Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 76:20

Θαυμαστός ο Μωυσής που διέσχισε το πέλαγος χωρίς πλοία· περπάτησε όμως στη στεριά, όπως είναι ο κανόνας για τους ανθρώπους, αφού το νερό υποχώρησε και στάθηκε εκατέρωθεν. Μεγάλος και ο Ιησούς του Ναυή, ο διάδοχός του, διότι διέσχισε τον Ιορδάνη ποταμό ενώ πλημμύριζε πάνω από τις όχθες του· αλλά παρομοίως με την Ερυθρά Θάλασσα και εκείνος ο ποταμός, αφού διαχωρίστηκε και ανέκοψε το ρεύμα του, παρέδωσε στον λαό που τον διέσχιζε γυμνή την ξηρά για να την πατήσει. Κανένας όμως άνθρωπος ποτέ δεν στήριξε το πόδι του πάνω στο νερό. Διότι ούτε ο νόμος της φύσης επιτρέπει στην υγρή και ρευστή ουσία να αντιστέκεται στο στερεό που την πιέζει. Μου φαίνεται, λοιπόν, ότι ο Κύριος και Δεσπότης των πάντων, θαυμάζοντας υπερβολικά εκείνη τη στιγμή την υπερχειλίζουσα προθυμία του ανδρός, με την οποία αναφώνησε λέγοντας: «Πρόσταξέ με να έλθω προς εσένα πάνω στα νερά», του έδωσε ως μισθό για την πολλή του αγάπη και πίστη εκείνη την καινή και παράδοξη χάρη, την οποία μόνο ο Πέτρος φάνηκε ικανός να δεχθεί από όλους τους ανθρώπους, από τον Αδάμ μέχρι το τέλος του κόσμου. Διότι πράγματι είναι αληθινή και εξαίρετη η εκ μέρους του Θεού επίδειξη ενός τέτοιου μεγαλουργήματος, το οποίο ξεπερνά την ταπεινότητα της κτίσεως, όπως θεωρεί και ο Δαβίδ, ο άριστος των προφητών. Διότι και εκείνος, σε κάποιον από τους ψαλμούς του, ανυμνώντας τον Θεό και εξηγώντας την άρρητη και ακατανόητη δύναμή Του, είπε αυτά τα οποία γνωρίζετε επειδή συνήθως τα ψάλλετε: «Μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου, και τα μονοπάτια σου σε ύδατα πολλά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά».

Μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου, και οι τρίβοι σου σε ύδατα πολλά. Με τον όρο θάλασσα εννοεί τον κόσμο, και με τα πολλά ύδατα τα διάφορα γένη των ανθρώπων εντός αυτού. Επειδή δε ο Χριστός έδωσε εντολή στους αποστόλους λέγοντας: «Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη», και, «Ιδού, είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες»· και εκείνοι διέτρεξαν την υπ' ουρανόν και κήρυξαν σε όλα τα έθνη, με τον Κύριο προφανώς να τους συντροφεύει αοράτως, σύμφωνα με τις αψευδείς υποσχέσεις του· για τον λόγο αυτό πρόσθεσε: «Και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά», εξαιτίας της αόρατης πορείας του Κυρίου μαζί τους.

Επομένως, εάν κάποιος περιεργάζεται και παράτολμα ιχνηλατεί αυτά που δεν είναι προσιτά στον νου, ούτε κατακτώνται με τη δύναμη των λόγων, για έναν τέτοιο άνθρωπο θα πούμε ότι διόλου δεν είναι φιλομαθής, αλλά μάλλον ότι καταπονείται σε μάταιους και περιττούς κόπους. Θα λεχθεί δε για κάθε τέτοιον άνθρωπο, και όχι άσκοπα: «Όποιος στηρίζεται σε ψέματα, αυτός θα ποιμάνει ανέμους, και ο ίδιος θα κυνηγήσει πετούμενα πουλιά. Διότι εγκατέλειψε τους δρόμους του δικού του αμπελώνα, και έχει πλανηθεί μακριά από τα όρια του δικού του χωραφιού, και διασχίζει άνυδρη έρημο και γη που πλήττεται από ξηρασία, και συγκεντρώνει με τα χέρια του ακαρπία». Διότι απορρίπτοντας ανοητότατα αυτά που είναι αναγκαία για την πνευματική ωφέλεια και εκείνα που είναι γεμάτα αλήθεια, περιθάλπουν το ψέμα και αποδέχονται ως αναγκαίο αυτό που δεν έχει τον καρπό της ευσέβειας. Και ο νους τους κυριεύεται τόσο πολύ από αλαζονεία, ώστε θεωρούν πλέον ως κατηγορία και καταδίκη το να μην γνωρίζουν επακριβώς τη φύση των πραγμάτων και το να παραχωρούν αυτή τη γνώση μόνο στον Θεό, αν και η θεόπνευστη Γραφή διακηρύττει ότι οι θείες οδοί είναι ανέκφραστες και πολύ ανώτερες από τον ανθρώπινο νου, δηλαδή η διακυβέρνηση και, τρόπον τινά, η οικονομία για το καθένα από τα δημιουργήματα. Ψάλλει άλλωστε και ανυμνεί κάπου ο θείος Δαβίδ λέγοντας: «Μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου, και τα μονοπάτια σου σε ύδατα πολλά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά.»

