Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 75:8

Η θεία Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί ίππους αυτούς που έχουν εκκλίνει ασυγκράτητα προς τις ηδονές· σύμφωνα με το: «Έγιναν ίπποι θηλυμανείς· ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα σου αντισταθεί; Διότι, εάν κλείσει κατά του ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει; σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα.

Διότι, αντιπαραβάλλοντας πραγματικά οράματα, οιωνούς και προφητείες της καρδιάς τους με τα λόγια του Πνεύματος, δεν αντιλαμβάνονται σε πόσο παραλογισμό θα καταλήξει το επιχείρημά τους, τη στιγμή που ο ψαλμωδός λέει προς τον Θεό: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί εξαιτίας της οργής σου;» Ότι δε είναι εξαιρετικά άτοπο να θεωρεί κανείς ότι η ψυχή προϋπάρχει, και να νομίζει ότι εξαιτίας προγενέστερων αμαρτημάτων καταπέμπεται στα δημιουργημένα από γη σώματα, θα προσπαθήσουμε να το αποδείξουμε μέσω των αλληλένδετων εννοιών, στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, έχοντας κατά νου το γεγραμμένο: «Δώσε αφορμή στον σοφό, και θα γίνει σοφότερος· δίδαξε τον δίκαιο, και θα αυξήσει τη γνώση του». <Έννοιες, δηλαδή θεωρήματα συμπλεκόμενου και συλλογιστικού σχήματος.> α. Εάν η ψυχή του ανθρώπου προϋπήρχε της δημιουργίας των σωμάτων και, έχοντας αποκλίνει προς το φαύλο, σύμφωνα με τις εικασίες ορισμένων, υφίσταται ως τιμωρία για το παράπτωμά της την κάθοδο στη σάρκα, πώς, πες μου, ο Ευαγγελιστής αναφέρει ότι αυτή φωτίζεται ερχόμενη στον κόσμο; Διότι, θεωρώ, το γεγονός αυτό αποτελεί τιμή και προσθήκη λαμπρών χαρισμάτων· κανείς δεν τιμωρείται ενώ τιμάται, ούτε τιμωρείται όταν αναδεικνύεται μέτοχος θείων αγαθών, αλλά όταν έρχεται αντιμέτωπος με την οργή εκείνου που τιμωρεί. Επειδή, λοιπόν, ο άνθρωπος, ερχόμενος στον κόσμο, δεν βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση, αλλά, αντίθετα, φωτίζεται, είναι φυσικά προφανές πλέον ότι δεν υφίσταται τη σάρκωση ως τιμωρία εκείνος που τιμάται ενώ βρίσκεται εν σαρκί.

Αλλά, για να αποδείξει επιπλέον ότι το πλήθος των χειρών τους είναι μάταιο, και ότι η δύναμη κάθε ανθρώπου είναι παντελώς ανύπαρκτη απέναντι στην άρρητη και θεία ισχύ, αφού τους μίλησε με λόγο πράο και ήμερο, ρίχνει κατά γης το πλήθος αυτών που τον ζητούσαν, για να μάθουμε το εξής: ότι, αφού η φύση των κτιστών δεν μπορεί να αντέξει ούτε έναν λόγο του Θεού, και μάλιστα φιλάνθρωπο, πώς θα μπορούσε να αντέξει την απειλή του, σύμφωνα με αυτό που αναφέρεται στους Ψαλμούς: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος μπορεί να σου αντισταθεί εξαιτίας της οργής σου;». Ως σημείο, λοιπόν, της γενικότερης πτώσης του έθνους, οικονομήθηκε το μερικό αυτό γεγονός που συνέβη σε εκείνους που ήρθαν για τη σύλληψη. Γι' αυτό άλλωστε ο προφήτης Ιερεμίας θρηνεί τους Ιουδαίους λέγοντας: «Ο οίκος του Ισραήλ έπεσε, δεν υπάρχει κανείς που να τον αναστήσει». Το συμβάν αυτό θα μπορούσε να αποτελεί και εικόνα μιας αναπόφευκτης πραγματικότητας. Διότι διδάσκει ότι σε καθέναν που σχεδίασε να πράξει πονηρά κατά του Χριστού, οπωσδήποτε και αναπόφευκτα του επιφυλάσσεται η πτώση. <Πάλι λοιπόν τους ρώτησε: Ποιον ζητάτε; Εκείνοι είπαν: Τον Ιησού τον Ναζωραίο. Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Σας είπα ότι εγώ είμαι· αν λοιπόν ζητάτε εμένα, αφήστε αυτούς να φύγουν. Για να εκπληρωθεί ο λόγος που είπε, ότι από αυτούς που μου έδωσες, δεν απώλεσα κανέναν από αυτούς.> Τους ρωτά λοιπόν για δεύτερη φορά κατά θεία οικονομία, προκειμένου να καταδείξει το μέγεθος της πώρωσης που είχε ενσταλαχθεί στον νου τους.

