Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 76:10

Και δεν θα συγχωρήσω πλέον τις αμαρτίες σας, και όταν υψώνετε τα χέρια σας, θα αποστρέφω τους οφθαλμούς μου, και ακόμη κι αν επιλέξετε να κάνετε πάρα πολλές ικεσίες, δεν θα τις αποδεχθώ. Μήπως, λοιπόν, έπαψε να είναι χρηστός ο Δημιουργός των πάντων; Ή μήπως ξέχασε ο Θεός να σπλαχνίζεται; Σε καμία περίπτωση, λέγει, διότι είμαι, πράγματι είμαι, χρηστός και αγαθός και φιλεύσπλαχνος, αλλά σχεδόν παρά τη θέλησή μου αποστρέφω τους οφθαλμούς μου.

Και αν μάλιστα καταλήξουν πέντε, πολλοί από την παράταξη των Ιουδαίων θα τραπούν σε φυγή· και θα υπομείνουν τόσο φανερή την ταλαιπωρία, ώστε να γίνει περίοπτη, και σε κανέναν απολύτως άγνωστη, αλλά να φαίνεται έτσι ακριβώς όπως αν κάποιος έστηνε ιστό σε όρος, ή και σημαία σε βουνό. Και σημαία και ιστό ονομάζει το ξύλο που υψώνεται σε βουνά ή λοφίσκους, το οποίο φέρει κάποια σημάδια, μέσω του οποίου όσοι έλαχαν να ηγούνται δίνουν σήμα στα στρατεύματα είτε ότι νίκησαν και τα της μάχης πηγαίνουν ίσως καλά γι' αυτούς, είτε ότι πρέπει να συγκεντρωθούν γύρω τους για να ακούσουν κάτι από τα ιερά. <Και πάλι θα περιμένει ο Θεός για να σας σπλαχνιστεί· και γι' αυτό θα υψωθεί για να σας ελεήσει, διότι κριτής είναι ο Κύριος ο Θεός σας. Και πού θα αφήσετε τη δόξα σας;> Πάλι διατήρησε ελπίδα για όσους προέρχονται από τον Ισραήλ. Διότι έχει σωθεί το υπόλειμμα. Διότι δεν θα οδηγηθεί σε απώλεια σύρριζα, λέει, ο αγαπημένος, ούτε βέβαια θα ξεχάσει να σπλαχνιστεί ο Θεός, όπως λέει ο μακάριος Δαβίδ, αλλά το όνομά Του θα είναι δεδοξασμένο και υψηλό, όταν σας ελεήσει. Αλλά θα πεις: Καίτοι πώς δεν ήταν γνώρισμα του αγαθού το να μην επιφέρει καθόλου την τιμωρία;

Εξωτερικά δείχνω ευλάβεια με πολλή επιμέλεια, ενώ εσωτερικά είμαι βδέλυγμα ενώπιον του Θεού. Γλυκαίνω τα λόγια μου στους ανθρώπους, ενώ ο ίδιος είμαι πικρός και πονηρός στην προαίρεση. Και τι άραγε θα κάνω κατά την ημέρα της κρίσεως, όταν ο Θεός θα τα φανερώσει όλα μπροστά στο βήμα Του; Μεγάλος φόβος βασανίζει την καρδιά μου συνεχώς, επειδή είμαι δεμένος με τις αλυσίδες των άπειρων ανομιών μου. Εγώ ο ίδιος γνωρίζω ότι εκεί θα κολαστώ, εάν δεν εξευμενίσω εδώ με δάκρυα τον Δικαστή. Για τον λόγο αυτόν δεν συγκρατείς τους οικτιρμούς Σου, Δέσποτα, με οργή, διότι Εσύ περιμένεις τη δική μου επιστροφή. Διότι δεν θέλεις να δεις κανέναν να καίγεται στο πυρ, αφού θέλεις όλοι οι άνθρωποι να σωθούν και να οδηγηθούν στη ζωή.

