Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 76:18

Και πότε τα ύδατα τον είδαν και φοβήθηκαν, παρά όταν επιτίμησε τη θάλασσα και αυτή φιμώθηκε; «Έδωσαν φωνή οι νεφέλες. Διότι τα βέλη σου διαπερνούν». Με τη λέξη νεφέλες, σε αυτά τα λόγια, εννοεί τους αγίους αποστόλους, οι οποίοι διακονούν τον ουράνιο και ευαγγελικό λόγο· και με τη λέξη βέλη, τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος. Είναι λοιπόν σαν να λένε: Οι ενέργειες που δόθηκαν στους αγίους σου μαθητές έγιναν ξακουστές σε όλη την οικουμένη. Πρέπει δε να γνωρίζουμε, ότι και ο Ίδιος έχει ονομαστεί εκλεκτό βέλος από τον προφήτη Ησαΐα. «Η φωνή της βροντής σου μέσα στον τροχό». Βροντή ονομάζει τον ευαγγελικό λόγο, ο οποίος αντήχησε δυνατά σε όλη την υφήλιο. Γι' αυτό και τον ευαγγελιστή τον αποκάλεσε υιό της βροντής. Τροχό δε ονομάζει τον βίο των ανθρώπων, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να μάθει και από τον Ιεζεκιήλ. Είναι λοιπόν σαν να λέγει: Ο ευαγγελικός σου λόγος έχει διαδοθεί σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. «Φώτισαν οι αστραπές σου την οικουμένη». Και ποιες θα μπορούσαν να είναι οι αστραπές παρά εκείνοι που αστράφτουν σε εμάς το νοητό φως, οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές; Στους οποίους έλεγε ο Σωτήρας: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». «Σαλεύτηκε και έγινε έντρομη η γη». Αντί του να πει: Έγινε ξακουστό σε όλη τη γη το σωτήριο κήρυγμα, διά του οποίου αγνός φόβος κατέλαβε τους πάντες, σύμφωνα με το ρητό: «Δουλεύσατε στον Κύριο με φόβο και αγαλλιάσθε σε αυτόν με τρόμο».

Το «Θήσω» πάλι πρέπει να νοηθεί αντί του «Τέθεικα». Διότι σταμάτησε τον Ιορδάνη και τον έκανε έρημο από νερά, όταν ο Ιησούς περνούσε τον Ισραήλ απέναντι και τον εισήγαγε στη Γη της Επαγγελίας. Και αν βέβαια λέει ότι θα ξεραθούν τα ψάρια που είναι στα νερά, πρέπει να κατανοήσεις ότι και αυτό αναφέρθηκε για να δηλώσει ότι ο Ιορδάνης ξηράνθηκε εντελώς. Αυτήν την τόσο λαμπρή και μεγάλη θαυματουργία μνημονεύει και ο θεσπέσιος Δαβίδ, λέγοντας άλλοτε: «Τι σου συμβαίνει, θάλασσα, και έφυγες, και σε σένα, Ιορδάνη, και στράφηκες προς τα πίσω;» και άλλοτε πάλι: «Σε είδαν τα νερά, Θεέ, σε είδαν τα νερά και φοβήθηκαν. Ταράχτηκαν οι άβυσσοι, το πλήθος του ήχου των υδάτων». Και για τον Ιορδάνη πάλι λέει έτσι: «Εσύ ξέρανες τους ποταμούς Ηθάμ», δηλαδή, αυτούς που βρίσκονται στον νότο. Υπενθυμίζει και άλλη θαυματουργία, και λέει ότι: «Θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι, και θα κάνω το περιβόλαιό του σαν σάκο»· και το «Θα ντύσω» πάλι πρέπει να νοηθεί αντί του «έντυσα».

