Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 76:14

Θεέ, η οδός σου βρίσκεται στο άγιο. Αναφέροντας «άγιο», εννοεί είτε τον αγιασμένο χορό των Αποστόλων, μέσω του οποίου επιτελούσε τα παράδοξα θεία σημεία, είτε ότι κανείς δεν μπορεί να έλθει προς τον Πατέρα παρά μόνο διά του Χριστού, ο οποίος είναι κατά αλήθειαν άγιος ως Θεός. Ποιος Θεός είναι μεγάλος όπως ο Θεός μας; Υπερέχεις των πάντων, Δέσποτα, διότι μόνος εσύ θαυματουργείς όσα θέλεις.

Αφού έδειξε τη μεταβολή των εχθρών, προλέγει στη συνέχεια ποια λόγια θα χρησιμοποιήσουν όσοι έχουν επιτύχει τη σωτηρία, υμνώντας τον ευεργέτη. <Αναλογιστήκαμε (Υπελάβομεν), Θεέ, το έλεός σου εν μέσω του ναού σου, κ.λπ.> (E f. 86, I f. 260 b, L f. 126 b) Το «υπελάβομεν» σε αυτά τα σημεία είτε πρέπει να εκληφθεί αντί του «εικάσαμε, εννοήσαμε», είτε ότι διατεθήκαμε σταθερά και αμετακίνητα με την πεποίθηση ότι το έλεός σου με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε θα υπάρξει για όσους βρίσκονται μέσα στον ναό. Διότι, βεβαίως, δεν λέμε ότι η μετοχή στα χαρίσματα του Θεού θα διανεμηθεί στους απίστους, αλλά σε εκείνους που έχουν ήδη πιστέψει. Έχει λεχθεί άλλωστε στους αρχαιοτέρους, ότι «Το Πνεύμα μου έχει σταθεί ανάμεσά σας, έχετε θάρρος.» Ομοίως και στα προηγούμενα από αυτό, ότι «Ο Θεός βρίσκεται στο μέσον της, δεν θα σαλευθεί.» <Κατά το όνομά σου, Θεέ, έτσι και η αίνεσή σου φθάνει έως τα πέρατα της γης.> Η Θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει τη δόξα «όνομα»· και λέει ότι ο έπαινος προς τον Θεό ακολουθεί τη δόξα Του, αναλόγως και ευλόγως· διότι υμνείται από όλους τους επί της γης ανάλογα με το ύψος της υπεροχής Του. Τι λέμε άλλωστε υμνώντας Τον; «Θεέ, ποιος θα ομοιωθεί με εσένα;» Και: «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας; Δικοί σου είναι οι ουρανοί, και δική σου είναι η γη· την οικουμένη και το πλήρωμά της εσύ τα θεμελίωσες. Δική σου είναι η ημέρα, και δική σου είναι η νύχτα· εσύ κατασκεύασες τον ήλιο και τη σελήνη.» Και απλώς, Τον υμνολογούμε ως Θεό και Κύριο των πάντων. «

Και καθένας, είτε επιστρέφει από την κακία είτε παραμένει και προκόβει στην αρετή, ας λέει: «Τώρα άρχισα»· αυτή είναι η αλλοίωση, την οποία χαρίζει η δεξιά του Υψίστου, το να προκόβει κανείς πάντοτε προς το καλύτερο μέσω των ασκήσεων της ευσέβειας. Διότι αυτός που προκόβει στην αρετή, δεν υπάρχει στιγμή που να μην αλλοιώνεται. Λέγεται δε ότι και ο Μονογενής αλλοιώθηκε, καθώς η θεία φύση, με τις συγκαταβάσεις της προς το δικό μας σχήμα και είδος, αλλοιώθηκε, όχι κατά αποβολή, αλλά κατά πρόσληψη. <Ο Θεός, στο άγιο είναι η οδός σου.> (E f. 155) Διότι οδό του Θεού ονομάζει τις αληθινές οικονομίες, τις διοικήσεις για κάθε πράγμα, δηλαδή σε κάθε πράγμα δίκαιο και άγιο. <Εσύ είσαι, ο Θεός, που κάνεις θαυμάσια, έκανες γνωστή στους λαούς τη δύναμή σου.> Διότι Αυτός είναι που κάνει θαυμάσια, επειδή είναι ο μόνος Θεός κατά φύση και αλήθεια. <Ελύτρωσες με τον βραχίονά σου.> (E f. 155, Κυρ., Ησυχ., Διδ.) Ως δύναμη και βραχίονα θα κατανοήσεις ότι είναι ο Υιός του Θεού. [Διότι, καθώς τιμωρούνταν οι Αιγύπτιοι και υπέμεναν εκείνες τις αφόρητες πληγές, ο Ισραήλ παιδευόταν, και για το ποια είναι η δύναμη αυτού που σώζει παιδευόταν μέσα από τα ίδια τα γεγονότα.] <Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, και φοβήθηκαν, και ταράχθηκαν οι άβυσσοι.> (B f. 329, C f. 162 b, G f. 77 b, H f. 281 b, L f. 181) Λυτρώνει το σωτήριο βάπτισμα, και απαλλάσσει γοργά από την πλεονεξία του διαβόλου.

