Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 75:5

Φωτίζεις εσύ θαυμαστά από τα αιώνια όρη. Αιώνια όρη εννοεί τους ουρανούς. Ο δε Θεός μας φωτίζει από ψηλά, καταπέμποντας σε εμάς το Πνεύμα από τους ουρανούς. Είσαι φωτισμός υπερμεγέθης από τα όρη της αλώσεως. Φωτίζεις εσύ θαυμαστά από τα όρη της θήρας.

Είσαι θαυμαστά φοβερός από τα καρποφόρα όρη. [Φωτίζεις εσύ θαυμαστά από τα αιώνια όρη. Από εκεί καταπέμπει το Άγιο Πνεύμα, από τα αιώνια όρη· εννοεί τη Σιών, από την οποία θεωρούσαν ότι ο Θεός ορμώμενος τα έπραττε αυτά· όπου και είχε οικοδομηθεί ναός σε Αυτόν.] Ταράχθηκαν όλοι οι ασύνετοι στην καρδιά.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΕ΄. <Φωτίζεις εσύ θαυμαστά από όρη αιώνια.> (A f. 378 b, E f. 152 b) Και οι προφήτες και οι απόστολοι θα μπορούσαν να ονομαστούν όρη, εξαιτίας του ύψους της αρετής που υπάρχει σε αυτούς, και επειδή δεν υπάρχει σε αυτούς τίποτα το ταπεινό και το χαμερπές· αιώνια δε, διότι σώζεται και παραμένει στο διηνεκές ο λόγος του Θεού που κηρύχθηκε από αυτούς. Φωτιζόμαστε λοιπόν μέσω αυτών, δηλαδή καθοδηγούμαστε, διδασκόμαστε. <Εσύ είσαι φοβερός. —Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα προσφέρουν δώρα.> (E f. 1 53. Κυρίλλου, Διδύμου, Εφρ.) Το ότι είναι φοβερός υποδηλώνεται μέσα από όλα. —«Γύρω του» δε, ονομάζει τους αγίους που προσφέρουν τις αρετές.

«Εσύ φωτίζεις θαυμαστά από τα αιώνια όρη, ταράχθηκαν οι ασύνετοι στην καρδιά». Με απόλυτη λογική αλληλουχία, μετά την παρουσίαση του τόπου του Θεού, διδάσκει ότι τα αγαθά περικλείονται μέσα στον τόπο Του· αλλά τα εκπέμπει, τρόπον τινά, σαν ακτίνες ακόμη και σε εκείνους που βρίσκονται πολύ μακριά.

Γι' αυτό λέγει: «Συ φωτίζεις θαυμαστά από τα αιώνια όρη». Και ποια ήταν τα αιώνια όρη, παρά η Σιών και η Σαλήμ, τα οποία ερμηνεύθηκαν προηγουμένως; Άνωθεν, λοιπόν, από τα ουράνια υψώματα, σαν από κάποια αιώνια όρη, εκπέμποντας τις ακτίνες των λάμψεων της θεότητάς του μέχρι και σε αυτούς που βρίσκονται στη γη, φωτίζει τις ψυχές των αξίων, καταυγάζοντάς τις με το Άγιό του Πνεύμα. Αυτές μεν, λοιπόν, τις φωτίζει· τους δε ανάξιους του φωτός του, επεμβαίνοντας με την πρόνοια της δίκαιης κρίσης του, τους ταράσσει. Γι' αυτό προσθέτει: «Ταράχθηκαν όλοι οι ασύνετοι στην καρδιά». Επειδή, όντας πράγματι ασύνετοι στην καρδιά, ή κατά τον Σύμμαχο «υπερήφανοι στην καρδιά», δεν αποδέχθηκαν τις λάμψεις του φωτός του Θεού, γι' αυτό και ταράχθηκαν. Οι ίδιοι δε, αφού κοιμήθηκαν τον ύπνο τους, δεν βρήκαν τίποτα στα χέρια τους, αν και ήταν άνδρες του πλούτου. Διότι, αφού ονειρεύτηκαν για λίγο με τη φαντασία του θνητού βίου και υπερηφανεύτηκαν πολύ για τον πλούτο τους, νόμισαν ότι ήταν κάτι το σπουδαίο, εντρυφώντας στις ηδυπάθειες που τους εξασφάλιζε ο πλούτος. Όταν, όμως, ξύπνησαν από τον ύπνο, αναχωρώντας από τον παρόντα βίο, βρήκαν τους εαυτούς τους να μην έχουν τίποτα, και να μην κρατούν απολύτως τίποτα στα χέρια τους. Γι' αυτό έχει λεχθεί κάπου: «Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος, και όταν πληθυνθεί η δόξα του οίκου του· διότι όταν πεθάνει δεν θα τα πάρει όλα, ούτε θα κατεβεί μαζί του η δόξα του».

«Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα σου αντισταθεί; Από τότε είναι η οργή σου». Λέγεται ότι είναι φοβερός για εκείνους που δεν θέλησαν να αποδεχθούν τις ακτίνες του θείου φωτός. Γι' αυτό, προηγουμένως απευθυνόταν στον Θεό λέγοντας: «Εσύ φωτίζεις θαυμαστά από τα αιώνια όρη»· τώρα όμως απευθύνεται στον Ίδιο λέγοντας: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα σου αντισταθεί;». Επομένως, ο Ίδιος τυγχάνει να είναι και πάροχος φωτός και φοβερός· για εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά είναι χορηγός φωτός, ενώ για όσους βρίσκονται στα αριστερά είναι φοβερός, στους οποίους μάλιστα θα πει: «Πορευθείτε στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Έπειτα, στη συνέχεια προσθέτει: «Από τότε είναι η οργή σου». Και το «από τότε», από πότε δηλαδή, παρά αφότου αποκοιμήθηκαν όσοι ανέβηκαν στα άλογα, και κοιμήθηκαν τον ύπνο τους οι ασύνετοι στην καρδιά;

ΛΣΤ΄. Πάλι θα σου υπενθυμίσω τους φωτισμούς, σταχυολογώντας τους πολλές φορές από τα θεία λόγια. Διότι και εγώ ο ίδιος θα αισθανθώ μεγαλύτερη χαρά με την ανάμνησή τους (άλλωστε, τι είναι πιο γλυκό από το φως, για εκείνους που έχουν γευθεί το φως;) και εσένα θα σε καταυγάσω με όσα θα λεχθούν. «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο», και η σύντροφός του, η ευφροσύνη· και «στους δικαίους υπάρχει φως παντοτινά». «Εσύ φωτίζεις θαυμαστά από τα αιώνια όρη», λέγεται προς τον Θεό· εννοώντας, νομίζω, τις αγγελικές δυνάμεις, οι οποίες συνεργάζονται μαζί μας για τα ανώτερα. «Ο Κύριος είναι ο φωτισμός μου και ο σωτήρας μου· ποιον θα φοβηθώ;» Άκουσες τον Δαβίδ να τα λέει αυτά· και άλλοτε μεν να ζητά να του αποσταλεί το φως και η αλήθεια, άλλοτε δε να ευχαριστεί, επειδή έχει μετάσχει και σε αυτό, με το να σημειωθεί πάνω του το φως του Θεού, δηλαδή με το να αποτυπωθούν και να γίνουν γνωστά τα σημεία της έλλαμψης που του δόθηκε. Ένα μόνο φως ας αποφεύγουμε: το γέννημα του πικρού πυρός. Ας μην πορευθούμε «στο φως της δικής μας φωτιάς, και στη φλόγα που εμείς ανάψαμε».

