Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 76:21

Από το Πνεύμα. Ορθ. Και όμως έχει ειπωθεί: «Και τον έθεσε ο Θεός στον παράδεισο για να τον εργάζεται και να τον φυλάσσει». Επομένως, και παρά τη θέλησή σου ομολογείς ότι το Πνεύμα είναι Θεός· επειδή λες ότι αυτό πρωτίστως καθοδηγεί. Μακεδ. Ο Θεός καθοδηγεί εν τω Πνεύματι. Ορθ. Και πώς έχει γραφεί: «Εκείνος που οδήγησε σαν πρόβατα τον λαό Σου διά χειρός Μωυσή και διά βραχίονος Ααρών;» Μήπως το χέρι του Μωυσή είναι το Άγιο Πνεύμα; Μακεδ. Εάν είναι μία η φύση του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος, τότε το Πνεύμα μπορεί και να γεννήσει και να κτίσει. Ορθ.

Όμως, και μόνος Αυτός, ως Θεός, πραγματοποίησε την πορεία Του πάνω στην αισθητή θάλασσα, όπως αναφέρει ο ευαγγελιστής. Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό Σου. Και όπως ακριβώς τα πρόβατα, τα οποία δεν γνωρίζουν πού πηγαίνουν και πού πορεύονται, έτσι κι εμάς Εσύ ο ίδιος μας καθοδηγούσες, χρησιμοποιώντας για τον σκοπό αυτόν ως υπηρέτες τον Μωυσή και τον Ααρών.

Δια χειρός Μωυσή και Ααρών. Εσύ ο ίδιος, λέει, ω Δέσποτα, που βρίσκεσαι μαζί με τους αγίους αποστόλους, εσύ και στα παλαιά χρόνια εξήγαγες από την Αίγυπτο τον λαό σου μέσω του Μωυσή, υπό την ηγεσία του Μωυσή και του Ααρών.

«Έτσι οδήγησες τον λαό σου, δημιουργώντας για τον εαυτό σου ένδοξο όνομα»· ποιος από αυτά δεν αντιλαμβάνεται την αλήθεια; Διότι, ενώ ο Θεός είχε υποσχεθεί ότι θα τους καθοδηγεί, ιδού, δεν υπόσχεται πλέον να στείλει άγγελο, αλλά το Πνεύμα Του, το οποίο είναι ανώτερο από τους αγγέλους, και αυτό είναι που καθοδηγεί τον λαό. Και αποδεικνύεται ότι το Πνεύμα δεν ανήκει στα κτίσματα, ούτε είναι άγγελος, αλλά βρίσκεται υπεράνω της κτίσεως, ενωμένο με τη θεότητα του Πατρός. Διότι ο ίδιος ο Θεός διά του Λόγου εν Πνεύματι καθοδηγούσε τον λαό· γι' αυτό και σε όλη τη Γραφή λέει: «Εγώ σας ανέβασα από τη γη της Αιγύπτου· εσείς είστε μάρτυρες εάν υπήρξε ξένος Θεός ανάμεσά σας εκτός από εμένα». Και οι άγιοι απευθύνονται προς τον Θεό λέγοντας: «Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό σου»· και, «Τους οδήγησε ο Κύριος με ελπίδα, και δεν δειλίασαν». Σε Αυτόν αναπέμπουν και τον ύμνο λέγοντας: «Σε Αυτόν που οδήγησε τον λαό Του μέσα στην έρημο, διότι εις τον αιώνα παραμένει το έλεός Του». Ο δε μέγας Μωυσής συνεχώς αφηγείται: «Κύριος ο Θεός είναι Αυτός που προπορεύεται ενώπιόν σας». Επομένως, το Πνεύμα του Θεού δεν θα μπορούσε να είναι άγγελος, ούτε κτίσμα, αλλά αποτελεί ίδιον της θεότητάς Του. Διότι, εφόσον το Πνεύμα βρισκόταν μέσα στον λαό, ο Θεός διά του Υιού εν Πνεύματι ήταν ανάμεσά τους.