Ε΄. Και ο προκείμενος ψαλμός ανήκει μεν στον Ασάφ, φέρει δε την επιγραφή «Υπέρ Ιδιθούμ», για τον οποίο έχουμε ήδη κάνει λόγο στα προηγούμενα. Φαίνεται δε ότι συντάσσει τους λόγους αυτούς υπέρ του Ιδιθούμ, επειδή, όπως ήταν φυσικό, εκείνος αναστέναζε βαθιά για τα πολλά που είχε ακούσει σχετικά με τον λαό, και ήδη έχανε το θάρρος του και λίγο έλειψε να παραδοθεί και ο ίδιος στην απελπισία εξαιτίας των παρανομιών του λαού και όσων επρόκειτο να συμβούν εξαιτίας τους σε ολόκληρο το έθνος. Γι' αυτό, στην αρχή μεν, παραθέτει ως εκ προσώπου εκείνου το: «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Θεό, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε»· έπειτα στη συνέχεια υποδηλώνει την αθυμία που τον κατέλαβε, λέγοντας: «Αρνήθηκε να παρηγορηθεί η ψυχή μου, βυθίστηκα σε σκέψεις και λιγοψύχησε το πνεύμα μου. Ταράχθηκα και δεν μίλησα». Και προσθέτει: «Τη νύχτα συλλογιζόμουν με την καρδιά μου και ερευνούσε το πνεύμα μου. Μήπως στους αιώνες θα μας απορρίψει ο Κύριος, και δεν θα δείξει πια την εύνοιά του; Ή μήπως μέχρι τέλους θα αποκρύψει το έλεός του από γενιά σε γενιά; Ή μήπως θα ξεχάσει να σπλαχνιστεί ο Θεός, ή θα συγκρατήσει μέσα στην οργή του τους οικτιρμούς του;». Αυτά ήταν που λύπησαν την ψυχή του Ιδιθούμ. Γι' αυτό ορθά ομολογούσε ότι είχε λιγοψυχήσει. Αλλά το θείο Πνεύμα, μέσω του προφήτη Ασάφ, στη συνέχεια θεραπεύει τα λυπηρά αυτά συναισθήματα σε όσα λέει: «Ποιος Θεός είναι μεγάλος όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που κάνεις θαυμάσια».

Ο Θεός, μέσα στην αγιότητα είναι η οδός του· ποιος θεός είναι μέγας όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια. Έχοντας κατανοήσει την αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου, ποια έργα δηλαδή επιτέλεσε· διότι, αντί για ένα έθνος, κατέστη ευεργετική για όλα τα έθνη. Διότι δεν έκανε πλέον γνωστή τη δύναμή του σε έναν μόνο λαό, αλλά σε όλα τα έθνη και σε όλους τους λαούς. Γι' αυτόν τον λόγο, νιώθοντας έκπληξη και θαυμασμό, λέω: Ο Θεός, μέσα στην αγιότητα είναι η οδός σου· διότι η κατανόηση της οδού σου βρίσκεται πέρα από τη θνητή φύση· ώστε εύλογα θα μπορούσε να πει κανείς το εξής: «Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού, πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και πόσο ανεξιχνίαστες οι οδοί του.» Δεν αρμόζει, λοιπόν, πλέον να πολυπραγμονούμε, ούτε να διερευνούμε τα απόρρητα· διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος υπήρξε σύμβουλός του;

