Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 75:3

«Έγινε εν ειρήνη ο τόπος του». Διότι, εάν έχει γραφτεί για την άνω Ιουδαία, από την οποία έφυγε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός, είναι προφανές ότι θα αποτελεί τόπο ειρήνης. «Και το κατοικητήριό του εν Σιών». Εννοεί τη νοητή, δηλαδή την άνω, ή την ψυχή των αγίων. [«Έγινε εν ειρήνη ο τόπος του». Δηλαδή στην ψυχή των αγίων. Το εβραϊκό πρωτότυπο αναφέρει «Σαλήμ», και οι υπόλοιποι έτσι το ερμήνευσαν, το οποίο σημαίνει ειρήνη. Σε αυτήν, λοιπόν, είτε πρόκειται για την ψυχή, είτε για την Εκκλησία, είτε για την άνω Ιερουσαλήμ, συντρίβονται τα πεπυρωμένα βέλη που εξαπολύει ο πονηρός.] «Εκεί συνέτριψε την ισχύ των τόξων». Με αυτά τα λόγια υποδηλώνει τις αντίπαλες δυνάμεις, οι οποίες συντρίβονται, όταν οι άγιοι αξιωθούν να κατοικήσουν στις εκεί μονές.

Διότι, αν και έχει λεχθεί για άλλους το: «Θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περπατήσω μαζί τους, και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου»· εντούτοις, δεν κατοικεί ούτε περπατά ανάμεσα σε αυτούς με τον ίδιο τρόπο όπως στο δικό του όρος· διότι ο Πατέρας είναι μέσα στον Υιό και ο Υιός μέσα στον Πατέρα· «και σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα της θεότητας»· και όχι κάποτε να κατοίκησε σε αυτόν και άλλοτε να απομακρύνθηκε από αυτόν, αλλά πάντοτε, στο άπειρο διηνεκές, ο Πατέρας κατοικεί στον Υιό. Και αυτός είναι η ειρήνη μας, σύμφωνα με τον Απόστολο. Γι' αυτό και ονομάστηκε Σαλμών, το οποίο σημαίνει Ειρήνη· και τόπος του Θεού έχει ονομαστεί η ειρήνη, σύμφωνα με το: «Στην ειρήνη βρίσκεται ο τόπος του». «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες εκείνων που ευημερούν· ο Κύριος είναι ανάμεσά τους, στο Σινά, στο άγιο». Αφού ο λόγος απέδωσε πρώτα τη διδασκαλία περί του Αγίου Πνεύματος μέσω της περιστεράς, και έπειτα τη διδασκαλία περί του Υιού μέσω του όρους του Θεού, κατέρχεται λοιπόν στις υποδεέστερες δυνάμεις· παρουσιάζοντας ότι, αν και βεβαιότατα το όρος που αναφέρθηκε είναι τέτοιο, ώστε σε αυτό να κατοικεί όλο το πλήρωμα της πατρικής θεότητας, εντούτοις δεν είναι μόνο αυτό κτήμα του Πατέρα, αλλά έχει και άλλες υποδεέστερες διακονικές και λειτουργικές δυνάμεις, τις οποίες, όντας αναρίθμητες και πολλές, και ξεχωρίζοντας για την αρετή τους, αφού τις έδεσε κάτω από έναν ζυγό, ο παμβασιλιάς Θεός τις έζευξε ως άρμα για τον εαυτό του, με ηνίοχο τον Μονογενή του Λόγο.

Αυτό ακριβώς σημαίνει λέγοντας: «Γνωστός είναι στην Ιουδαία ο Θεός, στον Ισραήλ είναι μεγάλο το όνομά του. Έγινε ειρήνη ο τόπος του και το κατοικητήριό του στη Σιών». Στη συνέχεια παρουσιάζει την πτώση των εχθρών του και των πολεμίων της Εκκλησίας του, λέγοντας τα εξής: «Εκεί συνέτριψε τη δύναμη των τόξων, το όπλο και τη ρομφαία και τον πόλεμο»· και πάλι: «Ταράχθηκαν όλοι οι ασύνετοι στην καρδιά. Αποκοιμήθηκαν τον ύπνο τους, και δεν βρήκαν τίποτα στα χέρια τους όλοι οι άνθρωποι του πλούτου. Από την επιτίμησή σου, Θεέ του Ιακώβ, έπεσαν σε βαθύ ύπνο όλοι όσοι επέβαιναν σε άλογα»· στα οποία επισυνάπτει την ένδοξη παρουσία του Σωτήρα, λέγοντας: «Από τον ουρανό έκανες να ακουστεί η κρίση, η γη φοβήθηκε και ησύχασε, όταν εγέρθηκε ο Θεός σε κρίση, για να σώσει όλους τους βασιλείς της γης».