Διότι, βλέποντας ότι ο μέγας Πέτρος βρισκόταν, όπως λένε, εκτός βολής, με τη φυγή του από τον κόσμο και τις ηδονές του, μέσω των οποίων εκείνος συνηθίζει να λεηλατεί τις πιο αδύναμες ψυχές, και ότι συνεπώς δεν αξιωνόταν θειότερων θεαμάτων και δεν προόδευε προς το καλύτερο μόνο στον ύπνο του, μέσω του φανταστικού πνεύματος, το οποίο η φιλοσοφία ονομάζει όχημα της νοερής ψυχής, αλλά είχε ήδη υψωθεί πάνω και από την ίδια τη φαντασία και προχωρούσε με καθαρότητα στην επαφή με τα άυλα και φωτιζόταν θαυμαστά, όπως λέει ο Δαβίδ, από αιώνια όρη, και μετέδιδε σε αυτό το όρος την αίγλη του φωτός, εξορίζοντας έτσι το σκοτάδι, το οποίο ήταν ολοφάνερα ο ίδιος, δεν μπορούσε καθόλου να το υποφέρει. Το θεωρούσε ανυπόφορο ότι, από εκεί όπου ο ίδιος εξέπεσε λόγω της κακοβουλίας του, ο Πέτρος είχε ανυψωθεί από τα κάτω, φέροντας μάλιστα ακόμη μαζί του το βάρος του σώματος, και ότι αυτός μεν είχε καταλάβει την ανώτερη και καλύτερη μερίδα, ενώ σε εκείνον δεν παραχωρούσε ούτε καν την κατώτερη.

Διότι Ιουδαία ερμηνεύεται ως εξομολόγηση. Αναφέρει δε και την ενσαρκωμένη έλευση, διότι εμφανίστηκε στην Ιουδαία. Στον Ισραήλ: Στον πιστό λαό, αυτόν που προέρχεται από τα έθνη· διότι Ισραήλ ερμηνεύεται ως αυτός που βλέπει τον Κύριο. Και ο πιστός λαός βλέπει τον Κύριο συνεχώς. Και εγενήθη: Η ανάσταση του Χριστού και του πιστού λαού. Ο τόπος, στον οποίο κλήθηκε η ειρήνη και η χαρά. Και το κατοικητήριο: Στην Εκκλησία του Θεού (του Χριστού). Εκεί συνέτριψε: Τα χέρια των δαιμόνων συνέτριψε μέσα στην Εκκλησία, ώστε να μην τοξεύουν πλέον από το ύψος, από τον αέρα (ώστε να μην μπορούν πλέον αυτοί να τοξεύουν από τον αέρα). Όπλο και ρομφαία: Όπλο είναι η γλώσσα, ρομφαία η δύναμη· και τα δύο που ανήκουν στον Σατανά τα συνέτριψε μέσα στην Εκκλησία ο Χριστός, ώστε να μην μπορεί πλέον να πολεμά τον άνθρωπο. Φωτίζεις: Διότι φάνηκε μέγα φως από τους προφήτες· διότι η Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί τους προφήτες όρη. Όρος λέγεται επίσης και η πίστη και η Θεοτόκος και η Εκκλησία. Από αυτά τα όρη φωτίστηκε ο άνθρωπος. Εταράχθησαν: Τα τέκνα των Ιουδαίων και των Ελλήνων, βλέποντας τα θαυμάσια του Χριστού, εταράχθησαν (κλονίστηκαν). Ύπνωσαν: Διότι οι στρατιώτες, ενώ φύλαγαν τον Χριστό στο μνήμα, όταν ξύπνησαν δεν βρήκαν τίποτα· διότι αναστήθηκε ο ακατανίκητος (ως Θεός).