Διότι, αν μεταφράσουμε στην ελληνική γλώσσα τη σημασία της λέξης Σεραφείμ, θα διαπιστώσουμε ότι σημαίνει πλήθος γνώσης ή έκχυση σοφίας. Υποδηλώνουν, λοιπόν, με το σχήμα τους και μάλιστα πολύ σαφώς, οι πάνσοφες και ανώτατες δυνάμεις, ότι δεν είναι θεμιτό από κανέναν να αντικρίζει το πρόσωπο του Θεού. Διότι είναι εντελώς αόρατη η φύση που βρίσκεται πάνω από κάθε νου, και κατοικεί σε φως απρόσιτο, σύμφωνα με τα λόγια του μακαρίου Παύλου, και «Κανείς δεν θα δει το πρόσωπο του Θεού και θα ζήσει», σύμφωνα με αυτό που ορθώς ειπώθηκε από Εκείνον προς τον ιερότατο Μωυσή. Αλλά ούτε και τα ίχνη και τις οδούς Του θα μπορούσε να γνωρίσει κανείς. Διότι είναι γραμμένο: «Ω βάθος πλούτου, και σοφίας, και γνώσης του Θεού· πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά Του και ανεξιχνίαστες οι οδοί Του!». Ψάλλει δε και ο μακάριος Δαβίδ και ανακρούει σοφό μέλος: «Μέσα στη θάλασσα είναι η οδός Σου, και τα μονοπάτια Σου σε πολλά ύδατα, και τα ίχνη Σου δεν θα γίνουν γνωστά». Διότι, όπως ακριβώς δεν θα μπορούσε κανείς να δει ίχνος μέσα στα νερά, είτε από άνθρωπο τυχόν είτε από πλοίο είτε από όσους κολυμπούν σε αυτά, έτσι δεν θα μπορούσε κανείς να διακρίνει τις θείες και απόρρητες οδούς. Των οποίων σύμβολο θα μπορούσαν να είναι τα πόδια. Αν, λοιπόν, υποθέσει κανείς ότι τα άγια Σεραφείμ σκεπάζουν τα ίδια τους τα πρόσωπα και τα πόδια με τις φτερούγες τους, ας κατανοήσουμε ότι δεν είναι θεμιτό να δει κανείς την αρχή ή το τέλος της σοφίας περί του Θεού, δηλαδή της γνώσης Του.

Ας αναζητηθούν, λοιπόν, από εμάς οι μαρτυρίες περί του πάθους του Χριστού. Διότι έχουμε συγκεντρωθεί τώρα όχι για να κάνουμε θεωρητική ερμηνεία των Γραφών, αλλά μάλλον για να βεβαιωθούμε περί αυτών που έχουμε πιστέψει. Για την παρουσία του Ιησού, λοιπόν, έλαβες πρώτα τις μαρτυρίες. Και για το ότι περπάτησε πάνω στη θάλασσα (διότι είναι γραμμένο: «μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου»), και για τις διάφορες θεραπείες έλαβες μαρτυρία άλλη φορά. Ξεκινώ, λοιπόν, από εκεί που άρχισε το πάθος. Ο Ιούδας ήταν ο προδότης, ο οποίος ήλθε από απέναντι και στάθηκε, λέγοντας ειρηνικά λόγια αλλά απεργαζόμενος πολεμικά έργα. Λέει, λοιπόν, γι' αυτόν ο ψαλμωδός: «οι φίλοι μου και οι πλησίον μου με πλησίασαν από απέναντι και στάθηκαν». Και πάλι: «έγιναν πιο απαλά και από το λάδι τα λόγια τους, αλλά αυτά είναι βέλη».

Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος, όντας άριστα εκπαιδευμένος στην παιδεία των Εβραίων και έχοντας τη συνήθεια να αντλεί τις ίδιες έννοιες από το ίδιο Πνεύμα που μίλησε τόσο στην Παλαιά όσο και στην Καινή Διαθήκη, όπως ακριβώς βασιζόμενος σε δύο ψαλμούς —σε αυτόν που λέει «τα κρίματά σου είναι άβυσσος πολλή» και σε αυτόν που λέει «οι τρίβοι σου βρίσκονται σε πολλά ύδατα, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά»— προσάρμοσε τον λόγο για τα κρίματα του Θεού, 〈τοποθετώντας〉 αντί του «άβυσσος πολλή» το «ω βάθος πλούτου», αντί του «οι τρίβοι σου βρίσκονται σε πολλά ύδατα, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά» το «ανεξιχνίαστοι», και αντί του «τα κρίματά σου είναι άβυσσος πολλή» το «ανεξερεύνητα τα κρίματά σου»· έτσι ακριβώς, έχοντας διδαχθεί και από την ίδια τη Σοφία την 〈έννοια〉 γύρω από την ίδια και τον Πατέρα, καθώς και τη σχέση με τα δημιουργήματα αυτά, μας παρουσιάζει στα δικά του γραπτά την έννοια για τον Πατέρα και τον Υιό και για όσα έχουν δημιουργηθεί εκ του Πατρός δια του Υιού.

Και σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, και σε άλλον λόγος γνώσεως, και σε άλλον πίστη, και τα λοιπά· τα οποία, όντας εξαίρετα χαρίσματα του Θεού, αστράφτουν και καταλάμπουν την Εκκλησία του. Μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου και τα μονοπάτια σου σε ύδατα πολλά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά.

Ακολούθως δε, σαλεύτηκε και σείστηκε η γη, ή κλονίστηκε εξαιτίας όσων ειπώθηκαν προηγουμένως. Διότι, εάν οι αστραπές του φώτισαν την οικουμένη, εάν η φωνή της βροντής του αντήχησε στον τροχό, εάν τα βέλη του διαπερνούν τους πάντες, εάν οι νεφέλες έδωσαν τη φωνή τους, ήταν επόμενο από όλα αυτά να κλονιστεί και να σαλευτεί η γη. Το πώς δε ο δρόμος του βρέθηκε μέσα στη θάλασσα, και τα μονοπάτια του μέσα σε πολλά ύδατα, και πώς τα ίχνη του παραμένουν άγνωστα, θα το κατανοήσεις εάν στρέψεις την προσοχή σου στην υπόσχεση που έδωσε στους μαθητές του, λέγοντας: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη στο όνομά μου»· και, «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Διότι αοράτως, συμπαραστεκόμενος στους μαθητές του παντού στη γη, πορευόταν μέσα στη θάλασσα του βίου και στα πολλά ύδατα των εθνών. Και αυτό το έπραττε με αόρατη και αφανή δύναμη· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά».

Αυτά, λοιπόν, εκπληρώνονταν κατά τη σωτήρια θεοφάνεια. Και έτσι αυτά, λέει, συνέβαιναν κατά την παρουσία του ανάμεσα στους ανθρώπους, σύμφωνα με την αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου· όπως ακριβώς, δηλαδή, και παλαιότερα για τον προηγούμενο λαό, όταν, αφού τους έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, τους οδήγησε μέσα από τη θάλασσα. Διότι και τότε, φανερώνοντας τα μεγαλεία του, άνοιγε δρόμο και μονοπάτια μέσα σε πολλά ύδατα, ώστε, καθώς αυτός προηγούνταν, να τον ακολουθεί στην πορεία μέσα από τη θάλασσα ολόκληρος ο Ισραήλ, και η πορεία του να παραμένει άγνωστη και ακατάληπτη στους ανθρώπους, όταν καθοδήγησε σαν πρόβατα τον λαό του δια χειρός του Μωυσή και του Ααρών. Κάποιος άλλος, βέβαια, θα αναγάγει όλα τα προκείμενα στην έξοδο από την Αίγυπτο, ισχυριζόμενος ότι τότε εκπληρώθηκε το: «Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν, ταράχτηκαν οι άβυσσοι από το πλήθος του ήχου των υδάτων»· και επομένως θα αναγάγει ολόκληρη την περικοπή στα ιστορικά γεγονότα που έλαβαν χώρα τότε. Εγώ, όμως, μη βρίσκοντας πώς αυτά που αναφέρονται στη συνέχεια εκπληρώνονταν κατά γράμμα —διότι ο νόμος του Μωυσή δεν αναφέρει ότι κάποια σύννεφα τον καιρό εκείνο έβγαλαν σωματική φωνή, ούτε ότι πετούσαν αισθητά βέλη, ούτε ότι οι αστραπές του φώτισαν όλη την οικουμένη, κατά τον χρόνο που βρίσκονταν στην έρημο— παρέθεσα την ερμηνεία που προέκυψε για τα χωρία αυτά. Ποια δε από τις προαναφερθείσες εκδοχές πρέπει να επιλέξει κανείς, θα το κατανοήσει κατά θεία κρίση ο αναγνώστης.