Γι' αυτό θα θεωρήσει ότι ο ίδιος είναι ο Ισραήλ, και ότι η Ιουδαία δεν είναι άλλη από τη χώρα των Παλαιστινίων, και ότι ο τόπος του Θεού είναι η επίγεια Ιερουσαλήμ· επειδή ακριβώς το εβραϊκό κείμενο αναφέρει ότι ο τόπος του υπήρξε στη Σαλήμ. Και οι υπόλοιποι ερμηνευτές με αυτόν τον τρόπο το ερμήνευσαν, αποδίδοντάς το ως «εν Σαλήμ».

Θα κατανοήσεις δε πώς «εγενήθη εν ειρήνη ο τόπος αυτού, και το κατοικητήριον αυτού εν Σιών». Διότι, αν μεν ο τόπος που τιμάται από τους Ιουδαίους είχε διαφυλαχθεί απόρθητος και ακαταμάχητος, θα υπήρχε δικαιολογία να επιτρέψουμε στα τέκνα των Ιουδαίων να νομίζουν ότι αυτός είναι που υποδηλώνεται από τις Γραφές. Εάν όμως αυτός έχει καταστραφεί εκ θεμελίων, έχοντας αλωθεί πολλές φορές από εχθρούς, ενώ ο τόπος Του λέγεται ότι υπάρχει εν ειρήνη, δεν θα μπορούσε με κανέναν ορθό συλλογισμό να θεωρηθεί ως τόπος του Θεού αυτός που αλώθηκε πολλές φορές από εχθρούς. Γι' αυτό δεν ονόμασε τώρα την Ιερουσαλήμ, ώστε να μην παρασυρθεί κανείς στη σκέψη της ιουδαϊκής πόλης· αλλά, αντί αυτής, παρουσίασε το βαθύτερο νόημα του πράγματος λέγοντας: «Εγενήθη εν Σαλήμ ο τόπος αυτού». Το όνομα Σαλήμ ερμηνεύεται ειρήνη· γι' αυτό στη μετάφραση των Εβδομήκοντα αναφέρεται: «Εγενήθη εν ειρήνη ο τόπος αυτού». Αν λοιπόν και πάνω στη γη βρίσκονταν ψυχές ελευθερωμένες από κάθε πόλεμο, που να ζουν μέσα σε ευστάθεια, αταραξία και γαλήνη, ευλόγως θα μπορούσαν και αυτές να ονομαστούν τόπος του Θεού, εφόσον είναι ικανές να χωρέσουν το θείο Πνεύμα. Γι' αυτό για τέτοιους ανθρώπους έχει ειπωθεί: «Ενοικήσω εν αυτοίς και εμπεριπατήσω, και έσομαι αυτών Θεός, και αυτοί έσονταί μοι λαός».

Εάν δε σπανίως βρίσκονται τέτοιοι στη γη, ενώ στην πόλη που ονομάζεται επουράνια πόλη του Θεού πληθαίνει το κατοικητήριο του Θεού, ανάμεσα σε αγγέλους, αρχαγγέλους, θείες δυνάμεις και άγια πνεύματα· εύλογα θα μπορούσε κανείς να πει ότι ο τόπος του Θεού βρίσκεται κοντά σε αυτούς, και ότι εκείνη είναι αληθώς η ειρήνη, που εδώ σύμφωνα με την εβραϊκή γλώσσα ονομάζεται Σαλήμ. Γι' αυτό και ο Απόστολος, γνωρίζοντάς το αυτό, έλεγε: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας». Διότι το μεν Σαλήμ ερμηνεύεται ειρήνη, το δε Ιερουσαλήμ όραση ειρήνης· της οποίας η έδρα βρίσκεται ανάμεσα στις επουράνιες θείες δυνάμεις, μέσα στις οποίες περιπατεί ο ίδιος ο Θεός, εφόσον αυτές είναι ικανές να χωρέσουν τη θεότητά Του.

Στη συνέχεια αυτών λέγεται: «Και το κατοικητήριό του στη Σιών». Έπειτα ο λόγος προσθέτει λέγοντας: «Εκεί συνέτριψε τη δύναμη των τόξων, το όπλο και τη ρομφαία και τον πόλεμο». Και εδώ πάλι, αν μεν αυτά είχαν συμβεί στην αισθητή και επίγεια Σιών, δεν θα έπρεπε να κατακρίνουμε τους Ιουδαίους που επιθυμούν να τα εκλαμβάνουν με αυτόν τον τρόπο· αν όμως από τα ίδια τα πράγματα διαπιστώνεται ακριβώς το αντίθετο, εξαιτίας της ερήμωσης της Σιών από την πολιορκία των εχθρών, είναι ανάγκη, σε συνάρτηση με την ειρήνη που αποδόθηκε, να εκλαμβάνουμε αναλόγως και τη Σιών, δηλαδή είτε ως την Εκκλησία του Θεού, είτε ως την επουράνια, την οποία ο θείος Απόστολος παρουσιάζει λέγοντας: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών, και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη, και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι εγγεγραμμένοι στους ουρανούς».