Γι' αυτό, αναλογιζόμενος αυτά την κατάλληλη στιγμή, εκπλήσσεται βαθύτατα από το βάθος της σοφίας του Θεού, και λέει: «Θεέ, μέσα στο άγιο είναι η οδός σου· ποιος θεός είναι μεγάλος όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια». Το ποια είναι αυτά τα θαυμάσια τα ερμηνεύει στη συνέχεια λέγοντας: «Έκανες γνωστή στους λαούς τη δύναμή σου»· αντί του οποίου ο Σύμμαχος απέδωσε: «Γνωστή έκανες στα έθνη την ισχύ σου». Διότι, όπως ακριβώς λύτρωσες άλλοτε με τον βραχίονά σου τον λαό σου, τους γιους του Ιακώβ και του Ιωσήφ, όταν τους ελευθέρωσες από τη γη της Αιγύπτου, από τον οίκο της δουλείας, με τον ίδιο τρόπο και τώρα, που έχει γίνει αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου, έκανες γνωστή στους λαούς τη δύναμή σου, και στα έθνη την ισχύ σου.

Διάψαλμα, δηλαδή μετέβη ο λόγος (μεταβολή του λόγου). Και είπα: Δηλαδή ο Κύριος άρχισε να φανερώνει στους μαθητές τα μυστήρια της βασιλείας του Θεού. Αυτή είναι η αλλοίωση: Διότι μετέβαλε τον θρήνο των μαθητών και όλων των πιστών. Θυμήθηκα: Ποιων πραγμάτων; Το πώς από το χώμα έπλασε και ανέπλασε το λογικό ον με τα ίδια του τα χέρια. Το πώς χάραξε τις πλάκες με το θείο δάχτυλο. Το πώς πάλι στόλισε τον παράδεισο με τόσα και τόσο ωραία φυτά και τον έκανε ελεύθερο από λύπη και μέριμνες. Διότι θα θυμηθώ [ο προφήτης αναλογιζόμενος τα εξαρχής θαυμάσια] τα οποία θαυματούργησε [από παλιά] για τον άνθρωπο [ο Κύριος]. Και θα μελετήσω: Ο Υιός λέει προς τον Πατέρα: 'Όσα αποφασίσαμε για τον άνθρωπο, θα τα πράξω όπως διέταξες'. Και στα έργα: 'Θα μεριμνήσω', λέει ο Υιός στον Πατέρα, 'για τον άνθρωπο, ώστε να μην παραμεληθεί σε τίποτα'. Ο Θεός, εν τω αγίω: Σε όλους τους αγίους ο ίδιος διαβαίνει (επιβαίνει), ως κατοικώντας και περιπατώντας μέσα τους. Ποιος Θεός είναι μέγας: Ποιος; Κανείς. Διότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από αυτόν.

Βρίσκοντας δε και κάτι άλλο πέρα από αυτά, αμέσως πρόσθεσε τούτο: «Ποιος είναι μεγάλος σαν τον Θεό μας;» Δεν το λέει κάνοντας σύγκριση (διότι ο απειρομεγέθης δεν επιδέχεται σύγκριση), αλλά υμνώντας και θαυμάζοντας· επειδή είναι όντως μεγάλος και ως προς την ισχύ, μεγάλος και ως προς τη συγκατάβαση, μεγάλος λόγω της εξουσίας του, μεγάλος λόγω της φιλανθρωπίας του, όπως δείχνουν τα όσα ακολουθούν. «Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό σου.» Δεν χρησιμοποίησε τυχαία εδώ την εικόνα των προβάτων· αλλά επειδή αυτά καθοδηγούνται με τη ράβδο από τους ποιμένες, όπως ακριβώς και εμείς ποιμαινόμαστε από τον Χριστό με τον σταυρό. Γι' αυτό μνημόνευσε και τον Μωυσή, καθώς και τον Ααρών, οι οποίοι έφεραν τη ράβδο ως τύπο του σταυρού, η οποία ήταν γεμάτη από τα θαύματα στην Αίγυπτο και στην έρημο. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι χρησιμοποίησαν τη ράβδο εναντίον των εχθρών για την ευεργεσία του Ισραήλ, έτσι και ο Χριστός χρησιμοποίησε τον σταυρό εναντίον των δαιμόνων για τη δική μας επιστροφή.