Όταν κανείς δεν προσπαθεί, δηλαδή δεν ανακόπτει την περαιτέρω πορεία της φλόγας, τότε ακριβώς εκείνη θα είναι αναμμένη και ανεμπόδιστη, και αχαλίνωτη προς οτιδήποτε βρίσκεται κοντά της. Επομένως, επειδή ο παντοδύναμος Θεός τους υπέβαλλε στις συμφορές του πολέμου και τους τιμωρούσε με δίκαιη απόφαση, και δεν υπήρχε απολύτως κανένας για να τους υπερασπιστεί, για τον λόγο αυτόν πολύ εύλογα ονομάζει την οργή αναμμένη φλόγα. Διότι, όπως λέει ο μακάριος Μωυσής: «Ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον, και εάν κλείσει οδό εναντίον κάποιου ανθρώπου, ποιος θα την ανοίξει;» Και γνωρίζοντάς το αυτό, ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος μπορεί να σου αντισταθεί εξαιτίας της οργής σου;» Πρέπει λοιπόν, επιστρατεύοντας κάθε μας δύναμη, να αποτρέπουμε την οργή. διότι είναι πράγμα φοβερό και από το οποίο δύσκολα μπορεί κανείς να ξεφύγει. Και γι' αυτό έχουμε διδαχθεί να λέμε στις προσευχές: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου.» Διότι δεν είναι, πραγματικά δεν είναι σκληρό το να παιδεύεται κανείς. Είναι όμως βαρύ και δυσβάσταχτο το να γίνεται αυτό εναντίον μας με οργή και θυμό. Έτσι και ο προφήτης έλεγε: «Παίδευσέ μας, Κύριε, όμως με δικαιοσύνη, και όχι με θυμό, για να μη μας λιγοστέψεις.» <Διότι δεν θέλησαν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά παρόξυναν τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ.>

Όταν όμως επέλθει η θλίψη, πού θα εγκαταλείψετε τη δόξα σας, ώστε να μην περιπέσετε στην επιφερόμενη τιμωρία; Διότι, λέγει, πολλές φορές επιδείξατε ανδρεία απέναντι στους εχθρούς, και αντιστεκόμενοι σε όσους σας επιτίθονταν, σώσατε τις πόλεις και τις χώρες σας. Τώρα, όμως, αυτή τη δόξα πού θα την αφήσετε; Διότι θα πέσετε όλοι, καθώς με κανέναν τρόπο δεν θα σας ωφελήσει η ανδρεία που δείξατε απέναντι στους άλλους. Τι, λοιπόν, θα κάνετε για να μην περιπέσετε στην επιφερόμενη τιμωρία; Και εννοεί ως επαγωγή τη συμφορά που επιφέρθηκε σε αυτούς εξαιτίας της θείας οργής, καθώς και τη συμφορά του πολέμου. Διότι, όταν ο Θεός επιβάλλει δίκαιες τιμωρίες σε όσους αμαρτάνουν, ποιος μπορεί να τις αποτρέψει; Ή ποιος τρόπος θα βοηθήσει όσους υπόκεινται σε ποινή και τιμωρία; Απολύτως κανένας. Γι' αυτόν τον λόγο και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει και λέει: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου και μη με παιδεύσεις με την οργή σου». Και πάλι: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί; Από τότε ξεκινά η οργή σου». Κανείς, λοιπόν, δεν μπορεί να αποτρέψει τη θεία οργή. Την καταπραΰνει, ωστόσο, κατά κάποιον τρόπο η μετάνοια· μάλλον δε, δεν θα προκαλούνταν καν εξ αρχής, εάν κάποιος επιθυμούσε να ζει ορθά και σύμφωνα με τον νόμο, και σύμφωνα με όσα ορίζουν τα δικά Του προστάγματα. Παρ' όλα αυτά, δεν αποστράφηκε ο θυμός, αλλά το χέρι είναι ακόμη υψωμένο. Ουαί στους Ασσυρίους, που είναι η ράβδος του θυμού μου, και η οργή μου βρίσκεται στα χέρια τους.