Ε΄. Και ο προκείμενος ψαλμός ανήκει μεν στον Ασάφ, φέρει δε την επιγραφή «Υπέρ Ιδιθούμ», για τον οποίο έχουμε ήδη κάνει λόγο στα προηγούμενα. Φαίνεται δε ότι συντάσσει τους λόγους αυτούς υπέρ του Ιδιθούμ, επειδή, όπως ήταν φυσικό, εκείνος αναστέναζε βαθιά για τα πολλά που είχε ακούσει σχετικά με τον λαό, και ήδη έχανε το θάρρος του και λίγο έλειψε να παραδοθεί και ο ίδιος στην απελπισία εξαιτίας των παρανομιών του λαού και όσων επρόκειτο να συμβούν εξαιτίας τους σε ολόκληρο το έθνος. Γι' αυτό, στην αρχή μεν, παραθέτει ως εκ προσώπου εκείνου το: «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Θεό, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε»· έπειτα στη συνέχεια υποδηλώνει την αθυμία που τον κατέλαβε, λέγοντας: «Αρνήθηκε να παρηγορηθεί η ψυχή μου, βυθίστηκα σε σκέψεις και λιγοψύχησε το πνεύμα μου. Ταράχθηκα και δεν μίλησα». Και προσθέτει: «Τη νύχτα συλλογιζόμουν με την καρδιά μου και ερευνούσε το πνεύμα μου. Μήπως στους αιώνες θα μας απορρίψει ο Κύριος, και δεν θα δείξει πια την εύνοιά του; Ή μήπως μέχρι τέλους θα αποκρύψει το έλεός του από γενιά σε γενιά; Ή μήπως θα ξεχάσει να σπλαχνιστεί ο Θεός, ή θα συγκρατήσει μέσα στην οργή του τους οικτιρμούς του;». Αυτά ήταν που λύπησαν την ψυχή του Ιδιθούμ. Γι' αυτό ορθά ομολογούσε ότι είχε λιγοψυχήσει. Αλλά το θείο Πνεύμα, μέσω του προφήτη Ασάφ, στη συνέχεια θεραπεύει τα λυπηρά αυτά συναισθήματα σε όσα λέει: «Ποιος Θεός είναι μεγάλος όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που κάνεις θαυμάσια».

Διότι το ότι θα απορρίπτονταν σε κάποιον καιρό και ότι θα υφίσταντο αυτό μέχρι τέλους, το πίστευα λόγω της προφητείας που λέει: «Γιατί, Θεέ, μας απέρριψες μέχρι τέλους; Οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της βοσκής σου;». Απορούσα, όμως, μέσα μου αναλογιζόμενος αυτά: «Μήπως στους αιώνες θα απορρίψει ο Κύριος, ή δεν πρόκειται πλέον να ευδοκήσει;» και τα εξής. Αναλογιζόμενος αυτά ταραζόμουν· αλλά έφερνα στη μνήμη μου τις παλιές ημέρες και αναπολώντας τα αρχαία έτη από τις παλαιές Γραφές, σκεφτόμουν πόσες φορές, ενώ τους είχε απορρίψει όταν αμάρτησαν, τους επανέφερε, και ενώ τους είχε παραδώσει στους εχθρούς όταν ασέβησαν, τους ανέκτησε και πάλι. Γιατί, λοιπόν, παλαιότερα τους ανακαλούσε κοντά του ακόμη και μετά από φοβερά αμαρτήματα, μην απορρίπτοντάς τους μέχρι τέλους ούτε αποκόπτοντας το έλεός του· τώρα όμως δεν θα πράξει τίποτα από αυτά, αλλά θα λησμονήσει τη φιλανθρωπία του και θα ξεχάσει να σπλαχνιστεί ο μακρόθυμος και πολυέλεος και φιλεύσπλαχνος; Αυτά συλλογιζόμουν μέσα μου κατά τη διάρκεια της νύχτας, και το πνεύμα μου έσκαβε βαθιά, διερευνώντας και εξετάζοντας αυστηρά τους λογισμούς μου, και ανακρίνοντας το πνεύμα, μήπως τυχόν μου υποβάλει κάτι για τη θεραπεία των αποριών. Αντί δε της φράσης: «Προκατέλαβαν τις νυχτερινές φυλακές τα μάτια μου», ο Σύμμαχος λέει: «Εμπόδιζαν τις αναβλέψεις τα μάτια μου». Διότι, συγκεντρώνοντας μέσα μου τους λογισμούς μου, έκλεινα τα μάτια, ώστε, μην προσηλώνοντάς τα στα αισθητά πράγματα, να μην αποσπώμαι από το προκείμενο ζήτημα.