Γι' αυτό, το μεν πρόβατο που φαινόταν, δηλαδή ο άνθρωπος, τα ίχνη του, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, δεν αναγνωρίζονταν. Διότι κανένα ίχνος αμαρτίας ή πλάνης δεν αποτύπωσε στον ανθρώπινο βίο εκείνος που έφερε πάνω του το πρόβατο. Αντιθέτως, όπως ήταν φυσικό να αποτυπωθούν ίχνη του Θεού μέσα από την πορεία του βίου, αυτά ακριβώς φανερώνονταν, τα οποία ήταν οι διδασκαλίες, οι θεραπείες, οι αναστάσεις νεκρών και τα άλλα θαύματα. Λαμβάνοντας, λοιπόν, πάνω του αυτό το πρόβατο ο ποιμένας, έγινε ένα με εκείνο· γι' αυτό και ομιλεί στα ποίμνια με τη φωνή του προβάτου. Διότι πώς θα μπορούσε η ανθρώπινη αδυναμία να αντέξει την κρούση της θείας φωνής; Αλλά μας ομιλεί ανθρώπινα, και όπως θα έλεγε κανείς ως πρόβατο, λέγοντας: «Τα δικά μου πρόβατα ακούν τη δική μου φωνή». Ο ποιμένας, επομένως, που ανέλαβε πάνω του το πρόβατο και μέσω αυτού απευθύνεται σε εμάς, είναι και πρόβατο και ποιμένας· ως προς το αναληφθέν είναι πρόβατο, ενώ ως προς εκείνον που το ανέλαβε, είναι ποιμένας.

Και τώρα, κατά την παρουσία του, της απαλλαγής από τα δαιμόνια που τους κατείχαν προηγούνταν η σφοδρή ταραχή εκείνων που ελευθερώνονταν· διότι με αυτόν τον τρόπο οι ευεργεσίες γίνονται όχι μόνο αγαπητές, αλλά και μόνιμες στη μνήμη εκείνων που ευεργετήθηκαν. Εμφανίζεται δε σε αυτούς, οι οποίοι οπωσδήποτε επικαλούνταν μέσα σε εκείνη την τρικυμία τον Θεό των πάντων, αποδεικνύοντας ότι αυτός είναι ο Θεός επί πάντων, ο οποίος απλώνει χείρα βοηθείας σε όσους τον επικαλούνται. Περπατά μάλιστα πάνω στα κύματα, ενώ η θάλασσα αγριεύει, αποδεικνύοντας περίτρανα ότι αυτός είναι, σύμφωνα με την προφητεία, εκείνος που βαδίζει πάνω στη θάλασσα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, προς τον οποίο λέει προφητικά και ο Δαβίδ: «μέσα στη θάλασσα είναι οι οδοί σου, και τα μονοπάτια σου μέσα σε πολλά ύδατα», και «εσύ δεσπόζεις επί της δυνάμεως της θάλασσας, και τον σάλο των κυμάτων της εσύ τον καταπραΰνεις»· πράγμα που έπραξε αργότερα· διότι, όταν τους είδε τότε κατατρομαγμένους από το γεγονός ότι δεν τον αναγνώρισαν, επειδή ήταν και νύχτα, αμέσως τους μίλησε, κάνοντας τον εαυτό του γνωστό από τη φωνή του και λέγοντας: «Εγώ είμαι, μη φοβάστε».

