Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 76:2

Εις το τέλος, υπέρ του Ιδιθούμ, Ψαλμός του Ασάφ. ΟΣ΄. Υπόθεση. Όταν ο Ιδιθούμ άκουσε τα όσα λέγονταν περί του λαού των Εβραίων· τα οποία ήταν τα εξής: «Γιατί, Θεέ, απέρριψες οριστικά;», πονούσε υπερβολικά και ταρασσόταν, θρηνώντας την ολοκληρωτική τους απόρριψη. Έπειτα, ο Ασάφ συνθέτει για αυτόν έναν ψαλμό, διδάσκοντάς τον ότι για αυτά τα ζητήματα πρέπει να καταφεύγει κανείς μόνο στον Θεό, και από εκεί να βρίσκει την παρηγοριά. Γι' αυτό και ξεκινώντας λέει: «Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε». Αρχίζοντας τον ψαλμό, διδάσκει στον Ιδιθούμ ότι ο Κύριος είναι κοντά σε εκείνους που τον επικαλούνται.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΣΤ'. [<«Με τη φωνή μου προς τον Κύριο έκραξα.»> Διότι εκείνοι που διαθέτουν επίγειο πλούτο, πολλές φορές μέσω αυτού αποκρούουν τις επιθέσεις όσων τους επιβουλεύονται. Για τον δίκαιο, όμως, όπλο είναι ο Θεός και το να προσδοκά τη σωτηρία του μέσω της άνωθεν βοήθειας.] <«Αδολέσχησα, και λιγοψύχησε το πνεύμα μου.»> (D f. 191 b) Λέγοντας το «Αδολέσχησα» εννοεί το «Καταλήφθηκα από φροντίδες και βρέθηκα σε λεπτές μέριμνες, ώστε έφτασα κοντά στη μικροψυχία». Έπειτα, τι συνέβη, ή ποιο ήταν γενικά το γεγονός που τον οδήγησε στο να αδολεσχεί, δηλαδή να μεριμνά; Το δείχνει στη συνέχεια λέγοντας: «Προκατέλαβαν τις σκοπιές όλοι οι εχθροί μου.» Και αυτό πάλι τι σημαίνει; Όταν οι πολέμιοι πολιορκούν μια πόλη, εάν μεν επιβλέπουν τις σκοπιές, δηλαδή τις επάλξεις, οι κάτοικοί της έχουν την ελπίδα ότι θα σωθούν· εάν όμως νυστάξουν, και στη συνέχεια επιτεθούν οι εχθροί, καταλάβουν τις σκοπιές και υπερβούν τα τείχη, τότε έχουν νικήσει. Όταν λοιπόν ο Ψαλμωδός, παίρνοντας ως παρομοίωση μια τέτοια κατάσταση, λέει: «Προκατέλαβαν τις σκοπιές όλοι οι εχθροί μου», θέλει να διδάξει ότι: «Με έχουν νικήσει όλοι οι εχθροί μου, και έχουν επικρατήσει οι πολέμιοι». Και έπειτα από λίγα.

Ο Θωμάς όμως δεν ενήργησε έτσι· αλλά πώς; Άκουσε τον να ψάλλει μαζί με τον Δαβίδ: Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με εισάκουσε. Σε τι τον εισάκουσε; Στο ότι δεν τον αναζήτησε επειδή δυσπίστησε, αλλά τον βρήκε χωρίς να ασθενήσει στην πίστη. Στην ημέρα της θλίψής μου, δηλαδή ολοφάνερα στην απορία των λογισμών μου, αναζήτησα τον Θεό, θέλοντας να μάθω αν, όπως ακριβώς οι άρτοι, το νερό και τα ψάρια—οι άρτοι που πολλαπλασιάστηκαν, το νερό που μεταβλήθηκε, τα ψάρια που πηδούσαν από μόνα τους στο αγκίστρι—έτσι και ο θάνατος σε παρουσιάζει και σε μαρτυρεί ως Θεό μετά τον θάνατο που υπέστης στη σάρκα.