ή μήπως θα αποκόψει μέχρι τέλους το έλεός του από γενιά σε γενιά; ή μήπως θα ξεχάσει ο Θεός να δείξει ευσπλαχνία, ή θα συγκρατήσει μέσα στην οργή του τους οικτιρμούς του; Και πράγματι, σε απάντηση αυτών των προτάσεων διατύπωσε ο Ασάφ τη διδασκαλία του, γράφοντας τον ψαλμό για χάρη του ίδιου του Ιδιθούν και διδάσκοντάς τον να λέει: «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε»· καθοδηγώντας τον να μην περιεργάζεται τις βουλές του Θεού, αλλά να αφοσιώνεται στις προσευχές, και μόνο σε αυτές να προσηλώνει τον νου του, δείχνοντας ευσέβεια και υμνώντας τις κρίσεις του Θεού. Διότι είναι ανεξερεύνητα τα κρίματά του, και ανεξιχνίαστες οι οδοί του.

Ή μήπως θα αποκόψει οριστικά το έλεός Του από γενεά σε γενεά; Ή μήπως θα λησμονήσει να σπλαχνιστεί ο Θεός, ή θα συγκρατήσει μέσα στην οργή Του τους οικτιρμούς Του; Εύλογα, επειδή διατυπώθηκαν τέτοιες απορίες, στο παρόν απαριθμεί τις αιτίες της οργής που επήλθε μέχρι τέλους στο έθνος των Ιουδαίων. Και ο ίδιος ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια, παρόμοια με τα προαναφερθέντα, απευθυνόταν προς αυτούς λέγοντας: «Πόσες φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου, όπως η όρνιθα επισυνάζει τους νεοσσούς της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε; Ιδού, ο οίκος σας αφήνεται σε εσάς έρημος».

Διάψαλμα: μεταβολή του λόγου. «Προκατελάβοντο»: Ο χορός των αποστόλων δεν ησύχαζε ούτε τις ώρες της νύχτας. «Εταράχθην»: Διότι οι απόστολοι διακατέχονταν από τον φόβο των Ιουδαίων και σιωπούσαν. «Διελογισάμην»: Διότι ο χορός των αποστόλων αναλογιζόταν τα αρχικά θαύματα, τα σημεία και το πάθος, ότι έτσι συνέβη. Και ο νους τους καταπονούνταν, σκεπτόμενος πώς, ενώ ήταν Θεός, υπέστη τέτοια πράγματα από τους Ιουδαίους. «Νυκτός μετά της καρδίας»: Διότι καθένας από τους αποστόλους [τη νύχτα] συλλογιζόταν και ερευνούσε, δηλαδή διερωτάτο για το τι ήταν αυτό που είχε συμβεί. «Μη εις τους αιώνας»: Διότι έλεγαν: μήπως άραγε μείνουμε έτσι εγκαταλελειμμένοι; «Και ου προσθήσει»: Δηλαδή, άραγε δεν θα μας εμφανιστεί ο Διδάσκαλος και δεν θα ανακουφίσει τη θλίψη της καρδιάς μας; «Ή εις τέλος»: Αλλά άραγε θα αδιαφορήσει μέχρι τέλους για εμάς ή για τον κόσμο του; «Συντελέσει ρήμα»: Τόσα πολλά, λέει, ειπώθηκαν για αυτόν από γενιά σε γενιά. Και άραγε θα τα παραδώσει όλα στη λήθη; «Μη επιλήσεται»: Μήπως, οργισμένος, συγκρατήσει τους οικτιρμούς του και το έλεός του από εμάς, και βρεθούμε να μοχθούμε μάταια.