Όταν δε είδαν οι εγκάθειρκτοι το φως της αϊδίου ζωής, αναφώνησαν λέγοντας: «Εσύ φωτίζεις θαυμαστά από όρη αιώνια». Όρη ονόμαζαν τα στερεώματα του Άδη. Ταράχθηκαν όλοι οι ασύνετοι στην καρδιά· δηλαδή, εξέστησαν οι διαβολικοί άρχοντες: «Αποκοιμήθηκαν τον ύπνο τους και δεν βρήκαν τίποτα». Διότι νεκρώθηκαν από τον Κύριο, και όσα είχαν στα χέρια τους τα έχασαν, και δεν βρήκαν τίποτα. «Από την επιτίμησή σου, Θεέ του Ιακώβ, αποκοιμήθηκαν εκείνοι που επέβαιναν στους ίππους». Ίππους ονομάζει τις ψυχές των κατεχομένων, και αναβάτες τους πονηρούς δαίμονες, τους δαίμονες που ανελέητα βασάνιζαν τις ψυχές των ανθρώπων. Αποκοιμήθηκαν και νεκρώθηκαν. Τότε, όταν είδαν τη σωτηρία των ψυχών και τη δική τους απώλεια, την ελευθερία εκείνων και τη δική τους δουλεία, εκείνους να απελευθερώνονται και τους εαυτούς τους να κρατούνται με άλυτα δεσμά, αναφώνησαν με δυνατή κραυγή: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί κατά πρόσωπο; Ενώ εμείς μαστιγώναμε τις ψυχές, εσύ εξακόντισες από τον ουρανό εναντίον μας δίκαιη κρίση· διότι εμείς δεν κρίναμε δίκαια· γι' αυτό κρινόμαστε, γι' αυτό δεν τυγχάνουμε καμίας επιείκειας. Διότι ανελέητη είναι η κρίση για εκείνον που δεν έδειξε έλεος». Τους κατέκλεισε στα ταμεία του Άδη, για να κολάζονται υπό τη δυσοσμία των δρακόντων, δένοντάς τους με δεσμά άλυτα. Ο δε Κύριος, αφού πήρε όλες τις ψυχές, τις σύναξε, και εκπλήρωσε την προφητεία του Ιερεμία: «Συνήγαγε η πέρδικα εκείνα που δεν γέννησε».

Σύμφωνα λοιπόν με αυτόν τον ζήλο, λέγω, έχοντας όλη τη ζέση του Πνεύματος, και έχοντας αποκτήσει στη γη της καρδιάς το πυρ που ήλθε να ρίξει σε αυτήν ο από τη φύση του φιλάγαθος και φιλάνθρωπος Λόγος, ο οποίος κατακαίει κάθε πονηρή έξη και κίνησή μας, καταφλέγεις μεν εκείνους που εξαιτίας της απάτης και της ανοησίας προσκολλώνται μανιωδώς στην ύλη και φλυαρούν, με φαύλες πράξεις και κίβδηλους λόγους, ελέγχοντας τη σαθρότητα και τη ματαιότητά τους με την προβολή της μακάριας λαμπάδας που καίει άσβεστα μέσα σου κατά τη θεία γνώση και αρετή. Θερμαίνεις δε εκείνους που έχουν παγώσει υπερβολικά από την ψύχρα αυτής της παγερής και σκοτεινής κατάστασης, με τις ολόλαμπρες ακτίνες των θείων λόγων, αποδιώχνοντας εντελώς και διαλύοντας το σκοτάδι, και μεταβάλλοντας την άκρα συστολή και δειλία σε άκρα ανδρεία και δύναμη. Φωτίζεις δε πάλι από τα αιώνια όρη —εννοώ τους άυλους πατερικούς λόγους και τα δόγματα, που υπερβαίνουν κάθε γνώση και δύναμη όλων των αισθήσεων— εκείνους που ποθούν το φως. Και μέσω της γεύσης της σοφίας, εκείνους που ήδη δια της ελπίδος έχουν αποτυπώσει καθαρά μέσα τους αυτό που από τη φύση του αποτελεί το ποθούμενο, τους οδηγείς και τους προσάγεις με ευσέβεια, μέσω της εμπειρίας, στην ολοκληρωτική μεταμόρφωση.