Διότι ο δίκαιος, αφού κατεύνασε τον θείο θυμό, και αρκώντας μόνος στο να μπορεί να καταπραΰνει τον Θεό, προστατεύει οπωσδήποτε εκείνους υπέρ των οποίων προσφέρει τις ικεσίες του. Επειδή όμως δεν υπήρχε κανένας τέτοιος, τους εκδικήθηκε, λέγει, με τον βραχίονά του, δηλαδή με τη δύναμή του, αλλά στηρίχθηκε και στην ελεημοσύνη του· διότι δεν εξολόθρευσε σύρριζα τον Ισραήλ, αλλά έσωσε ένα υπόλειμμα επειδή είναι φιλάνθρωπος, και τήρησε αψευδή την υπόσχεσή του προς τους αγίους πατέρες τους. Έπειτα λέγει ο προφήτης, ότι ενδύθηκε μεν θώρακα, φόρεσε δε περικεφαλαία και ιμάτιο εκδίκησης, για να ανταποδώσει όνειδος στους εχθρούς. Σχεδόν δηλαδή περιέγραψε τον Θεό των όλων να γίνεται εναντίον τους σαν κάποιος πολέμαρχος, εξοπλισμένος με πανοπλία και γνωρίζοντας καλά την πολεμική τακτική. Και μέσω αυτών δείχνει την έφοδο της οργής του εναντίον τους· διότι αντιτάχθηκε σε αυτούς ο παντοδύναμος, προς τον οποίο δικαίως έχει ειπωθεί: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί εξαιτίας της οργής σου;» Και όταν επιβλήθηκαν οι τιμωρίες στους Ιουδαίους, Θα φοβηθούν από δυσμάς και ανατολάς το ένδοξο όνομα. Διότι θα έρθει, θα έρθει, λέγει, η οργή εναντίον όσων απείθησαν, σαν βιαιότατος ποταμός που τα παρασύρει όλα, και έχει ακαταμάχητη την ορμή των υδάτων του. <Και θα έρθει ένεκα της Σιών ο λυτρωτής, και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ, και αυτή θα είναι σε αυτούς η διαθήκη από εμένα, λέγει ο Κύριος.>

Και ήταν πάρα πολύ σοφός ο θεσπέσιος Δαβίδ όταν αναφωνούσε προς τον Θεό: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί μπροστά στην οργή σου;». <«Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε σε μένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία και με κλάμα και με οδυρμό, και σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας· και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί τις τιμωρίες. Ποιος ξέρει αν θα αλλάξει γνώμη και θα ανακαλέσει την απόφασή του και θα αφήσει πίσω του ευλογία, θυσία και σπονδή στον Κύριο τον Θεό μας;»> Από αυτά θα μπορούσες να κατανοήσεις, και μάλιστα πολύ καθαρά, πως για κανέναν άλλο λόγο δεν εξύψωνε τον τόνο των λόγων του, και τους προαναγγέλλει σκληρή και εντελώς δυσβάσταχτη συμφορά, παρά μόνο για να τους μεταπείσει τελικά ώστε να φτάσουν στη μετάνοια. Διότι δεν τους αφήνει να απελπιστούν· αντίθετα τους διαβεβαιώνει, και μάλιστα πολύ καθαρά, ότι εάν επιλέξουν να φρονούν τα βέλτιστα, και να διορθώσουν τους δρόμους τους έστω και αργότερα προς το αρεστό στον Θεό, θα σταματήσουν οπωσδήποτε τα δεινά της οργής, και η κατάστασή τους θα μεταβληθεί σε πλούσια ευημερία. Το ποιος θα μπορούσε να είναι ο τρόπος της επιστροφής τους και της ικεσίας τους, το καθιστά σαφές λέγοντας τα εξής: «Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε σε μένα με όλη σας την καρδιά».