«Αυτός που αποστέλλει τους ιερείς αιχμαλώτους και ανέτρεψε τους δυνάστες της γης. Αυτός που εκχέει περιφρόνηση στους άρχοντες, που ανακαλύπτει τα βαθιά κρυμμένα μέσα από το σκοτάδι.» «Το τόξο των δυνατών εξασθένησε, και οι ασθενείς περιεβλήθησαν με δύναμη. Ο Κύριος καθιστά φτωχούς και πλουτίζει, ταπεινώνει και ανυψώνει,» και τα λοιπά. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;» και τα λοιπά. «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα φέρουν δώρα,» και τα λοιπά. «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια.» «Είσαι δυνατός, Κύριε, και η αλήθεια σου σε περιβάλλει,» και τα λοιπά. —«Ποιος γνωρίζει τη δύναμη της οργής σου;» —«Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία του Κυρίου; ακουστά,» και τα λοιπά. —«Αυτός που εγείρει από το χώμα τον φτωχό, και από την κοπριά,» και τα λοιπά. «Αυτός που επιτιμά τη θάλασσα και την ξηραίνει, και ερημώνει όλους τους ποταμούς.» «Ποιος μέτρησε με το χέρι το νερό, και τον ουρανό, και ολόκληρη τη γη με τη χούφτα; Ποιος έστησε τα όρη σε ζυγαριά και τις κοιλάδες στο ζύγι; Όλα τα έθνη λογίστηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν ταλάντευση της ζυγαριάς.»

Ωδή έβδομη. Θεού συγκατάβασιν. Ας εορτάσουμε λαμπρά με αγαλλίαση και ας αναβοήσουμε: «Ποιος Θεός είναι τόσο μεγάλος όσο ο Θεός μας, ο οποίος επιτελεί θαύματα και δωρίζει θαυμαστές ιάσεις διαμέσου της θείας του παρθενομάρτυρος;» Μπήγοντας ο φονιάς την αιχμή στον αυχένα σου, σεμνή, μαζί με τους κρουνούς των αιμάτων άνοιξε ταυτόχρονα, χωρίς να το περιμένει, αέναα ρεύματα ιαμάτων και πηγές θαυμάτων για εκείνους που πάντοτε τα έχουν ανάγκη.

Αλλά το να λέει κανείς «τώρα άρχισα, και αυτή η αλλοίωση» δεν είναι αποτέλεσμα δικής μας προσπάθειας, αλλά «της δεξιάς του Υψίστου. Θυμήθηκα τα έργα του Κυρίου», είτε τα δημιουργήματά του είτε τα θαύματά του, και μεγάλυνα την πάνσοφη δύναμή του. «Διότι θα θυμηθώ από την αρχή τα θαυμάσιά σου, και θα μελετήσω όλα τα έργα σου, και θα εντρυφήσω στις πράξεις σου» και θα υμνήσω από εκεί και πέρα την ανέκφραστη σοφία και δύναμή σου. «Θεέ, μέσα στην αγιότητα είναι η οδός σου». Όντας υπεράγιος, δεν ανέχεσαι να κατοικήσεις ή να περπατήσεις ανάμεσα σε ακάθαρτους. «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας;», δηλαδή κανένας, παρά «εσύ είσαι ο Θεός που κάνεις θαυμάσια, έκανες γνωστή στους λαούς τη δύναμή σου· λύτρωσες με τον βραχίονά σου τον λαό σου και τους υιούς του Ιακώβ και του Ιωσήφ»· εννοεί την έξοδο από την Αίγυπτο και την ελευθερία του λαού. «Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν»· εννοεί τον διαχωρισμό της Ερυθράς Θάλασσας και του Ιορδάνη για τη διάβαση του λαού, τα οποία προϋπήρξαν και ως σύμβολα του θείου βαπτίσματος. «Ταράχθηκαν οι άβυσσοι, από το πλήθος του ήχου των υδάτων» κατά τον χειμερινό καιρό· «Έδωσαν φωνή οι νεφέλες, διότι τα βέλη σου διαπερνούν». Εννοεί την αστραπή και τη βροντή, ενώ νοητές νεφέλες είναι οι θείοι απόστολοι που βρόντηξαν τη φωνή τους έως τα πέρατα της γης, δηλαδή το σωτήριο κήρυγμα. «Η φωνή της βροντής σου μέσα στον τροχό».