Διότι μας κατακυριεύει μέσω της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μας. <Φωνή έδωσαν τα σύννεφα, διότι και τα βέλη σου διαπερνούν, κ.τ.λ.> (A f. 385 b) Σύμφωνα δε με την αλληγορική ερμηνεία, τα πλήθη των λαών που συγκεντρώνονται στις Εκκλησίες του Θεού, τα οποία παρομοιάζονται με ύδατα, βλέποντας τον Θεό που ήλθε ανάμεσα στους ανθρώπους, κυριεύθηκαν από σωτήριο φόβο, ο οποίος είναι η αρχή της σοφίας. Οι άβυσσοι, δηλαδή η παράταξη των απίστων, ταράχτηκαν επαναστατώντας εναντίον της Εκκλησίας. Και τα σύννεφα, που διατάχθηκαν να μη βρέχουν στον προηγούμενο αμπελώνα, δηλαδή τον Ισραήλ, είναι οι μαθητές του Σωτήρος, οι οποίοι, διακονώντας τον ευαγγελικό λόγο και έχοντας διαδώσει σε όλη την οικουμένη την ουράνια βροχή, έδωσαν φωνή· διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους. Και τα σωτήρια και εκλεκτά βέλη, που τραυματίζουν τις ψυχές όσων σώζονται, είναι πάλι οι ίδιοι οι απόστολοι, ή τα πυρωμένα λόγια του Θεού και η ενέργεια του Πνεύματος, τα οποία διαπέρασαν παντού. Αλλά και η βροντή είναι ο ευαγγελικός λόγος που αντήχησε κάτω από τον ουρανό, εξαιτίας του οποίου και κάποιοι ονομάστηκαν υιοί βροντής. Διαδόθηκε στον τροχό, δηλαδή σε αυτόν τον κόσμο που έχει σφαιρικό σχήμα και κινείται κυκλικά· μέσα στον οποίο υπάρχει ένας άλλος τροχός, ο βίος των ανθρώπων, σύμφωνα με αυτό που αναφέρεται στον Ιεζεκιήλ, «Τροχός μέσα σε τροχό».

Γνωστοποίησες στους λαούς τη δύναμή σου, λύτρωσες με τον βραχίονά σου τον λαό σου, τους γιους του Ιακώβ και του Ιωσήφ· και πάλι: Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν, ταράχθηκαν οι άβυσσοι· πλήθος ήχου υδάτων· και επισφραγίζει λέγοντας: Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό σου με το χέρι του Μωυσή και του Ααρών. Αναγκαίως, λοιπόν, ο Ασάφ υπενθύμισε αυτά στον Ιδιθούν, ώστε να μη λέει πλέον: Βυθίστηκα σε σκέψεις και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου· αλλά, πιστεύοντας στα παλαιά θαυμαστά έργα του Θεού επί των ημερών του Μωυσή, με τα οποία λύτρωσε τον λαό, να ελπίζει ότι παρόμοια θα συμβούν και στον μελλοντικό χρόνο. {ΣΤ΄.} Ο έκτος δεν είναι πλέον ψαλμός ούτε ωδή ούτε ύμνος, ούτε αναπέμπει «εις το τέλος». Γι' αυτό τίποτε από αυτά δεν έχει τεθεί ως επιγραφή· αλλά μας παρακινεί στην κατανόηση των όσων περιέχονται σε αυτόν.