Διότι κάποτε πόρνευσε στην Αίγυπτο· αλλά βρισκόταν σε γη που δεν ήταν δική της, και υποτασσόταν στους νόμους των κυριάρχων, ίσως μάλιστα και παρά τη θέλησή της εξαναγκαζόταν να ακολουθήσει τα έθιμά τους, απομακρυνόμενη από την προγονική ευσέβεια σαν από ανάγκη. Τώρα όμως είναι ακόλαστη χωρίς να την πιέζει κανείς. Διότι βρίσκεται στη δική της γη, όπου ο νόμος είναι παιδαγωγός, ο οποίος την οδηγεί στην επίγνωση του κατά φύσιν και αληθινού Θεού, και είναι ολότελα ανοιχτός, ελεύθερος και ανεμπόδιστος ο δρόμος προς καθετί το άριστο. Ποιος τρόπος απολογίας λοιπόν θα μπορούσε να βρεθεί γι' αυτήν; Διότι πόρνευσε χωρίς να εξαναγκαστεί -από πού άλλωστε;- αλλά τελικά με τη θέλησή της. Γι' αυτό λοιπόν έχει καταρρεύσει· δεν υπάρχει κανείς να την εγείρει. Ας ειπωθεί λοιπόν πολύ σωστά και από εμάς τους ίδιους προς τον παντοδύναμο Θεό: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί εξαιτίας της οργής σου;» Έπεσε όμως και με άλλον τρόπο το πλήθος των Ιουδαίων, το οποίο παρασύρθηκε στον όλεθρο εξαιτίας της ύβρεως προς τον Χριστό, και κείτεται λοιπόν χωρίς να το υπερασπίζεται κανείς, αναμένοντας και πάλι τη χάρη Εκείνου που σπλαγχνίζεται, δηλαδή του Χριστού. Διότι και αυτή θα κληθεί σε επίγνωση μέσω της πίστεως στους έσχατους καιρούς του αιώνα. <Διότι αυτά λέει ο Κύριος: Η πόλη από την οποία εξέρχονταν χίλιοι, θα της απομείνουν εκατό· και εκείνη από την οποία εξέρχονταν εκατό, θα της απομείνουν δέκα για τον οίκο Ισραήλ.> Με αυτά λοιπόν διασαφηνίζει απόλυτα τον τρόπο με τον οποίο θα πέσει.

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, για χάρη μας, συνέτριψε και με άλλον τρόπο «τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνος, καθώς και τα πνεύματα της πονηρίας», για να μας ελευθερώσει και να μας διασώσει. Γνωρίζοντας αυτό, ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί από την ώρα της οργής σου; Από τον ουρανό έκανες να ακουστεί η κρίση, η γη φοβήθηκε και ησύχασε, όταν σηκώθηκε ο Θεός για να κρίνει, για να σώσει όλους τους πράους της γης». Και μας έδωσε την εξουσία «να πατάμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Διότι κατέλυσε τις αρχές, συνέτριψε σαν πέτρες την αλαζονεία των ανόσιων πνευμάτων. Και καθώς οργίστηκε για εμάς και υπέρ ημών απέναντι σε όσους μας αδίκησαν, ήταν ανάγκη αυτοί να υποχωρήσουν, έστω και παρά τη θέλησή τους. «Ο Κύριος είναι αγαθός σε όσους ελπίζουν σε αυτόν σε ημέρα θλίψεως, και γνωρίζει αυτούς που τον σέβονται».

ΨΑΛΜΟΣ ΟΕ΄. <Φωτίζεις εσύ θαυμαστά από όρη αιώνια.> (A f. 378 b, E f. 152 b) Και οι προφήτες και οι απόστολοι θα μπορούσαν να ονομαστούν όρη, εξαιτίας του ύψους της αρετής που υπάρχει σε αυτούς, και επειδή δεν υπάρχει σε αυτούς τίποτα το ταπεινό και το χαμερπές· αιώνια δε, διότι σώζεται και παραμένει στο διηνεκές ο λόγος του Θεού που κηρύχθηκε από αυτούς. Φωτιζόμαστε λοιπόν μέσω αυτών, δηλαδή καθοδηγούμαστε, διδασκόμαστε. <Εσύ είσαι φοβερός. —Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα προσφέρουν δώρα.> (E f. 1 53. Κυρίλλου, Διδύμου, Εφρ.) Το ότι είναι φοβερός υποδηλώνεται μέσα από όλα. —«Γύρω του» δε, ονομάζει τους αγίους που προσφέρουν τις αρετές.

«Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα σου αντισταθεί; Από τότε είναι η οργή σου». Λέγεται ότι είναι φοβερός για εκείνους που δεν θέλησαν να αποδεχθούν τις ακτίνες του θείου φωτός. Γι' αυτό, προηγουμένως απευθυνόταν στον Θεό λέγοντας: «Εσύ φωτίζεις θαυμαστά από τα αιώνια όρη»· τώρα όμως απευθύνεται στον Ίδιο λέγοντας: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα σου αντισταθεί;». Επομένως, ο Ίδιος τυγχάνει να είναι και πάροχος φωτός και φοβερός· για εκείνους που βρίσκονται στα δεξιά είναι χορηγός φωτός, ενώ για όσους βρίσκονται στα αριστερά είναι φοβερός, στους οποίους μάλιστα θα πει: «Πορευθείτε στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Έπειτα, στη συνέχεια προσθέτει: «Από τότε είναι η οργή σου». Και το «από τότε», από πότε δηλαδή, παρά αφότου αποκοιμήθηκαν όσοι ανέβηκαν στα άλογα, και κοιμήθηκαν τον ύπνο τους οι ασύνετοι στην καρδιά;

Εσύ είσαι αγαθός, αλλά εμείς ανομήσαμε· εσύ είσαι μακρόθυμος, αλλά εμείς είμαστε άξιοι πληγών. Γνωρίζουμε την αγαθότητά σου, αν και είμαστε ασύνετοι· έχουμε τιμωρηθεί λίγο σε σχέση με όσα αμαρτήσαμε. Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος μπορεί να σου αντισταθεί; Τρόμος θα κυριεύσει τα όρη εξαιτίας σου, και στο μέγεθος του βραχίονά σου ποιος θα εναντιωθεί; Εάν κλείσεις τον ουρανό, ποιος θα τον ανοίξει; Και εάν ανοίξεις τους καταρράκτες σου, ποιος θα τους συγκρατήσει; Εύκολο είναι στα μάτια σου να φτωχύνεις και να πλουτίσεις κάποιον, να δώσεις ζωή και να θανατώσεις, να πατάξεις και να θεραπεύσεις· και η θέλησή σου είναι πράξη τετελεσμένη. «Εσύ οργίστηκες, και εμείς αμαρτήσαμε», λέει κάποιος από τους παλαιούς εξομολογούμενος. Για μένα όμως είναι καιρός να πω το αντίθετο: Εμείς αμαρτήσαμε, και εσύ οργίστηκες· γι' αυτό γίναμε όνειδος στους γείτονές μας. Απέστρεψες το πρόσωπό σου, και γεμίσαμε ατιμία. Αλλά κόπασε, Κύριε· δείξε επιείκεια, Κύριε· σπλαχνίσου, Κύριε· μην μας εγκαταλείψεις μέχρι τέλους εξαιτίας των ανομιών μας, ούτε να παιδαγωγήσεις άλλους μέσα από τις δικές μας μάστιγες, ενώ είναι δυνατόν εμείς να σωφρονιστούμε από τη δοκιμασία των άλλων· ποιων άλλων; Των εθνών που δεν σε γνωρίζουν, και των βασιλείων που δεν υποτάχθηκαν στη δύναμή σου. Εμείς όμως είμαστε λαός σου, Κύριε, και ράβδος της κληρονομιάς σου. Γι' αυτό παιδαγώγησέ μας, αλλά με αγαθότητα, και όχι με τον θυμό σου· για να μην μας κάνεις λιγοστούς, και μας καταστήσεις εξουδένωμα απέναντι σε όλους τους κατοίκους της γης.