Διάψαλμα: διαχωρισμός της προφητείας (για τη θεώρηση άλλων). Σε είδαν τα ύδατα. Ποια ύδατα; Αυτά του βαπτίσματος· διότι ταράχθηκαν από πολύ φόβο, για να διώξουν τους δαίμονες που κρύβονταν μέσα σε αυτά. Ταράχθηκαν της αβύσσου. Άβυσσος· επειδή είναι πολλά τα ύδατα του βαπτίσματος σε όλη την οικουμένη. Φωνή έδωσαν. Νεφέλες είναι οι απόστολοι· διότι, όπως οι νεφέλες των χαρισμάτων βάσταζαν τις βροχές, έδωσαν έτσι ως φωνή το κήρυγμα. Βέλη δε είναι οι γλώσσες τους· διότι σαν βέλη, έτσι διέτρεξαν όλη την οικουμένη ταχύτατα. Φωνή της βροντής. Ως βροντή (φωνή) να εννοείς το ευαγγελικό κήρυγμα, και ως τροχό τον κόσμο· διότι οι απόστολοι κύλησαν στη γη τη φωνή του ευαγγελίου σαν τροχό. Φώτισαν οι αστραπές. Οι λόγοι του ευαγγελίου που άστραψαν τη χάρη σε όλη την οικουμένη. Σαλεύθηκε. Το γήινο φρόνημα σαλεύθηκε [με τρόμο], μεταβαλλόμενο σε ουράνιο φρόνημα. Στη θάλασσα. Μιλάει για την αισθητή θάλασσα, επειδή περπάτησε πάνω σε αυτήν· αλλά να εννοείς και το βάπτισμα, καθώς είναι πολλά τα ύδατα. Και τα ίχνη. Ως ακατάληπτα· διότι ο Κύριος, περπατώντας πάνω στα ύδατα, δεν άφησε ίχνος. Το ίδιο ισχύει και για το βάπτισμα· κατεβαίνει ο άνθρωπος και ανεβαίνει, και ίχνος δεν βρίσκεται. Οδήγησες. Τον ιουδαϊκό λαό, ως ποιμαινόμενο από τον Θεό· τώρα δε τον λαό από τα έθνη, ο οποίος καθοδηγείται (οδηγήθηκε) στην πίστη.

ΥΙΣΤ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ. Για το ίδιο θέμα. Έχεις και εσύ το τάλαντο, και μην κρίνεις, διότι με τα ίδια κριτήρια θα κριθείς. «Τρία πράγματα μού είναι αδύνατο να κατανοήσω, και το τέταρτο δεν το γνωρίζω», είπε ο Σολομών. «Τα ίχνη του αετού που πετά». Αυτό συμβολίζει τη θεία φύση του Υιού, η οποία είναι απρόσιτη σε κάθε ανθρώπινη διάνοια. «Και τα ίχνη σου, αναφέρει, δεν θα γίνουν γνωστά», λέει το θείο Πνεύμα στους Ψαλμούς. Είδε δε αυτόν ως αετό και ο Μωυσής να σκεπάζει τον λαό στην έρημο με τα φτερά του. «Και την οδό του φιδιού πάνω στην πέτρα». Οι σκολιές οδοί του φιδιού, το οποίο μας ψιθύρισε την παράβαση, και οι οποίες είναι αμαρτήματα, δεν βρήκαν οδό πάνω στην πέτρα.

Η δική μας διήγηση αναφέρεται στην παρούσα εορτή στους ουρανούς, εννοώ βέβαια την Ανάληψη του Χριστού. Διότι ο Δαβίδ έχει πει: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος υπήρχε κάτω από τα πόδια του»· σήμανε δηλαδή την από τους ουρανούς παρουσία του Λόγου πάνω στη γη. Ανέφερε δε τον γνόφο κάτω από τα πόδια του, κάνοντας γνωστό το σαρκικό ένδυμα της θεότητας· ώστε η παρουσία του να παραμένει άγνωστη στους πολλούς εξαιτίας της ταπεινότητας και της πραότητάς του. Διότι πάλι ο ίδιος προφήτης λέγει: «Κύριε, μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου, και τα μονοπάτια σου μέσα σε πολλά ύδατα, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά». Επειδή, αν τον γνώριζαν, λέγει ο απόστολος, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης. Και πάλι είπε: «Επέβη στα Χερουβίμ και πέταξε πάνω στις φτερούγες των ανέμων». Είπε «στα Χερουβίμ», διότι και ο ίδιος, όταν βρισκόταν στους ουρανούς μαζί με τον Πατέρα, επιβιβαζόταν πάνω στα Χερουβίμ· αλλά και όταν συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους στη γη, δεν αποχωρίστηκε διόλου τον χερουβικό και επουράνιο θρόνο· με τη φράση δε «φτερούγες των ανέμων» υπονοεί τις νεφέλες, μέσα στις οποίες και αναλήφθηκε, όπως ακριβώς είναι γραμμένο και στις Πράξεις των Αποστόλων: «Και μία νεφέλη τον πήρε μακριά από τα μάτια τους». Έπειτα στη συνέχεια λέγει: «Και ενώ είχαν προσηλωμένο το βλέμμα τους στον ουρανό καθώς αυτός πορευόταν», προκλήθηκε στους αποστόλους έκπληξη και έκσταση και ταραχή· διότι, όντας θνητοί κατά τη φύση και μη έχοντας συνηθίσει σε τέτοιου είδους θεάματα, άρχισαν να διερωτώνται με τη διάνοιά τους.