«Έτσι οδήγησες τον λαό σου, κάνοντας για τον εαυτό σου όνομα δόξης·» ποιος, με βάση αυτά, δεν βλέπει καθαρά την αλήθεια; Διότι, ενώ ο Θεός είχε υποσχεθεί ότι θα καθοδηγεί, ιδού ότι δεν υπόσχεται πλέον να στείλει άγγελο, αλλά το Πνεύμα Του, το οποίο είναι ανώτερο από τους αγγέλους, και αυτό είναι που καθοδηγεί τον λαό. Και αποδεικνύεται ότι το Πνεύμα δεν ανήκει στα κτίσματα, ούτε είναι άγγελος, αλλά βρίσκεται υπεράνω της κτίσεως, ενωμένο με τη θεότητα του Πατρός. Διότι ο ίδιος ο Θεός, διά του Λόγου, εν Πνεύματι, καθοδηγούσε τον λαό· γι' αυτό και σε ολόκληρη τη Γραφή λέει: «Εγώ σας ανέβασα από τη γη της Αιγύπτου· εσείς είστε μάρτυρες εάν υπήρξε ανάμεσά σας άλλος, ξένος Θεός εκτός από εμένα.» Και οι άγιοι προσφωνούν τον Θεό: «Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό σου·» και, «Τους οδήγησε ο Κύριος με ελπίδα, και δεν δείλιασαν.» Σε Αυτόν αναπέμπουν και τον ύμνο λέγοντας: «Σε Εκείνον που οδήγησε τον λαό Του μέσα από την έρημο, διότι εις τον αιώνα παραμένει το έλεός Του.» Και ο μέγας Μωυσής συνεχώς διηγείται: «Ο Κύριος ο Θεός είναι αυτός που προπορεύεται μπροστά από το πρόσωπό σας.» Άρα το Πνεύμα του Θεού δεν θα μπορούσε να είναι άγγελος, ούτε κτίσμα, αλλά αποτελεί ίδιον της θεότητάς Του. Διότι, εφόσον το Πνεύμα βρισκόταν μέσα στον λαό, ο Θεός, διά του Υιού, εν Πνεύματι, βρισκόταν ανάμεσά τους.

Διότι ο θείος λόγος μαρτυρεί ότι και αυτό είναι έργο του Θεού. «Οδήγησες», λέει, «σαν πρόβατα τον λαό σου». Και: «Εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ». Και: «Τους οδήγησε με ελπίδα, και δεν δείλιασαν». Ώστε, όταν ακούσεις ότι «Όταν έλθει ο Παράκλητος, εκείνος θα σας υπενθυμίσει και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», την καθοδήγηση αυτή να την κατανοείς όπως διδάχθηκες, και να μη διαστρεβλώνεις το νόημά της.

Γνωστοποίησες στους λαούς τη δύναμή σου, λύτρωσες με τον βραχίονά σου τον λαό σου, τους γιους του Ιακώβ και του Ιωσήφ· και πάλι: Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν, ταράχθηκαν οι άβυσσοι· πλήθος ήχου υδάτων· και επισφραγίζει λέγοντας: Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό σου με το χέρι του Μωυσή και του Ααρών. Αναγκαίως, λοιπόν, ο Ασάφ υπενθύμισε αυτά στον Ιδιθούν, ώστε να μη λέει πλέον: Βυθίστηκα σε σκέψεις και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου· αλλά, πιστεύοντας στα παλαιά θαυμαστά έργα του Θεού επί των ημερών του Μωυσή, με τα οποία λύτρωσε τον λαό, να ελπίζει ότι παρόμοια θα συμβούν και στον μελλοντικό χρόνο. {ΣΤ΄.} Ο έκτος δεν είναι πλέον ψαλμός ούτε ωδή ούτε ύμνος, ούτε αναπέμπει «εις το τέλος». Γι' αυτό τίποτε από αυτά δεν έχει τεθεί ως επιγραφή· αλλά μας παρακινεί στην κατανόηση των όσων περιέχονται σε αυτόν.