Η ψυχή μου αρνήθηκε να παρηγορηθεί· θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα. Δες πόση ευγένεια έχουν τα λόγια των Προφητών και τα δόγματα της θεολογίας των Αποστόλων: με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με εισάκουσε. Δεν είπε μόνο προς τον Θεό. Και πότε έκραξε προς αυτόν με τη φωνή του ο Θωμάς;

Ε΄. Και ο προκείμενος ψαλμός ανήκει μεν στον Ασάφ, φέρει δε την επιγραφή «Υπέρ Ιδιθούμ», για τον οποίο έχουμε ήδη κάνει λόγο στα προηγούμενα. Φαίνεται δε ότι συντάσσει τους λόγους αυτούς υπέρ του Ιδιθούμ, επειδή, όπως ήταν φυσικό, εκείνος αναστέναζε βαθιά για τα πολλά που είχε ακούσει σχετικά με τον λαό, και ήδη έχανε το θάρρος του και λίγο έλειψε να παραδοθεί και ο ίδιος στην απελπισία εξαιτίας των παρανομιών του λαού και όσων επρόκειτο να συμβούν εξαιτίας τους σε ολόκληρο το έθνος. Γι' αυτό, στην αρχή μεν, παραθέτει ως εκ προσώπου εκείνου το: «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Θεό, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε»· έπειτα στη συνέχεια υποδηλώνει την αθυμία που τον κατέλαβε, λέγοντας: «Αρνήθηκε να παρηγορηθεί η ψυχή μου, βυθίστηκα σε σκέψεις και λιγοψύχησε το πνεύμα μου. Ταράχθηκα και δεν μίλησα». Και προσθέτει: «Τη νύχτα συλλογιζόμουν με την καρδιά μου και ερευνούσε το πνεύμα μου. Μήπως στους αιώνες θα μας απορρίψει ο Κύριος, και δεν θα δείξει πια την εύνοιά του; Ή μήπως μέχρι τέλους θα αποκρύψει το έλεός του από γενιά σε γενιά; Ή μήπως θα ξεχάσει να σπλαχνιστεί ο Θεός, ή θα συγκρατήσει μέσα στην οργή του τους οικτιρμούς του;». Αυτά ήταν που λύπησαν την ψυχή του Ιδιθούμ. Γι' αυτό ορθά ομολογούσε ότι είχε λιγοψυχήσει. Αλλά το θείο Πνεύμα, μέσω του προφήτη Ασάφ, στη συνέχεια θεραπεύει τα λυπηρά αυτά συναισθήματα σε όσα λέει: «Ποιος Θεός είναι μεγάλος όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που κάνεις θαυμάσια».

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΙΔΙΘΟΥΜ, ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΑΣΑΦ. ΟΣΤ΄. Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε. Ο μεν ψαλμός έχει ειπωθεί από τον Ασάφ, ανάγεται όμως στο πρόσωπο του Ιδιθούμ, υπέρ του οποίου συντάχθηκαν όσα περιέχονται στον ψαλμό.