Απόδοσέ μου, λοιπόν, αυτόν, ώστε να εκπληρωθεί το ρηθέν, «Στη θάλασσα είναι οι οδοί σου»· απόδοσέ μου τον ίδιο μου τον Πλάστη, ώστε να γεμίσει και τους δικούς μου κόλπους με χάρη. Και έτσι η γη, συσφιγγόμενη από τη θάλασσα σύμφωνα με το δικό Του νεύμα, πνέοντας κοσμική αλαζονεία κόμπαζε λέγοντας: Διότι δεν είμαι κατώτερή σου, εσένα που ταράζεσαι, που είσαι χαυνωμένη, ασταθής και βουίζεις, που ρέεις πίκρα και χολή, ηνίοχε των φυκών και άχρηστη για τη ζωή, που έχεις αλμυρά νάματα και δυσώδεις εκροές, που είσαι αδιάβατη για οδοιπορίες, συγγενής της καταιγίδας, αγριεμένη από τις λαίλαπες. Αν γνώριζες πως είσαι, όπως ισχυρίστηκες, πολυτιμότερη, ο Δεσπότης θα είχε σκηνώσει πρώτα σε εσένα· τώρα όμως διαφαίνεται η αξία μου σε τούτο, ότι δηλαδή υπερέχω από εσένα, διότι σε εμένα πρώτα εξαπέλυσε τις ακτίνες της θεότητάς Του. Τόσο πολύ πολυτιμότερή σου έχω καταστεί, όσο εγώ είμαι μητέρα των ανθρώπων, και εσύ των ερπετών· εγώ είμαι μητέρα της αγίας Παρθένου, η οποία εβλάστησε τον Δεσπότη, ενώ εσύ του πονηρού δράκοντα, ο οποίος εμπαίζει τα ζώα σου· εγώ είμαι μητέρα προφητών και αποστόλων και αγίων ανδρών, εσύ δε είσαι μητέρα άγριων και πονηρών ερπετών, και φθορά εκείνων που δυσκολοπλοούν· εγώ είμαι παράδεισος καρποφόρος που έχει άνθη και αρώματα, ενώ εσύ έχεις ανέμους και λιμένες και αταξίες. Αν εξαρτιόταν από εμένα να κατακρατήσω τον Κύριο, δεν θα Του είχα επιτρέψει να έρθει προς εσένα.

Άκουσε λοιπόν τον προφήτη που λέει: «Άνθρακες άναψαν από αυτόν, και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του.» Ανέφερε δε τα πόδια του Θεού, για να δηλώσει την πορεία του πάνω στη γη. «Άνθρακες άναψαν από αυτόν και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του.» Έκρυψε δε την πορεία της θεότητάς του με το κάλυμμα της σάρκας, για να μη γίνει γνωστή στις αντίπαλες δυνάμεις η πολυποίκιλη οδός της σοφίας του. «Διότι, εάν τη γνώριζαν, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξης.» Όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου και τα μονοπάτια σου μέσα σε ύδατα πολλά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά.» Και ενώ τα μεν ίχνη του δεν θα γίνουν γνωστά, όπως λέει ο προφήτης, τη γέννηση της θεότητάς του ο Ευνόμιος τολμά να την εξιχνιάσει. «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και γνόφος ήταν κάτω από τα πόδια του, και ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε, πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων.» Όχι βέβαια επειδή ο Κύριος έχει φτερά και πετάει, αλλά ο προφήτης χρησιμοποίησε το «πέταξε», για να δηλώσει την ταχεία και ορμητική κάθοδο του Θεού Λόγου από τους ουρανούς στη γη. «Και ανέβηκε πάνω στα Χερουβίμ και πέταξε. Πέταξε πάνω σε φτερά ανέμων.» Ποιοι είναι αυτοί, παρά βεβαίως οι άγγελοι; «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς.»