Αλλά βεβαίως και τα πλήθη των λαών που συγκροτούνται στις Εκκλησίες του Θεού, τα οποία παρομοιάζονται με ύδατα σύμφωνα με τον προφητικό λόγο που αναφέρει: «Φωνή πολλών εθνών όμοια με φωνή πολλών υδάτων»· αφού είδαν με τα μάτια της ψυχής τον Θεό που επιδήμησε στους ανθρώπους, έλαβαν σωτήριο φόβο, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Αρχή σοφίας ο φόβος του Θεού». Διότι, όσο καιρό βρίσκονταν σε τυφλότητα αυτά τα ύδατα, δεν έβλεπαν τον Θεό, ούτε είχαν τον φόβο Του· τώρα όμως ωφελήθηκαν τα μέγιστα από τη θέα και τη γνώση του Λόγου που επιδήμησε σε αυτά. Και πάλι, σύμφωνα με την ιστορική διήγηση, όταν ο Σωτήρας ανάγκασε τους μαθητές να επιβιβαστούν στο πλοίο και να προπορευθούν στην απέναντι όχθη· έπειτα, κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας, ερχόταν προς αυτούς περπατώντας πάνω στη θάλασσα· και τότε Τον είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν. Αλλά και όταν επιτίμησε τους ανέμους και τη θάλασσα, και έγινε μεγάλη γαλήνη, ταράχτηκαν οι άβυσσοι και το πλήθος του ήχου των υδάτων. Και αυτά μεν εκπληρώνονταν σύμφωνα με την προφητεία κατά λέξη· κατά την πνευματική διάνοια όμως, τα μεν ύδατα, εννοώ τα εκκλησιαστικά πλήθη που έχουν συγκεντρωθεί από όλα τα έθνη, έγιναν αρχή σοφίας, επειδή έλαβαν τον θείο φόβο, σύμφωνα με το «Αρχή σοφίας ο φόβος του Κυρίου»· ενώ οι άβυσσοι, ούσες διαφορετικές από τα ύδατα, ταράχτηκαν, προκαλώντας ήχο και θόρυβο.

Θα μπορούσες, λοιπόν, να πεις ότι οι άβυσσοι είναι τα πλήθη των απίστων εθνών, τα οποία κατά καιρούς εξεγείρονται εναντίον της Εκκλησίας και προκαλούν διωγμούς εναντίον της. Και αφενός μεν τα πρώτα ύδατα φοβούνταν τον Θεό, αφετέρου δε οι προαναφερθείσες άβυσσοι ταράσσονταν. Ένα τρίτο τάγμα, επιπλέον όσων ειπώθηκαν, τυγχάνει να είναι αυτό των νεφελών, το οποίο ακριβώς εξέπεμψε φωνή. Και ποιες ήταν οι νεφέλες, παρά εκείνες που διατάχθηκαν να μη βρέξουν πάνω στον προηγούμενο αμπελώνα, σύμφωνα με το ρητό που αναφέρει: «Και στις νεφέλες θα δώσω εντολή να μη βρέξουν πάνω σε αυτόν», εννοώντας προφανώς τον λαό της περιτομής; Νεφέλες δε, γεμάτες από ύδατα, που δεν βρέχουν πάνω στον παλαιό αμπελώνα, ποιες θα μπορούσαν να είναι παρά οι μαθητές του Σωτήρος και οι απόστολοι και οι ευαγγελιστές; Οι οποίοι, έχοντας διαδώσει σε όλη την οικουμένη την επουράνια βροχή, εξέπεμψαν φωνή, ώστε σε όλη τη γη να εξέλθει ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους; Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Έδωσαν φωνή οι νεφέλες· διότι και τα βέλη σου διέρχονται».

Ποια είναι όμως τα βέλη, τα σωτήρια και εκλεκτά, τα οποία πληγώνουν τις ψυχές αυτών που σώζονται, με τα οποία η νύμφη του Χριστού, η Εκκλησία, ομολογεί ότι έχει πληγωθεί λέγοντας: «Διότι εγώ είμαι πληγωμένη από αγάπη»; Και ο ίδιος δε ο Σωτήρας ονομάστηκε βέλος σύμφωνα με τον προφήτη που είπε: «Με έθεσε ως βέλος εκλεκτό και στη φαρέτρα του με έκρυψε». Αλλά του μεν Πατέρα βέλος ήταν ο μονογενής του Λόγος· του δε Υιού βέλη ήταν οι απόστολοι, καθώς και τα θεία και πύρινα λόγια του. Γι' αυτό έχει λεχθεί στον ψαλμό περί του αγαπητού: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, λαοί θα πέσουν κάτω από σένα». Έτσι λοιπόν και εδώ αναφέρεται: «Διότι τα βέλη σου διαπορεύονται». Διότι περιτρέχοντας παντού, τα βέλη του Χριστού διαπορεύονταν κηρύττοντας· γι' αυτό «έδωσαν φωνή οι νεφέλες»· αλλά και «Η φωνή της βροντής σου», λέει, «μέσα στον τροχό»· και ως βροντή εδώ υπονοεί το ευαγγελικό κήρυγμα.