«Όλοι οι άνδρες»: Διότι έδωσαν αρκετά αργύρια στους στρατιώτες, για να συκοφαντήσουν την ανάσταση του Χριστού, επειδή οι Ιουδαίοι ήταν πλούσιοι, όμως η ελπίδα τους διαψεύστηκε, και μάταια γέμισαν τα χέρια των στρατιωτών με πλούτο. «Από την επιτίμησή σου»: Διότι τότε απονεκρώθηκαν οι στρατιώτες που φρουρούσαν το μνήμα. «Ενύσταξαν»: Αναφέρεται στους Ιουδαίους, οι οποίοι ακολούθησαν τις συμβουλές των δαιμόνων· διότι ως ίππους πρέπει να εννοήσεις τους δαίμονες, καθώς είναι ψευδείς ως προς τη σωτηρία και ορμητικοί στο να κακοποιούν. Διότι και αυτοί χτυπήθηκαν με αορασία (τύφλωση) από τη δύναμη του Χριστού. «Συ είσαι φοβερός»: Διότι το να εναντιώνεται κανείς στον Θεό (Κύριο) είναι τολμηρό, επισφαλές και ολέθριο. «Από την οργή σου»: Διότι από την αρχή ο θυμός του Θεού είναι επάνω τους· επειδή προγνώριζε την ανομία τους. «Από τον ουρανό»: Εννοεί τις σάλπιγγες και τις φωνές, όταν θα έλθει εν δόξη να κρίνει ζώντες και νεκρούς. Διότι αυτή η φωνή θα γίνει ακουστή και στους νεκρούς. «Η γη φοβήθηκε»: Διότι τότε όλη η γη θα καταπτοηθεί από τον φόβο, όταν θα δει την κρίση και θα ησυχάσει, δηλαδή θα υποταχθεί· διότι φοβήθηκε και η γη όταν ο Χριστός παραστάθηκε ενώπιον του Πιλάτου για να κριθεί. «Για να σώσει όλους»: Ως πραείς εννοεί τους ταπεινούς, όσους έζησαν εν ησυχία. Διότι τότε, λαμβάνοντας τον μισθό τους, σώζονται αιωνίως. «Διότι ο λογισμός»: Δηλαδή, οι δίκαιοι εξομολογούνται στον Θεό ακόμη και για τους λογισμούς τους και μόνο.

Όταν δε είδαν οι εγκάθειρκτοι το φως της αϊδίου ζωής, αναφώνησαν λέγοντας: «Εσύ φωτίζεις θαυμαστά από όρη αιώνια». Όρη ονόμαζαν τα στερεώματα του Άδη. Ταράχθηκαν όλοι οι ασύνετοι στην καρδιά· δηλαδή, εξέστησαν οι διαβολικοί άρχοντες: «Αποκοιμήθηκαν τον ύπνο τους και δεν βρήκαν τίποτα». Διότι νεκρώθηκαν από τον Κύριο, και όσα είχαν στα χέρια τους τα έχασαν, και δεν βρήκαν τίποτα. «Από την επιτίμησή σου, Θεέ του Ιακώβ, αποκοιμήθηκαν εκείνοι που επέβαιναν στους ίππους». Ίππους ονομάζει τις ψυχές των κατεχομένων, και αναβάτες τους πονηρούς δαίμονες, τους δαίμονες που ανελέητα βασάνιζαν τις ψυχές των ανθρώπων. Αποκοιμήθηκαν και νεκρώθηκαν. Τότε, όταν είδαν τη σωτηρία των ψυχών και τη δική τους απώλεια, την ελευθερία εκείνων και τη δική τους δουλεία, εκείνους να απελευθερώνονται και τους εαυτούς τους να κρατούνται με άλυτα δεσμά, αναφώνησαν με δυνατή κραυγή: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί κατά πρόσωπο; Ενώ εμείς μαστιγώναμε τις ψυχές, εσύ εξακόντισες από τον ουρανό εναντίον μας δίκαιη κρίση· διότι εμείς δεν κρίναμε δίκαια· γι' αυτό κρινόμαστε, γι' αυτό δεν τυγχάνουμε καμίας επιείκειας. Διότι ανελέητη είναι η κρίση για εκείνον που δεν έδειξε έλεος». Τους κατέκλεισε στα ταμεία του Άδη, για να κολάζονται υπό τη δυσοσμία των δρακόντων, δένοντάς τους με δεσμά άλυτα. Ο δε Κύριος, αφού πήρε όλες τις ψυχές, τις σύναξε, και εκπλήρωσε την προφητεία του Ιερεμία: «Συνήγαγε η πέρδικα εκείνα που δεν γέννησε».