Σε ακολουθία με αυτά, και ο Ασάφ μέσω του ανά χείρας κειμένου παραδίδει στον ίδιο άνδρα τη διδασκαλία να μην ταράζεται από τις δοκιμασίες του βίου, ούτε από όσα γνώρισε μέσα από τις προηγούμενες προφητείες του σχετικά με την εξέγερση των ασεβών και την ταπείνωση του λαού του Θεού· αλλά να καταφεύγει, σαν σε σωτήριο λιμάνι κατά τη διάρκεια τέτοιων αδιεξόδων, στον ίδιο τον Θεό, να αφοσιώνεται στις ικεσίες προς Αυτόν, και να λέει αυτά ακριβώς που του παρέδιδε, σαν δάσκαλος, μέσω του προκείμενου ψαλμού. Και πράγματι, αφού παρέλαβε αυτό το μάθημα, θεράπευε την ψυχή του, ψάλλοντας παρηγορητικά στον εαυτό του και λέγοντας: «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε». Διότι, λέει, έτσι προετοίμαζα τον εαυτό μου, ώστε να είναι άξιος της προσοχής του Θεού· γι' αυτό και με πρόσεξε· και τέτοιες φωνές και κραυγές ανέπεμπα, ώστε να είναι άξιες της ακοής του Θεού. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει ειπωθεί: «Με τη φωνή μου απευθύνθηκα προς τον Θεό, και όταν βόησα προς τον Θεό, έτεινε τα ώτα Του». Διότι μέσα από αυτά διδασκόταν ο Ιδιθούμ να μη νομίζει ότι ο Θεός βρίσκεται κάπου μακριά από εκείνους που Τον επικαλούνται. Εάν δηλαδή, αμέσως μόλις ανέπεμψε τη φωνή του αισθάνθηκε ότι ο Θεός έγινε ευήκοος, διδασκόταν έμπρακτα ότι το Θείο είναι πανταχού παρόν, και ότι οι οφθαλμοί της Πρόνοιας επιβλέπουν τους αξίους.

ή μήπως θα αποκόψει μέχρι τέλους το έλεός του από γενιά σε γενιά; ή μήπως θα ξεχάσει ο Θεός να δείξει ευσπλαχνία, ή θα συγκρατήσει μέσα στην οργή του τους οικτιρμούς του; Και πράγματι, σε απάντηση αυτών των προτάσεων διατύπωσε ο Ασάφ τη διδασκαλία του, γράφοντας τον ψαλμό για χάρη του ίδιου του Ιδιθούν και διδάσκοντάς τον να λέει: «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε»· καθοδηγώντας τον να μην περιεργάζεται τις βουλές του Θεού, αλλά να αφοσιώνεται στις προσευχές, και μόνο σε αυτές να προσηλώνει τον νου του, δείχνοντας ευσέβεια και υμνώντας τις κρίσεις του Θεού. Διότι είναι ανεξερεύνητα τα κρίματά του, και ανεξιχνίαστες οι οδοί του.

Στο τέλος, υπέρ του Ιδιθούμ· ψαλμός του Ασάφ. Η προφητεία λέχθηκε για την πλάνη της συναγωγής. Διότι Ιδιθούμ ερμηνεύεται απάτη, και Ασάφ συναγωγή. Με τη φωνή μου: Όταν ο Χριστός πάνω στον σταυρό έκραξε: Ελωί, Ελωί. Και η φωνή μου: Όταν για τον Λάζαρο έκραξε με μεγάλη φωνή. Σε ημέρα θλίψεως: Εδώ η προφητεία υποδηλώνει τον Θωμά· όταν ο Κύριος εμφανίστηκε στους μαθητές και ο Θωμάς δεν ήταν παρών, λυπήθηκε πάρα πολύ. Με τα χέρια μου: Διότι ψηλάφισε και βεβαιώθηκε με τα χέρια του ο απόστολος Θωμάς και δεν υπήρχε ψεύδος σε αυτόν. Αρνήθηκε: Δηλαδή, δεν ανέχεται η ψυχή μου να παρηγορηθεί· διότι εγώ γνώρισα το ζητούμενο. Θυμήθηκα: Διότι βρήκε μώλωπες, με τους οποίους οι μώλωπες όλου του γένους εξαφανίστηκαν. Συλλογίστηκα βαθιά: Όταν του είπαν οι συμμαθητές του: Είδαμε τον Κύριο, ο Θωμάς περιέπεσε σε πολλή σκέψη, επειδή δεν είχε βρεθεί μαζί με τους συμμαθητές του.

Ψαλμός 76ος. Στο τέλος, για τον Ιδιθούν· Ψαλμός του Ασάφ. «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, με τη φωνή μου προς τον Θεό, και με πρόσεξε. Την ημέρα της θλίψης μου αναζήτησα τον Θεό, με τα χέρια μου τη νύχτα ενώπιόν του και δεν διαψεύστηκα».