Και αφού αναλογιστούμε αυτά, ας «ευφρανθούμε ενθέως», καθώς αξιωθήκαμε να ονομαζόμαστε δούλοι και τέκνα ενός τέτοιου υπεράπειρου και υπέρσοφου, υπερίσχυρου και υπεράναρχου δεσπότη, και ας μην υποδουλωνόμαστε καθόλου στην ακάθαρτη και μοχθηρή αμαρτία, ούτε να πράττουμε έργα ανάξια ενός τέτοιου πατέρα και δεσπότη, αλλά να πράττουμε μάλλον εκείνα που συντελούν στη δόξα και τη λατρεία του, και από τα κτίσματά του, όσο είναι εφικτό, να κατανοούμε τον ίδιο και εξαιτίας αυτού να τον θαυμάζουμε και να τον μεγαλύνουμε μαζί με τον Δαβίδ και τον Ησαΐα. Διότι ο μεν ένας έλεγε: «Ποιος Θεός είναι τόσο μεγάλος όσο ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που κάνεις θαυμάσια» και: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε, τα πάντα τα εποίησες με σοφία», ο δε άλλος λέει: «Ποιος μέτρησε με τη χούφτα του το νερό, και τον ουρανό με τη σπιθαμή και ολόκληρη τη γη με τη δράκα; Ποιος ζύγισε τα όρη με τον σταθμό και τις κοιλάδες με τον ζυγό; Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος έγινε σύμβουλός του, για να τον συμβουλεύσει;» «Εκείνος που έστησε τον ουρανό σαν καμάρα, και τον τέντωσε σαν σκηνή για κατοικία». «Υψώστε», λέει, «στα ύψη τα μάτια σας και δείτε ποιος τα κατασκεύασε όλα αυτά; Εκείνος που εξάγει κατά αριθμό τον κόσμο του» «Ο αιώνιος Θεός, εκείνος που κατασκεύασε τα άκρα της γης, ούτε θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή του».

Και αμέσως ύμνησαν τα θεία στρατεύματα: «Ποιος Θεός είναι τόσο μεγάλος όσο ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που κάνει θαύματα». Και ανέβαιναν υμνώντας, ψέλνοντας με φωνές αγαλλίασης· και τη μεταφέρουν «εκεί από όπου έφυγε κάθε πόνος, λύπη και στεναγμός», εκεί όπου βρίσκεται ο νυμφώνας του αθανάτου Νυμφίου, εκεί όπου υπάρχει το ανέσπερο φως και η βασιλεία που δεν έχει τέλος. Το δε πανάγιο και παναμώμητο λείψανό της, οι ένδοξοι απόστολοι με ευλάβεια και φόβο το κηδεύουν όπως αρμόζει. Διότι, αν αυτοί συγκεντρώθηκαν στο ίδιο μέρος από τα πέρατα της γης, ποιος λοιπόν από τους πιστούς που κατοικούσαν στην Ιερουσαλήμ ή στα περίχωρά της δεν συγκεντρώθηκε εκεί τότε, σπεύδοντας να δει ένα θέαμα παράδοξο και αξιοθαύμαστο; Διότι δεν ήταν εκείνη μια απλή εξόδιος πομπή, όπως των υπόλοιπων γυναικών ή των βασιλισσών, εφόσον δεν υπήρξε άλλη τέτοια ανάμεσα στις γυναίκες, αλλά ήταν εξόδιο, ή μάλλον εισόδιο, μιας βασίλισσας προς μια ανείπωτη βασιλεία· διότι θεία και ανθρώπινη τιμή ανέβλυζε πλουσιοπάροχα εκεί τότε.

Προκείμενο του αποστόλου. Ήχος βαρύς. Ποιος Θεός είναι μέγας όπως ο Θεός μας; Στίχος. Έκανες γνωστή στους λαούς τη δύναμή σου. Προς Κορινθίους. Αδελφοί, δεν θέλω να αγνοείτε σχετικά με τη θλίψη μας που μας βρήκε στην Ασία, ότι δηλαδή πιεστείκαμε υπερβολικά, πάνω από τις δυνάμεις μας, ώστε να απελπιστούμε ακόμη και για την ίδια μας τη ζωή.