Αυτά, λοιπόν, εκπληρώνονταν κατά τη σωτήρια θεοφάνεια. Και έτσι αυτά, λέει, συνέβαιναν κατά την παρουσία του ανάμεσα στους ανθρώπους, σύμφωνα με την αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου· όπως ακριβώς, δηλαδή, και παλαιότερα για τον προηγούμενο λαό, όταν, αφού τους έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, τους οδήγησε μέσα από τη θάλασσα. Διότι και τότε, φανερώνοντας τα μεγαλεία του, άνοιγε δρόμο και μονοπάτια μέσα σε πολλά ύδατα, ώστε, καθώς αυτός προηγούνταν, να τον ακολουθεί στην πορεία μέσα από τη θάλασσα ολόκληρος ο Ισραήλ, και η πορεία του να παραμένει άγνωστη και ακατάληπτη στους ανθρώπους, όταν καθοδήγησε σαν πρόβατα τον λαό του δια χειρός του Μωυσή και του Ααρών. Κάποιος άλλος, βέβαια, θα αναγάγει όλα τα προκείμενα στην έξοδο από την Αίγυπτο, ισχυριζόμενος ότι τότε εκπληρώθηκε το: «Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν, ταράχτηκαν οι άβυσσοι από το πλήθος του ήχου των υδάτων»· και επομένως θα αναγάγει ολόκληρη την περικοπή στα ιστορικά γεγονότα που έλαβαν χώρα τότε. Εγώ, όμως, μη βρίσκοντας πώς αυτά που αναφέρονται στη συνέχεια εκπληρώνονταν κατά γράμμα —διότι ο νόμος του Μωυσή δεν αναφέρει ότι κάποια σύννεφα τον καιρό εκείνο έβγαλαν σωματική φωνή, ούτε ότι πετούσαν αισθητά βέλη, ούτε ότι οι αστραπές του φώτισαν όλη την οικουμένη, κατά τον χρόνο που βρίσκονταν στην έρημο— παρέθεσα την ερμηνεία που προέκυψε για τα χωρία αυτά. Ποια δε από τις προαναφερθείσες εκδοχές πρέπει να επιλέξει κανείς, θα το κατανοήσει κατά θεία κρίση ο αναγνώστης.

Ε΄. Αφότου όμως ο Θεός, ο οποίος καθιστά φτωχό και πλούσιο, που θανατώνει και ζωογονεί, που δημιουργεί τα πάντα και τα μεταβάλλει μόνο με τη θέλησή Του, που κάνει τη νύχτα ημέρα, τον χειμώνα άνοιξη, την τρικυμία γαλήνη και την ξηρασία άφθονη βροχή· και αυτό το κάνει πολλές φορές χάρη στην προσευχή ενός δικαίου που έχει διωχθεί επί μακρόν· Εκείνος που ανυψώνει τους πράους και ταπεινώνει τους αμαρτωλούς έως τη γη, του είπε το εξής: «Είδα πράγματι την κάκωση του Ισραήλ· και δεν πρόκειται πλέον να συνεχίσουν να ταλαιπωρούνται με τον πηλό και την πλινθοποιία»· και αφού το είπε, τους επισκέφθηκε, και αφού τους επισκέφθηκε, τους έσωσε και έβγαλε τον λαό Του με χέρι κραταιό και με βραχίονα υψηλό, διά χειρός του Μωυσή και του Ααρών, των εκλεκτών Του. Τι συμβαίνει τότε και τι θαύμα επιτελείται;

Διάψαλμα: διαχωρισμός της προφητείας (για τη θεώρηση άλλων). Σε είδαν τα ύδατα. Ποια ύδατα; Αυτά του βαπτίσματος· διότι ταράχθηκαν από πολύ φόβο, για να διώξουν τους δαίμονες που κρύβονταν μέσα σε αυτά. Ταράχθηκαν της αβύσσου. Άβυσσος· επειδή είναι πολλά τα ύδατα του βαπτίσματος σε όλη την οικουμένη. Φωνή έδωσαν. Νεφέλες είναι οι απόστολοι· διότι, όπως οι νεφέλες των χαρισμάτων βάσταζαν τις βροχές, έδωσαν έτσι ως φωνή το κήρυγμα. Βέλη δε είναι οι γλώσσες τους· διότι σαν βέλη, έτσι διέτρεξαν όλη την οικουμένη ταχύτατα. Φωνή της βροντής. Ως βροντή (φωνή) να εννοείς το ευαγγελικό κήρυγμα, και ως τροχό τον κόσμο· διότι οι απόστολοι κύλησαν στη γη τη φωνή του ευαγγελίου σαν τροχό. Φώτισαν οι αστραπές. Οι λόγοι του ευαγγελίου που άστραψαν τη χάρη σε όλη την οικουμένη. Σαλεύθηκε. Το γήινο φρόνημα σαλεύθηκε [με τρόμο], μεταβαλλόμενο σε ουράνιο φρόνημα. Στη θάλασσα. Μιλάει για την αισθητή θάλασσα, επειδή περπάτησε πάνω σε αυτήν· αλλά να εννοείς και το βάπτισμα, καθώς είναι πολλά τα ύδατα. Και τα ίχνη. Ως ακατάληπτα· διότι ο Κύριος, περπατώντας πάνω στα ύδατα, δεν άφησε ίχνος. Το ίδιο ισχύει και για το βάπτισμα· κατεβαίνει ο άνθρωπος και ανεβαίνει, και ίχνος δεν βρίσκεται. Οδήγησες. Τον ιουδαϊκό λαό, ως ποιμαινόμενο από τον Θεό· τώρα δε τον λαό από τα έθνη, ο οποίος καθοδηγείται (οδηγήθηκε) στην πίστη.

