεις, παρά να τάξεις και να μην αποδώσεις». Και ο Δαβίδ, που τον γέννησε, έλεγε στους Ψαλμούς: «Τα τάματά μου στον Κύριο θα αποδώσω», και προτρέποντας τους πάντες να τον μιμηθούν, λέει: «Τάξτε και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό σας». Ακολουθώντας τους, και ο προφήτης Ιωνάς ψάλλοντας αναφώνησε: «Όσα έταξα θα τα αποδώσω σε Εσένα, τον Σωτήρα μου τον Κύριο».

«Κάντε τάμα και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό μας.» Αφού εκείνος συμφώνησε, στάθηκαν προσευχόμενοι από το βράδυ μέχρι τη σύναξη του όρθρου. Έπειτα τον πήρε και πήγε στην εκκλησία. Μετά την ολοκλήρωση της εωθινής δοξολογίας, ο Κορνήλιος, σαν να είχε εξαντληθεί, έγειρε για να αναπαυθεί. Ο δε μέγας, βλέποντάς τον, είπε: «Τι είναι αυτό, Κορνήλιε; Τόσο αμελής είσαι στις προσευχές, που δεν ανέχεσαι να επιδείξεις ούτε την καρτερία των ανήμπορων γερόντων;» Τότε λοιπόν ο Κορνήλιος, γνωρίζοντας ότι δεν πέρασε απαρατήρητος, ζητούσε συγγνώμη, καθώς με αυτόν τον τρόπο παιδαγωγούσε τον Κορνήλιο ώστε να συμπάσχει με τους ασθενέστερους από τους αδελφούς. Αυτά λοιπόν αφορούν τον Κορνήλιο.

Ο Κορνήλιος λοιπόν, ο οικονόμος, ακούγοντας ότι έφθασε ο μέγας, ρωτούσε έναν από τους αδελφούς που ήταν μαζί του λέγοντας: «Τι έκανε ο πατέρας μας ή πού διέμεινε αυτές τις ενδιάμεσες ημέρες;» Του λέει ο αδελφός: «Γνωρίζεις βέβαια τον άνδρα και τον ζήλο του· πάντως μας παίδευσε αρκετά αυτή τη νύχτα.» Και αφού του τα διηγήθηκε όλα, του λέει ο Κορνήλιος: «Ω αδυναμία! Και επέτρεψες σε έναν αδύναμο γέροντα να σε νικήσει, εσένα τον νέο;» Ενώ αυτοί μιλούσαν, ο μέγας τους άκουγε εν πνεύματι. Όταν λοιπόν έπεσε το βράδυ, λέει στον Κορνήλιο: «Επειδή χθες με κατέλαβε κάποια ραθυμία, θέλεις σήμερα να εκπληρώσουμε το χρέος στεκόμενοι στην προσευχή; Διότι είναι γεγραμμένο: τάξτε και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό μας. Αλλά αγρύπνησε μαζί μας.» Και όταν εκείνος είπε: «Όπως θέλεις εσύ, πάτερ», αμέσως μέσα στο κελί εκπλήρωνε το ποθούμενο, παρατείνοντας επί πολύ την προσευχή, και παιδεύοντας επαρκώς τον Κορνήλιο ως προς όσα είχαν λεχθεί, διδάσκοντάς τον να συμπάσχει και να θεωρεί τον παλαιό (οίνο) χρηστότερο.