Ήταν χειμώνας· και ο Ιησούς περπατούσε στη στοά του Σολομώντα. Ο Ιησούς που περπατά πάνω σε φτερά ανέμων, που περπατά πάνω στη θάλασσα σαν σε ξηρά· και ο προφήτης έλεγε προς αυτόν: «Κύριε, μέσα στη θάλασσα είναι η οδός σου, και τα μονοπάτια σου μέσα σε πολλά νερά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά». Τον περικύκλωσαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι. Τον περικύκλωσαν όχι επειδή πίστευαν, αλλά τον περικύκλωσαν για να τον πειράξουν. Αυτό έλεγε και ο ίδιος ο προφήτης: «Με περικύκλωσαν σκυλιά πολλά, συναγωγή πονηρευομένων με περιέκλεισε». Και πάλι: «Με περικύκλωσαν σαν τις μέλισσες την κηρήθρα και φούντωσαν σαν φωτιά μέσα σε αγκάθια, και με το όνομα του Κυρίου τους απέκρουσα». Τον περικύκλωσαν, λοιπόν, και του έλεγαν: «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία;» Απορούν μπροστά στην εξουσία των θαυμάτων του· αμφιβάλλουν μπροστά στην οικονομία της θεότητας· δεν έχουν την οξυδέρκεια να κατανοήσουν τη θαυματουργία των όσων γίνονται. «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία; Δεν έχουμε από πού να σε κρίνουμε. Ενεργείς θαύματα, αλλά υπομένεις ταπεινώσεις. Όταν σε βλέπουμε να πεινάς, σκανδαλιζόμαστε· όταν σε βλέπουμε να τρέφεις πέντε χιλιάδες ανθρώπους με πέντε άρτους, καταπλησσόμαστε. Σε βλέπουμε να ζητάς να πιεις νερό από μια Σαμαρείτιδα γυναίκα, και καταρρέουμε. Όταν πάλι σε καταφρονήσουμε ως απλό άνθρωπο, σε βλέπουμε να χαρίζεις, μέσω του πηλού, μάτια σε έναν εκ γενετής τυφλό· και φέρνουμε στον νου μας τον κεραμέα του παραδείσου. Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία;»

Νόησε τον ουρανό ως τροχό, μέσα στον οποίο οι βροντές προκαλούν βουητό. «Φώτισαν οι αστραπές σου την οικουμένη». Διότι από όποιο μέρος του ουρανού κι αν λάμψει η αστραπή, φωτίζει όλη την οικουμένη, πράγμα που και ο Χριστός έθεσε ως σημάδι της Δευτέρας Παρουσίας του. «Σείστηκε και έντρομη έγινε η γη», όταν δόθηκε ο νόμος στον Μωυσή και όταν ο Χριστός σταυρώθηκε μαζί με τους ληστές. «Μέσα στη θάλασσα βρίσκονται οι οδοί σου, και τα μονοπάτια σου σε ύδατα πολλά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά». Αυτό, κατά τους έσχατους καιρούς, το εκπλήρωσε ο Χριστός στην Τιβεριάδα, περπατώντας πολλές φορές πάνω στη θάλασσα, ενώ παλαιότερα είχε θαυματουργήσει στην Ερυθρά Θάλασσα για τη διάβαση του λαού που βρισκόταν σε φυγή. «Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό σου με το χέρι του Μωυσή και του Ααρών».