«Δια χειρός Μωυσή»: Δια χειρός εκείνων τότε, ενώ τώρα δια χειρός του Χριστού καθοδηγείται ο πιστός λαός. Διότι το όνομα Μωυσής ερμηνεύεται ψηλάφημα· και ο Χριστός ψηλαφεί τα έργα μας και με το χέρι του Αγίου Πνεύματος. Διότι το όνομα Ααρών ερμηνεύεται πνεύμα.

Βρίσκοντας δε και κάτι άλλο πέρα από αυτά, αμέσως πρόσθεσε τούτο: «Ποιος είναι μεγάλος σαν τον Θεό μας;» Δεν το λέει κάνοντας σύγκριση (διότι ο απειρομεγέθης δεν επιδέχεται σύγκριση), αλλά υμνώντας και θαυμάζοντας· επειδή είναι όντως μεγάλος και ως προς την ισχύ, μεγάλος και ως προς τη συγκατάβαση, μεγάλος λόγω της εξουσίας του, μεγάλος λόγω της φιλανθρωπίας του, όπως δείχνουν τα όσα ακολουθούν. «Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό σου.» Δεν χρησιμοποίησε τυχαία εδώ την εικόνα των προβάτων· αλλά επειδή αυτά καθοδηγούνται με τη ράβδο από τους ποιμένες, όπως ακριβώς και εμείς ποιμαινόμαστε από τον Χριστό με τον σταυρό. Γι' αυτό μνημόνευσε και τον Μωυσή, καθώς και τον Ααρών, οι οποίοι έφεραν τη ράβδο ως τύπο του σταυρού, η οποία ήταν γεμάτη από τα θαύματα στην Αίγυπτο και στην έρημο. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι χρησιμοποίησαν τη ράβδο εναντίον των εχθρών για την ευεργεσία του Ισραήλ, έτσι και ο Χριστός χρησιμοποίησε τον σταυρό εναντίον των δαιμόνων για τη δική μας επιστροφή.

Νόησε τον ουρανό ως τροχό, μέσα στον οποίο οι βροντές προκαλούν βουητό. «Φώτισαν οι αστραπές σου την οικουμένη». Διότι από όποιο μέρος του ουρανού κι αν λάμψει η αστραπή, φωτίζει όλη την οικουμένη, πράγμα που και ο Χριστός έθεσε ως σημάδι της Δευτέρας Παρουσίας του. «Σείστηκε και έντρομη έγινε η γη», όταν δόθηκε ο νόμος στον Μωυσή και όταν ο Χριστός σταυρώθηκε μαζί με τους ληστές. «Μέσα στη θάλασσα βρίσκονται οι οδοί σου, και τα μονοπάτια σου σε ύδατα πολλά, και τα ίχνη σου δεν θα γίνουν γνωστά». Αυτό, κατά τους έσχατους καιρούς, το εκπλήρωσε ο Χριστός στην Τιβεριάδα, περπατώντας πολλές φορές πάνω στη θάλασσα, ενώ παλαιότερα είχε θαυματουργήσει στην Ερυθρά Θάλασσα για τη διάβαση του λαού που βρισκόταν σε φυγή. «Οδήγησες σαν πρόβατα τον λαό σου με το χέρι του Μωυσή και του Ααρών».