Αυτά αρμόζουν στον θειότατο Δαβίδ και στον Δεσπότη Χριστό, όχι μόνο όμως, αλλά και σε κάθε όσιο που απευθύνεται στον Θεό μέσω καθαρής προσευχής. «Αρνήθηκε να παρηγορηθεί η ψυχή μου», παραιτήθηκε από τις σωματικές παρηγοριές. «Θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα». Διότι την κάθε παρηγοριά την ξεπερνά η καθαρή μνήμη του Θεού, η οποία ευφραίνει ασυγκρίτως την ψυχή και την καρδιά. «Στοχάστηκα βαθιά», δηλαδή μελέτησα για τον Θεό, «και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου· οι οφθαλμοί μου πρόλαβαν τις νυχτερινές φυλακές»· από μακριά έβλεπα τους εχθρούς, είτε τους αισθητούς είτε και τους νοητούς. «Ταράχτηκα και δεν μίλησα»· διότι αυτό είναι τεκμήριο μακροθυμίας. «Αναλογίστηκα αρχαίες ημέρες και θυμήθηκα και μελέτησα αιώνια έτη»· διότι αυτό είναι κατόρθωμα μιας καρδιάς που νήφει. «Τη νύχτα συλλογιζόμουν με την καρδιά μου, και αδημονούσε το πνεύμα μου», δηλαδή λυπόταν η ψυχή μου, αναλογιζόμενη και λέγοντας· «Μήπως ο Κύριος θα με απορρίψει για πάντα και δεν θα δείξει ξανά την εύνοιά Του; Ή θα αποκόψει εντελώς το έλεός Του; Μήπως θα ξεχάσει ο Θεός να σπλαγχνιστεί; Ή μήπως μέσα στην οργή Του θα συγκρατήσει τους οικτιρμούς Του;» Διότι σωστά έλεγε ότι «τη νύχτα συλλογιζόμουν με την καρδιά μου και αδημονούσε το πνεύμα μου», φοβούμενος μήπως τυχόν τον απορρίψει ο Θεός, και τα υπόλοιπα φοβερά. «Και είπα· Τώρα άρχισα»· διότι είναι χαρακτηριστικό της ταπεινώσεως το να μη νομίζει κανείς ότι έχει περάσει πολύ χρόνο στην άσκηση.

Να έχεις ενώπιον του Θεού συντετριμμένη καρδιά και ταπεινό φρόνημα, να ασκείς υπομονή σε όλα και νηστεία ανάλογα με τη δύναμή σου. Να επικαλείσαι προς βοήθεια τον Χριστό τον Θεό μας, ως βοηθό των αβοήθητων, με όλη σου την καρδιά σε κάθε σου υπόθεση και να έχεις θάρρος στηριζόμενος σε αγαθές ελπίδες, αδελφέ. Διότι, όπως λέει, «Ποιος ήλπισε στον Κύριο και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος παρέμεινε στον φόβο Του και Εκείνος τον παρέβλεψε;» και «Μήπως θα ξεχάσει να δείξει ευσπλαχνία ο Θεός;» ή «Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα τα παιδιά της κοιλιάς της, ώστε να μην τα σπλαγχνιστεί; Αν όμως και η γυναίκα τα ξεχάσει, εγώ δεν θα σε ξεχάσω, λέει ο Κύριος». Διότι, αν και στην αρχή η πύλη είναι στενή επειδή δεν την έχουμε συνηθίσει και ο δρόμος είναι τεθλιμμένος λόγω της αδυναμίας μας, εντούτοις με την πάροδο του χρόνου, με τη χάρη του Χριστού, ο ζυγός αποδεικνύεται χρηστός και το φορτίο ελαφρύ.

Αλλά αυτοί μεν, σαν εκείνον που πυρπόλησε τον ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο, ας χαθούν άφαντοι και άγνωστοι, χωρίς να αξιώνονται ούτε της παραμικρής αναφοράς από εμάς, έως ότου παρέλθει η ανομία και ο Θεός σπλαχνιστεί τους δούλους του. Διότι δεν συμβαίνει, δεν συμβαίνει ο Θεός μας να λησμονεί ως το τέλος, ούτε να συγκρατεί τους οικτιρμούς του μέσα στην οργή του, ούτε να μην ευδοκεί πλέον. Απεναντίας, ενώ πατάσσει, θεραπεύει, και ενώ θανατώνει, επιστρέφει και ζωοποιεί. Ακόμη και αν αποστείλει δόντια θηρίων μαζί με τον θυμό εκείνων που σέρνονται πάνω στη γη, εντούτοις συνθλίβει και τα δόντια των λεόντων και συντρίβει το κεφάλι του δράκοντα. Ακόμη και αν τσακίσει σαν καλάμι, εντούτοις επιτιμά και τα θηρία του καλαμιώνα. Ακόμη και αν άλλοι ελπίζουν σε άρματα και άλλοι σε ίππους, εντούτοις ο ίππος είναι ψευδής ελπίδα για σωτηρία, ούτε ευαρεστείται στη σωματική δύναμη του ανθρώπου. Αν δείχνει στον ίδιο του τον λαό σκληρά δοκιμασίες και του κερνάει οίνο κατάνυξης, εντούτοις ετοιμάζει και τράπεζα απέναντι σε εκείνους που τον θλίβουν, και προσφέρει ποτήρι ευφροσύνης που μεθά σαν το πιο δυνατό κρασί.