Ίσως γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έχει εξιστορηθεί με ακρίβεια ο τρόπος ζωής εκείνων των υψηλών πνευματικά ανδρών, ώστε, μέσω της μίμησης εκείνων που κατόρθωσαν την αρετή στο παρελθόν, η μετέπειτα ζωή να κατευθύνεται προς το αγαθό. Τι γίνεται λοιπόν, θα πει κάποιος, εάν εγώ ούτε Χαλδαίος είμαι, όπως αναφέρεται για τον Αβραάμ, ούτε αναθρεμμένος από την κόρη του Αιγυπτίου, όπως διασώζει η διήγηση για τον Μωυσή, ούτε γενικώς ως προς τέτοια ζητήματα έχω κάτι στη ζωή μου αντίστοιχο με κάποιον από τους αρχαίους; Πώς θα τοποθετήσω τον εαυτό μου στην ίδια τάξη με κάποιον από αυτούς, αφού δεν έχω τον τρόπο να μιμηθώ μέσα από τα έργα του βίου μου κάποιον που απέχει τόσο πολύ; Σε αυτόν θα απαντήσουμε ότι ούτε κρίνουμε την καταγωγή από τους Χαλδαίους ως κακία ή αρετή, ούτε με τη ζωή στην Αίγυπτο ή την παραμονή στη Βαβυλώνα αποξενώνεται κανείς από τον ενάρετο βίο. Ούτε, αντίστροφα, ο Θεός γίνεται γνωστός στους αξίους μόνο στην Ιουδαία, ούτε η Σιών υπό την πρόχειρη έννοια αποτελεί το θεϊκό κατοικητήριο, αλλά έχουμε ανάγκη από πιο διεισδυτική διάνοια και οξύτερη όραση, ώστε να διακρίνουμε μέσα από την ιστορία από ποιους Χαλδαίους ή Αιγυπτίους πρέπει να απομακρυνθούμε και από ποια αιχμαλωσία των Βαβυλωνίων πρέπει να απελευθερωθούμε, για να εισέλθουμε στον μακάριο βίο.

Διότι Ιουδαία ερμηνεύεται ως εξομολόγηση. Αναφέρει δε και την ενσαρκωμένη έλευση, διότι εμφανίστηκε στην Ιουδαία. Στον Ισραήλ: Στον πιστό λαό, αυτόν που προέρχεται από τα έθνη· διότι Ισραήλ ερμηνεύεται ως αυτός που βλέπει τον Κύριο. Και ο πιστός λαός βλέπει τον Κύριο συνεχώς. Και εγενήθη: Η ανάσταση του Χριστού και του πιστού λαού. Ο τόπος, στον οποίο κλήθηκε η ειρήνη και η χαρά. Και το κατοικητήριο: Στην Εκκλησία του Θεού (του Χριστού). Εκεί συνέτριψε: Τα χέρια των δαιμόνων συνέτριψε μέσα στην Εκκλησία, ώστε να μην τοξεύουν πλέον από το ύψος, από τον αέρα (ώστε να μην μπορούν πλέον αυτοί να τοξεύουν από τον αέρα). Όπλο και ρομφαία: Όπλο είναι η γλώσσα, ρομφαία η δύναμη· και τα δύο που ανήκουν στον Σατανά τα συνέτριψε μέσα στην Εκκλησία ο Χριστός, ώστε να μην μπορεί πλέον να πολεμά τον άνθρωπο. Φωτίζεις: Διότι φάνηκε μέγα φως από τους προφήτες· διότι η Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί τους προφήτες όρη. Όρος λέγεται επίσης και η πίστη και η Θεοτόκος και η Εκκλησία. Από αυτά τα όρη φωτίστηκε ο άνθρωπος. Εταράχθησαν: Τα τέκνα των Ιουδαίων και των Ελλήνων, βλέποντας τα θαυμάσια του Χριστού, εταράχθησαν (κλονίστηκαν). Ύπνωσαν: Διότι οι στρατιώτες, ενώ φύλαγαν τον Χριστό στο μνήμα, όταν ξύπνησαν δεν βρήκαν τίποτα· διότι αναστήθηκε ο ακατανίκητος (ως Θεός).

Ψαλμός οε'. Εις το τέλος, με ύμνους· ψαλμός του Ασάφ, ωδή προς τον Ασσύριο. «Γνωστός είναι στην Ιουδαία ο Θεός», στην οποία και οι προφήτες μιλούσαν με θείο Πνεύμα. «Στον Ισραήλ είναι μέγα το όνομά του», ενώ τα υπόλοιπα έθνη απέδιδαν τον σεβασμό στα είδωλα· «Έγινε εν ειρήνη ο τόπος του και το κατοικητήριό του στη Σιών». Διότι υπάρχει ειρήνη εκεί όπου κατοικεί ο Θεός, και καμία ταραχή.