Φθάνοντας εδώ, ας σημειώσεις ότι και η θεία Γραφή θεωρεί το περιέχον (το σύμπαν) ως τροχό. Γι' αυτόν τον λόγο λένε ότι ο κόσμος είναι σφαιροειδής. Επειδή και στο βιβλίο του Έσδρα ο Ζοροβάβελ έλαβε τα βραβεία της νίκης από τον βασιλιά λέγοντας: «Μέγας είναι ο ουρανός, και μέγας ο ήλιος, διότι περιστρέφεται στον κύκλο του ουρανού και επανέρχεται στον ίδιο τόπο μέσα σε μία ημέρα». Αυτά, λοιπόν, σύμφωνα με τη φυσική θεωρία. Τα προκείμενα όμως προφητεύουν τη δύναμη της ευαγγελικής θεοφανείας· και το πώς μέσω αυτής τα πλήθη των εθνών γνώρισαν τον Θεό, ενώ οι άβυσσοι ταράχθηκαν, και οι προαναφερθείσες νεφέλες έδωσαν φωνή, και πώς τα βέλη του διαπέρασαν, και πώς η φωνή της βροντής του ήχησε μέσα στον τροχό· και επιπλέον όλων αυτών, πώς οι αστραπές του φώτισαν την οικουμένη. Ποιες, άραγε, θα μπορούσες να πεις ότι είναι οι αστραπές του, παρά οι λάμψεις των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος που αστράφτουν σε ολόκληρη την οικουμένη; Διότι υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο.

Ακολούθως δε, σαλεύτηκε και σείστηκε η γη, ή κλονίστηκε εξαιτίας όσων ειπώθηκαν προηγουμένως. Διότι, εάν οι αστραπές του φώτισαν την οικουμένη, εάν η φωνή της βροντής του αντήχησε στον τροχό, εάν τα βέλη του διαπερνούν τους πάντες, εάν οι νεφέλες έδωσαν τη φωνή τους, ήταν επόμενο από όλα αυτά να κλονιστεί και να σαλευτεί η γη. Το πώς δε ο δρόμος του βρέθηκε μέσα στη θάλασσα, και τα μονοπάτια του μέσα σε πολλά ύδατα, και πώς τα ίχνη του παραμένουν άγνωστα, θα το κατανοήσεις εάν στρέψεις την προσοχή σου στην υπόσχεση που έδωσε στους μαθητές του, λέγοντας: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη στο όνομά μου»· και, «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Διότι αοράτως, συμπαραστεκόμενος στους μαθητές του παντού στη γη, πορευόταν μέσα στη θάλασσα του βίου και στα πολλά ύδατα των εθνών. Και αυτό το έπραττε με αόρατη και αφανή δύναμη· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά».