Αλλά δεν είναι δυνατόν, επειδή στο χέρι του βρίσκονται τα πέρατα της γης. Και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του· τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, και δεν θα μπορέσεις να κρυφτείς από το πρόσωπό του. Εάν ανεβείς στον ουρανό, αυτός είναι εκεί· εάν κατεβείς στην άβυσσο, είναι εκεί παρών. Διότι είναι γραμμένο ότι όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έκανε στον ουρανό και στη γη, στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους. Τι να κάνουμε λοιπόν, αδελφοί; Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο από παντού· διότι Αυτός γνωρίζει τα κρύφια της καρδιάς και τα νεφρά. Το να ξεφύγουμε δεν είναι δυνατόν· διότι δεν υπάρχει κανείς που θα μας γλιτώσει από τα χέρια του. Το να κρυφτούμε είναι αδύνατον· διότι κατέχει τον γύρο της γης, και όσους κατοικούν σε αυτήν σαν να είναι ακρίδες. Το να αντισταθούμε δεν γίνεται, καθώς είναι γραμμένο: Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί; Διότι Αυτός δεσπόζει στα επουράνια, στα επίγεια και στα καταχθόνια, αυτός που πρόκειται να καταργήσει κάθε αρχή, εξουσία και δύναμη. Απολογία δεν υπάρχει, ούτε πρόφαση, ούτε δικαιολογία. Γι' αυτό, από τα πέρατα της γης έως τα πέρατα, η θεία Γραφή βοά, και προτρέπει, και ελέγχει, και νουθετεί, και διαμαρτύρεται, και απειλεί. Για τον λόγο αυτό λέει ο Δεσπότης μας: Εκείνος που με αθετεί και δεν δέχεται τα λόγια μου, δεν κρίνεται από εμένα· ο λόγος που ελάλησα, αυτός θα τον κρίνει κατά την έσχατη ημέρα.

Αυτά ορίζουμε με την προσταγή και την αυθεντία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος έθεσε πρόσταγμα, και δεν πρόκειται να παρέλθει· αυτού που έκλεισε την άβυσσο και την σφράγισε με το φοβερό και ένδοξο όνομά του. Ας ευλαβείται όλη η γη ενώπιον του προσώπου του, διότι είναι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να του αντισταθεί; Και, «Φοβερό είναι το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού»· διότι κάθε πνοή και κτίση περικλείεται στο χέρι του, και η βασιλεία του είναι βασιλεία όλων των αιώνων, και η δεσποτεία του σε κάθε γενεά. Δόξα στην Παναγία Τριάδα, τον Θεό μας, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

«Αυτός που αποστέλλει τους ιερείς αιχμαλώτους και ανέτρεψε τους δυνάστες της γης. Αυτός που εκχέει περιφρόνηση στους άρχοντες, που ανακαλύπτει τα βαθιά κρυμμένα μέσα από το σκοτάδι.» «Το τόξο των δυνατών εξασθένησε, και οι ασθενείς περιεβλήθησαν με δύναμη. Ο Κύριος καθιστά φτωχούς και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει,» και τα λοιπά. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;» και τα λοιπά. «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα φέρουν δώρα,» και τα λοιπά. «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια.» «Είσαι δυνατός, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει,» και τα λοιπά. —«Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου;» —«Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου; ακουστά,» και τα λοιπά. —«Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό, και από την κοπριά,» και τα λοιπά. «Αυτός που επιτιμά τη θάλασσα και την ξηραίνει, και ερημώνει όλους τους ποταμούς.» «Ποιος μέτρησε με το χέρι το νερό, και τον ουρανό, και ολόκληρη τη γη με τη χούφτα; Ποιος έστησε τα όρη σε ζυγαριά και τις κοιλάδες στο ζύγι; Όλα τα έθνη λογίστηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν ταλάντευση της ζυγαριάς.»