Απερίγραπτο είναι το θείο· στην περιγραπτή όμως σάρκα ο Χριστός είχε ως κατοικητήριο τη Σιών. «Εκεί συνέτριψε την ισχύ των τόξων, το όπλο και τη ρομφαία και τον πόλεμο», αισθητώς μεν τους τυράννους βασιλείς και τα φρυάγματα των Ιουδαίων, νοητώς δε τον διάβολο και τη συμμορία του. «Φωτίζεις εσύ θαυμαστά από τα αιώνια όρη», δηλαδή, από τους ουρανούς φωτίζεις όλα τα πέρατα της γης, μέσω των άλλων σου αγγέλων φωτίζεις τους δικαίους. «Ταράχτηκαν όλοι οι ασύνετοι στην καρδιά»· διότι οι δίκαιοι και οι συνετοί φωτίζονται και θα φωτιστούν, ενώ οι αμαρτωλοί και οι άσωτοι ταράσσονται και θα ταραχθούν. «Κοιμήθηκαν τον ύπνο τους και δεν βρήκαν τίποτα, όλοι οι άνδρες του πλούτου στα χέρια τους». Διότι ο πλούτος ήταν φθαρτός, και αφού φθάρθηκε μαζί τους, δεν βρήκαν τίποτα. «Από την επιτίμησή σου, Θεέ του Ιακώβ, νύσταξαν εκείνοι που επέβαιναν στα άλογα»· εννοεί τις εκατόν εβδομήντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων, οι οποίοι θανατώθηκαν τη νύχτα από τον θείο άγγελο και το πρωί φαίνονταν σαν να νύσταζαν και να κοιμόντουσαν, χωρίς να φέρουν πληγή από ξίφος και χωρίς να είναι βαμμένοι με αίμα. Και το έπαθαν αυτό, διότι ο βασιλιάς Σενναχειρείμ έστειλε μήνυμα στον βασιλιά της Ιουδαίας Εζεκία λέγοντας «Ας μην σε απατά ο Θεός σου», και τα υπόλοιπα λόγια της βλασφημίας του, και έτσι έμαθε από την πείρα ποιος είναι Θεός, οι βάτραχοί του ή ο εκ φύσεως αληθινός Θεός. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;»

Νόμοι λοιπόν, θεοπαγείς και συνάμα απολύτως δίκαιοι, φανερώθηκαν στους ανθρώπους με τις αρχέγονες θείες αποκαλύψεις, και προπάντων ορίζουν ότι όσοι λαμβάνουν πάρα πολλές δωρεές από ευεργέτες, δεν πρέπει να γίνονται αμνήμονες και αχάριστοι απέναντι στους προστάτες τους, αλλά απεναντίας να κηρύττουν τις χάρες με όλη τη φυσική δύναμη που διαθέτει ο καθένας. Προστάτες, επομένως, ταχείς και θερμοί ενώπιον του Θεού, καθώς και πρεσβευτές των θνητών, άοκνοι και ακατάπαυστοι, είναι οι άγγελοι, οι οποίοι, λαμβάνοντας τη φιλανθρωπία από τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, είναι φιλάνθρωποι άγγελοι, η πρώτη κτίση που φωτίζεται μεθεκτικά από το άκτιστο φως. Άγγελοι, ο πρώτος υπερκόσμιος κόσμος πριν από τον κόσμο, οι οποίοι προκήρυξαν σε αυτόν τον κόσμο τον υπερκόσμιο κόσμο, τον Χριστό. Άγγελοι, οι άμεσοι μεσίτες των βροτών προς τον Θεό, που ονομάζονται θεοί κατά θέωσιν από τον Θεό, αλλά όχι κατά φύσιν. Άγγελοι, οι ελεύθεροι πολίτες της άνω ελεύθερης πόλεως, δηλαδή της άνω ελεύθερης Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η μητέρα όλων των συγκληρονόμων της ελευθερίας του Χριστού. Άγγελοι, το έμψυχο και νοερό πυρ, η λογική φλόγα του Θεού. Άγγελοι, τα φωτεινά, ανώτερα, μετέωρα, υπερβατικά και αιώνια όρη, «δια των οποίων μας φωτίζει θαυμαστά από τα αιώνια όρη». Άγγελοι, οι προκαθήμενοι ετοιμαστές των άνω σκηνωμάτων και μονών: «Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων! Σε αυτά επιποθεί και λιώνει η ψυχή μας για τις αυλές σου, Κύριε».