Αυτά, λοιπόν, εκπληρώνονταν κατά τη σωτήρια θεοφάνεια. Και έτσι αυτά, λέει, συνέβαιναν κατά την παρουσία του ανάμεσα στους ανθρώπους, σύμφωνα με την αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου· όπως ακριβώς, δηλαδή, και παλαιότερα για τον προηγούμενο λαό, όταν, αφού τους έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, τους οδήγησε μέσα από τη θάλασσα. Διότι και τότε, φανερώνοντας τα μεγαλεία του, άνοιγε δρόμο και μονοπάτια μέσα σε πολλά ύδατα, ώστε, καθώς αυτός προηγούνταν, να τον ακολουθεί στην πορεία μέσα από τη θάλασσα ολόκληρος ο Ισραήλ, και η πορεία του να παραμένει άγνωστη και ακατάληπτη στους ανθρώπους, όταν καθοδήγησε σαν πρόβατα τον λαό του δια χειρός του Μωυσή και του Ααρών. Κάποιος άλλος, βέβαια, θα αναγάγει όλα τα προκείμενα στην έξοδο από την Αίγυπτο, ισχυριζόμενος ότι τότε εκπληρώθηκε το: «Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν, ταράχτηκαν οι άβυσσοι από το πλήθος του ήχου των υδάτων»· και επομένως θα αναγάγει ολόκληρη την περικοπή στα ιστορικά γεγονότα που έλαβαν χώρα τότε. Εγώ, όμως, μη βρίσκοντας πώς αυτά που αναφέρονται στη συνέχεια εκπληρώνονταν κατά γράμμα —διότι ο νόμος του Μωυσή δεν αναφέρει ότι κάποια σύννεφα τον καιρό εκείνο έβγαλαν σωματική φωνή, ούτε ότι πετούσαν αισθητά βέλη, ούτε ότι οι αστραπές του φώτισαν όλη την οικουμένη, κατά τον χρόνο που βρίσκονταν στην έρημο— παρέθεσα την ερμηνεία που προέκυψε για τα χωρία αυτά. Ποια δε από τις προαναφερθείσες εκδοχές πρέπει να επιλέξει κανείς, θα το κατανοήσει κατά θεία κρίση ο αναγνώστης.

Και ο ίδιος ο Κύριος το παρουσιάζει αυτό σαφέστερα, στη θεία αποκάλυψη προς τον Ιώβ λέγοντας: «ήλθες δε στην πηγή της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου; Ανοίχθηκαν άραγε σε σένα από φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι θυρωροί του άδη βλέποντάς σε έφριξαν;» Και αν είχε μάθει όλα αυτά για τις πονηρές δυνάμεις που βρίσκονται στην άβυσσο, για τις οποίες έχει λεχθεί «αινείτε αυτόν από τη γη, οι δράκοντες και όλες οι άβυσσοι», και ακόμη για το σκοτάδι που βρίσκεται πάνω από την άβυσσο, για το οποίο ο Μωυσής είπε «και σκοτάδι υπήρχε πάνω από την άβυσσο», εάν δηλαδή είχε εντρυφήσει στις θείες Γραφές επιμελώς και όχι επιφανειακά, δεν θα τολμούσε να αποκαλέσει αβύσσους τις καρδιές των αγίων. Θα γνώριζε επίσης πώς έχει λεχθεί και το «άβυσσος επικαλείται την άβυσσο με τη φωνή των καταρρακτών σου» και πάλι «ταράχτηκαν οι άβυσσοι, πλήθος ήχου ύδατος» και επίσης «η άβυσσος είναι ως ιμάτιο το περιβόλαιό του». Αυτά και τα παρόμοιά τους θα τα είχε εξετάσει με ακρίβεια, εάν ενδιαφερόταν καθόλου για την κατανόησή τους. Τώρα όμως, αποφαινόμενος τόσο πρόχειρα και αβάσιμα ότι οι άβυσσοι είναι οι καρδιές των αγίων, ούτε έτσι κατενόησε ότι, εκείνος που είπε «πριν ποιήσει τις αβύσσους», δίδαξε πως ο ίδιος υπήρχε πριν από τους αγίους και θεοφιλείς άνδρες που έζησαν ανά τους αιώνες· ώστε αποδεικνύεται από παντού ότι οι προκείμενες λέξεις δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστούν στη σάρκα του Σωτήρος.