Εσύ είσαι αγαθός, αλλά εμείς ανομήσαμε. Εσύ είσαι μακρόθυμος, αλλά εμείς είμαστε άξιοι πληγών. Αναγνωρίζουμε την αγαθότητά σου, μολονότι είμαστε ασύνετοι. Λιγότερο από όσο αναλογεί στα αμαρτήματά μας έχουμε μαστιγωθεί. Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος μπορεί να σου αντισταθεί; Τρόμος θα καταλάβει τα όρη εξαιτίας σου, ποιος θα εναντιωθεί; Εάν κλείσεις τον ουρανό, ποιος θα τον ανοίξει; Και εάν ελευθερώσεις τους καταρράκτες, ποιος θα τους συγκρατήσει; Είναι εύκολο ενώπιόν σου να φτωχύνεις ή να πλουτίσεις κάποιον, να δώσεις ζωή και να θανατώσεις, και το θέλημά σου αποτελεί τετελεσμένη πράξη. Εσύ οργίστηκες, και εμείς αμαρτήσαμε, λέει εξομολογούμενος κάποιος από τους παλαιούς. Για εμένα όμως είναι καιρός να πω και το αντίθετο: εμείς αμαρτήσαμε και εσύ οργίστηκες. Γι' αυτό γίναμε όνειδος στους γείτονές μας. Απέστρεψας το πρόσωπό σου, και γεμίσαμε από ατιμία. Αλλά κόπασε, Κύριε, δείξε επιείκεια, Κύριε, σπλαχνίσου, Κύριε. Μην μας παραδώσεις ολοκληρωτικά στην καταστροφή εξαιτίας των ανομιών μας, ούτε να παιδαγωγήσεις άλλους μέσω των δικών μας τιμωριών, εφόσον ήταν δυνατόν να σωφρονιστούμε εμείς μέσω των βασάνων των άλλων. Ποιων άραγε;

Απερίγραπτο είναι το θείο· στην περιγραπτή όμως σάρκα ο Χριστός είχε ως κατοικητήριο τη Σιών. «Εκεί συνέτριψε την ισχύ των τόξων, το όπλο και τη ρομφαία και τον πόλεμο», αισθητώς μεν τους τυράννους βασιλείς και τα φρυάγματα των Ιουδαίων, νοητώς δε τον διάβολο και τη συμμορία του. «Φωτίζεις εσύ θαυμαστά από τα αιώνια όρη», δηλαδή, από τους ουρανούς φωτίζεις όλα τα πέρατα της γης, μέσω των άλλων σου αγγέλων φωτίζεις τους δικαίους. «Ταράχτηκαν όλοι οι ασύνετοι στην καρδιά»· διότι οι δίκαιοι και οι συνετοί φωτίζονται και θα φωτιστούν, ενώ οι αμαρτωλοί και οι άσωτοι ταράσσονται και θα ταραχθούν. «Κοιμήθηκαν τον ύπνο τους και δεν βρήκαν τίποτα, όλοι οι άνδρες του πλούτου στα χέρια τους». Διότι ο πλούτος ήταν φθαρτός, και αφού φθάρθηκε μαζί τους, δεν βρήκαν τίποτα. «Από την επιτίμησή σου, Θεέ του Ιακώβ, νύσταξαν εκείνοι που επέβαιναν στα άλογα»· εννοεί τις εκατόν εβδομήντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων, οι οποίοι θανατώθηκαν τη νύχτα από τον θείο άγγελο και το πρωί φαίνονταν σαν να νύσταζαν και να κοιμόντουσαν, χωρίς να φέρουν πληγή από ξίφος και χωρίς να είναι βαμμένοι με αίμα. Και το έπαθαν αυτό, διότι ο βασιλιάς Σενναχειρείμ έστειλε μήνυμα στον βασιλιά της Ιουδαίας Εζεκία λέγοντας «Ας μην σε απατά ο Θεός σου», και τα υπόλοιπα λόγια της βλασφημίας του, και έτσι έμαθε από την πείρα ποιος είναι Θεός, οι βάτραχοί του ή ο εκ φύσεως αληθινός Θεός. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;»

Ποια φάλαγγα πολεμικών στρατευμάτων ή φατρία δαιμόνων θα σου αντισταθεί; «Από τότε ξεκίνησε η οργή σου. Από τον ουρανό εξακόντισες την κρίση» και έδειξες την εξουσία σου στους εχθρούς σου και στον λαό σου. «Η γη φοβήθηκε και ησύχασε, όταν σηκώθηκε ο Θεός για να κρίνει».