Αυτά μας προσάπτετε, ω τέκνα των Ιουδαίων, και νομίζετε ότι μιλάτε δίκαια και ότι προβάλλετε απορίες για να υπερασπιστείτε την απιστία σας. Απαντήστε, λοιπόν, σε εμάς που ρωτούμε, εάν υπάρχει μέσα σας λόγος συνέσεως. Ο Θεός είναι μεγαλύτερος από το σύμπαν ή μικρότερος; Μεγαλύτερος, προφανέστατα. Βρίσκεται, λοιπόν, εντός του σύμπαντος ή εκτός; Και εντός είναι και εκτός, και υπεράνω των πάντων, σύμφωνα με το: «Ο μεν ουρανός είναι θρόνος, η δε γη υποπόδιο των ποδιών του» και το «να περιπατεί πάνω σε φτερά ανέμων» και το «μέσα στη θάλασσα είναι τα μονοπάτια του, και βρέχει επί δικαίους και αδίκους, και ανατέλλει τον ήλιο του επί πονηρούς και αγαθούς». Εάν, λοιπόν, εισέρχεται στο σύμπαν, παρότι είναι μεγαλύτερος από το σύμπαν, και εφόσον ο άνθρωπος είναι το πιο εξαίρετο κτίσμα από τα υπόλοιπα, πώς θεωρείς, ω Ιουδαίε, απίστευτο το ότι στην ανθρώπινη φύση, την ανώτερη των άλλων κτισμάτων, κατέρχεται ο Θεός, ενοικεί και περιπατεί, και σαρκώνεται από τα πανάγια αίματα της Παναγίας Παρθένου, προκειμένου τον Αδάμ, που συνετρίβη από την παράβαση και πάλιωσε από τις αμαρτίες, αφού τον αναπλάσει μέσα στον Εαυτό Του, να τον καταστήσει καινούργιο;

Και ο Αββακούμ φαίνεται να προσεύχεται με παρόμοια λόγια: «Μήπως οργίστηκες στους ποταμούς, Κύριε, ή μήπως ο θυμός σου είναι στους ποταμούς, ή η ορμή σου στη θάλασσα;» Διότι το μεν πρώτο φαίνεται να μας προμηνύει τη θεία ευμένεια στον άλλο κόσμο, το δε δεύτερο την άσβεστη οργή του Κριτή, έστω και αν πολλοί αγαθοί είχαν οδυνηρό θάνατο σε αυτή τη ζωή, ενώ πολλοί κακοί είχαν το πιο ευχάριστο τέλος. Αυτό βέβαια είναι φανερό στον Θεό, ο οποίος κυβερνά με σοφία τα δικά μας ζητήματα, σε εμάς όμως είναι εντελώς ακατάληπτο και αδύνατον να το γνωρίσουμε. [9] Διότι κανείς δεν γνώρισε τον νου ή τη βουλή του Κυρίου, ούτε κανένα από τα κτίσματα έγινε σύμβουλός του. Διότι έθεσε στη θάλασσα τις οδούς της διοίκησης του σύμπαντος, και τα μονοπάτια μέσα στα πολλά ύδατα. Γι' αυτό, ακολούθως προσθέτει: «Και τα ίχνη σου», λέει, «δεν θα γίνουν γνωστά».

Αλλ' εκείνος που μέσω του Δαβίδ από παλιά αναφώνησε: «στη θάλασσα είναι οι οδοί σου, και τα μονοπάτια σου σε ύδατα πολλά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά»· και εδώ κατέστησε το υγρό στοιχείο βατό για τη λάρνακα· όπως ακριβώς φάνηκε και ο μέγας Πέτρος να περπατά στη θάλασσα, όταν τον καλούσε προς αυτόν ο Χριστός.

Γι' αυτό αποκαλείται ολιγόπιστος, αλλά όχι άπιστος. Έτσι, όσοι βρίσκονταν στο πλοίο, απαλλάχθηκαν και αυτοί από τον φόβο. Διότι κόπασε ο άνεμος· και αναγνωρίζοντας από αυτά τα γεγονότα τον Ιησού, ομολογούν τη θεότητά του. Επειδή δεν είναι χαρακτηριστικό του ανθρώπου να περπατά πάνω στη θάλασσα, αλλά του Θεού, όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ: «Στη θάλασσα είναι οι οδοί σου, και τα μονοπάτια σου σε πολλά ύδατα». Πρέπει δε να αναγάγουμε πνευματικά τον λόγο: σκάφος είναι η γη, κύματα είναι ο βίος που ταράσσεται από τα πονηρά πνεύματα, νύχτα είναι η αγνωσία. Κατά δε την τέταρτη φυλακή, δηλαδή προς το τέλος των αιώνων, εμφανίστηκε ο Χριστός. Διότι πρώτη φυλακή είναι η διαθήκη προς τον Αβραάμ, δεύτερη ο νόμος του Μωυσή, τρίτη οι προφήτες, τέταρτη η παρουσία του Κυρίου· διότι αυτός έσωσε όσους κλυδωνίζονταν, εισερχόμενος και παραμένοντας μαζί μας, ώστε εμείς, έχοντας πλέον την επίγνωσή του, να τον προσκυνούμε ως Θεό.