Και ας μην υποθέσει κανείς ότι μέσω της αλληγορικής ερμηνείας προκαλώ σύγχυση στην κατανόηση του κειμένου, ώστε να συντάσσομαι με τις εικασίες όσων πριν από εμάς εξέτασαν αυτά τα ζητήματα, και να λέω: ότι οι μεν αποστατικές δυνάμεις ονομάζονται άβυσσος, ο δε κοσμοκράτορας του σκότους νοείται ως το σκότος που βρίσκεται πάνω από την άβυσσο. Είθε να μην παρανομήσω ποτέ σε τέτοιο βαθμό, ώστε να θεωρήσω την κακία δημιούργημα του Θεού· εφόσον ο θείος λόγος έχει αναφέρει σαφώς και συνοπτικά ότι «Και είδε ο Θεός όλα όσα εποίησε, και ιδού όλα ήταν πάρα πολύ καλά». Εάν λοιπόν είναι καλά όλα όσα εποίησε ο Θεός, και η άβυσσος και τα περί αυτήν δεν συγκαταλέγονται εκτός των όσων έχουν δημιουργηθεί από τον Θεό· τότε είναι και αυτά καλά ως προς τον δικό τους λόγο υπάρξεως, έστω και αν είναι άβυσσος, και έστω και αν δεν λάμπει ακόμη γύρω της το φως που ενυπάρχει στα όντα. Επομένως, όταν ακούω για άβυσσο από τη Γραφή, ερμηνεύω ότι σημαίνει το πλήθος των υδάτων. Διότι έτσι την ορίζει και η ψαλμωδία λέγοντας: «Ταράχθηκαν οι άβυσσοι, πλήθος ήχου υδάτων»· και όταν ακούω για το σκότος γύρω από αυτήν, κατανοώ το γεγονός ότι δεν είχε ακόμη φανερωθεί η φωτιστική δύναμη που ενυπάρχει στη φύση των όντων. Και διδασκόμενος από τη Γραφή για τον χωρισμό των υδάτων, ο οποίος έγινε μέσω του στερεώματος, νομίζω ότι δεν πράττω κάτι εκτός του ευλόγου και της κυριολεκτικής σημασίας των λέξεων, όταν αντιλαμβάνομαι τον χωρισμό στο ύδωρ με τέτοιον τρόπο, ώστε να φρονώ και να είμαι πεπεισμένος ότι η φύση του καθενός είναι διαφορετική;

Διάψαλμα: διαχωρισμός της προφητείας (για τη θεώρηση άλλων). Σε είδαν τα ύδατα. Ποια ύδατα; Αυτά του βαπτίσματος· διότι ταράχθηκαν από πολύ φόβο, για να διώξουν τους δαίμονες που κρύβονταν μέσα σε αυτά. Ταράχθηκαν της αβύσσου. Άβυσσος· επειδή είναι πολλά τα ύδατα του βαπτίσματος σε όλη την οικουμένη. Φωνή έδωσαν. Νεφέλες είναι οι απόστολοι· διότι, όπως οι νεφέλες των χαρισμάτων βάσταζαν τις βροχές, έδωσαν έτσι ως φωνή το κήρυγμα. Βέλη δε είναι οι γλώσσες τους· διότι σαν βέλη, έτσι διέτρεξαν όλη την οικουμένη ταχύτατα. Φωνή της βροντής. Ως βροντή (φωνή) να εννοείς το ευαγγελικό κήρυγμα, και ως τροχό τον κόσμο· διότι οι απόστολοι κύλησαν στη γη τη φωνή του ευαγγελίου σαν τροχό. Φώτισαν οι αστραπές. Οι λόγοι του ευαγγελίου που άστραψαν τη χάρη σε όλη την οικουμένη. Σαλεύθηκε. Το γήινο φρόνημα σαλεύθηκε [με τρόμο], μεταβαλλόμενο σε ουράνιο φρόνημα. Στη θάλασσα. Μιλάει για την αισθητή θάλασσα, επειδή περπάτησε πάνω σε αυτήν· αλλά να εννοείς και το βάπτισμα, καθώς είναι πολλά τα ύδατα. Και τα ίχνη. Ως ακατάληπτα· διότι ο Κύριος, περπατώντας πάνω στα ύδατα, δεν άφησε ίχνος. Το ίδιο ισχύει και για το βάπτισμα· κατεβαίνει ο άνθρωπος και ανεβαίνει, και ίχνος δεν βρίσκεται. Οδήγησες. Τον ιουδαϊκό λαό, ως ποιμαινόμενο από τον Θεό· τώρα δε τον λαό από τα έθνη, ο οποίος καθοδηγείται (οδηγήθηκε) στην πίστη.

Αλλά το να λέει κανείς «τώρα άρχισα, και αυτή η αλλοίωση» δεν είναι αποτέλεσμα δικής μας προσπάθειας, αλλά «της δεξιάς του Υψίστου. Θυμήθηκα τα έργα του Κυρίου», είτε τα δημιουργήματά του είτε τα θαύματά του, και μεγάλυνα την πάνσοφη δύναμή του. «Διότι θα θυμηθώ από την αρχή τα θαυμάσιά σου, και θα μελετήσω όλα τα έργα σου, και θα εντρυφήσω στις πράξεις σου» και θα υμνήσω από εκεί και πέρα την ανέκφραστη σοφία και δύναμή σου. «Θεέ, μέσα στην αγιότητα είναι η οδός σου». Όντας υπεράγιος, δεν ανέχεσαι να κατοικήσεις ή να περπατήσεις ανάμεσα σε ακάθαρτους. «Ποιος Θεός είναι μεγάλος, όπως ο Θεός μας;», δηλαδή κανένας, παρά «εσύ είσαι ο Θεός που κάνεις θαυμάσια, έκανες γνωστή στους λαούς τη δύναμή σου· λύτρωσες με τον βραχίονά σου τον λαό σου και τους υιούς του Ιακώβ και του Ιωσήφ»· εννοεί την έξοδο από την Αίγυπτο και την ελευθερία του λαού. «Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν»· εννοεί τον διαχωρισμό της Ερυθράς Θάλασσας και του Ιορδάνη για τη διάβαση του λαού, τα οποία προϋπήρξαν και ως σύμβολα του θείου βαπτίσματος. «Ταράχθηκαν οι άβυσσοι, από το πλήθος του ήχου των υδάτων» κατά τον χειμερινό καιρό· «Έδωσαν φωνή οι νεφέλες, διότι τα βέλη σου διαπερνούν». Εννοεί την αστραπή και τη βροντή, ενώ νοητές νεφέλες είναι οι θείοι απόστολοι που βρόντηξαν τη φωνή τους έως τα πέρατα της γης, δηλαδή το σωτήριο κήρυγμα. «Η φωνή της βροντής σου μέσα στον τροχό».

Στάλθηκαν ως οικοδόμοι και τέκτονες, και τη μεγάλη οικία, ως ασφαλείς οικοδόμοι, τη σωστική κιβωτό της Εκκλησίας του Χριστού, με ασφάλεια την οικοδόμησαν και ως άριστοι αρχιτέκτονες, με την αρχιτεκτονική του Πνεύματος, αφού την επιστέγασαν, την ολοκλήρωσαν, όχι για να διασώσουν απλώς αυτήν και τους επιβάτες της από τον κατακλυσμό των υδάτων και να την προσορμίσουν ακίνδυνα πάνω στα όρη Αραράτ, αλλά για να την απαλλάξουν από την ειδωλολατρία, τον κατακλυσμό της ασέβειας και το άσβεστο αιώνιο πυρ και, μέσω του ύδατος και του Πνεύματος, να την ανυψώσουν πάνω από τις ουράνιες αψίδες, και να απελάσουν από αυτήν τον ζοφερό διάβολο σαν κόρακα, επειδή είναι σαρκοβόρος και συνάμα λαίμαργος. Στάλθηκαν ως κλήματα από την αληθινή άμπελο· «και σας έθεσα για να πάτε και να φέρετε καρπό και ο καρπός σας να μείνει». Στάλθηκαν ως υιοί της βροντής, ως άγιες δροσερές νεφέλες και ως σωτήρια βέλη, αφενός για να σταλάξουν τη θεία βροχή, αφετέρου για να πληγώσουν, ως θεία και γλυκιά βέλη, τους φιλόθεους, διότι «είμαι πληγωμένος», λέει, «από την αγάπη» και «διότι τα βέλη σου καρφώθηκαν πάνω μου» και επειδή «φωνή έβγαλαν οι νεφέλες, διότι τα βέλη σου διαπερνούν».